{"id":89,"date":"2026-05-09T08:53:33","date_gmt":"2026-05-09T08:53:33","guid":{"rendered":"https:\/\/xronos.info\/?page_id=89"},"modified":"2026-05-09T08:53:33","modified_gmt":"2026-05-09T08:53:33","slug":"sinaq-3","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/xronos.info\/?page_id=89","title":{"rendered":"S\u0131naq 3"},"content":{"rendered":"\n<!-- Dinamik Reklam Banneri -->\n<div class=\"promo-banner\">\n    <div class=\"promo-content\">\n        <span class=\"promo-badge\">YEN\u0130<\/span>\n        <span>Tarix f\u0259nni \u00fczr\u0259 elektron resurslar toplusu istifad\u0259nizd\u0259dir.<\/span>\n    <\/div>\n    <a href=\"https:\/\/xronos.info\/?page_id=80\" class=\"promo-btn\">\u018ftrafl\u0131 tan\u0131\u015f ol<\/a>\n<\/div>\n\n<div id=\"premium-quiz-container\">\n    <div class=\"quiz-top-bar\">\n        <h2>\u00dcmumi S\u0131naq \u0130mtahan\u0131<\/h2>\n        <div id=\"quiz-scale\" class=\"quiz-scale\"><\/div>\n    <\/div>\n\n    <div id=\"quiz-content\" class=\"quiz-content\">\n        <h3 id=\"question-text\" class=\"question-text\"><\/h3>\n        <div id=\"options-container\" class=\"options-container\"><\/div>\n        <div id=\"explanation-container\" class=\"explanation-container\" style=\"display: none;\"><\/div>\n    <\/div>\n\n    <div id=\"quiz-results\" class=\"quiz-results\" style=\"display: none;\">\n        <h3>\u0130mtahan N\u0259tic\u0259si<\/h3>\n        <div class=\"score-circle\">\n            <span id=\"score-text\">0\/0<\/span>\n        <\/div>\n        <p>Yuxar\u0131dak\u0131 \u015fkaladan suallar\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 klikl\u0259y\u0259r\u0259k d\u00fczg\u00fcn cavablara v\u0259 izahlara baxa bil\u0259rsiniz.<\/p>\n    <\/div>\n\n    <div class=\"quiz-navigation\">\n        <button id=\"btn-prev\" class=\"nav-btn\" onclick=\"prevQuestion()\">&#8592; Geri<\/button>\n        <button id=\"btn-next\" class=\"nav-btn btn-primary\" onclick=\"nextQuestion()\">\u0130r\u0259li &#8594;<\/button>\n        <button id=\"btn-finish\" class=\"nav-btn btn-finish\" style=\"display:none;\" onclick=\"finishQuiz()\">N\u0259tic\u0259ni G\u00f6st\u0259r<\/button>\n    <\/div>\n    \n    <div class=\"quiz-footer\">\n        M\u00fc\u0259llif: R\u0259sul Mirz\u0259yev\n    <\/div>\n<\/div>\n\n<style>\n    :root {\n        --primary: #2563eb;\n        --primary-hover: #1d4ed8;\n        --answered: #22c55e;\n        --skipped: #ef4444;\n        --unseen: #e5e7eb;\n        --bg: #ffffff;\n        --text: #1f2937;\n        --border: #e5e7eb;\n    }\n\n    \/* --- Dinamik Banner Stili --- *\/\n    .promo-banner {\n        max-width: 800px;\n        margin: 2rem auto 1rem auto;\n        background: linear-gradient(270deg, #1e3a8a, #4f46e5, #9333ea, #3b82f6);\n        background-size: 300% 300%;\n        animation: gradientBG 8s ease infinite;\n        color: #ffffff;\n        border-radius: 16px;\n        padding: 16px 24px;\n        display: flex;\n        justify-content: space-between;\n        align-items: center;\n        box-shadow: 0 10px 25px rgba(79, 70, 229, 0.25);\n        font-family: 'Segoe UI', system-ui, sans-serif;\n        box-sizing: border-box;\n    }\n\n    @keyframes gradientBG {\n        0% { background-position: 0% 50%; }\n        50% { background-position: 100% 50%; }\n        100% { background-position: 0% 50%; }\n    }\n\n    .promo-content {\n        display: flex;\n        align-items: center;\n        gap: 15px;\n        font-size: 15px;\n        font-weight: 600;\n        line-height: 1.5;\n    }\n\n    .promo-badge {\n        background: #fef08a;\n        color: #b45309;\n        padding: 4px 10px;\n        border-radius: 8px;\n        font-size: 12px;\n        font-weight: 800;\n        text-transform: uppercase;\n        letter-spacing: 0.5px;\n        animation: pulseBadge 2s infinite;\n        white-space: nowrap;\n    }\n\n    @keyframes pulseBadge {\n        0% { transform: scale(1); }\n        50% { transform: scale(1.08); }\n        100% { transform: scale(1); }\n    }\n\n    .promo-btn {\n        background: rgba(255, 255, 255, 0.15);\n        border: 1px solid rgba(255, 255, 255, 0.3);\n        color: #ffffff;\n        padding: 10px 20px;\n        border-radius: 10px;\n        font-weight: 600;\n        font-size: 14px;\n        text-decoration: none;\n        transition: all 0.3s ease;\n        white-space: nowrap;\n    }\n\n    .promo-btn:hover {\n        background: #ffffff;\n        color: #1e3a8a;\n    }\n\n    @media (max-width: 768px) {\n        .promo-banner {\n            flex-direction: column;\n            text-align: center;\n            gap: 15px;\n        }\n        .promo-content {\n            flex-direction: column;\n            gap: 10px;\n        }\n    }\n    \/* --- Banner Stili Sonu --- *\/\n\n    #premium-quiz-container {\n        font-family: 'Segoe UI', system-ui, sans-serif;\n        max-width: 800px;\n        margin: 0 auto 2rem auto; \/* Banner il\u0259 uy\u011funla\u015fmaq \u00fc\u00e7\u00fcn margin d\u0259yi\u015fdirildi *\/\n        background: var(--bg);\n        border-radius: 16px;\n        box-shadow: 0 10px 25px rgba(0,0,0,0.05);\n        border: 1px solid var(--border);\n        overflow: hidden;\n        color: var(--text);\n    }\n\n    .quiz-top-bar {\n        background: #f8fafc;\n        padding: 1.5rem;\n        border-bottom: 1px solid var(--border);\n    }\n\n    .quiz-top-bar h2 {\n        margin: 0 0 1rem 0;\n        font-size: 1.25rem;\n        color: var(--text);\n        text-align: center;\n    }\n\n    .quiz-scale {\n        display: flex;\n        flex-wrap: wrap;\n        gap: 6px;\n        justify-content: center;\n    }\n\n    .scale-btn {\n        width: 32px;\n        height: 32px;\n        border-radius: 6px;\n        border: none;\n        background: var(--unseen);\n        color: #4b5563;\n        font-weight: 600;\n        font-size: 0.85rem;\n        cursor: pointer;\n        transition: all 0.2s;\n    }\n\n    .scale-btn:hover {\n        transform: translateY(-2px);\n    }\n\n    .scale-btn.active {\n        box-shadow: 0 0 0 2px #fff, 0 0 0 4px var(--primary);\n    }\n\n    .scale-btn.viewed { background: var(--skipped); color: white; }\n    .scale-btn.answered { background: var(--answered); color: white; }\n\n    .quiz-content { padding: 2rem; min-height: 300px; }\n    \n    .question-text {\n        font-size: 1.15rem;\n        line-height: 1.6;\n        margin-bottom: 1.5rem;\n        white-space: pre-line;\n    }\n\n    .options-container { display: flex; flex-direction: column; gap: 10px; }\n\n    .option-label {\n        display: flex;\n        align-items: center;\n        padding: 1rem;\n        border: 2px solid var(--border);\n        border-radius: 8px;\n        cursor: pointer;\n        transition: all 0.2s;\n    }\n\n    .option-label:hover { border-color: var(--primary); background: #eff6ff; }\n    \n    .option-label input { margin-right: 15px; transform: scale(1.2); cursor: pointer; }\n    \n    .option-label.selected {\n        border-color: var(--primary);\n        background: #eff6ff;\n    }\n\n    .option-label.correct {\n        border-color: var(--answered);\n        background: #f0fdf4;\n    }\n\n    .option-label.wrong {\n        border-color: var(--skipped);\n        background: #fef2f2;\n    }\n\n    .explanation-container {\n        margin-top: 1.5rem;\n        padding: 1rem;\n        background: #fef3c7;\n        border-left: 4px solid #f59e0b;\n        border-radius: 4px;\n        font-size: 0.95rem;\n        line-height: 1.5;\n    }\n\n    .quiz-navigation {\n        display: flex;\n        justify-content: space-between;\n        padding: 1.5rem 2rem;\n        border-top: 1px solid var(--border);\n        background: #f8fafc;\n    }\n\n    .nav-btn {\n        padding: 0.75rem 1.5rem;\n        border: none;\n        border-radius: 8px;\n        font-weight: 600;\n        cursor: pointer;\n        transition: 0.2s;\n        background: #e2e8f0;\n        color: #475569;\n    }\n\n    .nav-btn:hover { background: #cbd5e1; }\n    \n    .nav-btn.btn-primary { background: var(--primary); color: white; }\n    .nav-btn.btn-primary:hover { background: var(--primary-hover); }\n    \n    .nav-btn.btn-finish { background: var(--answered); color: white; margin-left: auto; }\n    .nav-btn.btn-finish:hover { background: #16a34a; }\n\n    .quiz-results { text-align: center; padding: 3rem 2rem; }\n    .score-circle {\n        width: 120px; height: 120px;\n        border-radius: 50%; background: #eff6ff;\n        border: 4px solid var(--primary);\n        display: flex; align-items: center; justify-content: center;\n        margin: 1rem auto; font-size: 2rem; font-weight: bold; color: var(--primary);\n    }\n\n    .quiz-footer {\n        text-align: right;\n        padding: 1rem 2rem;\n        font-size: 0.85rem;\n        color: #64748b;\n        font-weight: 600;\n        background: #fff;\n        border-top: 1px solid var(--border);\n    }\n<\/style>\n\n<script>\nconst quizData =[\n    {\n        \"q\": \"1. Atropatena d\u00f6vl\u0259tinin e.\u0259. II \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131 v\u0259 e.\u0259. I \u0259srin ortalar\u0131 d\u00f6vr\u00fc tarixin\u0259 aid ox\u015far v\u0259 ortaq siyasi x\u0259tt n\u0259d\u0259n ibar\u0259t idi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Selevkil\u0259r d\u00f6vl\u0259tind\u0259n as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131n q\u0259bul edilm\u0259si\",\n            \"B) Makedoniya imperiyas\u0131na qar\u015f\u0131 \u00fcsyanlar\u0131n d\u0259st\u0259kl\u0259nm\u0259si\",\n            \"C) Roman\u0131n Asiyan\u0131n i\u00e7\u0259ril\u0259rin\u0259 do\u011fru ir\u0259lil\u0259m\u0259sin\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131lmas\u0131\",\n            \"D) Parfiya d\u00f6vl\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 Roma il\u0259 h\u0259rbi ittifaq\u0131n qurulmas\u0131\",\n            \"E) Z\u0259rd\u00fc\u015ftiliyin r\u0259smi d\u00f6vl\u0259t dini kimi l\u0259\u011fv edilm\u0259si\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"M\u0259nb\u0259d\u0259 qeyd olunur ki, e.\u0259. II \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131ndan ba\u015flayaraq Parfiya v\u0259 onunla m\u00fctt\u0259fiq olan Atropatena Roman\u0131n Asiyan\u0131n i\u00e7\u0259ril\u0259rin\u0259 do\u011fru ir\u0259lil\u0259m\u0259sin\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. E.\u0259. 53-c\u00fc ild\u0259 s\u0259rk\u0259rd\u0259 Krass\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdiyi Roma ordusu Karra d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 Parfiya t\u0259r\u0259find\u0259n darmada\u011f\u0131n edilmi\u015fdi, bu da h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 Atropatenan\u0131n Roma \u0259leyhin\u0259 c\u0259bh\u0259d\u0259 yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"2. I \u015eah Abbas\u0131n h\u0259rbi islahatlar\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 S\u0259f\u0259vi ordusunda yarad\u0131lm\u0131\u015f yeni qo\u015fun n\u00f6vl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 verilmi\u015f x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n hans\u0131 do\u011fru deyil?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Qulamlar \u2013 Yeni\u00e7\u0259ri n\u00fcmun\u0259sind\u0259, qeyri-m\u00fcs\u0259lman \u0259halid\u0259n u\u015faq ya\u015flar\u0131nda y\u0131\u011f\u0131lan d\u0259st\u0259 idi.\",\n            \"B) T\u00fcf\u0259ng\u00e7il\u0259r \u2013 \u018fhalinin a\u015fa\u011f\u0131 t\u0259b\u0259q\u0259sind\u0259n toplanan, 12 min n\u0259f\u0259rd\u0259n ibar\u0259t piyada qo\u015funu idi.\",\n            \"C) Top\u00e7ular \u2013 500 topdan ibar\u0259t \u0259sas odlu silah ehtiyat\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil edirdi.\",\n            \"D) Q\u0131z\u0131lba\u015f qo\u015funu \u2013 I \u015eah Abbas t\u0259r\u0259find\u0259n l\u0259\u011fv edil\u0259r\u0259k tamamil\u0259 \\\"q\u0259f\u0259s \u00fcsulu\\\" il\u0259 idar\u0259 olunan qulamlarla \u0259v\u0259z olunmu\u015fdu.\",\n            \"E) Yeni ordu tayfa m\u00fcxt\u0259lifliyi prinsipi \u0259sas\u0131nda t\u0259\u015fkil edilmi\u015fdi.\"\n        ],\n        \"correct\": 3,\n        \"exp\": \"M\u0259nb\u0259y\u0259 \u0259sas\u0259n, I \u015eah Abbas Q\u0131z\u0131lba\u015f qo\u015fununu l\u0259\u011fv etm\u0259mi\u015f, \u0259ksin\u0259, says\u0131z-hesabs\u0131z Q\u0131z\u0131lba\u015f qo\u015funu yen\u0259 d\u0259 ordunun \u0259sas z\u0259rb\u0259 g\u00fcc\u00fcn\u00fc v\u0259 h\u0259rbi q\u00fcdr\u0259tini t\u0259\u015fkil etmi\u015fdir. \u0130slahat n\u0259tic\u0259sind\u0259 sad\u0259c\u0259 q\u0131z\u0131lba\u015f tayfa ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131nda irsilik prinsipi l\u0259\u011fv olunmu\u015f v\u0259 qeyri-nizami ordu nizami ordu il\u0259 \u0259v\u0259zl\u0259nmi\u015fdir. (\\\"Q\u0259f\u0259s \u00fcsulu\\\" is\u0259 orduya deyil, Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259tind\u0259 s\u00fclal\u0259nin idar\u0259\u00e7iliyin\u0259 aid bir termin olmu\u015fdur).\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"3. \u018fr\u0259b xilaf\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Az\u0259rbaycanda m\u00f6vcud olmu\u015f torpaq m\u00fclkiyy\u0259ti formalar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 uy\u011funlu\u011fu m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n1. \u0130qta\\n2. M\u00fclk\\n3. V\u0259qf\\na. \u0130rs\u0259n ke\u00e7\u0259n torpaqlar idi\\nb. Dini idar\u0259l\u0259r\u0259 m\u0259xsus torpaqlar idi\\nc. Xidm\u0259t qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda veril\u0259n v\u0259 irs\u0259n ke\u00e7m\u0259y\u0259n torpaqlar idi\",\n        \"options\": [\n            \"A) 1-c, 2-a, 3-b\",\n            \"B) 1-a, 2-c, 3-b\",\n            \"C) 1-b, 2-a, 3-c\",\n            \"D) 1-c, 2-b, 3-a\",\n            \"E) 1-a, 2-b, 3-c\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"Xilaf\u0259td\u0259 torpaq sahibliyinin formalar\u0131: \u0130qta \u2013 h\u0259rbi xidm\u0259t qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda veril\u0259n v\u0259 irs\u0259n ke\u00e7m\u0259y\u0259n torpaqlar; M\u00fclk \u2013 irs\u0259n ke\u00e7\u0259n torpaqlar; V\u0259qf \u2013 m\u00fcs\u0259lman dini idar\u0259l\u0259rin\u0259 m\u0259nsub olan torpaqlar idi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"4. \\\"...Biz m\u00f6hk\u0259m \u0259minik ki, Zaqafqaziya \u00f6lk\u0259sinin ali m\u00fcs\u0259lman silki indi istifad\u0259l\u0259rind\u0259 olan torpaqlar \u00fcz\u0259rind\u0259 h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n t\u0259sbit olunmas\u0131ndan sonra ilk \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015fla bizim igid d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259rimizin s\u0131ralar\u0131na daxil olma\u011fa... h\u0259mi\u015f\u0259 haz\u0131r olacaqlar...\\\" XIX \u0259srin 40-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 Rusiya \u00e7arizminin yuxar\u0131dak\u0131 s\u0259n\u0259dd\u0259 \u0259ks olunan siyas\u0259tinin \u0259sas v\u0259 ba\u015fl\u0131ca m\u0259qs\u0259di n\u0259 idi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Komendant idar\u0259 \u00fcsulunu b\u0259rpa etm\u0259k v\u0259 ali m\u00fcs\u0259lman silkinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rini komendant t\u0259yin etm\u0259k\",\n            \"B) Ali m\u00fcs\u0259lman silkinin h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 qanunil\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k Rusiyan\u0131n b\u00f6lg\u0259d\u0259ki sosial daya\u011f\u0131n\u0131 m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirm\u0259k\",\n            \"C) Ali m\u00fcs\u0259lman silkini s\u00fcrg\u00fcn ed\u0259r\u0259k torpaqlar\u0131n\u0131 rus k\u00f6\u00e7k\u00fcnl\u0259rin\u0259 verm\u0259k\",\n            \"D) Zaqafqaziyada xristianla\u015fd\u0131rma siyas\u0259tini m\u00fcs\u0259lman b\u0259yl\u0259rinin \u0259li il\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k\",\n            \"E) K\u0259ndlil\u0259rin m\u00fclk\u0259darlardan as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131na tamamil\u0259 son qoymaq\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"S\u0259n\u0259d 1840-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n aqrar islahatlara aiddir. \u00c7arizm ali m\u00fcs\u0259lman silkinin (b\u0259y v\u0259 a\u011falar\u0131n) torpaq h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 t\u0259sbit etm\u0259kl\u0259 onlar\u0131 \u00f6z\u00fcn\u0259 sadiq q\u00fcvv\u0259y\u0259 \u00e7evirm\u0259k, y\u0259ni \u015eimali Az\u0259rbaycanda \u00f6z\u00fcn\u0259 m\u00f6hk\u0259m sosial dayaq yaratmaq ist\u0259yirdi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"5. 