{"id":630,"date":"2026-06-13T12:08:04","date_gmt":"2026-06-13T12:08:04","guid":{"rendered":"https:\/\/xronos.info\/?page_id=630"},"modified":"2026-06-13T12:08:04","modified_gmt":"2026-06-13T12:08:04","slug":"simali-az%c9%99rbaycanin-iqtisadi-inkisaf-xususiyy%c9%99tl%c9%99ri-dunyanin-neft-m%c9%99rk%c9%99zi-baki","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/xronos.info\/?page_id=630","title":{"rendered":"\u015eimali Az\u0259rbaycan\u0131n iqtisadi inki\u015faf x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri, D\u00fcnyan\u0131n neft m\u0259rk\u0259zi &#8211; Bak\u0131"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"promo-banner\">\n    <div class=\"promo-content\">\n        <span class=\"promo-badge\">YEN\u0130<\/span>\n        <span>Tarix f\u0259nni \u00fczr\u0259 elektron resurslar toplusu istifad\u0259nizd\u0259dir.<\/span>\n    <\/div>\n    <a href=\"https:\/\/xronos.info\/?page_id=80\" class=\"promo-btn\">\u018ftrafl\u0131 tan\u0131\u015f ol<\/a>\n<\/div>\n\n<div id=\"premium-quiz-container\">\n    <div class=\"quiz-top-bar\">\n        <h2>\u00dcmumi S\u0131naq \u0130mtahan\u0131<\/h2>\n        <div id=\"quiz-scale\" class=\"quiz-scale\"><\/div>\n    <\/div>\n\n    <div id=\"quiz-content\" class=\"quiz-content\">\n        <h3 id=\"question-text\" class=\"question-text\"><\/h3>\n        <div id=\"options-container\" class=\"options-container\"><\/div>\n        <div id=\"explanation-container\" class=\"explanation-container\" style=\"display: none;\"><\/div>\n    <\/div>\n\n    <div id=\"quiz-results\" class=\"quiz-results\" style=\"display: none;\">\n        <h3>\u0130mtahan N\u0259tic\u0259si<\/h3>\n        <div class=\"score-circle\">\n            <span id=\"score-text\">0\/0<\/span>\n        <\/div>\n        <p>Yuxar\u0131dak\u0131 \u015fkaladan suallar\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 klikl\u0259y\u0259r\u0259k d\u00fczg\u00fcn cavablara v\u0259 izahlara baxa bil\u0259rsiniz.<\/p>\n    <\/div>\n\n    <div class=\"quiz-navigation\">\n        <button id=\"btn-prev\" class=\"nav-btn\" onclick=\"prevQuestion()\">\u2190 Geri<\/button>\n        <button id=\"btn-next\" class=\"nav-btn btn-primary\" onclick=\"nextQuestion()\">\u0130r\u0259li \u2192<\/button>\n        <button id=\"btn-finish\" class=\"nav-btn btn-finish\" style=\"display:none;\" onclick=\"finishQuiz()\">N\u0259tic\u0259ni G\u00f6st\u0259r<\/button>\n    <\/div>\n    \n    <div class=\"quiz-footer\">\n        M\u00fc\u0259llif: R\u0259sul Mirz\u0259yev\n    <\/div>\n<\/div>\n\n<div class=\"bottom-banners\">\n    <a href=\"https:\/\/wa.me\/994559339283?text=Salam,%2030%20%C9%99d%C9%99d%20premium%20s%C4%B1naq%20%C9%99ld%C9%99%20etm%C9%99k%20ist%C9%99yir%C9%99m.\" target=\"_blank\" class=\"action-banner premium-banner\">\n        <div class=\"banner-icon\">\n            <svg viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"currentColor\" width=\"28\" height=\"28\"><path d=\"M17.472 14.382c-.297-.149-1.758-.867-2.03-.967-.273-.099-.471-.148-.67.15-.197.297-.767.966-.94 1.164-.173.199-.347.223-.644.075-.297-.15-1.255-.463-2.39-1.475-.883-.788-1.48-1.761-1.653-2.059-.173-.297-.018-.458.13-.606.134-.133.298-.347.446-.52.149-.174.198-.298.298-.497.099-.198.05-.371-.025-.52-.075-.149-.669-1.612-.916-2.207-.242-.579-.487-.5-.669-.51a12.8 12.8 0 0 0-.57-.01c-.198 0-.52.074-.792.372-.272.297-1.04 1.016-1.04 2.479 0 1.462 1.065 2.875 1.213 3.074.149.198 2.096 3.2 5.077 4.487.709.306 1.262.489 1.694.625.712.227 1.36.195 1.871.118.571-.085 1.758-.719 2.006-1.413.248-.694.248-1.289.173-1.413-.074-.124-.272-.198-.57-.347m-5.421 7.403h-.004a9.87 9.87 0 0 1-5.031-1.378l-.361-.214-3.741.982.998-3.648-.235-.374a9.86 9.86 0 0 1-1.51-5.26c.001-5.45 4.436-9.884 9.888-9.884 2.64 0 5.122 1.03 6.988 2.898a9.825 9.825 0 0 1 2.893 6.994c-.003 5.45-4.437 9.884-9.885 9.884m8.413-18.297A11.815 11.815 0 0 0 12.05 0C5.495 0 .16 5.335.157 11.892c0 2.096.547 4.142 1.588 5.945L.057 24l6.305-1.654a11.882 11.882 0 0 0 5.683 1.448h.005c6.554 0 11.89-5.335 11.893-11.893a11.821 11.821 0 0 0-3.48-8.413z\"><\/path><\/svg>\n        <\/div>\n        <span>Bu tipd\u0259 olan 30 \u0259d\u0259d premium s\u0131naqlar\u0131 \u0259ld\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn klik edin.<\/span>\n    <\/a>\n\n    <a href=\"BURAYA_QURUP_LINKINI_YAZIN\" target=\"_blank\" class=\"action-banner group-banner\">\n        <div class=\"banner-icon\">\n            <svg viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"currentColor\" width=\"28\" height=\"28\"><path d=\"M17.472 14.382c-.297-.149-1.758-.867-2.03-.967-.273-.099-.471-.148-.67.15-.197.297-.767.966-.94 1.164-.173.199-.347.223-.644.075-.297-.15-1.255-.463-2.39-1.475-.883-.788-1.48-1.761-1.653-2.059-.173-.297-.018-.458.13-.606.134-.133.298-.347.446-.52.149-.174.198-.298.298-.497.099-.198.05-.371-.025-.52-.075-.149-.669-1.612-.916-2.207-.242-.579-.487-.5-.669-.51a12.8 12.8 0 0 0-.57-.01c-.198 0-.52.074-.792.372-.272.297-1.04 1.016-1.04 2.479 0 1.462 1.065 2.875 1.213 3.074.149.198 2.096 3.2 5.077 4.487.709.306 1.262.489 1.694.625.712.227 1.36.195 1.871.118.571-.085 1.758-.719 2.006-1.413.248-.694.248-1.289.173-1.413-.074-.124-.272-.198-.57-.347m-5.421 7.403h-.004a9.87 9.87 0 0 1-5.031-1.378l-.361-.214-3.741.982.998-3.648-.235-.374a9.86 9.86 0 0 1-1.51-5.26c.001-5.45 4.436-9.884 9.888-9.884 2.64 0 5.122 1.03 6.988 2.898a9.825 9.825 0 0 1 2.893 6.994c-.003 5.45-4.437 9.884-9.885 9.884m8.413-18.297A11.815 11.815 0 0 0 12.05 0C5.495 0 .16 5.335.157 11.892c0 2.096.547 4.142 1.588 5.945L.057 24l6.305-1.654a11.882 11.882 0 0 0 5.683 1.448h.005c6.554 0 11.89-5.335 11.893-11.893a11.821 11.821 0 0 0-3.48-8.413z\"><\/path><\/svg>\n        <\/div>\n        <span>WhatsApp qrupumuza qo\u015fulmaq \u00fc\u00e7\u00fcn klik edin.<\/span>\n    <\/a>\n<\/div>\n\n<style>\n    :root {\n        --primary: #2563eb;\n        --primary-hover: #1d4ed8;\n        --answered: #22c55e;\n        --skipped: #ef4444;\n        --unseen: #e5e7eb;\n        --bg: #ffffff;\n        --text: #1f2937;\n        --border: #e5e7eb;\n    }\n\n    \/* --- Dinamik Banner Stili --- *\/\n    .promo-banner {\n        max-width: 800px;\n        margin: 2rem auto 1rem auto;\n        background: linear-gradient(270deg, #1e3a8a, #4f46e5, #9333ea, #3b82f6);\n        background-size: 300% 300%;\n        animation: gradientBG 8s ease infinite;\n        color: #ffffff;\n        border-radius: 16px;\n        padding: 16px 24px;\n        display: flex;\n        justify-content: space-between;\n        align-items: center;\n        box-shadow: 0 10px 25px rgba(79, 70, 229, 0.25);\n        font-family: 'Segoe UI', system-ui, sans-serif;\n        box-sizing: border-box;\n    }\n\n    @keyframes gradientBG {\n        0% { background-position: 0% 50%; }\n        50% { background-position: 100% 50%; }\n        100% { background-position: 0% 50%; }\n    }\n\n    .promo-content {\n        display: flex;\n        align-items: center;\n        gap: 15px;\n        font-size: 15px;\n        font-weight: 600;\n        line-height: 1.5;\n    }\n\n    .promo-badge {\n        background: #fef08a;\n        color: #b45309;\n        padding: 4px 10px;\n        border-radius: 8px;\n        font-size: 12px;\n        font-weight: 800;\n        text-transform: uppercase;\n        letter-spacing: 0.5px;\n        animation: pulseBadge 2s infinite;\n        white-space: nowrap;\n    }\n\n    @keyframes pulseBadge {\n        0% { transform: scale(1); }\n        50% { transform: scale(1.08); }\n        100% { transform: scale(1); }\n    }\n\n    .promo-btn {\n        background: rgba(255, 255, 255, 0.15);\n        border: 1px solid rgba(255, 255, 255, 0.3);\n        color: #ffffff;\n        padding: 10px 20px;\n        border-radius: 10px;\n        font-weight: 600;\n        font-size: 14px;\n        text-decoration: none;\n        transition: all 0.3s ease;\n        white-space: nowrap;\n    }\n\n    .promo-btn:hover {\n        background: #ffffff;\n        color: #1e3a8a;\n    }\n\n    @media (max-width: 768px) {\n        .promo-banner {\n            flex-direction: column;\n            text-align: center;\n            gap: 15px;\n        }\n        .promo-content {\n            flex-direction: column;\n            gap: 10px;\n        }\n    }\n    \/* --- Banner Stili Sonu --- *\/\n\n    \/* --- WhatsApp Bannerl\u0259rin Stili --- *\/\n    .bottom-banners {\n        max-width: 800px;\n        margin: 1rem auto 2rem auto;\n        display: flex;\n        flex-direction: column;\n        gap: 15px;\n        font-family: 'Segoe UI', system-ui, sans-serif;\n    }\n\n    .action-banner {\n        display: flex;\n        align-items: center;\n        background: #25D366;\n        color: #ffffff;\n        text-decoration: none;\n        padding: 15px 24px;\n        border-radius: 16px;\n        font-weight: 600;\n        font-size: 16px;\n        box-shadow: 0 4px 15px rgba(37, 211, 102, 0.3);\n        transition: all 0.3s ease;\n    }\n\n    .action-banner:hover {\n        transform: translateY(-3px);\n        box-shadow: 0 8px 25px rgba(37, 211, 102, 0.4);\n        color: #ffffff;\n    }\n\n    .group-banner {\n        background: #128C7E;\n        box-shadow: 0 4px 15px rgba(18, 140, 126, 0.3);\n    }\n\n    .group-banner:hover {\n        box-shadow: 0 8px 25px rgba(18, 140, 126, 0.4);\n    }\n\n    .banner-icon {\n        margin-right: 15px;\n        display: flex;\n        align-items: center;\n        justify-content: center;\n    }\n\n    @media (max-width: 768px) {\n        .action-banner {\n            font-size: 14px;\n            padding: 12px 16px;\n        }\n        .banner-icon {\n            margin-right: 10px;\n        }\n    }\n    \/* --- WhatsApp Bannerl\u0259rin Stili Sonu --- *\/\n\n    #premium-quiz-container {\n        font-family: 'Segoe UI', system-ui, sans-serif;\n        max-width: 800px;\n        margin: 0 auto;\n        background: var(--bg);\n        border-radius: 16px;\n        box-shadow: 0 10px 25px rgba(0,0,0,0.05);\n        border: 1px solid var(--border);\n        overflow: hidden;\n        color: var(--text);\n    }\n\n    .quiz-top-bar {\n        background: #f8fafc;\n        padding: 1.5rem;\n        border-bottom: 1px solid var(--border);\n    }\n\n    .quiz-top-bar h2 {\n        margin: 0 0 1rem 0;\n        font-size: 1.25rem;\n        color: var(--text);\n        text-align: center;\n    }\n\n    .quiz-scale {\n        display: flex;\n        flex-wrap: wrap;\n        gap: 6px;\n        justify-content: center;\n    }\n\n    .scale-btn {\n        width: 32px;\n        height: 32px;\n        border-radius: 6px;\n        border: none;\n        background: var(--unseen);\n        color: #4b5563;\n        font-weight: 600;\n        font-size: 0.85rem;\n        cursor: pointer;\n        transition: all 0.2s;\n    }\n\n    .scale-btn:hover {\n        transform: translateY(-2px);\n    }\n\n    .scale-btn.active {\n        box-shadow: 0 0 0 2px #fff, 0 0 0 4px var(--primary);\n    }\n\n    .scale-btn.viewed { background: var(--skipped); color: white; }\n    .scale-btn.answered { background: var(--answered); color: white; }\n    .scale-btn.correct-ans { background: var(--answered); color: white; }\n    .scale-btn.wrong-ans { background: var(--skipped); color: white; }\n\n    .quiz-content { padding: 2rem; min-height: 300px; }\n    \n    .question-text {\n        font-size: 1.15rem;\n        line-height: 1.6;\n        margin-bottom: 1.5rem;\n        white-space: pre-line;\n    }\n\n    .options-container { display: flex; flex-direction: column; gap: 10px; }\n\n    .option-label {\n        display: flex;\n        align-items: center;\n        padding: 1rem;\n        border: 2px solid var(--border);\n        border-radius: 8px;\n        cursor: pointer;\n        transition: all 0.2s;\n    }\n\n    .option-label:hover { border-color: var(--primary); background: #eff6ff; }\n    \n    .option-label input { margin-right: 15px; transform: scale(1.2); cursor: pointer; }\n    \n    .option-label.selected {\n        border-color: var(--primary);\n        background: #eff6ff;\n    }\n\n    .option-label.correct {\n        border-color: var(--answered);\n        background: #f0fdf4;\n    }\n\n    .option-label.wrong {\n        border-color: var(--skipped);\n        background: #fef2f2;\n    }\n\n    .explanation-container {\n        margin-top: 1.5rem;\n        padding: 1rem;\n        background: #fef3c7;\n        border-left: 4px solid #f59e0b;\n        border-radius: 4px;\n        font-size: 0.95rem;\n        line-height: 1.5;\n    }\n\n    .quiz-navigation {\n        display: flex;\n        justify-content: space-between;\n        padding: 1.5rem 2rem;\n        border-top: 1px solid var(--border);\n        background: #f8fafc;\n    }\n\n    .nav-btn {\n        padding: 0.75rem 1.5rem;\n        border: none;\n        border-radius: 8px;\n        font-weight: 600;\n        cursor: pointer;\n        transition: 0.2s;\n        background: #e2e8f0;\n        color: #475569;\n    }\n\n    .nav-btn:hover { background: #cbd5e1; }\n    \n    .nav-btn.btn-primary { background: var(--primary); color: white; }\n    .nav-btn.btn-primary:hover { background: var(--primary-hover); }\n    \n    .nav-btn.btn-finish { background: var(--answered); color: white; margin-left: auto; }\n    .nav-btn.btn-finish:hover { background: #16a34a; }\n\n    .quiz-results { text-align: center; padding: 3rem 2rem; }\n    .score-circle {\n        width: 120px; height: 120px;\n        border-radius: 50%; background: #eff6ff;\n        border: 4px solid var(--primary);\n        display: flex; align-items: center; justify-content: center;\n        margin: 1rem auto; font-size: 2rem; font-weight: bold; color: var(--primary);\n    }\n\n    .quiz-footer {\n        text-align: right;\n        padding: 1rem 2rem;\n        font-size: 0.85rem;\n        color: #64748b;\n        font-weight: 600;\n        background: #fff;\n        border-top: 1px solid var(--border);\n    }\n<\/style>\n\n<script>\n\n\nconst quizData = [\n  {\n    \"q\": \"1. \u015eimali Az\u0259rbaycanda s\u0259naye \u00e7evrili\u015fi v\u0259 iqtisadi infrastrukturun formala\u015fmas\u0131n\u0131 \u0259ks etdir\u0259n m\u00fch\u00fcm hadis\u0259l\u0259rin xronoloji ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n1. \\\"Nobel qarda\u015flar\u0131\\\" firmas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259d\u0259nl\u0259r aras\u0131nda s\u0259rni\u015fin v\u0259 neft da\u015f\u0131maq \u00fc\u00e7\u00fcn ilk darx\u0259tli d\u0259mir yolunun \u00e7\u0259kilm\u0259si\\n2. Xarici (alman) kapital\u0131na m\u0259xsus G\u0259d\u0259b\u0259y mis\u0259ritm\u0259 zavodunun f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flamas\u0131\\n3. Bak\u0131 neft m\u0259d\u0259nl\u0259rind\u0259 manufaktura m\u0259rh\u0259l\u0259sini fabrik-zavodla \u0259v\u0259z ed\u0259n buxar m\u00fch\u0259rrikl\u0259rinin ilk d\u0259f\u0259 t\u0259tbiq olunmas\u0131\\n4. M\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 iqtisadiyyat\u0131n\u0131n birt\u0259r\u0259fliliyini (yaln\u0131z xammal ixrac\u0131n\u0131) q\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn H.Z.Ta\u011f\u0131yevin haz\u0131r m\u0259hsul istehsal ed\u0259n toxuculuq fabrikini istifad\u0259y\u0259 verm\u0259si\",\n    \"options\": [\n      \"A) 2, 3, 1, 4\",\n      \"B) 3, 2, 4, 1\",\n      \"C) 2, 1, 3, 4\",\n      \"D) 1, 2, 4, 3\",\n      \"E) 3, 1, 2, 4\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: G\u0259d\u0259b\u0259y mis\u0259ritm\u0259 zavodu - 1865 (2). Neft s\u0259nayesind\u0259 buxar m\u00fch\u0259rrikl\u0259rinin t\u0259tbiqi (Qara\u015f\u0259h\u0259rd\u0259 s\u0259naye islahatlar\u0131 \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259) - 1873 (3). Nobell\u0259rin ilk d\u0259mir yolu - 1880 (1). Ta\u011f\u0131yevin toxuculuq fabrikinin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 - 1900 (4).\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"2. \u00c7arizmin aqrar-s\u0259naye siyas\u0259ti v\u0259 onun \u015eimali Az\u0259rbaycandak\u0131 sosial-iqtisadi n\u0259tic\u0259l\u0259ri aras\u0131ndak\u0131 uy\u011funlu\u011fu tap\u0131n:\\n1. Neft v\u0259 bal\u0131q\u00e7\u0131l\u0131q s\u0259nayesind\u0259 iltizam sisteminin l\u0259\u011fvi\\n2. K\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259 siyas\u0259ti \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 Mu\u011fan v\u0259 Mil d\u00fczl\u0259rinin q\u0259sb edilm\u0259si\\n3. \u00dcmum-Rusiya kapitalist bazar\u0131n\u0131n formala\u015fmas\u0131\\na. Az\u0259rbaycan iqtisadiyyat\u0131n\u0131n ictimai \u0259m\u0259k b\u00f6lg\u00fcs\u00fcn\u0259 c\u0259lb edilm\u0259si v\u0259 Rusiya fabrikl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn ucuz xammal bazas\u0131na \u00e7evrilm\u0259si.\\nb. Azad kapital qoyulu\u015funun qar\u015f\u0131s\u0131ndak\u0131 \u0259n b\u00f6y\u00fck \u0259ng\u0259lin aradan qalxmas\u0131 v\u0259 s\u0259nayed\u0259 kapitalist m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin (h\u0259m xarici, h\u0259m milli burjuaziyan\u0131n) s\u00fcr\u0259tl\u0259 inki\u015faf etm\u0259si.\\nc. Minl\u0259rl\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 k\u0259ndlinin torpaqlar\u0131n\u0131n \u0259lind\u0259n al\u0131naraq silahland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ruslara verilm\u0259si, yerli \u0259halinin torpaqs\u0131zla\u015faraq k\u0259sbkarl\u0131\u011fa \u00fcz tutmas\u0131 v\u0259 etnik z\u0259mind\u0259 m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259r\u0259 z\u0259min yaranmas\u0131.\",\n    \"options\": [\n      \"A) 1-b, 2-c, 3-a\",\n      \"B) 1-a, 2-b, 3-c\",\n      \"C) 1-c, 2-a, 3-b\",\n      \"D) 1-b, 2-a, 3-c\",\n      \"E) 1-a, 2-c, 3-b\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: \u0130ltizam\u0131n l\u0259\u011fvi (1872) neft v\u0259 bal\u0131q\u00e7\u0131l\u0131qda azad kapital ax\u0131n\u0131na v\u0259 s\u0131\u00e7ray\u0131\u015fa s\u0259b\u0259b oldu (1-b). Mu\u011fan v\u0259 Mild\u0259 2 mind\u0259n \u00e7ox az\u0259rbaycanl\u0131 ail\u0259si qovuldu v\u0259 torpaqlar silahl\u0131 ruslara verildi, bu da m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259r\u0259 yol a\u00e7d\u0131 (2-c). \u00dcmum-Rusiya bazar\u0131n\u0131n yaranmas\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan bu sistem\u0259 xammal bazas\u0131 kimi c\u0259lb olundu (3-a).\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"3. XIX y\u00fczilliyin sonlar\u0131nda s\u0259nayey\u0259 daxil olmu\u015f H.Z.Ta\u011f\u0131yevin Bak\u0131da yaratd\u0131\u011f\u0131 toxuculuq fabriki il\u0259 Qas\u0131m Babayevin \u015e\u0259kid\u0259 a\u00e7d\u0131\u011f\u0131 ip\u0259k fabrikinin f\u0259aliyy\u0259tini birl\u0259\u015fdir\u0259n ortaq, strateji x\u00fcsusiyy\u0259t n\u0259d\u0259n ibar\u0259t idi?\",\n    \"options\": [\n      \"A) H\u0259r ikisinin yaln\u0131z Rusiya kapitalistl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n inhisara al\u0131nmas\u0131\",\n      \"B) H\u0259r iki m\u00fc\u0259ssis\u0259nin Az\u0259rbaycan milli burjuaziyas\u0131 (yerli sahibkarlar) t\u0259r\u0259find\u0259n qurulmas\u0131 v\u0259 \u00f6lk\u0259 daxilind\u0259ki s\u0259naye emal\u0131n\u0131 inki\u015faf etdir\u0259r\u0259k keyfiyy\u0259tli (s\u0259rgil\u0259rd\u0259 u\u011fur qazanan, xammaldan tam haz\u0131r m\u0259hsula ke\u00e7id ed\u0259n) kapitalist istehsal\u0131 n\u00fcmayi\u015f etdirm\u0259si\",\n      \"C) H\u0259r ikisinin yaln\u0131z bal\u0131q\u00e7\u0131l\u0131q al\u0259tl\u0259ri istehsal etm\u0259si\",\n      \"D) H\u0259r ikisinin d\u00f6vl\u0259t (x\u0259zin\u0259) t\u0259r\u0259find\u0259n maliyy\u0259l\u0259\u015fdirilm\u0259si\",\n      \"E) H\u0259r iki m\u00fc\u0259ssis\u0259nin c\u0259bh\u0259y\u0259 (AB\u015e v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259sin\u0259) m\u0259cburi silah g\u00f6nd\u0259rm\u0259si\"\n    ],\n    \"correct\": 1,\n    \"exp\": \"\u0130zah: H\u0259r iki fabrik milli kapitala \u0259saslan\u0131rd\u0131. Qas\u0131m Babayevin \u015e\u0259kid\u0259ki fabrikinin ip\u0259yi beyn\u0259lxalq s\u0259rgil\u0259rd\u0259 q\u0131z\u0131l medal alm\u0131\u015fd\u0131. Ta\u011f\u0131yev is\u0259 1900-c\u00fc ild\u0259 qurdu\u011fu toxuculuq fabriki il\u0259 xammal\u0131n \u00f6lk\u0259d\u0259 haz\u0131r m\u0259hsula \u00e7evrilm\u0259sini t\u0259min ed\u0259r\u0259k m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 birt\u0259r\u0259fliliyini s\u0131nd\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131.