1920-ci ilin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Sovet Rusiyas\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti (AXC) aras\u0131nda ba\u015f vermi\u015f nota m\u00fcbadil\u0259l\u0259rinin \u0259sas iqtisadi v\u0259 siyasi mahiyy\u0259ti bar\u0259d\u0259 veril\u0259nl\u0259rd\u0259n hans\u0131 do\u011frudur?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Rusiya Az\u0259rbaycanla normal iqtisadi m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r quraraq Bak\u0131 neftini qanuni yolla almaq ist\u0259yir, lakin AXC bundan imtina edirdi.\",\n            \"B) Rusiya Az\u0259rbaycan\u0131 a\u011fqvardiya\u00e7\u0131lara (Denikin\u0259) qar\u015f\u0131 birg\u0259 ittifaqa \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r, \u0259slind\u0259 is\u0259 yerli kommunistl\u0259r vasit\u0259sil\u0259 Bak\u0131 neftini tez bir zamanda q\u0259sb etm\u0259y\u0259 v\u0259 \u00f6lk\u0259ni i\u015f\u011fal etm\u0259y\u0259 haz\u0131rla\u015f\u0131rd\u0131.\",\n            \"C) AXC h\u00f6kum\u0259ti Rusiya il\u0259 h\u0259rbi m\u00fctt\u0259fiqlik sazi\u015fi imzalama\u011fa tam raz\u0131 olmu\u015fdu, lakin Erm\u0259nistan\u0131n m\u00fcdaxil\u0259si buna mane oldu.\",\n            \"D) Sovet Rusiyas\u0131 AXC-nin m\u00fcst\u0259qilliyini d\u0259rhal v\u0259 qeyd-\u015f\u0259rtsiz tan\u0131maq niyy\u0259tini bildirmi\u015fdi.\",\n            \"E) AXC h\u00f6kum\u0259ti iqtisadi t\u0259n\u0259zz\u00fcld\u0259 olan Sovet Rusiyas\u0131na t\u0259m\u0259nnas\u0131z neft verm\u0259yi t\u0259klif edirdi.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"Sovet Rusiyas\u0131 notalarda AXC-y\u0259 a\u011fqvardiya\u00e7\u0131lara qar\u015f\u0131 ittifaq t\u0259klif edirdi. AXC is\u0259 m\u00fcst\u0259qilliyin tan\u0131nmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b edirdi. \u018fslind\u0259 Sovet Rusiyas\u0131 AXC il\u0259 normal iqtisadi m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rl\u0259 neft alma\u011f\u0131 deyil, yerli kommunistl\u0259\u0259rd\u0259n yararlanaraq h\u0259rbi m\u00fcdaxil\u0259 il\u0259 neft s\u0259rv\u0259tini tez bir zamanda q\u0259sb etm\u0259yi planla\u015fd\u0131r\u0131rd\u0131.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"6. Albaniya tarixind\u0259 VII \u0259srin 20-30-cu ill\u0259rind\u0259 ba\u015f vermi\u015f siyasi hadis\u0259l\u0259rin d\u00fczg\u00fcn xronoloji ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n1. X\u0259z\u0259rl\u0259rin Albaniyan\u0131 i\u015f\u011fal etm\u0259si\\n2. Sasani-Bizans m\u00fcharib\u0259l\u0259rinin d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131na \u00e7evrilm\u0259si\\n3. Girdiman hakimi Varaz Qriqorun \u00f6z\u00fcn\u00fc Bizans imperatoru \u0130raklinin vassal\u0131 elan etm\u0259si\",\n        \"options\": [\n            \"A) 2, 3, 1\",\n            \"B) 3, 2, 1\",\n            \"C) 1, 2, 3\",\n            \"D) 2, 1, 3\",\n            \"E) 3, 1, 2\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"M\u0259nb\u0259d\u0259 veril\u0259n m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, Albaniya ilk olaraq 624\u2013628-ci ill\u0259rd\u0259 Sasani-Bizans m\u00fcharib\u0259l\u0259rinin d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131na \u00e7evrildi (2). 629-cu ild\u0259 Varaz Qriqor \u00f6z\u00fcn\u00fc Bizans imperatorunun vassal\u0131 elan etdi (3). Ard\u0131nca, 629\u2013630-cu ill\u0259rd\u0259 x\u0259z\u0259rl\u0259r Albaniyan\u0131 i\u015f\u011fal etdil\u0259r (1).\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"7. M\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 \u0259sas\u0259n, XX \u0259srd\u0259 Az\u0259rbaycanda milli t\u0259hsilin v\u0259 elmin inki\u015faf\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynam\u0131\u015f hadis\u0259l\u0259rin xronoloji ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131 hans\u0131 b\u0259ndd\u0259 do\u011fru verilmi\u015fdir?\\n1. Respublika \u00fczr\u0259 test \u00fcsulu il\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259 q\u0259bulunun h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259 ba\u015flanmas\u0131\\n2. \u0130cbari s\u0259kkizillik t\u0259hsilin t\u0259tbiq olunmas\u0131\\n3. T\u0259l\u0259b\u0259 Q\u0259bulu \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Komissiyas\u0131n\u0131n (TQDK) yarad\u0131lmas\u0131\\n4. \u0130cbari onillik t\u0259hsil\u0259 ke\u00e7ilm\u0259si\",\n        \"options\": [\n            \"A) 2, 4, 3, 1\",\n            \"B) 2, 4, 1, 3\",\n            \"C) 4, 2, 1, 3\",\n            \"D) 2, 3, 4, 1\",\n            \"E) 4, 2, 3, 1\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130cbari s\u0259kkizillik t\u0259hsil 1959-cu ild\u0259n (2), icbari onillik t\u0259hsil is\u0259 1966-c\u0131 ild\u0259n (4) t\u0259tbiq olunmu\u015fdur. TQDK 1992-ci ild\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f (3) v\u0259 el\u0259 h\u0259min ild\u0259n respublika \u00fczr\u0259 test \u00fcsulu il\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259 q\u0259bulu h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015fdir (1). Verilmi\u015f m\u0259nb\u0259d\u0259 ard\u0131c\u0131ll\u0131q bu \u015f\u0259kild\u0259 formala\u015f\u0131r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"8. \u018fr\u0259b xilaf\u0259tinin t\u0259n\u0259zz\u00fcl\u00fc d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Az\u0259rbaycanda meydana g\u0259l\u0259n feodal d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 hans\u0131 fikir s\u0259hvdir?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Salaril\u0259r d\u00f6vl\u0259ti X \u0259srd\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259razisini vahid halda birl\u0259\u015fdirm\u0259kl\u0259 iqtisadi v\u0259 siyasi t\u0259r\u0259qqiy\u0259 t\u0259kan vermi\u015fdi.\",\n            \"B) Sacil\u0259r d\u00f6vl\u0259ti M\u0259h\u0259mm\u0259d ibn \u018fbu Sac\u0131n \u00f6z ad\u0131na pul k\u0259sdirm\u0259si v\u0259 Xilaf\u0259t x\u0259zin\u0259sin\u0259 x\u0259rac g\u00f6nd\u0259rm\u0259yi dayand\u0131rmas\u0131 il\u0259 tam m\u00fcst\u0259qil siyas\u0259t y\u00fcr\u00fctm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131.\",\n            \"C) \u015e\u0259ddadil\u0259r d\u00f6vl\u0259tinin g\u00f6rk\u0259mli h\u00f6kmdarlar\u0131ndan olan \u018fb\u00fcl\u0259svar \u015eavur G\u0259nc\u0259nin \u0259traf\u0131na x\u0259nd\u0259k qazd\u0131r\u0131b qala divarlar\u0131 \u00e7\u0259kdirmi\u015fdi.\",\n            \"D) F\u0259zl ibn M\u0259h\u0259mm\u0259d \u015e\u0259ddadil\u0259r d\u00f6vl\u0259tinin idar\u0259\u00e7iliyind\u0259 iqtisadi inki\u015faf\u0131 t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn 1027-ci ild\u0259 Xudaf\u0259rin k\u00f6rp\u00fcs\u00fcn\u00fc sald\u0131rm\u0131\u015fd\u0131.\",\n            \"E) R\u0259vvadil\u0259r d\u00f6vl\u0259ti 1062-ci ild\u0259 alanlar\u0131n y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259n m\u00fcdafi\u0259 olunmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 \u015e\u0259ddadil\u0259ri \u00f6z as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131na salaraq G\u0259nc\u0259ni tutmu\u015fdular.\"\n        ],\n        \"correct\": 4,\n        \"exp\": \"R\u0259vvadil\u0259rin G\u0259nc\u0259ni tutmas\u0131 v\u0259 ya \u015e\u0259ddadil\u0259ri as\u0131l\u0131l\u0131\u011fa salmas\u0131 yanl\u0131\u015fd\u0131r. M\u0259nb\u0259d\u0259 qeyd olunur ki, 1062-ci ild\u0259 alanlar\u0131n y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259n m\u00fcdafi\u0259 olunmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 G\u0259nc\u0259nin \u0259traf\u0131na x\u0259nd\u0259k qazd\u0131r\u0131b divar \u00e7\u0259kdir\u0259n m\u0259hz \u015e\u0259ddadi h\u00f6kmdar\u0131 \u018fb\u00fcl\u0259svar \u015eavur olmu\u015fdur. \u015e\u0259ddadil\u0259r d\u00f6vl\u0259tinin t\u0259n\u0259zz\u00fcl\u00fc is\u0259 S\u0259lcuqlar\u0131n h\u00fccumlar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"9. XVIII \u0259srin II yar\u0131s\u0131nda Quba xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n siyasi f\u0259aliyy\u0259ti v\u0259 geni\u015fl\u0259nm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 Mixail \u00c7ulkovun qeydl\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n, D\u0259rb\u0259nd xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n Qubaya birl\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 hans\u0131 amil z\u0259min yaratm\u0131\u015fd\u0131?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Rusiya donanmas\u0131n\u0131n X\u0259z\u0259r d\u0259nizin\u0259 h\u00fccumu n\u0259tic\u0259sind\u0259 yaranan t\u0259hl\u00fck\u0259\",\n            \"B) \u015eamax\u0131 xanl\u0131\u011f\u0131nda ikihakimiyy\u0259tliliyin yaranmas\u0131 v\u0259 xarici m\u00fcdaxil\u0259l\u0259r\",\n            \"C) D\u0259rb\u0259nd xan\u0131n\u0131n xalqa etdiyi z\u00fclml\u0259r v\u0259 \u0259halinin F\u0259t\u0259li xandan k\u00f6m\u0259k ist\u0259m\u0259si\",\n            \"D) Salyan v\u0259 Cavad xanl\u0131qlar\u0131n\u0131n vahid ittifaq \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 birl\u0259\u015fm\u0259k t\u0259klifi\",\n            \"E) Osmanl\u0131 imperiyas\u0131n\u0131n \u015e\u0259rqi Qafqazda \u00f6z\u00fcn\u0259 sosial dayaq yaratmas\u0131\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"XVIII \u0259sr rus tarix\u00e7isi Mixail \u00c7ulkovun qeyd etdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259, \\\"D\u0259rb\u0259nd xan\u0131 \u0259haliy\u0259 z\u00fclm edir, onlardan zorla v\u0259 h\u0259ddind\u0259n art\u0131q vergi t\u0259l\u0259b edir, naraz\u0131 olanlar\u0131 c\u0259zaland\u0131r\u0131rd\u0131... \u018fhali bu z\u00fclmd\u0259n azad olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Qubal\u0131 F\u0259t\u0259li xana m\u00fcraci\u0259t ed\u0259r\u0259k ondan k\u00f6m\u0259k ist\u0259mi\u015fdi\\\".\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"10. \u0130kinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra azad edilmi\u015f \u0259razil\u0259rd\u0259 \\\"B\u00f6y\u00fck Qay\u0131d\u0131\u015f\\\" layih\u0259si \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 at\u0131lm\u0131\u015f ilk m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m infrastruktur v\u0259 b\u0259rpa add\u0131mlar\u0131na aid olmayan hans\u0131d\u0131r?\",\n        \"options\": [\n            \"A) T\u0259rt\u0259r \u00e7ay\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 q\u0259dim B\u0259rd\u0259 k\u00f6rp\u00fcs\u00fcn\u00fcn yenid\u0259n tikil\u0259r\u0259k istifad\u0259y\u0259 verilm\u0259si\",\n            \"B) F\u00fczuli v\u0259 Z\u0259ngilan \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259 beyn\u0259lxalq hava limanlar\u0131n\u0131n in\u015fas\u0131\",\n            \"C) Z\u0259ngilan rayonunun A\u011fal\u0131 k\u0259ndind\u0259 \\\"a\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\\\" layih\u0259sinin icra edilm\u0259si\",\n            \"D) \u015eu\u015faya ged\u0259n v\u0259 \\\"Z\u0259f\u0259r yolu\\\" adland\u0131r\u0131lan yeni avtomobil yolunun \u00e7\u0259kilm\u0259si\",\n            \"E) Qaraba\u011f v\u0259 \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zur iqtisadi rayonlar\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"B, C, D v\u0259 E b\u0259ndl\u0259ri \\\"B\u00f6y\u00fck Qay\u0131d\u0131\u015f\\\" v\u0259 \u0130kinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonrak\u0131 quruculuq i\u015fl\u0259rin\u0259 aiddir. Lakin B\u0259rd\u0259d\u0259 T\u0259rt\u0259r \u00e7ay\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 k\u00f6rp\u00fcn\u00fcn in\u015fas\u0131 VII-X \u0259srl\u0259r (\u018fr\u0259b xilaf\u0259ti d\u00f6vr\u00fc) Az\u0259rbaycan memarl\u0131q n\u00fcmun\u0259sin\u0259 aiddir v\u0259 B\u00f6y\u00fck Qay\u0131d\u0131\u015f proqram\u0131na aid deyildir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"11. 451-ci ild\u0259 ba\u015f vermi\u015f Katalaun d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc il\u0259 ba\u011fl\u0131 verilmi\u015f m\u00fclahiz\u0259l\u0259rd\u0259n hans\u0131 do\u011frudur?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Q\u0259rbi Roma imperiyas\u0131 v\u0259 onun m\u00fctt\u0259fiql\u0259ri il\u0259 Avropa Hun d\u00f6vl\u0259ti aras\u0131nda ba\u015f vermi\u015f v\u0259 Roman\u0131n m\u00fctl\u0259q q\u0259l\u0259b\u0259si il\u0259 bitmi\u015fdir.\",\n            \"B) D\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 Avropa Hun ordusuna Balamir xan, Roma ordusuna is\u0259 Aetsi ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q edirdi.\",\n            \"C) D\u00f6y\u00fc\u015f n\u0259tic\u0259sind\u0259 hunlar geri \u00e7\u0259kilmi\u015f olsalar da, Q\u0259rbi Roma ordusu onlar\u0131 t\u0259qib etm\u0259mi\u015f, Attila q\u00fcvv\u0259l\u0259rini toplayaraq n\u00f6vb\u0259ti il \u0130taliyaya y\u00fcr\u00fc\u015f etmi\u015fdir.\",\n            \"D) D\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259n sonra Attila Bizans \u00fcz\u0259rin\u0259 y\u00fcr\u00fc\u015f ed\u0259r\u0259k imperatoru a\u011f\u0131r bac verm\u0259y\u0259 m\u0259cbur etmi\u015fdir.\",\n            \"E) Vest-qotlar bu d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 Attilan\u0131n m\u00fctt\u0259fiqi kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k Roma ordusunu arxadan vurmu\u015fdular.\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"451-ci ild\u0259 Katalaun \u00e7\u00f6l\u00fcnd\u0259 Roma v\u0259 Attilan\u0131n ordular\u0131 qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131. Qanl\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259n sonra gec\u0259 Roma ordusu geri \u00e7\u0259kildi, lakin Attila onlar\u0131 t\u0259qib etm\u0259di v\u0259 yeni s\u0259f\u0259r\u0259 haz\u0131rla\u015faraq 452-ci ild\u0259 \u0130taliyaya daxil oldu. H\u0259m\u00e7inin, d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 vest-qotlar Roma t\u0259r\u0259find\u0259 vuru\u015fduqlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn sonradan Attila t\u0259r\u0259find\u0259n c\u0259zaland\u0131r\u0131ld\u0131lar.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"12. Xilaf\u0259t d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Az\u0259rbaycanda t\u0259tbiq edil\u0259n torpaq m\u00fclkiyy\u0259ti formalar\u0131 haqq\u0131nda verilmi\u015f hans\u0131 fikir yanl\u0131\u015fd\u0131r?\",\n        \"options\": [\n            \"A) \u0130qta \u2013 d\u00f6vl\u0259t\u0259 g\u00f6st\u0259rdiyi xidm\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259 veril\u0259n v\u0259 irs\u0259n ke\u00e7m\u0259y\u0259n \u015f\u0259rti torpaq m\u00fclkiyy\u0259ti idi.\",\n            \"B) V\u0259qf \u2013 m\u0259scidl\u0259r\u0259, ruhani idar\u0259l\u0259rin\u0259 v\u0259 xeyriyy\u0259 c\u0259miyy\u0259tl\u0259rin\u0259 m\u0259xsus torpaqlar idi, yaln\u0131z icar\u0259y\u0259 veril\u0259 bil\u0259rdi.\",\n            \"C) Xalis\u0259 \u2013 ayr\u0131-ayr\u0131 h\u00f6kmdarlar\u0131n v\u0259 s\u00fclal\u0259l\u0259rin m\u00fclkiyy\u0259tind\u0259 olan torpaqlar idi v\u0259 bu m\u00fclkiyy\u0259t formas\u0131 IX-XI \u0259srl\u0259rd\u0259 yaranm\u0131\u015fd\u0131.\",\n            \"D) M\u00fclk \u2013 irs\u0259n ke\u00e7\u0259n torpaqlar idi v\u0259 sahibl\u0259ri ondan ist\u0259diyi kimi istifad\u0259 ed\u0259 bil\u0259rdi.