\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"4. S\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259rinin do\u011fru verildiyi variant\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\",\n    \"options\": [\n      \"A) S\u0259b\u0259b: Neft s\u0259nayesind\u0259 fontanlar\u0131n say\u0131n\u0131n \u00e7oxalmas\u0131 v\u0259 idar\u0259edilm\u0259z neft ax\u0131n\u0131. N\u0259tic\u0259: Neftin qiym\u0259tinin k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259si, maliyy\u0259 v\u0259 logistik imkanlar\u0131 z\u0259if olan x\u0131rda sahibkarlar\u0131n m\u00fcflisl\u0259\u015f\u0259r\u0259k var-yoxdan \u00e7\u0131xmas\u0131.\",\n      \"B) S\u0259b\u0259b: K\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131nda natural vergil\u0259rin pul vergisi il\u0259 \u0259v\u0259z edilm\u0259si. N\u0259tic\u0259: K\u0259ndlil\u0259rin tamamil\u0259 varlanaraq qol\u00e7omaqlara \u00e7evrilm\u0259si.\",\n      \"C) S\u0259b\u0259b: 1900-1903-c\u00fc ill\u0259r d\u00fcnya iqtisadi b\u00f6hran\u0131. N\u0259tic\u0259: Az\u0259rbaycanda inhisarla\u015fma prosesinin tamamil\u0259 dayanmas\u0131.\",\n      \"D) S\u0259b\u0259b: AB\u015e-da v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259sinin ba\u015flamas\u0131. N\u0259tic\u0259: Az\u0259rbaycanda t\u00fct\u00fcn\u00e7\u00fcl\u00fcy\u00fcn s\u00fcqut etm\u0259si.\",\n      \"E) S\u0259b\u0259b: \u0130ltizam sisteminin f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259si. N\u0259tic\u0259: Neft s\u0259nayesind\u0259 AB\u015e-\u0131 qabaqlayaraq d\u00fcnya birincisi olma\u011f\u0131m\u0131z.\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: Neft fontanlar\u0131n\u0131n \u00e7oxalmas\u0131 bazarda q\u0259fil bolluq v\u0259 qiym\u0259t oynamalar\u0131 yarad\u0131rd\u0131. Anbarda saxlamaq v\u0259 da\u015f\u0131maq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sasl\u0131 v\u0259saiti (infrastrukturu) olmayan x\u0131rda sahibkarlar m\u00fcflis olur, iri kapital is\u0259 bundan faydalan\u0131rd\u0131.\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"5. T\u0259qdim edilmi\u015f Eyler-Venn diaqram\u0131na \u0259sas\u0259n \u015eimali Az\u0259rbaycana n\u00fcfuz ed\u0259n xarici s\u0259rmay\u0259\u00e7il\u0259r - Nobel qarda\u015flar\u0131 v\u0259 Simens qarda\u015flar\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259tl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn k\u0259si\u015f\u0259n c\u0259h\u0259ti (III) tap\u0131n:\\n1. Nobel qarda\u015flar\u0131\\n2. Simens qarda\u015flar\u0131\\nIII. K\u0259si\u015fm\u0259\",\n    \"options\": [\n      \"A) 1. X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 ilk d\u0259f\u0259 neftda\u015f\u0131yan tanker qura\u015fd\u0131rm\u0131\u015f v\u0259 neft \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 \u00fczr\u0259 ixtisasla\u015fm\u0131\u015fd\u0131lar; 2. G\u0259d\u0259b\u0259y v\u0259 Qalak\u0259ndd\u0259 mis\u0259ritm\u0259 m\u0259d\u0259nl\u0259rin\u0259 sahib olaraq elektrik enerjisind\u0259n s\u0259nayed\u0259 ilk istifad\u0259 ed\u0259nl\u0259rd\u0259n idil\u0259r; III. H\u0259r ikisi XIX y\u00fczilliyin ikinci yar\u0131s\u0131nda \u015eimali Az\u0259rbaycanda s\u0259naye inqilab\u0131n\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259ndir\u0259n xarici kapital n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri olub, \u00f6z m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin logistikas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6lk\u0259d\u0259 \u015f\u0259xsi darx\u0259tli d\u0259mir yollar\u0131 in\u015fa etdirmi\u015fl\u0259r.\",\n      \"B) 1. Fransa kapital\u0131n\u0131 t\u0259msil edirdi; 2. \u0130ngilis kapital\u0131n\u0131 t\u0259msil edirdi; III. H\u0259r ikisi y\u00fcng\u00fcl s\u0259naye maqnat\u0131 idi.\",\n      \"C) 1. Yaln\u0131z neft \u00e7\u0131xar\u0131rd\u0131; 2. Yaln\u0131z bal\u0131q\u00e7\u0131l\u0131qla m\u0259\u015f\u011ful idi; III. H\u0259r ikisi iltizam sistemini b\u0259rpa etmi\u015fdi.\",\n      \"D) 1. Toxuculuq fabriki a\u00e7m\u0131\u015fd\u0131; 2. T\u00fct\u00fcn fabriki a\u00e7m\u0131\u015fd\u0131; III. H\u0259r ikisi Zaqatala dair\u0259sind\u0259 yerl\u0259\u015firdi.\",\n      \"E) 1. 1900-c\u00fc ild\u0259 m\u00fcflis oldu; 2. 1873-c\u00fc ild\u0259 qovuldu; III. H\u0259r ikisi k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131na s\u0259rmay\u0259 qoymu\u015fdu.\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: Nobel qarda\u015flar\u0131 (\u0130sve\u00e7) neft s\u0259nayesind\u0259, Simens qarda\u015flar\u0131 (Almaniya) is\u0259 mis\u0259ritm\u0259d\u0259 (da\u011f-m\u0259d\u0259n) ixtisasla\u015fm\u0131\u015fd\u0131. H\u0259r ikisi xarici s\u0259rmay\u0259\u00e7i idi v\u0259 maraql\u0131d\u0131r ki, m\u0259nb\u0259d\u0259 h\u0259r ikisinin \u00f6z m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rin\u0259 (biri m\u0259d\u0259nl\u0259raras\u0131 neft \u00fc\u00e7\u00fcn, dig\u0259ri me\u015f\u0259\/filiz da\u015f\u0131maq \u00fc\u00e7\u00fcn G\u0259d\u0259b\u0259yd\u0259) x\u00fcsusi d\u0259mir yolu \u00e7\u0259kdirdiyi vur\u011fulan\u0131r.\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"6. C\u0259dv\u0259l m\u0259ntiqi. XIX \u0259srin sonlar\u0131 - XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 n\u0259qliyyat v\u0259 kommunikasiya sah\u0259sind\u0259 ba\u015f vermi\u015f yenilikl\u0259rin iqtisadi \u0259h\u0259miyy\u0259tini uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131n:\\n1. 1883-c\u00fc ild\u0259 Bak\u0131-Tiflis d\u0259mir yolunun istifad\u0259y\u0259 verilm\u0259si\\n2. 1878-ci ild\u0259 ilk buxar nasoslu k\u0259m\u0259rin \u00e7\u0259kilm\u0259si\\n3. X\u0259z\u0259rd\u0259 ilk neftda\u015f\u0131yan tankerin qura\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131\",\n    \"options\": [\n      \"A) 1. C\u0259nubi Qafqaz\u0131, x\u00fcsus\u0259n Bak\u0131 neftini quru yolla birba\u015fa Rusiya v\u0259 Qara d\u0259niz (d\u00fcnya) bazarlar\u0131na \u00e7\u0131x\u0131\u015fla t\u0259min etdi; 2. M\u0259d\u0259nl\u0259rd\u0259n neftin zavodlara \u00e7\u0259ll\u0259kl\u0259rl\u0259 v\u0259 arabalarla da\u015f\u0131nmas\u0131 l\u0259ngliyini aradan qald\u0131raraq s\u0259naye n\u0259qlin\u0259 inqilabi s\u00fcr\u0259t g\u0259tirdi; 3. X\u0259z\u0259r-Volqa su yolu il\u0259 \u015eimala neft ixrac\u0131n\u0131 asanla\u015fd\u0131rd\u0131 v\u0259 irih\u0259cmli da\u015f\u0131malara \u015f\u0259rait yaratd\u0131.\",\n      \"B) 1. Yaln\u0131z h\u0259rbi m\u0259qs\u0259dl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 edildi; 2. K\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131 inki\u015faf etdirdi; 3. Bal\u0131q\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 z\u0259ifl\u0259tdi.\",\n      \"C) 1. G\u0259d\u0259b\u0259y misini T\u0259briz\u0259 da\u015f\u0131d\u0131; 2. Pamb\u0131q s\u0259nayesind\u0259 inqilab etdi; 3. Yelk\u0259nli g\u0259mil\u0259ri l\u0259\u011fv etdi.\",\n      \"D) 1. \u0130ltizam sistemini l\u0259\u011fv etdi; 2. Manufakturan\u0131 l\u0259\u011fv etdi; 3. Buxar m\u00fch\u0259rrikini l\u0259\u011fv etdi.\",\n      \"E) B\u00fct\u00fcn variantlar s\u0259hvdir, \u00e7\u00fcnki bu n\u0259qliyyat n\u00f6vl\u0259rini yaln\u0131z milli burjuaziya yaratm\u0131\u015fd\u0131.\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: Bak\u0131-Tiflis (1883) d\u0259mir yolu Az\u0259rbaycan iqtisadiyyat\u0131n\u0131 \u00fcmum-Rusiya bazar\u0131na tam ba\u011flad\u0131. Buxar nasoslu neft k\u0259m\u0259ri (1878) \u00e7\u0259ll\u0259kl\u0259 da\u015f\u0131nman\u0131 l\u0259\u011fv etdi. Tankerl\u0259r is\u0259 d\u0259niz yolu (Volqa-H\u0259\u015ft\u0259rxan) il\u0259 da\u015f\u0131malar\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirdi. B\u00fct\u00fcn bu yenilikl\u0259r iri inhisarlar\u0131n (m\u0259s. Nobell\u0259rin) f\u0259aliyy\u0259tinin n\u0259tic\u0259si idi.\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"7. Bloksxemd\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n m\u0259ntiqi z\u0259nciri tamamlay\u0131n:\\n*1900-1903-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 d\u00fcnyada ba\u015f vermi\u015f qlobal iqtisadi b\u00f6hran\u0131n Az\u0259rbaycan\u0131 vurmas\u0131*\\n\u2794 *Qazma i\u015fl\u0259ri, neft hasilat\u0131 v\u0259 emal\u0131n\u0131n k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259si*\\n\u2794 *Maliyy\u0259 dayan\u0131ql\u0131\u011f\u0131 olmayan x\u0131rda v\u0259 orta m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rin iflasa u\u011framas\u0131*\\n\u2794 *?*\",\n    \"options\": [\n      \"A) Neft s\u0259nayesind\u0259 istehsal\u0131n t\u0259m\u0259rk\u00fczl\u0259\u015fm\u0259si prosesinin daha da s\u00fcr\u0259tl\u0259nm\u0259si v\u0259 neft s\u0259nayesinin bir ne\u00e7\u0259 b\u00f6y\u00fck inhisar\u00e7\u0131 \u015firk\u0259tin \u0259lind\u0259 c\u0259ml\u0259\u015fm\u0259si.\",\n      \"B) Neft s\u0259nayesin\u0259 xarici kapital qoyulu\u015funun bird\u0259f\u0259lik v\u0259 tamamil\u0259 dayand\u0131r\u0131lmas\u0131.\",\n      \"C) Bak\u0131 neft s\u0259nayesinin d\u0259rhal dir\u00e7\u0259l\u0259r\u0259k b\u00f6hrandan \u0259vv\u0259lki hasilat r\u0259q\u0259ml\u0259rini ikiqat \u00fcst\u0259l\u0259m\u0259si.\",\n      \"D) B\u00fct\u00fcn neft m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin d\u00f6vl\u0259t m\u00fclkiyy\u0259tin\u0259 ke\u00e7irilm\u0259si q\u0259rar\u0131n\u0131n verilm\u0259si.\",\n      \"E) H.Z.Ta\u011f\u0131yevin b\u00f6hrandan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k b\u00fct\u00fcn xarici m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri sat\u0131n almas\u0131.\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: M\u0259nb\u0259d\u0259 birm\u0259nal\u0131 olaraq qeyd edilir ki, 1900-1903-c\u00fc ill\u0259r b\u00f6hran\u0131 x\u0131rda v\u0259 orta m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rin iflas\u0131na s\u0259b\u0259b oldu, bu is\u0259 t\u0259m\u0259rk\u00fczl\u0259\u015fm\u0259 prosesini s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirdi. N\u0259tic\u0259d\u0259 hasilat v\u0259 sat\u0131\u015f bir ne\u00e7\u0259 b\u00f6y\u00fck inhisar\u00e7\u0131 \u015firk\u0259tin \u0259lind\u0259 c\u0259ml\u0259\u015fdi. (Xarici kapital ax\u0131n\u0131 is\u0259 b\u00f6hrana r\u0259\u011fm\u0259n davam edirdi).\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"8. \u015eimali Az\u0259rbaycan\u0131n iqtisadi infrastrukturuna aid tarixi prosesl\u0259ri xronoloji ard\u0131c\u0131ll\u0131qla s\u0131ralay\u0131n:\\n1. Bak\u0131-Tiflis d\u0259mir yol x\u0259ttinin istifad\u0259y\u0259 verilm\u0259si\\n2. C\u0259nubi Qafqazda, X\u0259z\u0259r sahilind\u0259 ilk s\u0259rni\u015fin v\u0259 neft da\u015f\u0131yan m\u0259d\u0259nl\u0259raras\u0131 d\u0259mir yolunun (Nobell\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n) sal\u0131nmas\u0131\\n3. \u015eimali Az\u0259rbaycanda (\u015e\u0259kid\u0259) buxar m\u00fch\u0259rriki il\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n \u0259n b\u00f6y\u00fck ip\u0259k fabrikinin a\u00e7\u0131lmas\u0131\\n4. Bil\u0259c\u0259ri-D\u0259rb\u0259nd-Petrovsk d\u0259mir yolunun \u00e7\u0259kil\u0259r\u0259k \u015eimali Qafqazla quru n\u0259qliyyat\u0131n qurulmas\u0131\",\n    \"options\": [\n      \"A) 3, 2, 1, 4\",\n      \"B) 2, 3, 1, 4\",\n      \"C) 3, 1, 2, 4\",\n      \"D) 1, 2, 3, 4\",\n      \"E) 4, 3, 2, 1\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: \u015e\u0259kid\u0259 ip\u0259k fabriki - 1861 (3). Nobell\u0259rin ilk d\u0259mir yolu - 1880 (2). Bak\u0131-Tiflis d\u0259mir yolu - 1883 (1). Bil\u0259c\u0259ri-D\u0259rb\u0259nd-Petrovsk d\u0259mir yolu - 1900 (4).\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"9. XIX \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131nda aqrar b\u00f6lm\u0259d\u0259 ged\u0259n struktur d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri v\u0259 xammala yaranan t\u0259l\u0259batla ba\u011fl\u0131 uy\u011funlu\u011fu m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n1. AB\u015e v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si\\n2. Rusiyada toxuculuq s\u0259nayesinin inki\u015faf\u0131\\n3. Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259tind\u0259n g\u0259tiril\u0259n bitki n\u00f6vl\u0259rinin yerlil\u0259\u015fdirilm\u0259si\\na. C\u0259nubi Qafqazda, x\u00fcsus\u0259n \u015eimali Az\u0259rbaycanda pamb\u0131\u011fa olan t\u0259l\u0259bat\u0131 art\u0131raraq onun \u0259mt\u0259\u0259lik s\u0259viyy\u0259sini qald\u0131rd\u0131 v\u0259 ixrac\u0131n\u0131 t\u0259\u015fviq etdi.\\nb. D\u00fcnya bazar\u0131nda pamb\u0131q q\u0131tl\u0131\u011f\u0131 yaradaraq qiym\u0259tl\u0259rin qalxmas\u0131na, \u015eimali Az\u0259rbaycanda is\u0259 bu texniki bitkinin \u0259kininin k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 artmas\u0131na t\u0259kan verdi.\\nc. Zaqatala, \u015e\u0259ki v\u0259 Quba kimi b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 t\u00fct\u00fcn plantasiyalar\u0131n\u0131n artmas\u0131na v\u0259 sonradan yerli xammala \u0259saslanan fabrikl\u0259rin (ilk d\u0259f\u0259 \u015e\u0259kid\u0259) a\u00e7\u0131lmas\u0131na s\u0259b\u0259b oldu.\",\n    \"options\": [\n      \"A) 1-b, 2-a, 3-c\",\n      \"B) 1-a, 2-b, 3-c\",\n      \"C) 1-c, 2-a, 3-b\",\n      \"D) 1-b, 2-c, 3-a\",\n      \"E) 1-a, 2-c, 3-b\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: AB\u015e v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si d\u00fcnya pamb\u0131q q\u0131tl\u0131\u011f\u0131 yaratd\u0131 (1-b). Rusiyada toxuculuq s\u0259nayesinin inki\u015faf\u0131 Rusiya bazar\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan pamb\u0131\u011f\u0131na\/ip\u0259yin\u0259 ehtiyac\u0131n\u0131 art\u0131rd\u0131 (2-a). Osmanl\u0131dan g\u0259tiril\u0259n t\u00fct\u00fcn n\u00f6vl\u0259ri is\u0259 yerli t\u00fct\u00fcn\u00e7\u00fcl\u00fcy\u00fcn (Zaqatala, \u015e\u0259ki, Quba) inki\u015faf\u0131na s\u0259b\u0259b oldu (3-c).\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"10. \u0130ltizam sisteminin x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rini v\u0259 l\u0259\u011fvinin iqtisadi t\u0259sirl\u0259rini (XIX \u0259sr \u015eimali Az\u0259rbaycan) izah ed\u0259n m\u00fclahiz\u0259l\u0259rd\u0259n hans\u0131 s\u0259hvdir?\",\n    \"options\": [\n      \"A) \u0130ltizam sistemi d\u00f6vl\u0259t g\u0259lir g\u0259tir\u0259n sah\u0259l\u0259rin, m\u0259s\u0259l\u0259n, neft m\u0259d\u0259nl\u0259ri v\u0259 bal\u0131q v\u0259t\u0259g\u0259l\u0259rinin icar\u0259y\u0259 verilm\u0259si idi v\u0259 bu sistem icbari \u0259m\u0259y\u0259 \u0259saslan\u0131rd\u0131.\",\n      \"B) 1872-ci ild\u0259 neft s\u0259nayesind\u0259 iltizam sisteminin l\u0259\u011fv edilm\u0259si azad kapital ax\u0131n\u0131n\u0131n, s\u0259rb\u0259st sahibkarl\u0131\u011f\u0131n v\u0259 texniki t\u0259r\u0259qqinin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7d\u0131.\",\n      \"C) \u0130ltizam\u0131n l\u0259\u011fvind\u0259n sonra neft s\u0259nayesind\u0259 amans\u0131z istismar tamamil\u0259 aradan qald\u0131r\u0131ld\u0131 v\u0259 b\u00fct\u00fcn f\u0259hl\u0259l\u0259r m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rin r\u0259smi s\u0259hmdarlar\u0131na \u00e7evrildil\u0259r.\",\n      \"D) Bal\u0131q\u00e7\u0131l\u0131qda iltizam sisteminin l\u0259\u011fvind\u0259n sonra kapital qoyulu\u015fu artd\u0131 v\u0259 bu sah\u0259d\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 kapitalistl\u0259r s\u0259naye\u00e7il\u0259rin 70%-ni t\u0259\u015fkil ed\u0259r\u0259k \u00fcst\u00fcnl\u00fck qazand\u0131lar.\",\n      \"E) \u0130ltizam\u0131n t\u0259tbiqi \u0259slind\u0259 \u00f6lk\u0259nin iqtisadi inki\u015faf\u0131na b\u00f6y\u00fck mane\u0259 t\u00f6r\u0259dirdi, \u00e7\u00fcnki q\u0131sam\u00fcdd\u0259tli icar\u0259darlar m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259r\u0259 \u0259sasl\u0131 texniki kapital yat\u0131rma\u011fa maraql\u0131 deyildil\u0259r.\"\n    ],\n    \"correct\": 2,\n    \"exp\": \"\u0130zah: \u0130ltizam\u0131n l\u0259\u011fvi s\u0259rb\u0259st kapital ax\u0131n\u0131na s\u0259b\u0259b olsa da, istismar\u0131 l\u0259\u011fv etm\u0259di (\u0259ksin\u0259, kapitalist istismar\u0131 geni\u015fl\u0259ndi). F\u0259hl\u0259l\u0259rin s\u0259hmdara \u00e7evrilm\u0259si is\u0259 tarixi reall\u0131\u011fa uy\u011fun deyil, onlar a\u011f\u0131r v\u0259ziyy\u0259td\u0259 ya\u015fayan i\u015f\u00e7i q\u00fcvv\u0259si olaraq qal\u0131rd\u0131lar.\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"11. S\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259 qanunauy\u011funlu\u011funu m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\nS\u0259b\u0259b: \u00c7ar h\u00f6kum\u0259tinin xaricd\u0259n (\u0130randan, Osmanl\u0131dan) g\u0259tiril\u0259n t\u00fct\u00fcn\u0259 bil\u0259r\u0259kd\u0259n y\u00fcks\u0259k g\u00f6mr\u00fck vergisi qoymas\u0131.\\nN\u0259tic\u0259: ?\",\n    \"options\": [\n      \"A) T\u00fct\u00fcn m\u0259mulatlar\u0131n\u0131n istehlak\u0131n\u0131n \u00f6lk\u0259 daxilind\u0259 tamamil\u0259 qada\u011fan edilm\u0259si.\",\n      \"B) Yerli sahibkarlar\u0131n t\u00fct\u00fcn \u0259km\u0259kd\u0259n k\u00fctl\u0259vi sur\u0259td\u0259 imtina ed\u0259r\u0259k pamb\u0131\u011fa ke\u00e7m\u0259si.\",\n      \"C) \u015eimali Az\u0259rbaycanda t\u00fct\u00fcn\u00e7\u00fcl\u00fcy\u00fcn inki\u015faf\u0131na g\u00fccl\u00fc t\u0259kan verilm\u0259si, Zaqatala, \u015e\u0259ki v\u0259 Qubada t\u00fct\u00fcn plantasiyalar\u0131n\u0131n artmas\u0131 v\u0259 t\u00fct\u00fcn fabrikl\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131.\",\n      \"D) B\u00fct\u00fcn t\u00fct\u00fcn m\u0259hsullar\u0131n\u0131n yaln\u0131z d\u00f6vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00fcsadir\u0259 edilib Rusiyaya g\u00f6nd\u0259rilm\u0259si.\",\n      \"E) \u00c7arizmin q\u0259rar\u0131ndan sonra Bak\u0131dak\u0131 iri t\u00fct\u00fcn fabrikl\u0259rinin d\u0259rhal m\u00fcflis olmas\u0131.\"\n    ],\n    \"correct\": 2,\n    \"exp\": \"\u0130zah: Xaricd\u0259n g\u0259tiril\u0259n t\u00fct\u00fcn\u0259 y\u00fcks\u0259k g\u00f6mr\u00fck r\u00fcsumunun t\u0259tbiqi xarici r\u0259qab\u0259ti z\u0259ifl\u0259tdi v\u0259 daxild\u0259 t\u00fct\u00fcn\u00e7\u00fcl\u00fcy\u00fcn, el\u0259c\u0259 d\u0259 ilk t\u00fct\u00fcn fabrikl\u0259rinin inki\u015faf\u0131na birba\u015fa t\u0259kan verdi.\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"12. Ox\u015far x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r: XIX \u0259srin son r\u00fcb\u00fcnd\u0259 s\u0259naye islahatlar\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u015eimali Az\u0259rbaycanda f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flayan \\\"Bak\u0131-Tiflis\\\" (1883) v\u0259 \\\"Bil\u0259c\u0259ri-D\u0259rb\u0259nd-Petrovsk\\\" (1900) d\u0259mir yollar\u0131n\u0131n ortaq iqtisadi-strateji missiyas\u0131 n\u0259 idi?\",\n    \"options\": [\n      \"A) H\u0259r ikisinin yaln\u0131z yerli Az\u0259rbaycan burjuaziyas\u0131n\u0131n v\u0259saiti (H.Z.Ta\u011f\u0131yevin pulu) hesab\u0131na in\u015fa edilm\u0259si.\",\n      \"B) H\u0259r ikisinin \u015eimali Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259rinin (x\u00fcsus\u0259n neft v\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 xammal\u0131n\u0131n) \u00fcmum-Rusiya v\u0259 d\u00fcnya bazarlar\u0131na k\u00fctl\u0259vi, s\u00fcr\u0259tli v\u0259 ucuz da\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259r\u0259k \u00f6lk\u0259ni beyn\u0259lxalq iqtisadi sistem\u0259 daha da ba\u011flamas\u0131.\",\n      \"C) H\u0259r iki d\u0259mir yolunun yaln\u0131z daxili s\u0259rni\u015fin da\u015f\u0131ma m\u0259qs\u0259dil\u0259, s\u0259nayed\u0259n k\u0259nar f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259si.\",\n      \"D) H\u0259r ikisinin g\u0259l\u0259c\u0259k M\u0259\u015frut\u0259 inqilab\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131 C\u0259nubi Az\u0259rbaycana da\u015f\u0131maq \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259rbi m\u0259qs\u0259dl\u0259rl\u0259 \u00e7\u0259kilm\u0259si.