\",\n            \"E) Divan \u2013 d\u00f6vl\u0259t\u0259 m\u0259xsus olub, \u0259ld\u0259 edil\u0259n g\u0259lirl\u0259r bilavasit\u0259 k\u0259nd icmalar\u0131n\u0131n ixtiyar\u0131nda qal\u0131rd\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 4,\n        \"exp\": \"Divan torpaqlar\u0131 d\u00f6vl\u0259t\u0259 m\u0259xsus idi v\u0259 onlardan \u0259ld\u0259 edil\u0259n g\u0259lir k\u0259nd icmalar\u0131na deyil, birba\u015fa d\u00f6vl\u0259t x\u0259zin\u0259sin\u0259 daxil edilirdi. \u0130qta \u015f\u0259rti torpaq, m\u00fclk is\u0259 irsi feodal torpa\u011f\u0131 idi. V\u0259qf dini idar\u0259l\u0259r\u0259 m\u0259xsus torpaqlar olub yaln\u0131z icar\u0259y\u0259 veril\u0259 bil\u0259rdi. Xalis\u0259 torpaqlar\u0131 is\u0259 IX-XI \u0259srl\u0259rd\u0259 yaranm\u0131\u015f h\u00f6kmdar v\u0259 s\u00fclal\u0259 m\u00fclkiyy\u0259ti idi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"13. \u00c7ar I Nikolay t\u0259r\u0259find\u0259n 1846-c\u0131 il dekabr\u0131n 6-da imzalanm\u0131\u015f reskriptin \u015eimali Az\u0259rbaycan\u0131n sosial-iqtisadi h\u0259yat\u0131ndak\u0131 \u0259n m\u00fch\u00fcm h\u00fcquqi n\u0259tic\u0259si n\u0259 hesab olunur?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Ali m\u00fcs\u0259lman silkin\u0259 rus zad\u0259ganlar\u0131 kimi k\u0259ndlil\u0259ri satmaq v\u0259 ba\u011f\u0131\u015flamaq h\u00fcququnun verilm\u0259si.\",\n            \"B) \\\"M\u00fclk\u0259dar tabelisi\\\" kateqoriyas\u0131n\u0131n l\u0259\u011fv edil\u0259r\u0259k r\u0259iyy\u0259t, r\u0259ncb\u0259r v\u0259 n\u00f6k\u0259rl\u0259rin tam s\u0259rb\u0259st burax\u0131lmas\u0131.\",\n            \"C) Tiyul v\u0259 m\u00fclk torpaqlar\u0131n\u0131n eyni kateqoriyaya daxil edil\u0259r\u0259k ali m\u00fcs\u0259lman silkinin bu torpaqlar \u00fcz\u0259rind\u0259 tam irsi m\u00fclkiyy\u0259t h\u00fcququnun t\u0259sdiql\u0259nm\u0259si.\",\n            \"D) B\u0259y v\u0259 a\u011falara polis v\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259 h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n verilm\u0259sinin tamamil\u0259 qada\u011fan edilm\u0259si.\",\n            \"E) M\u00fclk\u0259darlara torpaqlar\u0131n\u0131 ist\u0259nil\u0259n \u015f\u0259xs\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n rus k\u00f6\u00e7k\u00fcnl\u0259rin\u0259 satmaq h\u00fcququnun verilm\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"1846-c\u0131 il reskripti il\u0259 tiyul v\u0259 m\u00fclk torpaqlar\u0131 feodal torpaq m\u00fclkiyy\u0259tinin eyni kateqoriyas\u0131na daxil edildi v\u0259 b\u0259y-a\u011falar\u0131n bu torpaqlar \u00fcz\u0259rind\u0259 tam irsi m\u00fclkiyy\u0259t h\u00fcququ t\u0259sdiq olundu. Reskriptd\u0259 qeyd edilirdi ki, h\u00fcquqi s\u00f6vd\u0259l\u0259\u015fm\u0259 \u0259sas\u0131nda Az\u0259rbaycan feodallar\u0131 torpa\u011f\u0131 yaln\u0131z ali m\u00fcs\u0259lman silkin\u0259 ver\u0259 bil\u0259rl\u0259r. K\u0259ndlil\u0259r \u00fcmumi adla \\\"m\u00fclk\u0259dar tabelisi\\\" adland\u0131r\u0131ld\u0131 v\u0259 m\u00fclk\u0259darlara \u00f6z k\u0259ndlil\u0259ri \u00fcz\u0259rind\u0259 polis v\u0259 inzibati m\u0259hk\u0259m\u0259 h\u00fcquqlar\u0131 verildi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"14. S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259tind\u0259 I \u015eah Abbas\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irdiyi islahatlarla ba\u011fl\u0131 verilmi\u015f hans\u0131 iddia s\u0259n\u0259dl\u0259r v\u0259 tarixi faktlarla ziddiyy\u0259t t\u0259\u015fkil edir?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Tayfa ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131nda irsilik prinsipi l\u0259\u011fv edil\u0259r\u0259k, tayfa m\u00fcxt\u0259lifliyi prinsipi \u0259sas\u0131nda v\u0259zif\u0259y\u0259 t\u0259yinat qaydas\u0131 t\u0259tbiq olunmu\u015fdur.\",\n            \"B) \u018fhalinin a\u015fa\u011f\u0131 t\u0259b\u0259q\u0259sind\u0259n toplanan v\u0259 say\u0131 12 min n\u0259f\u0259r olan t\u00fcf\u0259ng\u00e7il\u0259r qo\u015funu yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.\",\n            \"C) Qeyri-m\u00fcs\u0259lman \u0259halid\u0259n y\u0131\u011f\u0131lan v\u0259 Osmanl\u0131dak\u0131 yeni\u00e7\u0259ri n\u00fcmun\u0259sind\u0259 t\u0259\u015fkil olunan qulamlar qo\u015funu formala\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.\",\n            \"D) H\u0259rbi idar\u0259\u00e7iliyi g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Q\u0131z\u0131lba\u015f qo\u015funu tamamil\u0259 burax\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 ordu b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u0259 x\u00fcsusi top\u00e7ulardan v\u0259 qulamlardan ibar\u0259t olmu\u015fdur.\",\n            \"E) 1593-c\u00fc ild\u0259 \u018frd\u0259bilin Az\u0259rbaycan b\u0259yl\u0259rb\u0259yliyin\u0259 daxil edilm\u0259si \u00f6lk\u0259nin inzibati m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fm\u0259sini g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 3,\n        \"exp\": \"I \u015eah Abbas q\u0131z\u0131lba\u015f qo\u015fununu l\u0259\u011fv etm\u0259mi\u015fdir; m\u0259nb\u0259d\u0259 qeyd olunur ki, Az\u0259rbaycan tayfalar\u0131ndan toplanan s\u00fcvari q\u0131z\u0131lba\u015f qo\u015funu yen\u0259 d\u0259 S\u0259f\u0259vil\u0259rin \u0259sas h\u0259rbi g\u00fcc\u00fcn\u00fc t\u0259\u015fkil edirdi. \u0130rsilik prinsipinin l\u0259\u011fvi, tayfa m\u00fcxt\u0259lifliyi, el\u0259c\u0259 d\u0259 t\u00fcf\u0259ng\u00e7il\u0259r, qulamlar v\u0259 top\u00e7ular qo\u015funlar\u0131n\u0131n yaranmas\u0131 islahat\u0131n t\u0259rkib hiss\u0259si idi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"15. \u0130kinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan ordusunun istifad\u0259 etdiyi \\\"Qaraba\u011f m\u00fccr\u00fcs\u00fc\\\" adland\u0131r\u0131lan taktikan\u0131n \u0259sas mahiyy\u0259ti v\u0259 n\u0259tic\u0259si n\u0259 idi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) D\u00fc\u015fm\u0259nin d\u0259nizd\u0259n ola bil\u0259c\u0259k h\u00fccumlar\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 v\u0259 b\u00fct\u00fcn X\u0259z\u0259r donanmas\u0131n\u0131n d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 c\u0259lb edilm\u0259si.\",\n            \"B) D\u00fc\u015fm\u0259nin hava h\u00fccumundan m\u00fcdafi\u0259 sisteml\u0259rini aldad\u0131c\u0131 yollarla \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131b PUA-lar vasit\u0259sil\u0259 m\u0259hv etm\u0259k v\u0259 Qaraba\u011f s\u0259mas\u0131nda \u00fcst\u00fcnl\u00fck qazanmaq.\",\n            \"C) \\\"Z\u0259f\u0259r yolu\\\"nun gizli \u015f\u0259kild\u0259 in\u015fas\u0131 il\u0259 \u015eu\u015faya q\u0259fil piyada h\u00fccumunun t\u0259\u015fkil olunmas\u0131.\",\n            \"D) Yaln\u0131z yerli istehsal olan h\u0259rbi texnikan\u0131n t\u0259tbiqi n\u0259tic\u0259sind\u0259 Erm\u0259nistan ordusunun texnikas\u0131n\u0131n q\u0259nim\u0259t kimi \u0259l\u0259 ke\u00e7irilm\u0259si.\",\n            \"E) Beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar\u0131n diqq\u0259tini yay\u0131nd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn yaln\u0131z partizan m\u00fcharib\u0259si aparmaq.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"M\u0259nb\u0259y\u0259 \u0259sas\u0259n, \\\"Qaraba\u011f m\u00fccr\u00fcs\u00fc\\\" plan\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259nin hava h\u00fccumundan m\u00fcdafi\u0259 sisteml\u0259rinin aldad\u0131c\u0131 taktika il\u0259 a\u015fkara \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131b Pilotsuz U\u00e7u\u015f Aparatlar\u0131 (\\\"Z\u0259rb\u0259\\\", \\\"Bayraktar TB-2\\\", \\\"Harop\\\") vasit\u0259sil\u0259 m\u0259hv edilm\u0259sin\u0259 y\u00f6n\u0259lmi\u015fdi. Bunun n\u0259tic\u0259sind\u0259 Qaraba\u011f s\u0259mas\u0131nda \u00fcst\u00fcnl\u00fck \u0259ld\u0259 edilmi\u015f, canl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rin itkisi minimuma endirilmi\u015f v\u0259 motoat\u0131c\u0131 birlikl\u0259rin h\u00fccumu asanla\u015fm\u0131\u015fd\u0131r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"16. XX \u0259srin 20-30-cu ill\u0259rind\u0259 \u0130randa hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259lmi\u015f P\u0259hl\u0259vi s\u00fclal\u0259sinin (Rza \u015fah\u0131n) C\u0259nubi Az\u0259rbaycanda y\u00fcr\u00fctd\u00fcy\u00fc siyas\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn xarakterik olmayan amil hans\u0131d\u0131r?\",\n        \"options\": [\n            \"A) T\u00fcrk dilind\u0259 kitablar\u0131n v\u0259 \u0259lyazmalar\u0131n k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 toplanaraq yand\u0131r\u0131lmas\u0131.\",\n            \"B) Co\u011frafi adlar\u0131n \u2013 da\u011f, \u00e7ay, \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 k\u0259nd adlar\u0131n\u0131n ard\u0131c\u0131l olaraq farsla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131.\",\n            \"C) Xarici d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin iqtisadi imtiyazlar\u0131n\u0131n l\u0259\u011fv edil\u0259r\u0259k milli iqtisadiyyat\u0131n yarad\u0131lmas\u0131na c\u0259hd edilm\u0259si.\",\n            \"D) Qad\u0131nlara se\u00e7ki h\u00fcququnun verilm\u0259si v\u0259 ictimai yerl\u0259rd\u0259 onlar\u0131n \u00f6rt\u00fcnm\u0259sinin qada\u011fan olunmas\u0131.\",\n            \"E) \u0130nzibati islahatlar ke\u00e7ir\u0259r\u0259k Az\u0259rbaycan \u0259razisinin bir ne\u00e7\u0259 ki\u00e7ik ostana  b\u00f6l\u00fcnm\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 3,\n        \"exp\": \"Rza \u015fah\u0131n islahatlar\u0131nda qad\u0131nlara ictimai yerl\u0259rd\u0259 \u00f6rt\u00fcnm\u0259k qada\u011fan edils\u0259 d\u0259, m\u0259tnd\u0259 x\u00fcsusi vur\u011fulan\u0131r ki, T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n f\u0259rqli olaraq, \u0130randa qad\u0131nlara se\u00e7ki h\u00fcququ verilm\u0259mi\u015fdi. P\u0259hl\u0259vil\u0259rin d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 t\u00fcrk kitablar\u0131n\u0131n yand\u0131r\u0131lmas\u0131, adlar\u0131n farsla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 inzibati bax\u0131mdan ostanlara b\u00f6l\u00fcnm\u0259 kimi assimilyasiya siyas\u0259ti h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015fdir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"17. Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sinin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131nda Almaniyan\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 \\\"\u015eliffen plan\u0131\\\"n\u0131n \u0259sas strateji h\u0259d\u0259fi n\u0259d\u0259n ibar\u0259t idi v\u0259 bu plan n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn iflasa u\u011frad\u0131?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Yaln\u0131z d\u0259nizd\u0259 h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlara \u00fcst\u00fcnl\u00fck verm\u0259si planla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131; lakin AB\u015e-nin m\u00fcharib\u0259y\u0259 daxil olmas\u0131 il\u0259 iflasa u\u011frad\u0131.\",\n            \"B) Bel\u00e7ikan\u0131n bit\u0259r\u0259fliyini pozaraq q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 Fransan\u0131 m\u0259\u011flub etm\u0259k, sonra is\u0259 Rusiya il\u0259 vuru\u015fmaq n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulurdu; lakin Marna d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 frans\u0131zlar\u0131n m\u00fcqavim\u0259ti plan\u0131 pozdu.\",\n            \"C) Rusiya il\u0259 s\u00fclh ba\u011flay\u0131b b\u00fct\u00fcn g\u00fcc\u00fc B\u00f6y\u00fck Britaniyaya y\u00f6n\u0259ltm\u0259k idi; \u0130ngilis donanmas\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc s\u0259b\u0259bind\u0259n al\u0131nmad\u0131.\",\n            \"D) Osmanl\u0131 imperiyas\u0131ndan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k Asiya qit\u0259sind\u0259 yeni c\u0259bh\u0259l\u0259r a\u00e7maq idi; lakin Qafqaz c\u0259bh\u0259sind\u0259 m\u0259\u011flubiyy\u0259t plan\u0131 pu\u00e7a \u00e7\u0131xard\u0131.\",\n            \"E) \u0130taliya il\u0259 birl\u0259\u015f\u0259r\u0259k Balkan yar\u0131madas\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k idi; lakin \u0130taliyan\u0131n Antanta t\u0259r\u0259fin\u0259 ke\u00e7m\u0259si plan\u0131 alt-\u00fcst etdi.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"Almaniyan\u0131n t\u0259tbiq etdiyi \\\"\u015eliffen plan\u0131\\\" Bel\u00e7ikan\u0131n bit\u0259r\u0259fliyini pozaraq q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 Fransan\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259 m\u0259\u011flub etm\u0259yi, sonra is\u0259 Rusiya ordusu il\u0259 vuru\u015fma\u011f\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tuturdu. Lakin 1914-c\u00fc ilin sentyabr\u0131nda Marna \u00e7ay\u0131 sahilind\u0259ki d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 almanlar\u0131n h\u00fccumu dayand\u0131r\u0131ld\u0131 v\u0259 bu plana b\u00f6y\u00fck z\u0259rb\u0259 vuraraq Almaniyan\u0131 iki c\u0259bh\u0259d\u0259 m\u00fcharib\u0259 aparma\u011fa m\u0259cbur etdi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"18. Monqol imperiyas\u0131n\u0131n par\u00e7alanmas\u0131 n\u0259\u0259tic\u0259sind\u0259 yaranm\u0131\u015f Q\u0131z\u0131l Ordu d\u00f6vl\u0259tinin etnik v\u0259 dini t\u0259rkibi il\u0259 ba\u011fl\u0131 hans\u0131 ifad\u0259 tam do\u011frudur?\",\n        \"options\": [\n            \"A) D\u00f6vl\u0259tin \u0259halisi b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 rus tayfalar\u0131ndan ibar\u0259t idi v\u0259 pravoslavl\u0131q r\u0259smi din elan olunmu\u015fdu.\",\n            \"B) \u018fhalinin \u00e7oxlu\u011funu monqollar t\u0259\u015fkil ets\u0259 d\u0259, d\u00f6vl\u0259t dili kimi \u0259r\u0259b dili t\u0259tbiq olunurdu.\",\n            \"C) \u018fhalinin \u00e7oxlu\u011funu t\u00fcrkl\u0259r t\u0259\u015fkil edirdi, azl\u0131qda qalan monqollar t\u00fcrkl\u0259\u015fdi v\u0259 \u00d6zb\u0259k xan\u0131n d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u0130slam dininin q\u0259bulu il\u0259 bu proses ba\u015fa \u00e7atd\u0131.\",\n            \"D) Q\u0131z\u0131l Ordu \u0259razisind\u0259 ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn t\u00fcrk boylar\u0131 monqollar\u0131n t\u0259zyiqi il\u0259 Uzaq \u015e\u0259rq\u0259 s\u00fcrg\u00fcn edildi.\",\n            \"E) D\u00f6vl\u0259t Elxanil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n as\u0131l\u0131 v\u0259ziyy\u0259t\u0259 sal\u0131naraq z\u0259rd\u00fc\u015ftiliyi d\u00f6vl\u0259t dini kimi q\u0259bul etm\u0259y\u0259 m\u0259cbur oldu.\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"M\u0259nb\u0259d\u0259 birm\u0259nal\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 g\u00f6st\u0259rilir ki, Q\u0131z\u0131l Ordunun \u0259razisind\u0259 ya\u015fayan xalqlar i\u00e7\u0259risind\u0259 t\u00fcrkl\u0259r \u00e7oxluq t\u0259\u015fkil edirdi. Azl\u0131qda qalan monqollar t\u00fcrk tayfalar\u0131 il\u0259 qaynay\u0131b qar\u0131\u015faraq onlar\u0131n dilini v\u0259 ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini m\u0259nims\u0259dil\u0259r. Bu t\u00fcrkl\u0259\u015fm\u0259 prosesi \u00d6zb\u0259k xan\u0131n hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u0130slam dininin q\u0259bul olunmas\u0131 il\u0259 ba\u015fa \u00e7atd\u0131.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"19. Frank imperatoru B\u00f6y\u00fck Karl\u0131n ordu v\u0259 torpaq sistemind\u0259 etdiyi d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 imperiyan\u0131n taleyin\u0259 m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rm\u0259sinin \u0259sas s\u0259b\u0259bi n\u0259 idi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) K\u0259ndlil\u0259rin ordudan uzaqla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 \u0259yanlara veril\u0259n \u015f\u0259rti torpaqlar\u0131n t\u0259dric\u0259n irsi m\u00fclkl\u0259r\u0259 \u00e7evril\u0259r\u0259k feodallar\u0131n m\u0259rk\u0259zd\u0259nqa\u00e7ma meyill\u0259rini g\u00fccl\u0259ndirm\u0259si.\",\n            \"B) Franklar\u0131n s\u00fcvari qo\u015funlar\u0131n\u0131 l\u0259\u011fv edib yaln\u0131z oxatanlardan ibar\u0259t ordu qurmas\u0131.\",\n            \"C) B\u00fct\u00fcn torpaqlar\u0131n Kils\u0259y\u0259 ba\u011f\u0131\u015flanmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 d\u00f6vl\u0259t x\u0259zin\u0259sinin bo\u015falmas\u0131.\",\n            \"D) \u018fr\u0259b xilaf\u0259ti il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259rin k\u0259silm\u0259si v\u0259 xarici ticar\u0259tin tamamil\u0259 z\u0259ifl\u0259m\u0259si.\",\n            \"E) Verden m\u00fcqavil\u0259si il\u0259 imperiyan\u0131n yaln\u0131z iki hiss\u0259y\u0259 b\u00f6l\u00fcn\u0259r\u0259k idar\u0259 olunmas\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"B\u00f6y\u00fck Karl k\u0259ndlil\u0259ri ordudan uzaqla\u015fd\u0131raraq \u0259sas\u0259n s\u00fcvaril\u0259rd\u0259n ibar\u0259t ordu yaratm\u0131\u015fd\u0131. O, i\u015f\u011fal etdiyi torpaqlar\u0131 \u0259yanlara \u015f\u0259rti olaraq verirdi. Lakin bu torpaqlar\u0131n sonradan irs\u0259n ke\u00e7\u0259n daimi m\u00fclkl\u0259r\u0259 \u00e7evrilm\u0259si imperiyan\u0131n taleyin\u0259 m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rdi; feodallar\u0131n g\u00fccl\u0259nm\u0259si d\u00f6vl\u0259ti z\u0259ifl\u0259tdi v\u0259 Karl\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra 843-c\u00fc ild\u0259 Verden m\u00fcqavil\u0259si il\u0259 imperiyan\u0131n \u00fc\u00e7 yer\u0259 par\u00e7alanmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xard\u0131.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"20. 1870-ci il 14 may k\u0259ndli islahat\u0131 \u015eimali Az\u0259rbaycanda n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn k\u0259ndli m\u0259s\u0259l\u0259sini tam v\u0259 k\u00f6kl\u00fc \u015f\u0259kild\u0259 h\u0259ll ed\u0259 bilm\u0259di?\",\n        \"options\": [\n            \"A) \u0130slahat yaln\u0131z d\u00f6vl\u0259t k\u0259ndlil\u0259rin\u0259 \u015famil edildiyi v\u0259 sahibkarlar\u0131 \u0259hat\u0259 etm\u0259diyi \u00fc\u00e7\u00fcn.\",\n            \"B) K\u0259ndlil\u0259r\u0259 torpaqdan m\u0259cburi \u015f\u0259kild\u0259 imtina edib \u015f\u0259h\u0259rl\u0259r\u0259 k\u00f6\u00e7m\u0259k \u0259mri verildiyi \u00fc\u00e7\u00fcn.\",\n            \"C) Sahibkar k\u0259ndlil\u0259rin\u0259 yaln\u0131z istifad\u0259 h\u00fcququ verildiyi halda, m\u00fclkiyy\u0259t h\u00fcququnun m\u00fclk\u0259darlarda qald\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 onlar\u0131n \\\"m\u00fcv\u0259qq\u0259ti m\u00fck\u0259ll\u0259fiyy\u0259tli\\\" v\u0259ziyy\u0259td\u0259 qalmas\u0131.\",\n            \"D) M\u00fclk\u0259darlara torpaqlar\u0131n\u0131n yaln\u0131z \u00fc\u00e7d\u0259 birini saxlamaq h\u00fcququ verildiyi v\u0259 qalan torpaqlar\u0131n pulsuz k\u0259ndlil\u0259r\u0259 payland\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn.\",\n            \"E) K\u0259ndlil\u0259r tamamil\u0259 t\u0259hkimli v\u0259ziyy\u0259t\u0259 sal\u0131naraq onlara pay torpa\u011f\u0131 verilm\u0259si qada\u011fan olundu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn.\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130slahat yaln\u0131z sahibkar k\u0259ndlil\u0259rin\u0259 (b\u00fct\u00fcn k\u0259ndlil\u0259rin 1\/5-i) \u015famil olunurdu. Bu islahat onlara ya\u015fad\u0131qlar\u0131 torpaqlardan ancaq daimi istifad\u0259 h\u00fcququ verdi, torpaqlar\u0131n m\u00fclkiyy\u0259t\u00e7isi yen\u0259 d\u0259 torpaq sahibl\u0259ri qald\u0131. N\u0259tic\u0259d\u0259 \u0259ks\u0259r k\u0259ndlil\u0259r \u00f6z pay torpaqlar\u0131n\u0131n m\u00fclkiyy\u0259t\u00e7isin\u0259 \u00e7evril\u0259 bilm\u0259dil\u0259r v\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259t \\\"m\u00fcv\u0259qq\u0259ti m\u00fck\u0259ll\u0259fiyy\u0259tli\\\" as\u0131l\u0131l\u0131q statusunda qald\u0131lar.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"21. Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rin \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra yaranm\u0131\u015f ellinizm d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin \u0259ks\u0259riyy\u0259tind\u0259n f\u0259rqli olaraq Atropatena d\u00f6vl\u0259tinin yaranma tarixin\u0259 dair s\u0259ciyy\u0259vi x\u00fcsusiyy\u0259t n\u0259 idi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Yaln\u0131z yunan-makedoniya \u0259silli s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n idar\u0259 olunmas\u0131\",\n            \"B) Parfiya il\u0259 ittifaqa gir\u0259r\u0259k Roman\u0131n tamamil\u0259 as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131na d\u00fc\u015fm\u0259si\",\n            \"C) Yerli \u0259halinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259si t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259sas\u0131 qoyulan yegan\u0259 d\u00f6vl\u0259t olmas\u0131\",\n            \"D) Makedoniya imperiyas\u0131n\u0131n tam par\u00e7alanmas\u0131ndan \u0259vv\u0259l \u0130sg\u0259nd\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00fcst\u0259qilliyinin tan\u0131nmas\u0131\",\n            \"E) Z\u0259rd\u00fc\u015ftiliyi l\u0259\u011fv ed\u0259r\u0259k yunan \u00e7oxallahl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 r\u0259smi din kimi q\u0259bul etm\u0259si\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"E.\u0259. 321-ci ild\u0259 \u0130sg\u0259nd\u0259rin s\u0259rk\u0259rd\u0259si Perdikkinin \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259sind\u0259n sonra imperiyan\u0131n da\u011f\u0131lmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 bir ne\u00e7\u0259 d\u00f6vl\u0259t yarand\u0131. Bu d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti yunan-Makedoniya \u0259silli s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n idar\u0259 olunurdu. Lakin onlar\u0131n aras\u0131nda yerli \u0259halinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259si (Atropat) t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259sas\u0131 qoyulan yegan\u0259 d\u00f6vl\u0259t Atropat\u0131n ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131yan Atropatena oldu.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"22. E.\u0259. 66-65-ci ill\u0259rd\u0259 Roma s\u0259rk\u0259rd\u0259si Pompeyin Albaniyaya y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259ri zaman\u0131 albanlar\u0131n m\u00fcbariz\u0259 taktikas\u0131 v\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcn gedi\u015fat\u0131 bar\u0259d\u0259 hans\u0131 fikir do\u011frudur?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Oroy ordusunu K\u00fcr \u00e7ay\u0131 sahilind\u0259 c\u0259ml\u0259\u015fdirs\u0259 d\u0259, Pompey z\u0259h\u0259rli oxlardan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k albanlar\u0131 m\u0259\u011flub etdi.\",\n            \"B) Albanlar romal\u0131larla a\u00e7\u0131q d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259n \u00e7\u0259kin\u0259r\u0259k yaln\u0131z partizan m\u00fcharib\u0259si apard\u0131lar v\u0259 Pompeyi geri \u00e7\u0259kilm\u0259y\u0259 m\u0259cbur etdil\u0259r.\",\n            \"C) Oroys d\u00fc\u015fm\u0259n ordusunun \u00f6lk\u0259 daxilin\u0259 girm\u0259sin\u0259 imkan verm\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ordu il\u0259 h\u00fccuma ke\u00e7di, lakin yax\u015f\u0131 silahlanm\u0131\u015f romal\u0131lar qalib g\u0259ldil\u0259r.\",\n            \"D) Pompey \u0130beriyadan qay\u0131td\u0131qdan d\u0259rhal sonra albanlar t\u0259slim olub X\u0259z\u0259r d\u0259nizin\u0259 q\u0259d\u0259r olan \u0259razil\u0259ri ona verdil\u0259r.\",\n            \"E) Kozis Pompeyl\u0259 t\u0259kb\u0259t\u0259k d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 onu \u00f6ld\u00fcrs\u0259 d\u0259, Roma ordusunun \u00e7oxlu\u011fu albanlar\u0131n m\u0259\u011flubiyy\u0259ti il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259ndi.\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"Albaniya h\u00f6kmdar\u0131 Oroys d\u00fc\u015fm\u0259n ordusunun \u00f6lk\u0259 daxilin\u0259 girm\u0259sin\u0259 imkan verm\u0259m\u0259k ist\u0259m\u0259yib 40 minlik ordu il\u0259 h\u00fccuma ke\u00e7mi\u015fdi. Albanlar\u0131n c\u0259sar\u0259tl\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fm\u0259sin\u0259 baxmayaraq, daha yax\u015f\u0131 silahlanm\u0131\u015f v\u0259 b\u00f6y\u00fck h\u0259rbi t\u0259cr\u00fcb\u0259y\u0259 malik olan romal\u0131lar qalib g\u0259ldil\u0259r. (Qeyd ed\u0259k ki, Kozis Pompeyi \u00f6ld\u00fcrm\u0259mi\u015f, \u0259ksin\u0259 Pompey Kozisi niz\u0259 il\u0259 yaralam\u0131\u015fd\u0131).\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"23. XIX \u0259srd\u0259 \u015eimali Az\u0259rbaycanda ke\u00e7iril\u0259n aqrar islahatlarla ba\u011fl\u0131 olaraq, 1847-ci il \\\"K\u0259ndli \u018fsasnam\u0259l\u0259ri\\\"nd\u0259n f\u0259rqli olaraq, 1870-ci il \\\"\u018fsasnam\u0259si\\\"nin k\u0259ndlil\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn daha sabit v\u0259 ir\u0259liy\u0259 do\u011fru at\u0131lm\u0131\u015f h\u00fcquqi add\u0131m\u0131 n\u0259d\u0259n ibar\u0259t idi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) K\u0259ndlil\u0259r\u0259 \u00f6z pay torpaqlar\u0131n\u0131 d\u00f6vl\u0259t x\u0259zin\u0259sinin d\u0259st\u0259yi il\u0259 m\u0259cburi \u015f\u0259kild\u0259 sat\u0131n almaq h\u00fcququnun verilm\u0259si.\",\n            \"B) Sahibkar k\u0259ndlil\u0259rin\u0259 bu vaxta q\u0259d\u0259r \u0259kib-bec\u0259rdikl\u0259ri torpaq sah\u0259l\u0259rind\u0259n daimi istifad\u0259 h\u00fcququnun verilm\u0259si v\u0259 bu h\u00fcququn irs\u0259n (n\u0259slin davam\u00e7\u0131s\u0131na) ke\u00e7m\u0259sinin t\u0259sdiql\u0259nm\u0259si.\",\n            \"C) H\u0259r bir ki\u015fi k\u0259ndliy\u0259 ayr\u0131lan torpaq normas\u0131n\u0131n 5 desyatind\u0259n 15 desyatin\u0259 q\u0259d\u0259r art\u0131r\u0131lmas\u0131.\",\n            \"D) K\u0259ndlil\u0259rin yaln\u0131z istifad\u0259\u00e7isi oldu\u011fu torpaqlar\u0131n tamamil\u0259 m\u00fclk\u0259darlar\u0131n \u0259lind\u0259n al\u0131n\u0131b icmalara paylanmas\u0131.\",\n            \"E) Biyar v\u0259 \u0259vr\u0259z m\u00fck\u0259ll\u0259fiyy\u0259tl\u0259rinin d\u0259rhal l\u0259\u011fv edil\u0259r\u0259k \u0259v\u0259zin\u0259 yaln\u0131z m\u0259hsul vergisinin t\u0259tbiq olunmas\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"1870-ci il k\u0259ndli islahat\u0131na g\u00f6r\u0259 sahibkar k\u0259ndlil\u0259rin\u0259 bu vaxta q\u0259d\u0259r \u0259kib-bec\u0259rdikl\u0259ri torpaq sah\u0259l\u0259rind\u0259n daimi istifad\u0259 h\u00fcququ verilirdi. Bu torpaqdan istifad\u0259d\u0259 sabitlik yarad\u0131rd\u0131; h\u0259r bir \u015f\u0259xs istifad\u0259 etdiyi torpaq pay\u0131n\u0131 n\u0259slinin davam\u00e7\u0131s\u0131na ver\u0259 bil\u0259rdi v\u0259 sahibkar\u0131n bu torpa\u011f\u0131 geri almaq h\u00fcququ yox idi. K\u0259ndlil\u0259r\u0259 sat\u0131n almaq h\u00fcququ verils\u0259 d\u0259, bu m\u0259cburi deyildi v\u0259 d\u00f6vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n he\u00e7 bir maddi yard\u0131m g\u00f6st\u0259rilmirdi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"24. XIX \u0259srd\u0259 C\u0259nubi Az\u0259rbaycanda torpaq m\u00fclkiyy\u0259ti formalar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 verilmi\u015f x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n hans\u0131 uy\u011funsuzluq t\u0259\u015fkil edir?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Xalis\u0259 \u2013 D\u00f6vl\u0259t\u0259 m\u0259xsus torpaqlar idi, idar\u0259 edilm\u0259si yar\u0131tmaz oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn 1886-c\u0131 ild\u0259 sat\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda f\u0259rman verilmi\u015fdi.\",\n            \"B) M\u00fclk \u2013 Feodallara m\u0259xsus olub irsi xarakter da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131 v\u0259 \u0259kin\u0259yararl\u0131 torpaqlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259tini (66%-ni) t\u0259\u015fkil edirdi.\",\n            \"C) Tiyul \u2013 H\u0259rbi v\u0259 ya m\u00fclki xidm\u0259t m\u00fcqabilind\u0259 veril\u0259n daimi v\u0259 irs\u0259n ke\u00e7\u0259n torpaq formas\u0131 idi.\",\n            \"D) \u0130lati \u2013 Ayr\u0131-ayr\u0131 tayfalara xidm\u0259t m\u00fcqabilind\u0259 veril\u0259n v\u0259 \u0259sas\u0259n otlaqlardan ibar\u0259t torpaqlar idi.\",\n            \"E) X\u0131rdamalik \u2013 K\u0259ndlil\u0259rin v\u0259 ya ki\u00e7ik m\u00fclk\u0259darlar\u0131n \u0259lind\u0259 olan c\u00fczi torpaq paylar\u0131 olub, daha \u00e7ox Urmiya \u0259razisind\u0259 yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"Tiyul torpaqlar\u0131 h\u0259rbi v\u0259 ya m\u00fclki xidm\u0259t m\u00fcqabilind\u0259 verils\u0259 d\u0259, daimi v\u0259 irsi deyildi, yaln\u0131z \u015f\u0259rti xarakter da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131. Daimi v\u0259 irsi olan torpaq formas\u0131 is\u0259 M\u00fclk (\u0259rbabi) idi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"25. 1920-ci ilin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Sovet Rusiyas\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti (AXC) aras\u0131nda intensivl\u0259\u015f\u0259n nota m\u00fcbadil\u0259l\u0259rinin p\u0259rd\u0259arxas\u0131 \u0259sas m\u0259qs\u0259di n\u0259d\u0259n ibar\u0259t idi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) AXC-nin sovet Rusiyas\u0131ndan da\u015fnaklara qar\u015f\u0131 h\u0259rbi k\u00f6m\u0259k ist\u0259m\u0259si v\u0259 \u0259v\u0259zind\u0259 g\u00fcz\u0259\u015ftli \u015f\u0259rtl\u0259rl\u0259 neft verm\u0259yi t\u0259klif etm\u0259si.\",\n            \"B) Sovet Rusiyas\u0131n\u0131n a\u011fqvardiya\u00e7\u0131lara qar\u015f\u0131 birg\u0259 m\u00fcbariz\u0259 t\u0259klifi il\u0259 AXC-y\u0259 h\u0259rbi m\u00fcdaxil\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn b\u0259han\u0259 axtarmas\u0131 v\u0259 daxild\u0259ki kommunistl\u0259r vasit\u0259sil\u0259 Bak\u0131 neftini tez bir zamanda q\u0259sb etm\u0259k plan\u0131.\",\n            \"C) Sovet Rusiyas\u0131n\u0131n AXC-nin m\u00fcst\u0259qilliyini d\u0259rhal tan\u0131maq \u00fc\u00e7\u00fcn r\u0259smi diplomatik s\u0259n\u0259dl\u0259rin t\u0259sdiql\u0259nm\u0259si prosesini tezl\u0259\u015fdirm\u0259si.\",\n            \"D) AXC ordusunun Denikinl\u0259 birl\u0259\u015fib Sovet Rusiyas\u0131na h\u00fccum etm\u0259k c\u0259hdl\u0259rinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn qabaqlay\u0131c\u0131 diplomatik gedi\u015fl\u0259rin edilm\u0259si.\",\n            \"E) Bak\u0131 neftinin beyn\u0259lxalq bazarlara \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k Rusiya-Az\u0259rbaycan ticar\u0259t \u015firk\u0259tinin yarad\u0131lmas\u0131 bar\u0259d\u0259 dan\u0131\u015f\u0131qlar apar\u0131lmas\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"Sovet Rusiyas\u0131 notalarda AXC-y\u0259 a\u011fqvardiya\u00e7\u0131lara qar\u015f\u0131 birg\u0259 m\u00fcbariz\u0259 t\u0259klif edirdi. Lakin arxa planda Rusiya AXC il\u0259 normal iqtisadi m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r qurmaq niyy\u0259tind\u0259 deyildi; onun \u0259sas m\u0259qs\u0259di h\u0259rbi m\u00fcdaxil\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn b\u0259han\u0259 yaratmaq, yerli kommunistl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k hakimiyy\u0259ti \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k v\u0259 z\u0259ngin Bak\u0131 neftini tez bir zamanda q\u0259sb etm\u0259k idi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"26. Osmanl\u0131 sultan\u0131 II Mahmudun (1808\u20131839) \u00f6lk\u0259 daxilind\u0259 v\u0259 orduda h\u0259yata ke\u00e7irdiyi m\u00fch\u00fcm islahatlara aid olmayan add\u0131m hans\u0131d\u0131r?\",\n        \"options\": [\n            \"A) 1826-c\u0131 ild\u0259 yeni piyada korpusunun yarad\u0131lmas\u0131 \u0259mrin\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xan yeni\u00e7\u0259ri d\u0259st\u0259l\u0259rinin l\u0259\u011fv edilm\u0259si.\",\n            \"B) \u0130dar\u0259\u00e7ilik sah\u0259sind\u0259 Avropa n\u00fcmun\u0259si \u0259sas g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259r\u0259k yeni nazirlikl\u0259rin yarad\u0131lmas\u0131.\",\n            \"C) H\u0259rbi xidm\u0259t m\u00fcqabilind\u0259 veril\u0259n h\u0259rbi len (timar v\u0259 ziyam\u0259t) sisteminin l\u0259\u011fvi v\u0259 bu torpaqlar\u0131n d\u00f6vl\u0259t m\u00fclkiyy\u0259tin\u0259 ke\u00e7irilm\u0259si.\",\n            \"D) \u015e\u0259h\u0259r \u0259halisinin v\u0259 g\u0259ncl\u0259rin geyim t\u0259rzind\u0259 avropasaya\u011f\u0131 yenilikl\u0259rin, o c\u00fcml\u0259d\u0259n penc\u0259k v\u0259 f\u0259sin t\u0259tbiq olunmas\u0131.