\",\n      \"E) H\u0259r ikisinin 1900-c\u00fc ild\u0259ki b\u00f6hran n\u0259tic\u0259sind\u0259 d\u0259rhal s\u00f6k\u00fcl\u0259r\u0259k f\u0259aliyy\u0259tini dayand\u0131rmas\u0131.\"\n    ],\n    \"correct\": 1,\n    \"exp\": \"\u0130zah: D\u0259mir yollar\u0131n\u0131n (Bak\u0131-Tiflis v\u0259 Petrovsk x\u0259tti) \u0259n b\u00f6y\u00fck missiyas\u0131 C\u0259nubi Qafqaz\u0131n n\u0259qliyyat t\u0259cridini aradan qald\u0131rmaq, Bak\u0131 neftini v\u0259 yerli xammal\u0131 birba\u015fa M\u0259rk\u0259zi Rusiyaya v\u0259 Qara d\u0259niz (d\u00fcnya) bazarlar\u0131na \u00e7\u0131xararaq kapitalist ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259sini g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k idi.\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"13. Eyler-Venn diaqram\u0131 (Az\u0259rbaycanda xarici s\u0259rmay\u0259 f\u0259aliyy\u0259ti):\\n1. Fransa kapital\u0131n\u0131 t\u0259msil ed\u0259n Rot\u015fild (XIX \u0259srin 80-ci ill\u0259ri)\\n2. \u0130ngilis kapital\u0131 n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri (XIX \u0259srin 90-c\u0131 ill\u0259ri)\\nIII. K\u0259si\u015fm\u0259\",\n    \"options\": [\n      \"A) 1. X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 ilk donanman\u0131 qurdular; 2. \u0130lk toxuculuq fabrikini tikdil\u0259r; III. H\u0259r ikisi yaln\u0131z ip\u0259k s\u0259nayesin\u0259 yat\u0131r\u0131m edirdi.\",\n      \"B) 1. \u018fsas\u0259n Bal\u0131q\u00e7\u0131l\u0131q s\u0259nayesind\u0259 c\u0259ml\u0259\u015fmi\u015fdil\u0259r; 2. \u018fsas\u0259n Mis\u0259ritm\u0259 s\u0259nayesind\u0259 c\u0259ml\u0259\u015fmi\u015fdil\u0259r; III. H\u0259r ikisi iltizam sisteminin t\u0259r\u0259fdar\u0131 idi.\",\n      \"C) 1. Bak\u0131da neft s\u0259nayesind\u0259 x\u00fcsusi n\u00fcfuz qazand\u0131; 2. Neft m\u0259d\u0259nl\u0259rini v\u0259 emal m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rini (m\u0259s. Ta\u011f\u0131yevd\u0259n) sat\u0131n alaraq neft s\u0259nayesind\u0259 g\u00fccl\u0259ndil\u0259r; III. H\u0259r ikisi XIX \u0259srin sonlar\u0131nda Bak\u0131 neftinin y\u00fcks\u0259k g\u0259lirliliyin\u0259 v\u0259 inki\u015faf s\u00fcr\u0259tin\u0259 c\u0259lb olunaraq s\u0259nayenin inhisarla\u015fmas\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynam\u0131\u015f iri xarici kapital qruplar\u0131 idi.\",\n      \"D) 1. Zaqatalada t\u00fct\u00fcn s\u0259nayesini qurdu; 2. \u015e\u0259kid\u0259 ip\u0259k fabrikl\u0259rini ba\u011flatd\u0131rd\u0131; III. H\u0259r ikisi \u00e7ar t\u0259r\u0259find\u0259n qovulmu\u015fdu.\",\n      \"E) 1. Rusiyan\u0131n m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 siyas\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 vuru\u015furdu; 2. F\u0259hl\u0259 t\u0259till\u0259rini d\u0259st\u0259kl\u0259yirdi; III. H\u0259r ikisi s\u0259nayed\u0259 elektrikd\u0259n istifad\u0259ni qada\u011fan etmi\u015fdi.\"\n    ],\n    \"correct\": 2,\n    \"exp\": \"\u0130zah: M\u0259nb\u0259d\u0259 qeyd edilir ki, neft t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 b\u00f6y\u00fck kapital t\u0259l\u0259b edirdi. Frans\u0131z kapital\u0131 (Rot\u015fild) 80-ci ill\u0259rd\u0259, ingilis kapital\u0131 is\u0259 90-ci ill\u0259rd\u0259 (Ta\u011f\u0131yevin obyektl\u0259rini d\u0259 alaraq) Bak\u0131 neft s\u0259nayesind\u0259 g\u00fccl\u00fc n\u00fcfuz v\u0259 inhisar\u00e7\u0131 m\u00f6vqe qazand\u0131.\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"14. M\u0259ntiqi z\u0259nciri m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n*1872-ci ild\u0259 iltizam sisteminin l\u0259\u011fvi*\\n\u2794 *S\u0259rb\u0259st kapital ax\u0131n\u0131n\u0131n artmas\u0131 v\u0259 qazma i\u015fl\u0259rinin s\u00fcr\u0259tl\u0259nm\u0259si*\\n\u2794 *1873-c\u00fc ild\u0259 ilk buxar m\u00fch\u0259rrikl\u0259rinin (ma\u015f\u0131nlar\u0131n) t\u0259tbiqi*\\n\u2794 *?*\",\n    \"options\": [\n      \"A) Neft s\u0259nayesind\u0259 manufaktura m\u0259rh\u0259l\u0259sinin fabrik-zavod m\u0259rh\u0259l\u0259si il\u0259 \u0259v\u0259z olunmas\u0131, y\u0259ni texniki inqilab\u0131n ba\u015f verm\u0259si.\",\n      \"B) Hasilat\u0131n azalmas\u0131 v\u0259 s\u0259nayenin s\u00fcqutu.\",\n      \"C) \u0130ltizam sisteminin yenid\u0259n b\u0259rpa edil\u0259r\u0259k xaricil\u0259r\u0259 verilm\u0259si.\",\n      \"D) Neft \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131nda d\u0259rhal elektrik m\u00fch\u0259rrikl\u0259rin\u0259 ke\u00e7ilm\u0259si.\",\n      \"E) Neft m\u0259d\u0259nl\u0259rinin b\u00fct\u00fcn f\u0259hl\u0259l\u0259r aras\u0131nda b\u0259rab\u0259r b\u00f6l\u00fcnm\u0259si.\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: \u0130ltizam l\u0259\u011fv olunduqdan sonra kapital ax\u0131n\u0131 \u00e7oxald\u0131, 1873-c\u00fc ild\u0259 buxar m\u00fch\u0259rrikl\u0259ri t\u0259tbiq edildi. \u0130ri ma\u015f\u0131n s\u0259nayesinin \u0259lam\u0259ti olan buxar m\u00fch\u0259rrikl\u0259rinin t\u0259tbiqi neft s\u0259nayesinin manufaktura m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259n fabrik-zavod m\u0259rh\u0259l\u0259sin\u0259 ke\u00e7idi, y\u0259ni texniki inqilab\u0131 idi.\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"15. Co\u011frafi-iqtisadi M\u0259kan t\u0259hlili: XIX \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131nda Az\u0259rbaycanda ba\u015f vermi\u015f s\u0259naye inki\u015faf\u0131n\u0131n m\u0259rk\u0259zl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 yanl\u0131\u015f m\u00fcdd\u0259an\u0131 tap\u0131n:\",\n    \"options\": [\n      \"A) Bak\u0131 v\u0259 Ab\u015feron \u2013 neft hasilat\u0131 v\u0259 emal\u0131 s\u0259nayesinin qlobal m\u0259rk\u0259zi idi.\",\n      \"B) \u015e\u0259ki (Nuxa) \u2013 y\u00fcng\u00fcl s\u0259nayenin \u0259sas sah\u0259si olan ip\u0259k emal\u0131n\u0131n (kapitalist istehsal\u0131n\u0131n) Qafqazdak\u0131 m\u0259rk\u0259zi idi.\",\n      \"C) G\u0259d\u0259b\u0259y \u2013 a\u011f\u0131r s\u0259nayenin m\u00fch\u00fcm sah\u0259si hesab olunan mis\u0259ritm\u0259 s\u0259nayesinin, alman \\\"Simens\\\" \u015firk\u0259tinin c\u0259ml\u0259\u015fdiyi da\u011f-m\u0259d\u0259n b\u00f6lg\u0259si idi.\",\n      \"D) Zaqatala v\u0259 Quba \u2013 xaricd\u0259n g\u0259tiril\u0259n n\u00f6vl\u0259r hesab\u0131na t\u00fct\u00fcn plantasiyalar\u0131n\u0131n c\u0259ml\u0259\u015fdiyi \u0259sas aqrar-s\u0259naye rayonlar\u0131 idi.\",\n      \"E) L\u0259nk\u0259ran \u2013 \\\"Nobel qarda\u015flar\u0131\\\" t\u0259r\u0259find\u0259n C\u0259nubi Qafqazda ilk qazma neft borular\u0131n\u0131n v\u0259 iri neftay\u0131rma zavodlar\u0131n\u0131n tikildiyi yegan\u0259 s\u0259naye \u015f\u0259h\u0259ri idi.\"\n    ],\n    \"correct\": 4,\n    \"exp\": \"\u0130zah: Neftay\u0131rma, buxar nasoslar\u0131 v\u0259 Nobell\u0259rin f\u0259aliyy\u0259t m\u0259rk\u0259zi L\u0259nk\u0259ran deyil, Bak\u0131 v\u0259 Ab\u015feron (qism\u0259n Qara\u015f\u0259h\u0259r rayonu) idi. L\u0259nk\u0259ran daha \u00e7ox aqrar (\u00e7\u0259ltik) v\u0259 dig\u0259r x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rl\u0259 tan\u0131n\u0131rd\u0131.\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"16. Hadis\u0259l\u0259rin xronologiyas\u0131n\u0131 ard\u0131c\u0131ll\u0131qla d\u00fcz\u00fcn:\\n1. Bak\u0131da (Qara\u015f\u0259h\u0259r adlanan rayonda) neftay\u0131rma zavodlar\u0131n\u0131n tikintisin\u0259 ba\u015flanmas\u0131\\n2. D\u00fcnya iqtisadi b\u00f6hran\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan s\u0259nayesind\u0259ki ki\u00e7ik \u015firk\u0259tl\u0259ri sars\u0131tmas\u0131\\n3. Neft s\u0259nayesind\u0259 ilk buxar nasoslu neft k\u0259m\u0259rinin \u00e7\u0259kilm\u0259si\\n4. Yerli kapitalist H.Z.Ta\u011f\u0131yevin haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 b\u00f6y\u00fck toxuculuq fabrikinin a\u00e7\u0131lmas\u0131\",\n    \"options\": [\n      \"A) 1, 3, 4, 2\",\n      \"B) 1, 4, 3, 2\",\n      \"C) 3, 1, 2, 4\",\n      \"D) 3, 4, 1, 2\",\n      \"E) 1, 2, 3, 4\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: Qara\u015f\u0259h\u0259rd\u0259 neftay\u0131rma zavodlar\u0131n\u0131n tikintisi - 1873 (1). Buxar nasoslu ilk k\u0259m\u0259r - 1878 (3). Ta\u011f\u0131yevin toxuculuq fabriki - 1900 (4). D\u00fcnya iqtisadi b\u00f6hran\u0131 - 1900-1903 (2).\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"17. T\u0259hlil (DoK 4): \u00c7arizmin k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259 siyas\u0259ti \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259, x\u00fcsus\u0259n Mu\u011fan v\u0259 Mil d\u00fczl\u0259rind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irdiyi silsil\u0259 t\u0259dbirl\u0259rin iqtisadi v\u0259 demoqrafik m\u0259qs\u0259di nec\u0259 izah edil\u0259 bil\u0259r?\",\n    \"options\": [\n      \"A) H\u00f6kum\u0259t yerli az\u0259rbaycanl\u0131 k\u0259ndlil\u0259rin aqrar texnika almas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn onlara pulsuz torpaq paylayaraq istehsal\u0131 art\u0131rmaq ist\u0259yirdi.\",\n      \"B) \u00c7arizm yaln\u0131z xarici d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259n qa\u00e7q\u0131n d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f xristianlara s\u0131\u011f\u0131nacaq verm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn qeyri-m\u0259hsuldar s\u0259hralar\u0131 onlara ba\u011f\u0131\u015flam\u0131\u015fd\u0131.\",\n      \"C) \u00c7arizm Rusiyan\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259ki aqrar s\u0131xl\u0131\u011f\u0131 (torpaq problemini) h\u0259ll etm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, C\u0259nubi Az\u0259rbaycanla s\u0259rh\u0259dd\u0259 etibarl\u0131 xristian-rus demoqrafik daya\u011f\u0131 (bufer) yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn 2 mind\u0259n \u00e7ox az\u0259rbaycanl\u0131 ail\u0259sini \u0259n m\u00fcnbit ata-baba torpaqlar\u0131ndan qovaraq yerin\u0259 silahl\u0131 rus k\u0259ndlil\u0259rini yerl\u0259\u015fdirdi.\",\n      \"D) M\u0259qs\u0259d b\u00f6lg\u0259d\u0259 yaranm\u0131\u015f pamb\u0131q q\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaln\u0131z m\u0259rk\u0259zi Asiyadan g\u0259l\u0259n k\u0259ndlil\u0259r hesab\u0131na \u00f6d\u0259m\u0259k idi.\",\n      \"E) K\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259 siyas\u0259ti Bak\u0131 neft s\u0259nayesini ucuz i\u015f\u00e7i q\u00fcvv\u0259si il\u0259 t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015fdi.\"\n    ],\n    \"correct\": 2,\n    \"exp\": \"\u0130zah: \u00c7ar h\u00f6kum\u0259ti Rusiya m\u0259rk\u0259zind\u0259ki torpaq q\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131 h\u0259ll etm\u0259k v\u0259 c\u0259nub s\u0259rh\u0259dl\u0259rind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 silahl\u0131 xristian (rus) daya\u011f\u0131 yaratmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 Mu\u011fan v\u0259 Mild\u0259 2 mind\u0259n \u00e7ox az\u0259rbaycanl\u0131 ail\u0259sini \u0259n yax\u015f\u0131 torpaqlardan qovub ruslar\u0131 m\u0259skunla\u015fd\u0131rd\u0131.\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"18. S\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259 c\u00fctl\u00fckl\u0259rind\u0259n s\u0259hv olan\u0131 tap\u0131n:\",\n    \"options\": [\n      \"A) S\u0259b\u0259b: Neft\u00e7\u0131xarmada qazma i\u015fl\u0259rin\u0259 v\u0259 buxar m\u00fch\u0259rrikl\u0259rin\u0259 ke\u00e7id. N\u0259tic\u0259: Hasilat\u0131n k\u0259skin artmas\u0131 v\u0259 Bak\u0131n\u0131n d\u00fcnya neft s\u0259nayesind\u0259 birinci yer\u0259 \u00e7\u0131xmas\u0131.\",\n      \"B) S\u0259b\u0259b: Bal\u0131q\u00e7\u0131l\u0131q s\u0259nayesind\u0259 iltizam sisteminin l\u0259\u011fvi. N\u0259tic\u0259: Bu sah\u0259y\u0259 kapital qoyulu\u015funun artmas\u0131 v\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 s\u0259naye\u00e7il\u0259rin bal\u0131q\u00e7\u0131l\u0131qda b\u00f6y\u00fck \u00fcst\u00fcnl\u00fck (70%) qazanmas\u0131.\",\n      \"C) S\u0259b\u0259b: AB\u015e v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259sinin bitm\u0259si v\u0259 pamb\u0131q ixrac\u0131n\u0131n b\u0259rpas\u0131. N\u0259tic\u0259: \u015eimali Az\u0259rbaycanda pamb\u0131q \u0259kinl\u0259rinin tamamil\u0259 qada\u011fan olunaraq t\u00fct\u00fcnl\u0259 \u0259v\u0259zl\u0259nm\u0259si.\",\n      \"D) S\u0259b\u0259b: Neft hasilat\u0131 v\u0259 emal\u0131n\u0131n s\u00fcr\u0259tli art\u0131m\u0131. N\u0259tic\u0259: Bak\u0131da mexaniki zavodlar\u0131n, n\u0259qliyyat infrastrukturunun v\u0259 bank-kredit m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin \u00e7oxalmas\u0131.\",\n      \"E) S\u0259b\u0259b: Rusiyada toxuculuq s\u0259nayesinin inki\u015faf\u0131. N\u0259tic\u0259: Pamb\u0131\u011fa ehtiyac\u0131n artmas\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycanda k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n \u00fcmum-Rusiya bazar\u0131na xammal olaraq c\u0259lb edilm\u0259si.\"\n    ],\n    \"correct\": 2,\n    \"exp\": \"\u0130zah: AB\u015e v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259sind\u0259n (pamb\u0131q q\u0131tl\u0131\u011f\u0131ndan) sonra Az\u0259rbaycanda pamb\u0131q\u00e7\u0131l\u0131q \u00e7ox g\u0259lirli \u0259mt\u0259\u0259 sah\u0259sin\u0259 \u00e7evrildi v\u0259 inki\u015faf etdi. M\u00fcharib\u0259 bits\u0259 bel\u0259, Rusiyan\u0131n toxuculuq s\u0259nayesinin artan xammal ehtiyac\u0131 Az\u0259rbaycanda pamb\u0131q\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n geni\u015fl\u0259nm\u0259sini davam etdirdi (he\u00e7 bir qada\u011fa olmad\u0131).\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"19. \u0130qtisadi infrastruktur c\u0259dv\u0259li. A\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 neft da\u015f\u0131ma vasit\u0259l\u0259rinin texnoloji ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131na \u0259sas\u0259n \\\"?\\\" i\u015far\u0259sinin yerin\u0259 n\u0259 yaz\u0131lmal\u0131d\u0131r?\\n*Yelk\u0259nli g\u0259mil\u0259rd\u0259 \u00e7\u0259ll\u0259kl\u0259rl\u0259 da\u015f\u0131nma*\\n\u2794 *\u0130lk neftda\u015f\u0131yan tankerin X\u0259z\u0259rd\u0259 qura\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 (Nobell\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n)*\\n\u2794 *M\u0259d\u0259nl\u0259ri neftay\u0131rma zavodlar\u0131 il\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259n ___________ (1878)*\\n\u2794 *M\u0259d\u0259nl\u0259raras\u0131 neft v\u0259 s\u0259rni\u015fin da\u015f\u0131yan ilk d\u0259mir yolu (1880)*\",\n    \"options\": [\n      \"A) C\u0259nubi Qafqaz Boru K\u0259m\u0259ri\",\n      \"B) Buxar nasoslu ilk neft k\u0259m\u0259ri\",\n      \"C) Qrozn\u0131-Bak\u0131 neft k\u0259m\u0259ri\",\n      \"D) Elektrik motorlu qatar\",\n      \"E) Sualt\u0131 neft k\u0259m\u0259ri\"\n    ],\n    \"correct\": 1,\n    \"exp\": \"\u0130zah: 1878-ci ild\u0259 m\u0259d\u0259nl\u0259ri neftay\u0131rma zavodlar\u0131 il\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259n buxar nasoslu ilk neft k\u0259m\u0259ri \u00e7\u0259kildi. Bu k\u0259m\u0259r da\u015f\u0131nmada s\u0131\u00e7ray\u0131\u015f yaratd\u0131.\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"20. Eyler-Venn diaqram\u0131 (Az\u0259rbaycan iqtisadiyyat\u0131nda b\u00f6hran v\u0259 y\u00fcks\u0259li\u015f dinamikas\u0131):\\n1. 1870-ci ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259ri (\u0130ltizam\u0131n l\u0259\u011fvi d\u00f6vr\u00fc)\\n2. 1900-1903-c\u00fc ill\u0259r\\nIII. K\u0259si\u015fm\u0259\",\n    \"options\": [\n      \"A) 1. X\u0131rda sahibkarlar\u0131n bazara k\u00fctl\u0259vi ax\u0131n\u0131 v\u0259 neft fontanlar\u0131 hesab\u0131na xaotik, s\u00fcr\u0259tli g\u0259lir \u0259ld\u0259 etm\u0259 d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn ba\u015flanmas\u0131; 2. \u0130stehsal\u0131n k\u0259skin d\u00fc\u015fm\u0259si, x\u0131rda m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rin iflas\u0131 v\u0259 yaln\u0131z iri kapitalistl\u0259rin ayaqda qalmas\u0131 il\u0259 inhisarla\u015fman\u0131n s\u00fcr\u0259tl\u0259nm\u0259si; III. H\u0259r iki d\u00f6vr Az\u0259rbaycan neft s\u0259nayesind\u0259 m\u00fclkiyy\u0259t v\u0259 kapital strukturunu d\u0259rind\u0259n d\u0259yi\u015fdir\u0259n (biri s\u0259rb\u0259st r\u0259qab\u0259ti yaradan, dig\u0259ri inhisar\u0131 g\u00fccl\u0259ndir\u0259n) tarixi d\u00f6n\u00fc\u015f m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259ridir.\",\n      \"B) 1. D\u00f6vl\u0259t inhisar\u0131n\u0131n (sosializmin) qurulmas\u0131; 2. Feodal as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n l\u0259\u011fvi; III. H\u0259r ikisind\u0259 hasilat d\u00fcnya birincisi idi.\",\n      \"C) 1. Xarici kapital\u0131n tamamil\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259n qovulmas\u0131; 2. Yaln\u0131z Fransa kapital\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259si; III. H\u0259r iki d\u00f6vr B\u00f6y\u00fck Britaniyan\u0131n r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 ke\u00e7irildi.\",\n      \"D) 1. T\u00fct\u00fcn s\u0259nayesinin s\u00fcqutu; 2. \u0130p\u0259k s\u0259nayesinin s\u00fcqutu; III. H\u0259r iki d\u00f6vr H.Z.Ta\u011f\u0131yevin prezidentliyi d\u00f6vr\u00fcd\u00fcr.\",\n      \"E) 1. \u0130lk neft k\u0259m\u0259ri \u00e7\u0259kildi; 2. \u0130lk d\u0259mir yolu \u00e7\u0259kildi; III. H\u0259r ikisi g\u0259mil\u0259ri s\u0131radan \u00e7\u0131xartd\u0131.\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: 1872-d\u0259 iltizam\u0131n l\u0259\u011fvi il\u0259 s\u0259rb\u0259st kapital (o c\u00fcml\u0259d\u0259n x\u0131rda sahibkarlar) bazara daxil oldu v\u0259 inki\u015faf (fontanlar) ba\u015flad\u0131 (1). 1900-1903 b\u00f6hran\u0131 is\u0259 hasilat\u0131 sald\u0131, x\u0131rda\/orta m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri s\u0131radan \u00e7\u0131xard\u0131 v\u0259 inhisarla\u015fman\u0131 d\u0259rinl\u0259\u015fdirdi (2). H\u0259r ikisi Az\u0259rbaycan neft tarixind\u0259 m\u00fclkiyy\u0259t v\u0259 iqtisadi model d\u0259yi\u015fikliyi d\u00f6vrl\u0259ridir (III).\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"21. Ox\u015far x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri tap\u0131n: G\u0259d\u0259b\u0259y mis\u0259ritm\u0259 zavodu (1865) il\u0259 \u015e\u0259kid\u0259ki b\u00f6y\u00fck ip\u0259k fabrikinin (1861) f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259 prinsipind\u0259ki ortaq c\u0259h\u0259t hans\u0131d\u0131r?\",\n    \"options\": [\n      \"A) H\u0259r ikisinin yaln\u0131z Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259tin\u0259 m\u0259hsul ixrac etm\u0259si\",\n      \"B) H\u0259r ikisinin yaln\u0131z az\u0259rbaycanl\u0131 milyon\u00e7ular t\u0259r\u0259find\u0259n qurularaq idar\u0259 edilm\u0259si\",\n      \"C) H\u0259r iki m\u00fc\u0259ssis\u0259nin Rusiya (v\u0259 ya Avropa) s\u0259naye\u00e7il\u0259rinin (xarici kapital\u0131n) n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n a\u00e7\u0131laraq, fabrik-zavod m\u0259rh\u0259l\u0259sinin qabaqc\u0131llar\u0131ndan olub (biri m\u00fch\u0259rrikl\u0259rl\u0259 t\u0259chiz edilmi\u015f \u0259n b\u00f6y\u00fck ip\u0259k fabriki, dig\u0259ri almanlar\u0131n texnoloji mis zavodu) istehsal\u0131 geni\u015fl\u0259ndirm\u0259l\u0259ri\",\n      \"D) H\u0259r ikisinin 1900-c\u00fc il iqtisadi b\u00f6hran\u0131nda tamamil\u0259 m\u0259hv olaraq f\u0259aliyy\u0259tini dayand\u0131rmas\u0131\",\n      \"E) H\u0259r ikisind\u0259 qul \u0259m\u0259yind\u0259n (t\u0259hkimli k\u0259ndlil\u0259rd\u0259n) istifad\u0259 edilm\u0259si\"\n    ],\n    \"correct\": 2,\n    \"exp\": \"\u0130zah: \u015e\u0259ki ip\u0259k fabriki (1861) Rusiya s\u0259naye\u00e7il\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n, G\u0259d\u0259b\u0259y mis\u0259ritm\u0259 zavodu (1865) is\u0259 alman (\\\"Simens\\\" qarda\u015flar\u0131) t\u0259r\u0259find\u0259n a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f, h\u0259r ikisi xarici kapital t\u0259r\u0259find\u0259n fabrik s\u0259viyy\u0259sind\u0259 qurulmu\u015f m\u00fct\u0259r\u0259qqi m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259r idi.