\",\n            \"E) \u0130mperiyan\u0131n qeyri-m\u00fcs\u0259lman xalqlar\u0131ndan x\u00fcsusi olaraq cizy\u0259 vergisinin l\u0259\u011fv edil\u0259r\u0259k onlar\u0131n ordu s\u0131ralar\u0131na k\u00fctl\u0259vi c\u0259lb olunmas\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 4,\n        \"exp\": \"M\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 Sultan II Mahmudun d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 yeni\u00e7\u0259ril\u0259rin l\u0259\u011fvi, \u00fcmumi \u0259sg\u0259r y\u0131\u011f\u0131m\u0131 qaydas\u0131nda yeni ordunun yarad\u0131lmas\u0131, h\u0259rbi len sisteminin l\u0259\u011fvi, timar v\u0259 ziyam\u0259tl\u0259rin d\u00f6vl\u0259t\u0259 ke\u00e7m\u0259si, Avropa n\u00fcmun\u0259sind\u0259 nazirlikl\u0259rin qurulmas\u0131 v\u0259 geyim t\u0259rzind\u0259 (penc\u0259k, \u015falvar, f\u0259s) yenilikl\u0259r edildiyi qeyd olunur. Qeyri-m\u00fcs\u0259lmanlardan cizy\u0259nin l\u0259\u011fvi v\u0259 k\u00fctl\u0259vi orduya c\u0259lb olunmas\u0131 bar\u0259d\u0259 islahat m\u0259tnd\u0259 yer almam\u0131\u015fd\u0131r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"27. \u018fr\u0259b xilaf\u0259tinin inki\u015faf v\u0259 idar\u0259etm\u0259 d\u00f6vr\u00fc il\u0259 ba\u011fl\u0131 torpaq-vergi siyas\u0259tin\u0259 dair verilmi\u015f ifad\u0259l\u0259rd\u0259n hans\u0131 do\u011frudur?\",\n        \"options\": [\n            \"A) \u018fsas g\u0259lir m\u0259nb\u0259yi olan x\u0259rac vergisi yaln\u0131z qeyri-m\u00fcs\u0259lmanlardan h\u0259rbi xidm\u0259t m\u00fcqabilind\u0259 al\u0131n\u0131rd\u0131.\",\n            \"B) \u0130qta \u2013 dini idar\u0259l\u0259r\u0259 ba\u011f\u0131\u015flanan v\u0259 he\u00e7 bir halda irs\u0259n ke\u00e7\u0259 bilm\u0259y\u0259n m\u0259scid torpaqlar\u0131 idi.\",\n            \"C) \u0130slam\u0131 q\u0259bul etm\u0259y\u0259n 15 ya\u015f\u0131ndan 60 ya\u015f\u0131na q\u0259d\u0259rki ki\u015fil\u0259rd\u0259n cizy\u0259 vergisi al\u0131n\u0131r v\u0259 \u0259v\u0259zind\u0259 onlar h\u0259rbi xidm\u0259td\u0259n azad edilirdil\u0259r.\",\n            \"D) Xilaf\u0259t daxilind\u0259 b\u00fct\u00fcn m\u00fclk torpaqlar\u0131 m\u00fcv\u0259qq\u0259ti olub h\u0259rbi xidm\u0259t ba\u015fa \u00e7atd\u0131qdan sonra d\u00f6vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n geri al\u0131n\u0131rd\u0131.\",\n            \"E) Ticar\u0259td\u0259 \u0259sas pul vahidi kimi ancaq \u0259vv\u0259lki Sasani g\u00fcm\u00fc\u015f pullar\u0131ndan istifad\u0259 olunurdu.\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"Xilaf\u0259t d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u0130slam\u0131 q\u0259bul etm\u0259y\u0259n 15 ya\u015f\u0131ndan 60 ya\u015f\u0131na q\u0259d\u0259r olan ki\u015fil\u0259rd\u0259n can vergisi olan cizy\u0259 al\u0131n\u0131r v\u0259 onlar bunun m\u00fcqabilind\u0259 h\u0259rbi xidm\u0259td\u0259n azad olunurdular. (X\u0259rac \u2013 torpaq vergisi idi; \u0130qta \u2013 xidm\u0259t m\u00fcqabilind\u0259 veril\u0259n torpaq; V\u0259qf \u2013 dini torpaq idi. Pul vahidl\u0259ri is\u0259 q\u0131z\u0131l dinar v\u0259 g\u00fcm\u00fc\u015f dirh\u0259m idi).\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"28. Xalqlar\u0131n b\u00f6y\u00fck k\u00f6\u00e7\u00fc v\u0259 Avropa Hun d\u00f6vl\u0259tinin yaranmas\u0131ndan sonra, x\u00fcsusil\u0259 Attilan\u0131n xarici h\u0259rbi siyas\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 verilmi\u015f m\u00fclahiz\u0259l\u0259rd\u0259n hans\u0131 yanl\u0131\u015fd\u0131r?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Attila Bizans imperatorunu qorxuya salaraq onu b\u00f6y\u00fck m\u0259bl\u0259\u011fd\u0259 illik bac verm\u0259y\u0259 m\u0259cbur etmi\u015fdi.\",\n            \"B) 451-ci ild\u0259 Katalaun \u00e7\u00f6l\u00fcnd\u0259 Q\u0259rbi Roma ordusu il\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259 g\u0259l\u0259n hunlar\u0131n t\u0259rkibind\u0259 ancaq t\u00fcrk tayfalar\u0131 vuru\u015furdu.\",\n            \"C) Katalaun d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 Roma ordusuna vaxtil\u0259 hunlara \u0259sir d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f v\u0259 Attila il\u0259 dostluq etmi\u015f Aetsi ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q edirdi.\",\n            \"D) Roma s\u0259f\u0259rind\u0259n qay\u0131td\u0131qdan sonra sasanil\u0259r \u00fcz\u0259rin\u0259 y\u00fcr\u00fc\u015f\u0259 haz\u0131rla\u015fan Attila m\u00fc\u0259mmal\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6ld\u00fc.\",\n            \"E) 452-ci ild\u0259 Roma \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r ir\u0259lil\u0259s\u0259 d\u0259, Roma papas\u0131n\u0131n xahi\u015find\u0259n sonra \u015f\u0259h\u0259ri tutmaq fikrind\u0259n da\u015f\u0131nd\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"451-ci ild\u0259 ba\u015f vermi\u015f Katalaun d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 yaln\u0131z hunlar deyil, onlar\u0131n as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131nda v\u0259 ya t\u0259r\u0259find\u0259 olan m\u00fcxt\u0259lif tayfalar da i\u015ftirak edirdi. Eyni zamanda Roma ordusunun t\u0259rkibind\u0259 hunlar t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259\u011flub edilmi\u015f qotlar, franklar v\u0259 dig\u0259r Avropa xalqlar\u0131ndan muzdla tutulmu\u015f d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259r var idi. Dig\u0259r b\u0259ndl\u0259r (A, C, D, E) m\u0259nb\u0259d\u0259 tam t\u0259sdiqini tap\u0131r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"29. Az\u0259rbaycan\u0131n bol\u015fevikl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal\u0131ndan d\u0259rhal sonra, 1920-ci ilin yay-pay\u0131z aylar\u0131nda h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n xarici siyas\u0259t v\u0259 \u0259razi b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcr\u00fclm\u0259sinin Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n a\u011f\u0131r geosiyasi n\u0259tic\u0259si n\u0259d\u0259n ibar\u0259t oldu?\",\n        \"options\": [\n            \"A) B\u00fct\u00fcn Qaraba\u011f \u0259razisinin he\u00e7 bir m\u00fcbahis\u0259 olmadan m\u00fctl\u0259q \u015f\u0259kild\u0259 Erm\u0259nistan SSR-in inzibati \u0259razisin\u0259 daxil edilm\u0259si.\",\n            \"B) Sovet Rusiyas\u0131 il\u0259 da\u015fnak Erm\u0259nistan aras\u0131nda ba\u011flanm\u0131\u015f m\u00fcqavil\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 \u015e\u0259rur-D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259zin erm\u0259nil\u0259r\u0259 verilm\u0259si, Nax\u00e7\u0131van, Z\u0259ng\u0259zur v\u0259 da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n m\u00fcbahis\u0259li \u0259razil\u0259r elan olunmas\u0131.\",\n            \"C) G\u00fcrc\u00fcstan v\u0259 Erm\u0259nistanla ba\u011flanm\u0131\u015f iqtisadi sazi\u015fl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n neft g\u0259lirl\u0259rind\u0259n tamamil\u0259 m\u0259hrum edil\u0259r\u0259k Tiflisin tabeliyin\u0259 verilm\u0259si.\",\n            \"D) Az\u0259rbaycan\u0131n Rusiya il\u0259 s\u0259rh\u0259dl\u0259rinin ba\u011flanmas\u0131 v\u0259 XI Q\u0131rm\u0131z\u0131 Ordunun \u00f6lk\u0259 \u0259razisind\u0259n tamamil\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131.\",\n            \"E) Nax\u00e7\u0131van\u0131n daimi olaraq t\u00fcrk ordusunun h\u0259rbi idar\u0259\u00e7iliyi alt\u0131nda m\u00fcst\u0259qil respublika elan edilm\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"1920-ci ilin avqustunda sovet Rusiyas\u0131 il\u0259 erm\u0259ni da\u015fnak h\u00f6kum\u0259ti aras\u0131nda ba\u011flanan m\u00fcqavil\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 \u015e\u0259rur-D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z erm\u0259ni da\u015fnak h\u00f6kum\u0259tin\u0259 verilmi\u015f, Nax\u00e7\u0131van, Z\u0259ng\u0259zur v\u0259 Qaraba\u011f\u0131n da\u011fl\u0131q hiss\u0259si is\u0259 m\u00fcbahis\u0259li \u0259razil\u0259r elan olunmu\u015fdu. Bu, o d\u00f6vrd\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259razil\u0259rinin q\u0259sb olunmas\u0131na hesablanm\u0131\u015f \u0259n a\u011f\u0131r z\u0259rb\u0259l\u0259rd\u0259n biri idi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"30. XVIII \u0259srd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u015fimal-q\u0259rb torpaqlar\u0131nda m\u00f6vcud olmu\u015f Car-Balak\u0259n camaatl\u0131\u011f\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t-idar\u0259etm\u0259 mexanizmi bar\u0259d\u0259 m\u0259nb\u0259y\u0259 \u0259sas\u0259n hans\u0131 fikir do\u011frudur?\",\n        \"options\": [\n            \"A) D\u00f6vl\u0259ti yaln\u0131z m\u0259rk\u0259zi hakimiyy\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259yin olunmu\u015f irsi feodal b\u0259yl\u0259ri idar\u0259 edirdi.\",\n            \"B) Ali orqan\u0131 yaln\u0131z yetkinlik ya\u015f\u0131na \u00e7atm\u0131\u015f ki\u015fil\u0259rin i\u015ftirak etdiyi \\\"xalq y\u0131\u011f\u0131nca\u011f\u0131\\\" idi v\u0259 burada q\u0259rarlar m\u00fczakir\u0259 \u0259sas\u0131nda q\u0259bul edilirdi.\",\n            \"C) \u0130dar\u0259etm\u0259d\u0259 xristian ruhanil\u0259ri h\u0259lledici s\u0259s\u0259 malik idil\u0259r v\u0259 camaatl\u0131q xarici siyas\u0259td\u0259 tamamil\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan krall\u0131\u011f\u0131na tabe idi.\",\n            \"D) \u015e\u0259ki xanl\u0131\u011f\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n idar\u0259etm\u0259 sistemi tamamil\u0259 l\u0259\u011fv edil\u0259r\u0259k xanl\u0131\u011f\u0131n s\u0131ravi bir mahal\u0131na \u00e7evrilmi\u015fdi.\",\n            \"E) H\u0259r bir k\u0259nd ancaq vergi y\u0131\u011fan \u00e7ar m\u0259murlar\u0131 (komendantlar) t\u0259r\u0259find\u0259n idar\u0259 olunurdu.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"M\u0259nb\u0259d\u0259 birm\u0259nal\u0131 qeyd olunur ki, Car-Balak\u0259n camaatl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ali orqan\u0131 \\\"xalq y\u0131\u011f\u0131nca\u011f\u0131\\\" idi. B\u00fct\u00fcn m\u00fch\u00fcm m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r (m\u00fcharib\u0259, s\u00fclh, daxili q\u0259rarlar) xalq y\u0131\u011f\u0131nca\u011f\u0131nda h\u0259ll edilirdi v\u0259 burada ya\u015fl\u0131larla b\u0259rab\u0259r yaln\u0131z yetkinlik ya\u015f\u0131na \u00e7atm\u0131\u015f ki\u015fil\u0259r i\u015ftirak ed\u0259 bil\u0259rdil\u0259r. H\u0259m\u00e7inin c\u0259miyy\u0259td\u0259 ruhanil\u0259rin d\u0259 n\u00fcfuzu b\u00f6y\u00fck idi v\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259 i\u015fl\u0259rin\u0259 \u015f\u0259ri\u0259t \u0259sas\u0131nda bax\u0131rd\u0131lar.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"31. Mannada e.\u0259. VIII \u0259srin II yar\u0131s\u0131nda m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirm\u0259 siyas\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xan b\u0259zi vilay\u0259tl\u0259rin (Zikertu, \u015euandahul v\u0259 s.) \u00fcsyan qald\u0131rmas\u0131n\u0131n arxas\u0131nda duran \u0259sas xarici siyasi amil n\u0259 idi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Assuriya pad\u015fah\u0131 II Sarqonun Manna \u0259razisini \u00f6z\u00fcn\u0259 tabe etm\u0259k ist\u0259yi v\u0259 yerli \u0259haliy\u0259 t\u0259zyiqi\",\n            \"B) Urartu h\u00f6kmdar\u0131 I Rusan\u0131n Manna cani\u015finl\u0259rini m\u0259rk\u0259zi hakimiyy\u0259ti qar\u015f\u0131 qald\u0131raraq d\u00f6vl\u0259ti daxil\u0259n z\u0259ifl\u0259tm\u0259k siyas\u0259ti\",\n            \"C) \u0130skit v\u0259 kimmer tayfalar\u0131n\u0131n \u00f6lk\u0259nin \u015fimal s\u0259rh\u0259dl\u0259rin\u0259 q\u0259fil h\u00fccumlar\u0131\",\n            \"D) Babil d\u00f6vl\u0259tinin Urmiya h\u00f6vz\u0259sini \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k v\u0259 tranzit ticar\u0259t yollar\u0131na sahib olmaq planlar\u0131\",\n            \"E) Midiya d\u00f6vl\u0259tinin yaranmas\u0131 il\u0259 Manna \u0259razisinin q\u0259rbd\u0259n t\u0259hl\u00fck\u0259 alt\u0131na d\u00fc\u015fm\u0259si\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"M\u0259nb\u0259d\u0259 qeyd olunur ki, Manna h\u00f6kmdar\u0131 \u0130ranzunun m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirm\u0259 siyas\u0259ti b\u0259zi vilay\u0259t hakiml\u0259rinin naraz\u0131l\u0131\u011f\u0131na s\u0259b\u0259b olmu\u015fdu. Urartu h\u00f6kmdar\u0131 I Rusa bu v\u0259ziyy\u0259td\u0259n istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k vilay\u0259t hakiml\u0259rini v\u0259 cani\u015finl\u0259ri \u0130ranzu \u0259leyhin\u0259 qald\u0131rmaqla Mannan\u0131 daxil\u0259n z\u0259ifl\u0259tm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. M\u0259hz onun bu f\u0259aliyy\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0259vv\u0259lc\u0259 Zikertu, ard\u0131nca is\u0259 \u015euandahul v\u0259 Durdukka \u015f\u0259h\u0259rl\u0259ri \u00fcsyana qalxd\u0131.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"32. X \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131 \u2013 XI \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n q\u0259rb s\u0259rh\u0259dl\u0259rinin erm\u0259ni-g\u00fcrc\u00fc feodallar\u0131n\u0131n (xristian blokunun) t\u0259cav\u00fcz\u00fcnd\u0259n qorunmas\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynam\u0131\u015f v\u0259 \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 il\u0259 xristian d\u00fcnyas\u0131 aras\u0131nda strateji bufer\u0259 \u00e7evrilmi\u015f siyasi ittifaq hans\u0131 d\u00f6vl\u0259t qurumlar\u0131 aras\u0131nda formala\u015fm\u0131\u015fd\u0131?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Sacil\u0259r d\u00f6vl\u0259ti v\u0259 D\u0259rb\u0259nd \u0259mirliyi\",\n            \"B) Salaril\u0259r d\u00f6vl\u0259ti v\u0259 Tiflis m\u00fcs\u0259lman \u0259mirliyi\",\n            \"C) \u015e\u0259ddadil\u0259r d\u00f6vl\u0259ti v\u0259 Tiflis m\u00fcs\u0259lman \u0259mirliyi\",\n            \"D) R\u0259vvadil\u0259r d\u00f6vl\u0259ti v\u0259 \u015eirvan\u015fahlar d\u00f6vl\u0259ti\",\n            \"E) \u015eirvan\u015fahlar d\u00f6vl\u0259ti v\u0259 \u015e\u0259ki hakimiliyi\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"T\u0259qdim olunan s\u0259n\u0259dd\u0259 birm\u0259nal\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 vur\u011fulan\u0131r ki, \\\"\u015e\u0259ddadil\u0259r Tiflis m\u00fcs\u0259lman \u0259mirliyi il\u0259 birlikd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n q\u0259rb torpaqlar\u0131n\u0131n xristian bloku \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259n m\u00fcdafi\u0259 olunmas\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynad\u0131lar\\\". G\u0259nc\u0259 \u015f\u0259h\u0259ri is\u0259 \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 il\u0259 xristian d\u00fcnyas\u0131 aras\u0131nda strateji qalaya \u00e7evrilmi\u015fdi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"33. XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Rusiya imperiyas\u0131n\u0131n D\u00f6vl\u0259t Dumalar\u0131nda az\u0259rbaycanl\u0131 deputatlar\u0131n i\u015ftirak\u0131 v\u0259 f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 verilmi\u015f m\u00fclahiz\u0259l\u0259rd\u0259n hans\u0131 yanl\u0131\u015fd\u0131r?\",\n        \"options\": [\n            \"A) I D\u00f6vl\u0259t Dumas\u0131nda \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov m\u00fcs\u0259lman fraksiyas\u0131n\u0131n s\u0259dri se\u00e7ilmi\u015fdi.\",\n            \"B) \u00c7ar h\u00f6kum\u0259tinin Duman\u0131 buraxmas\u0131na etiraz olaraq \\\"V\u0131borq b\u0259yannam\u0259si\\\"ni imzalad\u0131qlar\u0131na g\u00f6r\u0259 \u018f.Top\u00e7uba\u015fov v\u0259 \u0130.Ziyadxanl\u0131 h\u0259bs edilmi\u015fdi.\",\n            \"C) 1907-ci ild\u0259 f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flayan II D\u00f6vl\u0259t Dumas\u0131na F\u0259t\u0259li xan Xoyski v\u0259 X\u0259lil b\u0259y Xasm\u0259mm\u0259dov da daxil olmaqla c\u0259mi 5 az\u0259rbaycanl\u0131 deputat se\u00e7ilmi\u015fdi.\",\n            \"D) III D\u00f6vl\u0259t Dumas\u0131nda qoyulan m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131 yaln\u0131z bir deputat \u2013 M\u0259mm\u0259d Yusif C\u0259f\u0259rov t\u0259msil etmi\u015fdi.\",\n            \"E) \u00c7ar h\u00f6kum\u0259ti h\u0259m I, h\u0259m d\u0259 II Dumalar\u0131n f\u0259aliyy\u0259tind\u0259n naraz\u0131 qald\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r ikisinin \u00f6mr\u00fc q\u0131sa olmu\u015f v\u0259 vaxt\u0131ndan \u0259vv\u0259l burax\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 3,\n        \"exp\": \"Yanl\u0131\u015f olan D b\u0259ndidir. III D\u00f6vl\u0259t Dumas\u0131nda (1907-1912) qoyulan m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 \u015eimali Az\u0259rbaycan\u0131 yaln\u0131z bir az\u0259rbaycanl\u0131 deputat t\u0259msil etmi\u015fdi, lakin bu \u015f\u0259xs M\u0259mm\u0259d Yusif C\u0259f\u0259rov deyil, X\u0259lil b\u0259y Xasm\u0259mm\u0259dov olmu\u015fdur. M\u0259mm\u0259d Yusif C\u0259f\u0259rov 1912-ci ild\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lm\u0131\u015f IV D\u00f6vl\u0259t Dumas\u0131na se\u00e7ilmi\u015fdi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"34. XVIII \u0259srin 60-c\u0131 ill\u0259rinin sonlar\u0131nda Qubal\u0131 F\u0259t\u0259li xan\u0131n birl\u0259\u015fdirm\u0259 siyas\u0259tind\u0259 \u015eamax\u0131 xanl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 atd\u0131\u011f\u0131 strateji add\u0131m\u0131n gedi\u015fat\u0131 v\u0259 n\u0259tic\u0259si bar\u0259d\u0259 hans\u0131 b\u0259nd tam do\u011frudur?\",\n        \"options\": [\n            \"A) \u018fvv\u0259lc\u0259 \u015eamax\u0131 xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 Rusiya himay\u0259sin\u0259 verm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131, r\u0259dd cavab\u0131 ald\u0131qdan sonra tamamil\u0259 Qubaya qatd\u0131.\",\n            \"B) 1767-ci ild\u0259 \u015eamax\u0131n\u0131 \u015e\u0259ki xanl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 \u00f6z aralar\u0131nda b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcrd\u00fc, lakin 1768-ci ild\u0259 \u015e\u0259ki xan\u0131n\u0131 aradan qald\u0131raraq \u015eamax\u0131n\u0131 tamamil\u0259 Quba xanl\u0131\u011f\u0131na birl\u0259\u015fdirdi.\",\n            \"C) \u015eamax\u0131 xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 D\u0259rb\u0259ndl\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k vahid \u0259yal\u0259t yaratd\u0131 v\u0259 Quba xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n m\u0259rk\u0259zini \u015eamax\u0131ya k\u00f6\u00e7\u00fcrd\u00fc.\",\n            \"D) \u015eamax\u0131 \u0259halisinin g\u00fccl\u00fc m\u00fcqavim\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 F\u0259t\u0259li xan geri \u00e7\u0259kilm\u0259y\u0259 m\u0259cbur oldu v\u0259 \u015eamax\u0131 A\u011fa M\u0259h\u0259mm\u0259d xan Qacar\u0131n tabeliyin\u0259 ke\u00e7di.\",\n            \"E) \u015eamax\u0131 xanl\u0131\u011f\u0131na dinc yolla tabe olma\u011f\u0131 t\u0259klif ets\u0259 d\u0259, r\u0259dd cavab\u0131 ald\u0131 v\u0259 Gavdu\u015fan d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 \u015eamax\u0131 ordusunu darmada\u011f\u0131n ed\u0259r\u0259k \u0259razini tutdu.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"M\u0259nb\u0259d\u0259 qeyd edilir ki, \u015e\u0259ki xanl\u0131\u011f\u0131na arxalanan \u015eamax\u0131 xan\u0131 F\u0259t\u0259li xanla raz\u0131la\u015fmaqdan imtina etdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn, F\u0259t\u0259li xan \u015e\u0259ki xan\u0131na \u015eamax\u0131n\u0131 aralar\u0131nda b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcrm\u0259yi t\u0259klif etdi. 1767-ci ild\u0259 \u015eamax\u0131 iki xanl\u0131q aras\u0131nda b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcr\u00fcld\u00fc. \\\"Bir il sonra (1768) is\u0259 F\u0259t\u0259li xan \u015eamax\u0131 xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tamamil\u0259 Quba xanl\u0131\u011f\u0131na birl\u0259\u015fdirdi\\\". (Gavdu\u015fan d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc is\u0259 1774-c\u00fc ild\u0259 Quba xanl\u0131\u011f\u0131na qar\u015f\u0131 birl\u0259\u015fmi\u015f q\u00fcvv\u0259l\u0259rl\u0259 ba\u015f vermi\u015f v\u0259 F\u0259t\u0259li xan\u0131n m\u0259\u011flubiyy\u0259ti il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259nmi\u015fdi).\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"35. 1743-c\u00fc ild\u0259 \u015eirvanda Nadir \u015fah \u018ff\u015far\u0131n a\u011f\u0131r vergi v\u0259 idar\u0259\u00e7iliyin\u0259 qar\u015f\u0131 ba\u015f vermi\u015f \u00fcsyana r\u0259hb\u0259rlik ed\u0259n I Sam Mirz\u0259nin (\u00f6z\u00fcn\u00fc S\u0259f\u0259vi \u015fahzad\u0259si kimi q\u0259l\u0259m\u0259 ver\u0259n \u015f\u0259xsin) f\u0259aliyy\u0259ti hans\u0131 hadis\u0259 il\u0259 yekunla\u015fd\u0131?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Qaz\u0131qumuqlu Surxay xanla birl\u0259\u015f\u0259r\u0259k A\u011fsu qalas\u0131n\u0131 tutdu v\u0259 \u015eirvan\u0131n m\u0259rk\u0259zini yenid\u0259n k\u00f6hn\u0259 \u015eamax\u0131ya k\u00f6\u00e7\u00fcrd\u00fc.\",\n            \"B) Nadir \u015fah \u015eirvanda \u00fcsyan\u0131n geni\u015fl\u0259nm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259rhal vergil\u0259ri l\u0259\u011fv etdi v\u0259 I Sam Mirz\u0259 il\u0259 s\u00fclh ba\u011flad\u0131.\",\n            \"C) A\u011fsu yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda N\u0259srullah mirz\u0259nin qo\u015funu il\u0259 ba\u015f vermi\u015f d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 m\u0259\u011flub olub qa\u00e7maq ist\u0259y\u0259rk\u0259n \u0259l\u0259 ke\u00e7iril\u0259r\u0259k edam edildi.\",\n            \"D) II Sam Mirz\u0259 t\u0259r\u0259find\u0259n devril\u0259r\u0259k hakimiyy\u0259td\u0259n uzaqla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131 v\u0259 Rusiyaya s\u0131\u011f\u0131nma\u011fa m\u0259cbur oldu.\",\n            \"E) \u00dcsyan\u00e7\u0131lar \u015eamax\u0131n\u0131 tutsalar da, D\u0259rb\u0259nd yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 rus qo\u015funlar\u0131n\u0131n Nadir \u015faha k\u00f6m\u0259y\u0259 g\u0259lm\u0259si il\u0259 darmada\u011f\u0131n edildil\u0259r.\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"M\u0259nb\u0259y\u0259 \u0259sas\u0259n, 1743-c\u00fc ilin sonlar\u0131nda Nadir \u015fah\u0131n o\u011flu N\u0259srullah mirz\u0259nin qo\u015funu \u00fcsyan\u00e7\u0131larla d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 girdi. A\u011fsu yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda ba\u015f vermi\u015f bu d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 I Sam mirz\u0259 m\u0259\u011flub oldu. O, qa\u00e7maq ist\u0259y\u0259rk\u0259n \u0259l\u0259 ke\u00e7irilib edam edildi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"36. XVI y\u00fczilliyin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Hindistanda siyasi v\u0259ziyy\u0259tl\u0259 ba\u011fl\u0131 verilmi\u015f m\u00fclahiz\u0259l\u0259rd\u0259n hans\u0131 tarixi ger\u00e7\u0259kliyi \u0259ks etdirir?\",\n        \"options\": [\n            \"A) \u018fla\u0259ddin X\u0259l\u0259ci h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar ke\u00e7ir\u0259r\u0259k C\u0259nubi Hindistan\u0131 da tabe etm\u0259kl\u0259 Dehli sultanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u0259n q\u00fcdr\u0259tli d\u00f6vr\u00fcn\u0259 \u00e7atd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131.\",\n            \"B) \u018fmir Teymurun Dehlini q\u0259z\u0259b v\u0259 qar\u0259t\u0259 m\u0259ruz qoymas\u0131 il\u0259 Dehli sultanl\u0131\u011f\u0131 tamamil\u0259 s\u00fcqut etdi v\u0259 yerind\u0259 d\u00f6vl\u0259t qurulmad\u0131.\",\n            \"C) 1526-c\u0131 ild\u0259 ba\u015f vermi\u015f Panipat d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 Babur \u015fah Dehli sultanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na son qoyaraq Aqra m\u0259rk\u0259zli B\u00f6y\u00fck Mo\u011fol d\u00f6vl\u0259tinin \u0259sas\u0131n\u0131 qoydu.\",\n            \"D) Nadir \u015fah \u018ff\u015far Karnal d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 Dehli sultan\u0131n\u0131 m\u0259\u011flub ed\u0259r\u0259k Hindistan\u0131n b\u00fct\u00fcn \u015fimal\u0131n\u0131 \u00f6z imperiyas\u0131na qatd\u0131.\",\n            \"E) B\u00f6y\u00fck Mo\u011fol d\u00f6vl\u0259ti 1761-ci ild\u0259 Panipat d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 \u0259fqanlar t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259\u011flub edil\u0259r\u0259k tamamil\u0259 par\u00e7aland\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"M\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 qeyd olunur ki, XVI y\u00fczilliyin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Hindistanda z\u0259ifl\u0259mi\u015f Dehli sultanl\u0131\u011f\u0131 m\u00f6vcud idi. \u018fmir Teymurun n\u0259slind\u0259n olan Babur 1526-c\u0131 ild\u0259 Panipat yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda h\u0259lledici d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 qalib g\u0259l\u0259r\u0259k Dehli sultanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na son qoydu v\u0259 Aqra paytaxt olmaqla B\u00f6y\u00fck Mo\u011fol d\u00f6vl\u0259tinin \u0259sas\u0131n\u0131 qoydu.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"37. V \u0259srin sonlar\u0131nda Albaniya d\u00f6vl\u0259tinin daxili siyasi v\u0259 dini h\u0259yat\u0131nda ba\u015f vermi\u015f \u0259n m\u00fch\u00fcm hadis\u0259 kimi Aquen kils\u0259 m\u0259clisinin (488-ci il) \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n \u0259sas m\u0259qs\u0259di n\u0259d\u0259n ibar\u0259t idi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Z\u0259rd\u00fc\u015ftiliyi r\u0259smi d\u00f6vl\u0259t dini elan etm\u0259kl\u0259 Sasanil\u0259rin t\u0259zyiqini azaltmaq v\u0259 \u00f6lk\u0259ni m\u00fcharib\u0259l\u0259rd\u0259n qurtarmaq.\",\n            \"B) Alban kils\u0259sinin m\u00fcst\u0259qilliyini l\u0259\u011fv ed\u0259r\u0259k onu Bizans kils\u0259sin\u0259 (pravoslavl\u0131\u011fa) tamamil\u0259 tabe etm\u0259k.\",\n            \"C) M\u00fcxt\u0259lif ictimai t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259rin sosial-h\u00fcquqi m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rini t\u0259nziml\u0259m\u0259k, xristianl\u0131\u011f\u0131n feodal \u0259saslar\u0131n\u0131 nizamlayaraq m\u00fcst\u0259qil alban kils\u0259sinin dayaqlar\u0131n\u0131 m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirm\u0259k.\",\n            \"D) Sasanil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 \u00fcsyan qald\u0131rm\u0131\u015f xalq k\u00fctl\u0259l\u0259rin\u0259 \u2013 m\u0259zd\u0259kil\u0259r\u0259 h\u0259rbi yard\u0131m g\u00f6st\u0259rilm\u0259sini qanunil\u0259\u015fdirm\u0259k.\",\n            \"E) X\u0259z\u0259rl\u0259rin h\u00fccumlar\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn xristian d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri il\u0259 vahid h\u0259rbi ittifaq yaratmaq.\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"487-ci ild\u0259 hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259lmi\u015f III M\u00f6min Va\u00e7aqan 488-ci ild\u0259 Aquen kils\u0259 m\u0259clisini \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131. M\u0259qs\u0259d m\u00fcxt\u0259lif ictimai t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259rin sosial v\u0259 h\u00fcquqi m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rini nizamlamaq v\u0259 m\u00fcst\u0259qil alban kils\u0259sinin dayaqlar\u0131n\u0131 g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k idi. Bu m\u0259clisd\u0259 q\u0259bul edil\u0259n qanunlar xristianl\u0131\u011f\u0131n feodal \u0259saslar\u0131n\u0131 nizamlad\u0131.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"38. XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycanda yaranm\u0131\u015f milli partiya v\u0259 t\u0259\u015fkilatlarla ba\u011fl\u0131 verilmi\u015f hans\u0131 fikir t\u0259qdim olunan tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259rl\u0259 t\u0259sdiql\u0259nmir?\",\n        \"options\": [\n            \"A) 1906-c\u0131 ild\u0259 f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flayan \\\"Difai\\\" partiyas\u0131n\u0131n \u0259sas m\u0259qs\u0259dl\u0259rind\u0259n biri Qafqazda ya\u015fayan xalqlar aras\u0131nda s\u0259mimi qarda\u015fl\u0131q yaratmaq, da\u015fnaklar\u0131n is\u0259 regionda erm\u0259ni d\u00f6vl\u0259ti qurmaq planlar\u0131na imkan verm\u0259m\u0259k idi.\",\n            \"B) 1911-ci ild\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f \\\"M\u00fcsavat\\\" partiyas\u0131n\u0131n \u0259sas h\u0259d\u0259fl\u0259rind\u0259n biri mill\u0259tind\u0259n v\u0259 m\u0259zh\u0259bind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq, b\u00fct\u00fcn m\u00fcs\u0259lman xalqlar\u0131n\u0131n birliyini v\u0259 m\u00fcst\u0259qilliyini t\u0259min etm\u0259k idi.\",\n            \"C) \\\"Difai\\\" partiyas\u0131 erm\u0259ni terror d\u0259st\u0259l\u0259rin\u0259 v\u0259 onlara himay\u0259darl\u0131q ed\u0259n m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7i \u00e7ar m\u0259murlar\u0131na qar\u015f\u0131 k\u0259skin m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131rd\u0131.\",\n            \"D) H\u0259m \\\"Difai\\\", h\u0259m d\u0259 \\\"M\u00fcsavat\\\" partiyalar\u0131 yaln\u0131z parlament (Duma) daxilind\u0259 siyasi f\u0259aliyy\u0259tl\u0259 kifay\u0259tl\u0259nir, radikal v\u0259 silahl\u0131 m\u00fcbariz\u0259ni birm\u0259nal\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 r\u0259dd edirdil\u0259r.\",\n            \"E) \\\"M\u00fcsavat\\\" partiyas\u0131 xaricd\u0259ki m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n da r\u0259\u011fb\u0259tini qazanaraq m\u00fcst\u0259qillik u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 aparan dig\u0259r m\u00fcs\u0259lman xalqlar\u0131na maddi v\u0259 m\u0259n\u0259vi yard\u0131m g\u00f6st\u0259rilm\u0259sini qar\u015f\u0131s\u0131na m\u0259qs\u0259d qoymu\u015fdu.\"\n        ],\n        \"correct\": 3,\n        \"exp\": \"\\\"Difai\\\" v\u0259 \\\"M\u00fcsavat\\\" partiyalar\u0131 sad\u0259c\u0259 D\u00f6vl\u0259t Dumas\u0131 vasit\u0259sil\u0259 siyasi m\u00fcbariz\u0259 aparmam\u0131\u015fd\u0131lar. \u018fksin\u0259, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 \\\"Difai\\\" partiyas\u0131 \u00e7arizmin yerli m\u0259murlar\u0131n\u0131n \u00f6zba\u015f\u0131nal\u0131\u011f\u0131na v\u0259 erm\u0259ni terror d\u0259st\u0259l\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 aktiv (h\u0259tta gizli v\u0259 silahl\u0131) m\u00fcbariz\u0259 \u00fcsullar\u0131ndan istifad\u0259 edirdi. M\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 \\\"Difai\\\"nin \u00e7ar m\u0259murlar\u0131na v\u0259 da\u015fnaklara qar\u015f\u0131 f\u0259al m\u00fcqavim\u0259t aparmas\u0131 x\u00fcsusi qeyd olunur.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"39. XVII \u0259sr \u0130ngilt\u0259r\u0259 v\u0259 XVIII \u0259sr Fransa burjua inqilablar\u0131n\u0131n gedi\u015fat\u0131na dair verilmi\u015f m\u00fclahiz\u0259l\u0259rd\u0259n hans\u0131 tarixi fakt bax\u0131m\u0131ndan do\u011frudur?\",\n        \"options\": [\n            \"A) 1653-c\u00fc ild\u0259 \u0130ngilt\u0259r\u0259d\u0259 m\u00fctl\u0259q monarxiya b\u0259rpa edil\u0259r\u0259k Oliver Kromvel tam s\u0259lahiyy\u0259tli kral elan olundu.\",\n            \"B) 1789-cu il iyulun 14-d\u0259 m\u00fctl\u0259qiyy\u0259tin simvolu olan Bastiliya qalas\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 Fransa inqilab\u0131n\u0131n ilk q\u0259l\u0259b\u0259si kimi tarix\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc.\",\n            \"C) Fransa inqilab\u0131 zaman\u0131 yarad\u0131lm\u0131\u015f \u0130ctimai T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Komit\u0259si \u0259sas\u0259n ali zad\u0259ganlar\u0131n m\u0259nafel\u0259rini m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259r\u0259k feodal qaydalar\u0131n\u0131 tam b\u0259rpa etdi.\",\n            \"D) \u0130ngilt\u0259r\u0259 burjua inqilab\u0131n\u0131n \u0259sas h\u0259r\u0259k\u0259tverici q\u00fcvv\u0259si k\u0259ndlil\u0259r oldu\u011fu halda, Fransa inqilab\u0131nda k\u0259ndlil\u0259r i\u015ftirak etmir, yaln\u0131z m\u00fclk\u0259darlar vuru\u015furdu.