\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"22. Xronoloji ard\u0131c\u0131ll\u0131qla qrupla\u015fd\u0131r\u0131n:\\n1. Bak\u0131 s\u0259naye\u00e7il\u0259rinin (zavod sahibkarlar\u0131n\u0131n) inhisar m\u0259qs\u0259dil\u0259 birl\u0259\u015fm\u0259si\\n2. X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 neftda\u015f\u0131yan tankerin istifad\u0259y\u0259 verilm\u0259si (Nobel qarda\u015flar\u0131)\\n3. Hac\u0131 Zeynalabdin Ta\u011f\u0131yevin toxuculuq fabrikini istifad\u0259y\u0259 verm\u0259si\\n4. \u0130lk buxar nasoslu neft k\u0259m\u0259rinin in\u015fa edilm\u0259si\",\n    \"options\": [\n      \"A) 2, 4, 1, 3\",\n      \"B) 4, 2, 3, 1\",\n      \"C) 2, 1, 4, 3\",\n      \"D) 1, 3, 2, 4\",\n      \"E) 4, 1, 3, 2\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: Nobell\u0259r tanker qura\u015fd\u0131rmas\u0131 - 1876-dan sonra (2). Buxar nasoslu ilk k\u0259m\u0259r - 1878 (4). Bak\u0131 neft emal\u0131 zavodlar\u0131n\u0131n sahibkarlar\u0131 birliyi (inhisar) - 1893 (1). Ta\u011f\u0131yevin toxuculuq fabriki - 1900 (3). Ard\u0131c\u0131ll\u0131q: 2, 4, 1, 3.\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"23. M\u0259ntiqi z\u0259nciri davam etdirin:\\n*D\u00fcnya birinciliyin\u0259 qalxan Bak\u0131 neftinin h\u0259cminin \u00e7oxalmas\u0131*\\n\u2794 *S\u0259nayenin h\u0259m neftli torpaqlara, h\u0259m emal zavodlar\u0131na, h\u0259m d\u0259 da\u015f\u0131nmaya n\u0259h\u0259ng, uzunm\u00fcdd\u0259tli kapital t\u0259l\u0259b etm\u0259si*\\n\u2794 *Frans\u0131z (Rot\u015fild) v\u0259 \u0130ngilis kapital\u0131n\u0131n s\u0259nayey\u0259 k\u00fctl\u0259vi ax\u0131n\u0131*\\n\u2794 *?*\",\n    \"options\": [\n      \"A) Neft s\u0259nayesinin y\u00fcks\u0259k g\u0259lirliliyi hesab\u0131na iri xarici \u015firk\u0259tl\u0259rin yerli m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri s\u0131x\u0131\u015fd\u0131rmas\u0131, H.Z.Ta\u011f\u0131yev kimi milli burjuaziya n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin b\u0259zi obyektl\u0259rini xaricil\u0259r\u0259 (ingilisl\u0259r\u0259) sataraq ba\u015fqa sah\u0259l\u0259r\u0259 (y\u00fcng\u00fcl s\u0259nayey\u0259) s\u0259rmay\u0259 y\u00f6n\u0259ltm\u0259si.\",\n      \"B) B\u00fct\u00fcn xarici \u015firk\u0259tl\u0259rin z\u0259r\u0259r ed\u0259r\u0259k d\u0259rhal Bak\u0131n\u0131 t\u0259rk etm\u0259si.\",\n      \"C) Neft quyular\u0131n\u0131n tamamil\u0259 qurumas\u0131 v\u0259 k\u00f6m\u00fcr s\u0259nayesin\u0259 ke\u00e7id.\",\n      \"D) Xarici \u015firk\u0259tl\u0259rin neft hasilat\u0131n\u0131 dayand\u0131r\u0131b yaln\u0131z pamb\u0131q \u0259km\u0259y\u0259 ba\u015flamas\u0131.\",\n      \"E) \u00c7arizmin xarici kapitala qada\u011fa qoymas\u0131 il\u0259 iltizam\u0131n geri qay\u0131tmas\u0131.\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: \u0130ri xarici inhisarlar\u0131n (Rot\u015fild, ingilisl\u0259r) b\u00f6y\u00fck s\u0259rmay\u0259 imkanlar\u0131 var idi. Yerli sahibkarlar r\u0259qab\u0259t aparsa da, b\u0259z\u0259n obyektl\u0259rini sat\u0131rd\u0131lar (m\u0259s. Ta\u011f\u0131yev \u00f6z m\u0259d\u0259nl\u0259rini ingilisl\u0259r\u0259 sat\u0131b y\u00fcng\u00fcl s\u0259nayey\u0259-toxuculu\u011fa y\u00f6n\u0259lmi\u015fdi).\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"24. S\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259. XIX \u0259srin sonlar\u0131nda Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rinin simas\u0131n\u0131n v\u0259 iqtisadi infrastrukturunun d\u0259yi\u015fm\u0259sin\u0259 (urbanizasiyaya) s\u0259b\u0259b olan hadis\u0259l\u0259rd\u0259n biri deyil:\",\n    \"options\": [\n      \"A) Neft hasilat\u0131 v\u0259 emal\u0131n\u0131n s\u00fcr\u0259tli art\u0131m\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0259halinin k\u00fctl\u0259vi ax\u0131n\u0131.\",\n      \"B) Neft\u00e7i f\u0259hl\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn k\u00f6hn\u0259 Bak\u0131n\u0131n h\u00fcdudlar\u0131ndan k\u0259narda yeni q\u0259s\u0259b\u0259l\u0259rin (o c\u00fcml\u0259d\u0259n s\u0259naye zonalar\u0131n\u0131n, Qara\u015f\u0259h\u0259rin) sal\u0131nmas\u0131.\",\n      \"C) Z\u0259nginl\u0259\u015fmi\u015f Bak\u0131 sahibkarlar\u0131n\u0131n v\u0259 kapitalistl\u0259rin M\u0259rd\u0259kan kimi \u015f\u0259h\u0259rk\u0259nar\u0131 \u0259razil\u0259rd\u0259 l\u00fcks villalar tikdirm\u0259si.\",\n      \"D) K\u0259ndl\u0259rd\u0259 torpaq islahat\u0131n\u0131n d\u0259rhal u\u011furla yekunla\u015fmas\u0131 v\u0259 h\u0259r bir k\u0259ndlinin \u00f6z do\u011fma torpa\u011f\u0131nda z\u0259ngin bir fermer\u0259 \u00e7evrilm\u0259si.\",\n      \"E) \\\"Qafqaz v\u0259 Merkuri\\\" c\u0259miyy\u0259tinin tikdiyi stansiya hesab\u0131na \u015f\u0259h\u0259rin (\u0259vv\u0259lki qaz lampalar\u0131ndan) elektrik i\u015f\u0131qland\u0131rmas\u0131na ke\u00e7m\u0259si.\"\n    ],\n    \"correct\": 3,\n    \"exp\": \"\u0130zah: K\u0259nd islahat\u0131 \u0259zabl\u0131 ke\u00e7di, torpaqs\u0131zla\u015fma k\u0259ndlil\u0259ri k\u0259sbkarl\u0131\u011fa (Bak\u0131ya) getm\u0259y\u0259 m\u0259cbur etdi, k\u0259ndli yerind\u0259 qal\u0131b d\u0259rhal z\u0259ngin fermer olmad\u0131. Dig\u0259r variantlar is\u0259 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259ki inki\u015faf\u0131 \u0259ks etdirir.\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"25. C\u0259dv\u0259l tipli tap\u015f\u0131r\u0131q: H.Z.Ta\u011f\u0131yevin 1900-c\u00fc ild\u0259 qurdu\u011fu toxuculuq fabrikinin \u015eimali Az\u0259rbaycan iqtisadiyyat\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \\\"m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 iqtisadiyyat\u0131na xas olan birt\u0259r\u0259fliliyi aradan qald\u0131rmaq yolunda ilk add\u0131m\\\" hesab edilm\u0259sinin s\u0259b\u0259bi hans\u0131 xanada do\u011fru verilib?\",\n    \"options\": [\n      \"A) Zavodun yaln\u0131z rus k\u0259ndlil\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n idar\u0259 olunmas\u0131.\",\n      \"B) M\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 \u015f\u0259rtl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259n ancaq xammal (pamb\u0131q, xam ip\u0259k) ixrac edilirdis\u0259, bu fabrikin xammal\u0131 yerind\u0259c\u0259 emal edib son (haz\u0131r) m\u0259hsul (par\u00e7a, geyim) buraxan ilk b\u00f6y\u00fck milli m\u00fc\u0259ssis\u0259 olmas\u0131.\",\n      \"C) Fabrikin yaln\u0131z h\u0259rbi uniforma tik\u0259r\u0259k Rusiya ordusuna t\u0259m\u0259nnas\u0131z xidm\u0259t etm\u0259si.\",\n      \"D) H.Z.Ta\u011f\u0131yevin fabriki g\u0259lir \u0259ld\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn deyil, s\u0131rf muzey m\u0259qs\u0259dil\u0259 in\u015fa etdirm\u0259si.\",\n      \"E) Toxuculuq fabrikind\u0259 pamb\u0131qdan deyil, xaricd\u0259n g\u0259tirilmi\u015f ipl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 olunmas\u0131.\"\n    ],\n    \"correct\": 1,\n    \"exp\": \"\u0130zah: M\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 iqtisadiyyat\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131 yaln\u0131z xammal bazas\u0131 kimi saxlay\u0131rd\u0131 (birt\u0259r\u0259flilik). Ta\u011f\u0131yev is\u0259 toxuculuq fabriki a\u00e7maqla xammal\u0131 \u00f6lk\u0259d\u0259 haz\u0131r m\u0259hsula \u00e7evirdi ki, bu da m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 buxovunu q\u0131ran \u0259h\u0259miyy\u0259tli milli s\u0259naye add\u0131m\u0131 idi.\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"26. \u00c7oxs\u00fctunlu uy\u011funluq (\u0130stehsal sah\u0259l\u0259ri v\u0259 regionlar):\\n1. T\u00fct\u00fcn plantasiyalar\u0131n\u0131n c\u0259ml\u0259\u015fdiyi \u0259sas q\u0259za v\u0259 dair\u0259l\u0259r\\n2. \u0130p\u0259k emal\u0131n\u0131n \u0259n \u0259n\u0259n\u0259vi v\u0259 kapitalistl\u0259\u015fmi\u015f m\u0259rk\u0259zi\\n3. Mis\u0259ritm\u0259 s\u0259nayesind\u0259 texnoloji t\u0259r\u0259qqinin (darx\u0259tli d\u0259mir yolu, elektrik) t\u0259tbiq edildiyi m\u0259d\u0259n\\na. Nuxa (\u015e\u0259ki)\\nb. G\u0259d\u0259b\u0259y\\nc. Zaqatala, Quba\",\n    \"options\": [\n      \"A) 1-c, 2-a, 3-b\",\n      \"B) 1-a, 2-b, 3-c\",\n      \"C) 1-b, 2-c, 3-a\",\n      \"D) 1-c, 2-b, 3-a\",\n      \"E) 1-a, 2-c, 3-b\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: T\u00fct\u00fcn \u0259sas\u0259n Zaqatala, \u015e\u0259ki v\u0259 Qubada bec\u0259rilirdi (1-c). \u0130p\u0259k emal\u0131n\u0131n m\u0259rk\u0259zi \u015e\u0259ki (Nuxa) idi (2-a). Mis\u0259ritm\u0259d\u0259 \\\"Simensl\u0259r\\\"in m\u0259rk\u0259zi is\u0259 G\u0259d\u0259b\u0259y (v\u0259 Qalak\u0259nd) idi (3-b).\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"27. Eyler-Venn diaqram\u0131 (Sosial t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259\u015fm\u0259 - Da\u011f-m\u0259d\u0259n v\u0259 aqrar sektor):\\n1. \u0130ri neft v\u0259 m\u0259d\u0259n s\u0259naye\u00e7il\u0259ri (inhisar\u00e7\u0131lar, H.Z.Ta\u011f\u0131yev, Nobell\u0259r)\\n2. Qol\u00e7omaqlar\\nIII. K\u0259si\u015fm\u0259\",\n    \"options\": [\n      \"A) 1. \u00d6z \u015firk\u0259tl\u0259rini (h\u0259mkarlar\u0131n\u0131) birl\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k inhisar qurumlar\u0131 yarad\u0131r v\u0259 \u015f\u0259h\u0259r infrastrukturunu inki\u015faf etdirirdil\u0259r; 2. K\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 ma\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131 sat\u0131n ala bil\u0259n, art\u0131q pay torpaqlar\u0131n\u0131 c\u0259ml\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k aztorpaql\u0131lar\u0131 istismar ed\u0259n varl\u0131 k\u0259ndli t\u0259b\u0259q\u0259si idil\u0259r; III. H\u0259r iki qrup XIX \u0259srin sonlar\u0131nda Az\u0259rbaycanda s\u0259naye v\u0259 aqrar b\u00f6lm\u0259l\u0259rd\u0259 \u0259mt\u0259\u0259-pul, kapitalist m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin d\u0259rinl\u0259\u015fm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 formala\u015fan, muzdlu \u0259m\u0259yi istismar ed\u0259n hakim (varl\u0131) burjuaziya sinfinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ridir.