\",\n            \"E) H\u0259r iki inqilab diktatura rejiminin yaranmas\u0131na (Kromvel v\u0259 Yakobin\u00e7il\u0259r) qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131x\u0131\u015f etmi\u015f, c\u0259miyy\u0259td\u0259 d\u0259rhal v\u0259 qans\u0131z \u015f\u0259kild\u0259 s\u00fclh b\u0259rq\u0259rar etmi\u015fdi.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"Fransada 1789-cu il iyulun 14-d\u0259 Bastiliya qalas\u0131n\u0131n silahl\u0131 xalq t\u0259r\u0259find\u0259n al\u0131nmas\u0131 inqilab\u0131n ba\u015flamas\u0131 v\u0259 xalq\u0131n ilk b\u00f6y\u00fck q\u0259l\u0259b\u0259si hesab olunur. Dig\u0259r b\u0259ndl\u0259r yanl\u0131\u015fd\u0131r: A) Kromvel kral deyil, \\\"Lord-protektor\\\" (diktator) elan edilmi\u015fdi (1653); C) \u0130ctimai T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Komit\u0259si (Yakobin\u00e7il\u0259r) zad\u0259ganlar\u0131 deyil, inqilab\u0131 m\u00fcdafi\u0259 edirdi; D) Fransa inqilab\u0131n\u0131n da \u0259sas h\u0259r\u0259k\u0259tverici q\u00fcvv\u0259si k\u0259ndlil\u0259r v\u0259 \u015f\u0259h\u0259r yoxsullar\u0131 idi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"40. Birinci v\u0259 \u0130kinci Qaraba\u011f (V\u0259t\u0259n) m\u00fcharib\u0259l\u0259ri d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid h\u0259rbi-siyasi hadis\u0259l\u0259rin izah\u0131nda hans\u0131 b\u0259ndd\u0259 uy\u011funsuzluq (fakt x\u0259tas\u0131) verilmi\u015fdir?\",\n        \"options\": [\n            \"A) 1992-ci ild\u0259 ba\u015f tutmu\u015f A\u011fd\u0259r\u0259 \u0259m\u0259liyyat\u0131 Birinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Az\u0259rbaycan ordusunun u\u011furlu h\u00fccum \u0259m\u0259liyyatlar\u0131ndan biri olmu\u015fdur.\",\n            \"B) 1994-c\u00fc ilin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015f Horadiz \u0259m\u0259liyyat\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 F\u00fczuli rayonunun bir hiss\u0259si v\u0259 Horadiz q\u0259s\u0259b\u0259si erm\u0259ni i\u015f\u011fal\u0131ndan azad edilmi\u015fdi.\",\n            \"C) \u0130kinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra imzalanm\u0131\u015f \\\"\u015eu\u015fa B\u0259yannam\u0259si\\\" (2021) Az\u0259rbaycanla T\u00fcrkiy\u0259 aras\u0131nda m\u00fctt\u0259fiqlik m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rini \u0259n ali s\u0259viyy\u0259y\u0259 qald\u0131ran r\u0259smi tarixi s\u0259n\u0259ddir.\",\n            \"D) D\u00f6rdg\u00fcnl\u00fck m\u00fcharib\u0259 adland\u0131r\u0131lan 2016-c\u0131 il Aprel d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259ri zaman\u0131 Az\u0259rbaycan ordusu L\u0259l\u0259t\u0259p\u0259 v\u0259 Suqovu\u015fan (Madagiz) \u0259razil\u0259rini i\u015f\u011faldan tamamil\u0259 azad ed\u0259r\u0259k m\u00fcharib\u0259ni yekunla\u015fd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131.\",\n            \"E) \u0130kinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra azad olunmu\u015f \u0259razil\u0259rd\u0259 \\\"B\u00f6y\u00fck Qay\u0131d\u0131\u015f\\\" plan\u0131na uy\u011fun olaraq Z\u0259ngilan rayonunun A\u011fal\u0131 k\u0259ndind\u0259 ilk \\\"a\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\\\" layih\u0259si icra edilmi\u015fdir.\"\n        ],\n        \"correct\": 3,\n        \"exp\": \"D b\u0259ndind\u0259 qeyd olunan \\\"Suqovu\u015fan\\\" \u0259razisinin Aprel d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rind\u0259 (2016) azad edilm\u0259si yanl\u0131\u015fd\u0131r. 2016-c\u0131 il Aprel d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rind\u0259 L\u0259l\u0259t\u0259p\u0259, Tal\u0131\u015f k\u0259ndi \u0259traf\u0131ndak\u0131 y\u00fcks\u0259klikl\u0259r v\u0259 Cocuq M\u0259rcanl\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 u\u011furlar \u0259ld\u0259 edils\u0259 d\u0259, Suqovu\u015fan q\u0259s\u0259b\u0259si m\u0259hz\u0130kinci Qaraba\u011f (V\u0259t\u0259n) m\u00fcharib\u0259si gedi\u015find\u0259 (3 oktyabr 2020-ci ild\u0259) i\u015f\u011faldan azad edilmi\u015fdir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"41. XVIII \u0259srin 50-ci ill\u0259rind\u0259 Qubal\u0131 F\u0259t\u0259li xan\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irdiyi k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259 siyas\u0259tinin \u0259sas m\u0259qs\u0259dl\u0259ri v\u0259 bu siyas\u0259tin m\u0259zmunu n\u0259d\u0259n ibar\u0259t idi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Rus \u0259halisini b\u00f6lg\u0259y\u0259 yerl\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k Rusiya imperiyas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ri g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k v\u0259 ticar\u0259ti canland\u0131rmaq.\",\n            \"B) S\u0259rh\u0259dl\u0259ri m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirm\u0259k v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 dayaq yaratmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 Mu\u011fanda ya\u015fayan \u015fahsev\u0259nl\u0259rin bir hiss\u0259sini v\u0259 D\u0259rb\u0259nd \u0259halisinin bir qismini Quba \u0259razisin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259k.\",\n            \"C) \u015eamax\u0131 xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tamamil\u0259 iqtisadi c\u0259h\u0259td\u0259n as\u0131l\u0131 v\u0259ziyy\u0259t\u0259 salmaq \u00fc\u00e7\u00fcn xanl\u0131qdak\u0131 s\u0259n\u0259tkarlar\u0131 zorla Qubaya k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259k.\",\n            \"D) \u018fhalinin say\u0131n\u0131 s\u00fcni \u015f\u0259kild\u0259 azaltmaqla \u00f6lk\u0259d\u0259ki vergi y\u00fck\u00fcn\u00fc v\u0259 q\u0131tl\u0131\u011f\u0131 y\u00fcng\u00fcll\u0259\u015fdirm\u0259k.\",\n            \"E) Nadir \u015fah\u0131n k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259 siyas\u0259tini davam etdir\u0259r\u0259k naraz\u0131 \u0259halini M\u0259rk\u0259zi Asiyaya v\u0259 Xorasana s\u00fcrg\u00fcn etm\u0259k.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"M\u0259nb\u0259d\u0259 qeyd olunur ki, F\u0259t\u0259li xan\u0131n k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259 siyas\u0259tinin \u0259sas m\u0259qs\u0259dl\u0259ri \u0259halinin say\u0131n\u0131 art\u0131rmaq, s\u0259rh\u0259dl\u0259ri m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirm\u0259k v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 dayaq yaratmaq idi. Bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 o, Mu\u011fanda ya\u015fayan c\u0259ngav\u0259r \u015fahsev\u0259n tayfalar\u0131n\u0131n bir hiss\u0259sini v\u0259 \u00f6z t\u0259r\u0259fdarlar\u0131n\u0131 (D\u0259rb\u0259nd, Salyan v\u0259 \u015eamax\u0131dan) Quba xanl\u0131\u011f\u0131 \u0259razisin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fc.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"42. XIX \u0259srin ortalar\u0131nda (1848-1852) C\u0259nubi Az\u0259rbaycanda ba\u015f vermi\u015f Babil\u0259r h\u0259r\u0259kat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 Dolqorukovun Rusiya Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyin\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi m\u0259lumatda hans\u0131 fikir yer alm\u0131r?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Bab\u0131n m\u00fcs\u0259lman t\u0259riq\u0259t\u00e7isi oldu\u011fu v\u0259 \u0130ran\u0131n \u0259yal\u0259tl\u0259rind\u0259 \u00e7axna\u015fmalar yaratd\u0131\u011f\u0131.\",\n            \"B) Bab\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc 12 imam\u0131n naibi (m\u00fcavini) kimi q\u0259l\u0259m\u0259 verdiyi v\u0259 \u0259traf\u0131na \u00e7oxlu t\u0259r\u0259fdar toplad\u0131\u011f\u0131.\",\n            \"C) Babil\u0259rin Urmiyan\u0131n yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda n\u0259zar\u0259t alt\u0131nda saxlan\u0131lan r\u0259hb\u0259rl\u0259rinin t\u0259r\u0259fdarlar\u0131n\u0131n 100-\u0259 yax\u0131n adam\u0131, o c\u00fcml\u0259d\u0259n s\u0259rk\u0259rd\u0259 Mustafan\u0131 \u00f6ld\u00fcrd\u00fcy\u00fc.\",\n            \"D) \u015eahzad\u0259 M\u0259lik Qas\u0131ma ictimai asayi\u015fi pozan \u00fcsyan\u00e7\u0131lara qar\u015f\u0131 diqq\u0259tli olmaq bar\u0259d\u0259 \u0259mr g\u00f6nd\u0259rildiyi.\",\n            \"E) Rusiya imperiyas\u0131n\u0131n \u00fcsyan\u00e7\u0131 babil\u0259ri silahla t\u0259min ed\u0259r\u0259k \u015fah h\u00f6kum\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 qald\u0131rma\u011f\u0131 planla\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 4,\n        \"exp\": \"Tehrandak\u0131 rus el\u00e7isi Dolqorukovun m\u0259lumat\u0131nda Rusiya t\u0259r\u0259finin bu h\u0259r\u0259katdan narahat oldu\u011fu v\u0259 Bab\u0131n Rusiya s\u0259rh\u0259dind\u0259n uzaqla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b etdiyi qeyd edilir, y\u0259ni Rusiya babil\u0259ri m\u00fcdafi\u0259 etmirdi v\u0259 silahland\u0131rm\u0131rd\u0131. A, B, C v\u0259 D b\u0259ndl\u0259ri m\u0259nb\u0259d\u0259 veril\u0259n tarixi s\u0259n\u0259dd\u0259 tam \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"43. 751-ci ild\u0259 ba\u015f vermi\u015f Talas d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn Uy\u011fur xaqanl\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fch\u00fcm siyasi n\u0259tic\u0259si n\u0259 oldu?\",\n        \"options\": [\n            \"A) \u00c7inlil\u0259rin m\u0259\u011flub olmas\u0131 uy\u011furlara \u00c7inin daxili i\u015fl\u0259rin\u0259 m\u00fcdaxil\u0259 etm\u0259y\u0259 \u015f\u0259rait yaratd\u0131 v\u0259 imperator \u00f6z hakimiyy\u0259tini b\u0259rpa etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn onlardan k\u00f6m\u0259k ist\u0259di.\",\n            \"B) \u018fr\u0259bl\u0259r M\u0259rk\u0259zi Asiyan\u0131 tamamil\u0259 t\u0259rk ed\u0259r\u0259k uy\u011furlarla s\u00fclh ba\u011flad\u0131 v\u0259 vergi \u00f6d\u0259m\u0259yi q\u0259bul etdi.\",\n            \"C) Karluqlar\u0131n x\u0259yan\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 uy\u011furlar a\u011f\u0131r m\u0259\u011flubiyy\u0259t\u0259 u\u011frad\u0131 v\u0259 xaqanl\u0131\u011f\u0131n s\u00fcqutunun \u0259sas\u0131 qoyuldu.\",\n            \"D) Uy\u011fur xaqan\u0131 Moyon \u00c7ur \u0259r\u0259bl\u0259rl\u0259 birl\u0259\u015f\u0259r\u0259k \u00c7in imperatorunu taxtdan sald\u0131 v\u0259 \u00c7ini iki yer\u0259 b\u00f6ld\u00fc.\",\n            \"E) Uy\u011furlar Tibetlil\u0259rin k\u00f6m\u0259yi il\u0259 \u00c7in \u0259razisini tamamil\u0259 i\u015f\u011fal edib Uy\u011fur imperiyas\u0131na qatd\u0131lar.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"751-ci ild\u0259 Talas vadisind\u0259 \u0259r\u0259bl\u0259rl\u0259 \u00e7inlil\u0259r aras\u0131nda ba\u015f ver\u0259n d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 \u00e7inlil\u0259rin m\u0259\u011flub olmas\u0131 uy\u011furlara \u00c7inin daxili i\u015fl\u0259rin\u0259 m\u00fcdaxil\u0259 etm\u0259y\u0259 \u015f\u0259rait yaratd\u0131. Bel\u0259 ki, \u00c7in s\u0259rk\u0259rd\u0259si imperatoru devirdi, imperator is\u0259 hakimiyy\u0259tini b\u0259rpa etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259hz uy\u011furlardan k\u00f6m\u0259k ist\u0259m\u0259y\u0259 m\u0259cbur oldu.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"44. Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si ill\u0259rind\u0259 Antanta blokuna daxil olan B\u00f6y\u00fck Britaniyan\u0131n m\u00fcharib\u0259nin sonlar\u0131na yax\u0131n \u015eimali Az\u0259rbaycanla, x\u00fcsus\u0259n Bak\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 f\u0259al h\u0259rbi-siyasi add\u0131mlar atma\u011fa m\u0259cbur olmas\u0131n\u0131n \u0259sas strateji s\u0259b\u0259bi n\u0259 idi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) \u00c7ar Rusiyas\u0131n\u0131n gizli \u015f\u0259kild\u0259 Bak\u0131 neft yataqlar\u0131n\u0131 Almaniyaya satmas\u0131 bar\u0259d\u0259 m\u00fcqavil\u0259 imzalamas\u0131.\",\n            \"B) R\u0259qib d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin (Almaniya v\u0259 Osmanl\u0131) Rusiyada hasil olan neftin 83%-ni ver\u0259n Bak\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq.\",\n            \"C) \u015eimali Az\u0259rbaycanda yaranm\u0131\u015f g\u00fccl\u00fc milli-azadl\u0131q h\u0259r\u0259kat\u0131na d\u0259st\u0259k verib qafqazda m\u00fcst\u0259qil xristian d\u00f6vl\u0259ti yaratmaq.\",\n            \"D) Bak\u0131 neftini tamamil\u0259 yand\u0131r\u0131b s\u0131radan \u00e7\u0131xarmaqla r\u0259qibl\u0259ri h\u0259rbi yanacaqs\u0131z qoymaq.\",\n            \"E) X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 Rusiya donanmas\u0131n\u0131 \u00f6z t\u0259r\u0259fin\u0259 \u00e7\u0259k\u0259r\u0259k Qara d\u0259nizd\u0259ki Osmanl\u0131 donanmas\u0131na z\u0259rb\u0259 vurmaq.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"M\u00fcharib\u0259nin sonlar\u0131nda Rusiyan\u0131n imperiya kimi z\u0259ifl\u0259m\u0259si il\u0259 B\u00f6y\u00fck Britaniya narahat idi. Rusiyada hasil olan b\u00fct\u00fcn neftin 83%-ni ver\u0259n Bak\u0131n\u0131n v\u0259 b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 z\u0259ngin C\u0259nubi Qafqaz\u0131n d\u00fc\u015fm\u0259n d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin (x\u00fcsus\u0259n Almaniya v\u0259 Osmanl\u0131n\u0131n) n\u0259zar\u0259tin\u0259 ke\u00e7m\u0259m\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn Britaniya b\u00f6lg\u0259d\u0259 f\u0259al h\u0259rbi-siyasi t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6rm\u0259y\u0259 m\u0259cbur oldu.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"45. Dehli sultanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n h\u00f6kmdar\u0131 Eltutmu\u015fun f\u0259aliyy\u0259ti v\u0259 idar\u0259\u00e7iliyin\u0259 aid verilmi\u015f x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n hans\u0131 do\u011frudur?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Monqol h\u00fccumlar\u0131ndan qa\u00e7an t\u00fcrk tayfalar\u0131n\u0131 q\u0259bul etm\u0259y\u0259r\u0259k onlar\u0131 \u00f6lk\u0259d\u0259n qovmu\u015f v\u0259 monqollarla ittifaq ba\u011flam\u0131\u015fd\u0131r.\",\n            \"B) 1526-c\u0131 ild\u0259 Panipat d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 qalib g\u0259l\u0259r\u0259k Dehli sultanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na q\u00fcdr\u0259tli d\u00f6vr\u00fcn\u00fc ya\u015fatm\u0131\u015fd\u0131r.\",\n            \"C) Abbasi x\u0259lif\u0259si t\u0259r\u0259find\u0259n Hindistan sultan\u0131 kimi tan\u0131naraq hakimiyy\u0259tini m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirmi\u015f v\u0259 iqta sistemini t\u0259tbiq etmi\u015fdir.\",\n            \"D) B\u00f6y\u00fck Mo\u011fol d\u00f6vl\u0259tinin h\u00f6kmdar\u0131 Babur \u015fahla m\u00fctt\u0259fiq olaraq Hindistan\u0131n c\u0259nubunu i\u015f\u011fal etmi\u015fdir.\",\n            \"E) D\u00f6vl\u0259tin r\u0259smi dinini hinduizm elan ed\u0259r\u0259k yerli \u0259halinin r\u0259\u011fb\u0259tini qazanm\u0131\u015fd\u0131r.\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"Q\u00fctb\u0259ddin Ayb\u0259kin varisi olan Eltutmu\u015f monqol h\u00fccumlar\u0131ndan qa\u00e7an xeyli t\u00fcrk tayfas\u0131n\u0131 q\u0259bul etmi\u015f, Abbasi x\u0259lif\u0259si t\u0259r\u0259find\u0259n r\u0259smi Hindistan sultan\u0131 kimi tan\u0131nm\u0131\u015f, m\u0259rk\u0259zi hakimiyy\u0259ti g\u00fccl\u0259ndir\u0259r\u0259k \u00f6lk\u0259d\u0259 iqta sistemini t\u0259tbiq etmi\u015f v\u0259 nizami ordu yaratm\u0131\u015fd\u0131r. (Panipat d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc is\u0259 1526-c\u0131 ild\u0259 Dehli sultanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n s\u00fcqutu v\u0259 Baburun q\u0259l\u0259b\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r).\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"46. Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti (AXC) il\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan Respublikas\u0131 aras\u0131nda m\u00fc\u0259yy\u0259n \u0259razi m\u00fcbahis\u0259l\u0259ri (Bor\u00e7al\u0131 v\u0259 s.) olmas\u0131na baxmayaraq, 1919-cu il iyunun 16-da onlar\u0131n h\u0259rbi-m\u00fcdafi\u0259 pakt\u0131 ba\u011flamas\u0131na s\u0259b\u0259b olan hadis\u0259 n\u0259 idi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Osmanl\u0131 ordusunun Bak\u0131dan sonra Tiflisi d\u0259 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn h\u00fccuma ke\u00e7m\u0259si.\",\n            \"B) \u00c7ar general\u0131 Denikinin Da\u011fl\u0131 Respublikas\u0131n\u0131 i\u015f\u011fal ed\u0259r\u0259k \\\"vahid v\u0259 b\u00f6l\u00fcnm\u0259z Rusiya\\\" \u015f\u00fcar\u0131 il\u0259 C\u0259nubi Qafqaz m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259tl\u0259rini t\u0259hdid etm\u0259si.\",\n            \"C) Erm\u0259nistan Respublikas\u0131n\u0131n Z\u0259ng\u0259zur v\u0259 Qaraba\u011fdan sonra G\u00fcrc\u00fcstana ortaq h\u00fccuma ke\u00e7m\u0259si.\",\n            \"D) B\u00f6y\u00fck Britaniya qo\u015funlar\u0131n\u0131n C\u0259nubi Qafqaz\u0131 t\u0259rk etm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 b\u00f6lg\u0259d\u0259 yaranan anarxiya.\",\n            \"E) Sovet Rusiyas\u0131n\u0131n XI Q\u0131rm\u0131z\u0131 Ordusunun Az\u0259rbaycan \u0259razisin\u0259 daxil olaraq d\u0259rhal i\u015f\u011fala ba\u015flamas\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"M\u0259nb\u0259d\u0259 qeyd olunur ki, 1919-cu ild\u0259 \u00e7ar general\u0131 Denikin \\\"vahid v\u0259 b\u00f6l\u00fcnm\u0259z Rusiya\\\" \u015f\u00fcar\u0131 il\u0259 Da\u011fl\u0131 Respublikas\u0131n\u0131 s\u00fcquta u\u011frad\u0131b, C\u0259nubi Qafqaz d\u00f6vl\u0259tl\u0259rini t\u0259hdid ed\u0259nd\u0259, AXC v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan bu ortaq t\u0259hl\u00fck\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 birl\u0259\u015fdil\u0259r v\u0259 16 iyun 1919-cu ild\u0259 h\u0259rbi-m\u00fcdafi\u0259 pakt\u0131 imzalad\u0131lar.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"47. XVIII \u0259srin 30-cu ill\u0259rind\u0259 Nadir xan\u0131n \u015eirvan\u0131n m\u0259rk\u0259zini q\u0259dim \u015eamax\u0131dan A\u011fsuya (Yeni \u015eamax\u0131ya) k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259sinin strateji v\u0259 co\u011frafi m\u0259qs\u0259di Abbasqulu a\u011fa Bak\u0131xanovun \\\"G\u00fcl\u00fcstani-\u0130r\u0259m\\\" \u0259s\u0259rind\u0259 nec\u0259 izah edilir?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Q\u0259dim \u015eamax\u0131n\u0131n tez-tez ba\u015f ver\u0259n z\u0259lz\u0259l\u0259l\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 tamamil\u0259 da\u011f\u0131lmas\u0131 v\u0259 \u015f\u0259h\u0259rin b\u0259rpas\u0131n\u0131n iqtisadi c\u0259h\u0259td\u0259n qeyri-m\u00fcmk\u00fcnl\u00fcy\u00fc.\",\n            \"B) Q\u0259dim \u015eamax\u0131 \u015f\u0259h\u0259ri v\u0259 qalas\u0131n\u0131n m\u00fcnasib yerd\u0259 olmay\u0131b, asanl\u0131qla d\u00fc\u015fm\u0259n h\u0259d\u0259fi alt\u0131nda qalmas\u0131 v\u0259 A\u011fsunun m\u00fcdafi\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn daha \u0259lveri\u015fli olmas\u0131.\",\n            \"C) A\u011fsu \u0259razisind\u0259 g\u00fccl\u00fc ip\u0259k\u00e7ilik m\u0259rk\u0259zl\u0259rinin v\u0259 xarici ticar\u0259t yollar\u0131n\u0131n k\u0259si\u015fm\u0259sinin yerl\u0259\u015fm\u0259si.\",\n            \"D) Yerli \u0259halinin k\u00f6hn\u0259 \u015eamax\u0131dan k\u00f6n\u00fcll\u00fc \u015f\u0259kild\u0259 imtina edib r\u0259smi xahi\u015fl\u0259 Nadir \u015faha m\u00fcraci\u0259t etm\u0259si.\",\n            \"E) Q\u0259dim \u015eamax\u0131n\u0131n Surxay xan t\u0259r\u0259find\u0259n tamamil\u0259 yand\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 oradak\u0131 \u0259halinin toplu \u015f\u0259kild\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirilm\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"Abbasqulu a\u011fa Bak\u0131xanov \\\"G\u00fcl\u00fcstani-\u0130r\u0259m\\\" \u0259s\u0259rind\u0259 bu hadis\u0259ni bel\u0259 izah edir: \\\"\u015eamax\u0131 \u015f\u0259h\u0259ri v\u0259 qalas\u0131 m\u00fcnasib bir yerd\u0259 olmay\u0131b, d\u00fc\u015fm\u0259n h\u0259d\u0259fi alt\u0131nda idi. \u015eamax\u0131n\u0131n d\u00f6rd a\u011facl\u0131\u011f\u0131nda (37 km) m\u00f6vqe etibaril\u0259 \u00e7ox \u0259lveri\u015fli olan A\u011fsu adl\u0131 yerd\u0259 yeni \u015f\u0259h\u0259rin \u0259sas\u0131 qoyuldu... bura \u015eirvan hakiml\u0259rinin m\u0259rk\u0259zi oldu\\\".\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"48. XIX y\u00fczilliyin 70-ci ill\u0259rind\u0259n etibar\u0259n \u015eimali Az\u0259rbaycanda (ilk olaraq Bak\u0131da) t\u0259tbiq edil\u0259n \u015f\u0259h\u0259r \u00f6z\u00fcn\u00fcidar\u0259si (\u015f\u0259h\u0259r dumalar\u0131) islahat\u0131n\u0131n m\u0259hdud c\u0259h\u0259tl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 hans\u0131 fikir yanl\u0131\u015fd\u0131r?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Se\u00e7ki h\u00fcququ \u00fcmumi deyildi, ancaq m\u00fc\u0259yy\u0259n \u0259mlaka sahib olub \u015f\u0259h\u0259r vergil\u0259rini \u00f6d\u0259y\u0259nl\u0259r\u0259 verilirdi.\",\n            \"B) C\u0259miyy\u0259tin b\u00f6y\u00fck bir t\u0259b\u0259q\u0259si - f\u0259hl\u0259l\u0259r, x\u0131rda qulluq\u00e7ular, s\u0259n\u0259tkarlar, ziyal\u0131lar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti v\u0259 qad\u0131nlar se\u00e7kil\u0259rd\u0259n k\u0259narda qal\u0131rd\u0131.\",\n            \"C) Qeyri-xristianlar (yerli m\u00fcs\u0259lmanlar) \u015f\u0259h\u0259r dumas\u0131na se\u00e7il\u0259n \u00fczvl\u0259rin 50 faizd\u0259n \u00e7oxunu t\u0259\u015fkil ed\u0259 bilm\u0259zdi.\",\n            \"D) \u015e\u0259h\u0259r dumas\u0131n\u0131n icraedici orqan\u0131 olan b\u0259l\u0259diyy\u0259 idar\u0259sind\u0259 b\u00fct\u00fcn s\u0259n\u0259dl\u0259\u015fm\u0259 v\u0259 i\u015fl\u0259r yaln\u0131z yerli (Az\u0259rbaycan) dild\u0259 apar\u0131l\u0131rd\u0131.\",\n            \"E) \u015e\u0259h\u0259r dumas\u0131n\u0131n t\u0259rkibini birba\u015fa m\u0259rk\u0259zi hakimiyy\u0259tin yerli n\u00fcmay\u0259nd\u0259si olan qubernator t\u0259sdiq edirdi.\"\n        ],\n        \"correct\": 3,\n        \"exp\": \"M\u0259nb\u0259d\u0259 birm\u0259nal\u0131 qeyd edilir ki, \u015f\u0259h\u0259r dumas\u0131n\u0131n icraedici orqan\u0131 b\u0259l\u0259diyy\u0259 idar\u0259si (\\\"qlava\\\") olsa da, idar\u0259d\u0259 \\\"b\u00fct\u00fcn i\u015fl\u0259r rus dilind\u0259 apar\u0131l\u0131rd\u0131\\\". D b\u0259ndind\u0259ki i\u015fl\u0259rin yerli dild\u0259 apar\u0131lmas\u0131 bar\u0259d\u0259 iddia yanl\u0131\u015fd\u0131r v\u0259 bu, islahat\u0131n m\u0259hdud, m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7i c\u0259h\u0259tl\u0259rind\u0259n biri idi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"49. \u018fr\u0259b xilaf\u0259tinin idar\u0259\u00e7iliyi d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 m\u00f6vcud olmu\u015f torpaq m\u00fclkiyy\u0259ti formalar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 c\u00fctl\u00fckl\u0259rd\u0259n hans\u0131 bir-birin\u0259 tam uy\u011fundur?\",\n        \"options\": [\n            \"A) X\u0259rac \u2013 xidm\u0259t qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda veril\u0259n v\u0259 irs\u0259n ke\u00e7m\u0259y\u0259n torpaq formas\u0131 idi.\",\n            \"B) \u0130qta \u2013 h\u0259rbi v\u0259 ya d\u00f6vl\u0259t xidm\u0259ti m\u00fcqabilind\u0259 veril\u0259n, irs\u0259n ke\u00e7m\u0259y\u0259n \u015f\u0259rti torpaq m\u00fclkiyy\u0259ti idi.\",\n            \"C) V\u0259qf \u2013 qeyri-m\u00fcs\u0259lmanlardan zorla al\u0131nan v\u0259 icma torpaq m\u00fclkiyy\u0259tin\u0259 \u00e7evril\u0259n \u0259razi idi.\",\n            \"D) M\u00fclk \u2013 yaln\u0131z x\u0259lif\u0259y\u0259 m\u0259xsus olan v\u0259 he\u00e7 kim\u0259 ba\u011f\u0131\u015flanmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmayan torpaqlar idi.\",\n            \"E) Cizy\u0259 \u2013 torpaqdan istifad\u0259 m\u00fcqabilind\u0259 al\u0131nan \u0259sas m\u0259hsul vergisi idi.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"M\u0259nb\u0259y\u0259 \u0259sas\u0259n Xilaf\u0259td\u0259 torpaq formalar\u0131 bel\u0259 idi: \u0130qta \u2013 xidm\u0259t qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda veril\u0259n v\u0259 irs\u0259n ke\u00e7m\u0259y\u0259n torpaqlar; M\u00fclk \u2013 irs\u0259n ke\u00e7\u0259n x\u00fcsusi torpaqlar; V\u0259qf \u2013 m\u00fcs\u0259lman dini idar\u0259l\u0259rin\u0259 m\u0259xsus torpaqlar. X\u0259rac v\u0259 cizy\u0259 torpaq formas\u0131 deyil, m\u00fcvafiq olaraq torpaq v\u0259 can vergisi n\u00f6vl\u0259ridir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"50. Manna h\u00f6kmdar\u0131 \u0130ranzunun hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Assuriya il\u0259 s\u0131x ittifaqa girm\u0259sinin \u0259n ba\u015fl\u0131ca s\u0259b\u0259bi v\u0259 g\u0259tirdiyi n\u0259tic\u0259 n\u0259 oldu?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Urartunun v\u0259 dig\u0259r g\u00fccl\u00fc d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rin h\u00fccumlar\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq; n\u0259tic\u0259d\u0259 Manna Az\u0259rbaycan\u0131n b\u00fct\u00fcn c\u0259nub torpaqlar\u0131n\u0131 \u00f6z hakimiyy\u0259ti alt\u0131nda birl\u0259\u015fdirdi.\",\n            \"B) Assuriyan\u0131n h\u0259rbi k\u00f6m\u0259yi il\u0259 Babilistan\u0131 i\u015f\u011fal etm\u0259k; n\u0259tic\u0259d\u0259 Babil Mannan\u0131n bir vilay\u0259tin\u0259 \u00e7evrildi.\",\n            \"C) Urartu h\u00f6kmdar\u0131 I Rusa il\u0259 gizli birl\u0259\u015fib Assuriyaya qar\u015f\u0131 c\u0259bh\u0259 a\u00e7maq; n\u0259tic\u0259d\u0259 Assuriya imperiyas\u0131 s\u00fcqut etdi.\",\n            \"D) \u0130skit tayfalar\u0131n\u0131 Manna \u0259razisind\u0259n qovmaq; lakin iskitl\u0259r Assuriya ordusunu darmada\u011f\u0131n etdi.\",\n            \"E) Midiya d\u00f6vl\u0259tinin yaranmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq; lakin Midiya Assuriyan\u0131n k\u00f6m\u0259yi il\u0259 Mannan\u0131 \u00f6z\u00fcn\u0259 tabe etdi.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"M\u0259nb\u0259 m\u0259lumat\u0131na \u0259sas\u0259n, \u0130ranzu eyni vaxtda iki g\u00fccl\u00fc d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259nin \u00e7\u0259tinliyini anlayaraq Assuriya il\u0259 yax\u0131nla\u015fd\u0131 (m\u00fctt\u0259fiq oldu). E.\u0259. 735-ci ild\u0259 Assuriyan\u0131n Urartu \u00fcz\u0259rind\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259sind\u0259n sonra \u0130ranzu d\u00fc\u015fm\u0259nd\u0259n azad edilmi\u015f Manna vilay\u0259tl\u0259rini \u00f6z\u00fcn\u0259 qaytard\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n b\u00fct\u00fcn c\u0259nub torpaqlar\u0131n\u0131 \u00f6z hakimiyy\u0259ti alt\u0131nda birl\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 nail oldu.\"\n    }\n];\n\nlet currentIdx = 0;\nlet userAnswers = {};\nlet viewed = {0: true};\nlet isFinished = false;\n\nfunction initQuiz() {\n    const scale = document.getElementById('quiz-scale');\n    quizData.forEach((_, index) => {\n        const btn = document.createElement('button');\n        btn.className = 'scale-btn';\n        btn.innerText = index + 1;\n        btn.onclick = () => jumpToQuestion(index);\n        btn.id = `scale-btn-${index}`;\n        scale.appendChild(btn);\n    });\n    renderQuestion();\n}\n\nfunction updateScaleColors() {\n    quizData.forEach((_, index) => {\n        const btn = document.getElementById(`scale-btn-${index}`);\n        btn.classList.remove('active', 'viewed', 'answered');\n        \n        if (userAnswers[index] !== undefined) {\n            btn.classList.add('answered');\n        } else if (viewed[index]) {\n            btn.classList.add('viewed');\n        }\n        if (index === currentIdx) {\n            btn.classList.add('active');\n        }\n    });\n}\n\nfunction renderQuestion() {\n    const q = quizData[currentIdx];\n    document.getElementById('question-text').innerText = q.q;\n    const optionsContainer = document.getElementById('options-container');\n    optionsContainer.innerHTML = '';\n    \n    q.options.forEach((opt, idx) => {\n        const label = document.createElement('label');\n        label.className = 'option-label';\n        if (userAnswers[currentIdx] === idx) label.classList.add('selected');\n        \n        if (isFinished) {\n            if (idx === q.correct) label.classList.add('correct');\n            if (userAnswers[currentIdx] === idx && idx !== q.correct) label.classList.add('wrong');\n            label.style.pointerEvents = 'none';\n        }\n\n        const input = document.createElement('input');\n        input.type = 'radio';\n        input.name = 'q-option';\n        input.value = idx;\n        if (userAnswers[currentIdx] === idx) input.checked = true;\n        if (!isFinished) {\n            input.onchange = () => selectOption(idx);\n        } else {\n            input.disabled = true;\n        }\n        \n        label.appendChild(input);\n        label.appendChild(document.createTextNode(opt));\n        optionsContainer.appendChild(label);\n    });\n\n    const expContainer = document.getElementById('explanation-container');\n    if (isFinished) {\n        expContainer.style.display = 'block';\n        expContainer.innerHTML = `<strong>\u0130zah:<\/strong> ${q.exp}`;\n    } else {\n        expContainer.style.display = 'none';\n    }\n\n    document.getElementById('btn-prev').disabled = currentIdx === 0;\n    \n    if (currentIdx === quizData.length - 1 && !isFinished) {\n        document.getElementById('btn-next').style.display = 'none';\n        document.getElementById('btn-finish').style.display = 'inline-block';\n    } else {\n        document.getElementById('btn-next').style.display = 'inline-block';\n        document.getElementById('btn-finish').style.display = 'none';\n    }\n    \n    if (currentIdx === quizData.length - 1 && isFinished) {\n        document.getElementById('btn-next').disabled = true;\n    } else {\n        document.getElementById('btn-next').disabled = false;\n    }\n\n    updateScaleColors();\n}\n\nfunction selectOption(idx) {\n    if (isFinished) return;\n    userAnswers[currentIdx] = idx;\n    renderQuestion();\n}\n\nfunction nextQuestion() {\n    if (currentIdx < quizData.length - 1) {\n        currentIdx++;\n        viewed[currentIdx] = true;\n        renderQuestion();\n    }\n}\n\nfunction prevQuestion() {\n    if (currentIdx > 0) {\n        currentIdx--;\n        viewed[currentIdx] = true;\n        renderQuestion();\n    }\n}\n\nfunction jumpToQuestion(idx) {\n    currentIdx = idx;\n    viewed[currentIdx] = true;\n    renderQuestion();\n}\n\nfunction finishQuiz() {\n    isFinished = true;\n    let score = 0;\n    quizData.forEach((q, idx) => {\n        if (userAnswers[idx] === q.correct) score++;\n    });\n    \n    document.getElementById('quiz-content').style.display = 'none';\n    document.getElementById('quiz-results').style.display = 'block';\n    document.getElementById('score-text').innerText = `${score}\/${quizData.length}`;\n    \n    document.getElementById('btn-finish').style.display = 'none';\n    \n    \/\/ Auto jump to 1st to review\n    setTimeout(() => {\n        document.getElementById('quiz-content').style.display = 'block';\n        currentIdx = 0;\n        renderQuestion();\n    }, 3000);\n}\n\ndocument.addEventListener('DOMContentLoaded', initQuiz);\n<\/script>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>YEN\u0130 Tarix f\u0259nni \u00fczr\u0259 elektron resurslar toplusu istifad\u0259nizd\u0259dir. \u018ftrafl\u0131 tan\u0131\u015f ol \u00dcmumi S\u0131naq \u0130mtahan\u0131 \u0130mtahan N\u0259tic\u0259si 0\/0 Yuxar\u0131dak\u0131 \u015fkaladan suallar\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 klikl\u0259y\u0259r\u0259k d\u00fczg\u00fcn cavablara v\u0259 izahlara baxa bil\u0259rsiniz. &#8592; Geri \u0130r\u0259li &#8594; N\u0259tic\u0259ni G\u00f6st\u0259r M\u00fc\u0259llif: R\u0259sul Mirz\u0259yev<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-89","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/89","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=89"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/89\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":90,"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/89\/revisions\/90"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=89"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}