\",\n      \"B) 1. Zaqatala dair\u0259sind\u0259 \u00fcsyan qald\u0131r\u0131rd\u0131lar; 2. \u015e\u0259h\u0259r dumalar\u0131na se\u00e7ilm\u0259kd\u0259n q\u0259ti boyun qa\u00e7\u0131r\u0131rd\u0131lar; III. H\u0259r ikisi vergid\u0259n azad idi.\",\n      \"C) 1. \u0130ltizam sistemini d\u0259st\u0259kl\u0259yirdil\u0259r; 2. Biyar\u0131 ikiqat art\u0131r\u0131rd\u0131lar; III. H\u0259r ikisi kils\u0259y\u0259 tabe idi.\",\n      \"D) 1. Yaln\u0131z xarici v\u0259t\u0259nda\u015flar idi; 2. Yaln\u0131z d\u00f6vl\u0259t k\u0259ndlil\u0259ri idi; III. H\u0259r ikisi manufaktura \u0259leyhdar\u0131 idi.\",\n      \"E) 1. F\u0259hl\u0259 t\u0259till\u0259rin\u0259 r\u0259hb\u0259rlik edirdil\u0259r; 2. Muzdurlar\u0131n h\u0259mkarlar ittifaq\u0131n\u0131 qurdular; III. H\u0259r ikisi sosialist partiyas\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc idi.\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: \u0130ri s\u0259naye\u00e7il\u0259r \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 (s\u0259nayed\u0259) burjuaziya sinfini t\u0259msil edir (1). Qol\u00e7omaqlar is\u0259 k\u0259ndd\u0259 (aqrar sektorda) yaranan, texnika v\u0259 torpaq al\u0131b ba\u015fqalar\u0131n\u0131 (muzdurlar\u0131) istismar ed\u0259n varl\u0131 k\u0259ndli - k\u0259nd burjuaziyas\u0131d\u0131r (2). H\u0259r ikisi (III) inki\u015faf ed\u0259n kapitalizmin \u00fcst t\u0259b\u0259q\u0259sidir.\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"28. S\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259: Niy\u0259 XIX \u0259srin sonlar\u0131nda \u015eimali Az\u0259rbaycanda neft\u00e7\u0131xarmada t\u0259tbiq olunan yenilikl\u0259r (buxar m\u00fch\u0259rrikl\u0259ri, qazma i\u015fl\u0259ri) h\u0259m d\u0259 \\\"Qara\u015f\u0259h\u0259r\\\" kimi yeni ya\u015fay\u0131\u015f-s\u0259naye rayonunun, el\u0259c\u0259 d\u0259 mexaniki zavodlar\u0131n yaranmas\u0131n\u0131 z\u0259ruri etdi?\",\n    \"options\": [\n      \"A) \u00c7\u00fcnki artan xam neft hasilat\u0131 onu yerind\u0259 emal etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck neftay\u0131rma zavodlar\u0131na (Qara\u015f\u0259h\u0259r), el\u0259c\u0259 d\u0259 bu qazma\/\u00e7\u0131xarma texnikas\u0131n\u0131 (avadanl\u0131qlar\u0131) t\u0259min ed\u0259c\u0259k yerli mexaniki zavodlara b\u00f6y\u00fck iqtisadi ehtiyac (t\u0259l\u0259bat) do\u011furmu\u015fdu.\",\n      \"B) \u00c7\u00fcnki xaricd\u0259n zavod avadanl\u0131qlar\u0131n\u0131n g\u0259tirilm\u0259si \u00e7arizm t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259ti qada\u011fan olunmu\u015fdu.\",\n      \"C) \u00c7\u00fcnki \u0259hali k\u00f6hn\u0259 Bak\u0131n\u0131 tamamil\u0259 t\u0259rk ed\u0259r\u0259k d\u0259niz sahilind\u0259n uzaqla\u015fmaq ist\u0259yirdi.\",\n      \"D) \u00c7\u00fcnki neftin ham\u0131s\u0131n\u0131 yaln\u0131z H\u0259\u015ft\u0259rxana buxar m\u00fch\u0259rrikl\u0259ri il\u0259 da\u015f\u0131maq qada\u011fan edilmi\u015fdi.\",\n      \"E) \u00c7\u00fcnki k\u0259ndlil\u0259r qol\u00e7omaqlardan qa\u00e7araq \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 ancaq mexaniki zavod qurmaq fikrin\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r.\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: Hasilat\u0131n \u00e7oxalmas\u0131 neftin emal\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn 1873-c\u00fc ild\u0259n ba\u015flayaraq neftay\u0131rma zavodlar\u0131n\u0131n (Qara\u015f\u0259h\u0259r), el\u0259c\u0259 d\u0259 bu sah\u0259nin avadanl\u0131q ehtiyaclar\u0131n\u0131 \u00f6d\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn mexaniki zavodlar\u0131n in\u015fas\u0131na t\u0259kan verdi.\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"29. Xronoloji ard\u0131c\u0131ll\u0131q:\\n1. \u015eimali Az\u0259rbaycanda (x\u00fcsus\u0259n Bak\u0131da) s\u0259rb\u0259st kapital ax\u0131n\u0131na, r\u0259qab\u0259t\u0259 mane olan \u0130ltizam sisteminin s\u00fcqutu\\n2. Rusiya bazar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259hsul haz\u0131rlayan, \u015e\u0259kid\u0259 buxar m\u00fch\u0259rriki il\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n b\u00f6y\u00fck ip\u0259k fabrikinin tikilm\u0259si\\n3. D\u00fcnyada neft qiym\u0259tl\u0259rini v\u0259 istehsal\u0131 k\u0259skin salan iqtisadi b\u00f6hran\u0131n ba\u015flamas\u0131\\n4. Bak\u0131-Tiflis d\u0259miryol x\u0259ttinin istismara verilm\u0259si\",\n    \"options\": [\n      \"A) 2, 1, 4, 3\",\n      \"B) 1, 2, 3, 4\",\n      \"C) 2, 4, 1, 3\",\n      \"D) 4, 2, 1, 3\",\n      \"E) 1, 4, 2, 3\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: \u015e\u0259ki ip\u0259k fabriki - 1861 (2). \u0130ltizam\u0131n l\u0259\u011fvi - 1872 (1). Bak\u0131-Tiflis d\u0259miryolu - 1883 (4). B\u00f6hran - 1900 (3). Ard\u0131c\u0131ll\u0131q: 2, 1, 4, 3.\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"30. Bloksxemd\u0259 t\u0259svir olunan iqtisadi-sosial prosesi m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n*Torpaq islahat\u0131 v\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259 siyas\u0259ti*\\n\u2794 *Torpaqs\u0131zla\u015fma v\u0259 k\u0259ndl\u0259rd\u0259 i\u015fsizlik*\\n\u2794 *K\u0259sbkarl\u0131\u011f\u0131n (\u015f\u0259h\u0259r\u0259 ax\u0131n\u0131n) g\u00fccl\u0259nm\u0259si*\\n\u2794 *?*\",\n    \"options\": [\n      \"A) Bak\u0131 kimi s\u0259naye m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259 \u00e7oxmill\u0259tli, ucuz f\u0259hl\u0259 sinfinin (proletariat\u0131n) formala\u015fmas\u0131 v\u0259 urbanizasiyan\u0131n s\u00fcr\u0259tl\u0259nm\u0259si.\",\n      \"B) B\u00fct\u00fcn g\u0259lm\u0259 k\u0259ndlil\u0259rin Qafqaz\u0131 t\u0259rk edib M\u0259rk\u0259zi Rusiyaya qay\u0131tmas\u0131.\",\n      \"C) \u015e\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 yaln\u0131z ali m\u00fcs\u0259lman silkinin (b\u0259yl\u0259rin) c\u0259ml\u0259\u015fm\u0259si.\",\n      \"D) \u015e\u0259h\u0259r dumalar\u0131n\u0131n tamamil\u0259 l\u0259\u011fv edil\u0259r\u0259k idar\u0259etm\u0259nin h\u0259rb\u00e7il\u0259r\u0259 verilm\u0259si.\",\n      \"E) K\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 l\u0259\u011fv edilib Qafqazda pamb\u0131q \u0259kininin dayand\u0131r\u0131lmas\u0131.\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: K\u0259ndl\u0259rd\u0259ki torpaq q\u0131tl\u0131\u011f\u0131, m\u00fcflisl\u0259\u015fm\u0259 k\u0259ndlil\u0259ri i\u015f axtarmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u015f\u0259h\u0259rl\u0259r\u0259 (k\u0259sbkarl\u0131\u011fa) y\u00f6n\u0259ltdi. N\u0259tic\u0259d\u0259 Bak\u0131da s\u0259naye obyektl\u0259rind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan \u00e7oxmill\u0259tli f\u0259hl\u0259 sinfi yarand\u0131 v\u0259 \u015f\u0259h\u0259rl\u0259r b\u00f6y\u00fcd\u00fc (urbanizasiya).\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"31. Eyler-Venn diaqram\u0131 (D\u0259mir yollar\u0131 v\u0259 iqtisadi f\u0259sadlar\u0131):\\n1. 1880-ci il M\u0259d\u0259nl\u0259raras\u0131 d\u0259mir yolu\\n2. 1883-c\u00fc il Bak\u0131-Tiflis d\u0259mir yolu\\nIII. K\u0259si\u015fm\u0259\",\n    \"options\": [\n      \"A) 1. \\\"Nobel qarda\u015flar\u0131\\\" t\u0259r\u0259find\u0259n \u00e7\u0259kilmi\u015f darx\u0259tli yoldur v\u0259 s\u0131rf m\u0259d\u0259nl\u0259rd\u0259n neft\/s\u0259rni\u015fin da\u015f\u0131nmas\u0131na xidm\u0259t edirdi; 2. C\u0259nubi Qafqaz\u0131 birl\u0259\u015fdir\u0259n v\u0259 X\u0259z\u0259rin karbohidrogen ehtiyatlar\u0131n\u0131 quru yolla Qara d\u0259niz\u0259 (d\u00fcnya bazar\u0131na) ba\u011flayan magistral yoldur; III. H\u0259r ikisi XIX \u0259srin sonlar\u0131nda \u015eimali Az\u0259rbaycan\u0131n iqtisadi infrastrukturunu k\u00f6k\u00fcnd\u0259n d\u0259yi\u015fdir\u0259r\u0259k s\u0259naye m\u0259hsullar\u0131n\u0131n ixrac s\u00fcr\u0259tini art\u0131ran kapitalist yenilikl\u0259ridir.\",\n      \"B) 1. D\u00f6vl\u0259t x\u0259zin\u0259si hesab\u0131na \u00e7\u0259kilmi\u015fdi; 2. Yaln\u0131z h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259l\u0259ri da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131; III. H\u0259r ikisi 1900-cu ild\u0259 istifad\u0259y\u0259 verilmi\u015fdi.\",\n      \"C) 1. Bal\u0131q\u00e7\u0131l\u0131q s\u0259nayesin\u0259 xidm\u0259t edirdi; 2. T\u00fct\u00fcn s\u0259nayesin\u0259 xidm\u0259t edirdi; III. H\u0259r ikisini \\\"Qafqaz v\u0259 Merkuri\\\" \u015firk\u0259ti idar\u0259 edirdi.\",\n      \"D) 1. G\u0259d\u0259b\u0259yi Tiflis\u0259 ba\u011flay\u0131rd\u0131; 2. Bil\u0259c\u0259rini D\u0259rb\u0259nd\u0259 ba\u011flay\u0131rd\u0131; III. H\u0259r ikisi H.Z.Ta\u011f\u0131yevin \u0259mri il\u0259 \u00e7\u0259kilmi\u015fdi.\",\n      \"E) 1. Yaln\u0131z s\u0259rni\u015fin da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131; 2. Yaln\u0131z qida m\u0259hsullar\u0131 da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131; III. H\u0259r ikisind\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t atlar vasit\u0259sil\u0259 t\u0259min olunurdu.\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: 1880 m\u0259d\u0259nl\u0259raras\u0131 yol Nobell\u0259rin yerli s\u0259naye (neft v\u0259 s\u0259rni\u015fin) x\u0259tti idi (1). 1883 Bak\u0131-Tiflis x\u0259tti is\u0259 qlobal ixrac (Qara d\u0259niz\u0259) x\u0259tti idi (2). H\u0259r ikisi (III) s\u00fcr\u0259tli n\u0259qlin v\u0259 kapitalizmin inki\u015faf\u0131n\u0131n m\u00fch\u00fcm amill\u0259ri idi.\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"32. C\u0259dv\u0259l m\u0259ntiqi. S\u0259nayed\u0259 t\u0259tbiq olunan yenilikl\u0259ri aid olduqlar\u0131 il v\u0259 \u015f\u0259xsl\u0259rl\u0259 d\u00fczg\u00fcn qrupla\u015fd\u0131r\u0131n:\\n1. Neft hasilat\u0131nda ilk buxar m\u00fch\u0259rriki\\n2. X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 ilk neft tankeri\\n3. Haz\u0131r par\u00e7a istehsal ed\u0259n ilk m\u00fc\u0259ssis\u0259 (toxuculuq)\\na. Nobel qarda\u015flar\u0131\\nb. 1873-c\u00fc il\\nc. Hac\u0131 Zeynalabdin Ta\u011f\u0131yev\",\n    \"options\": [\n      \"A) 1-b, 2-a, 3-c\",\n      \"B) 1-a, 2-b, 3-c\",\n      \"C) 1-c, 2-a, 3-b\",\n      \"D) 1-b, 2-c, 3-a\",\n      \"E) 1-a, 2-c, 3-b\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: Neftd\u0259 ilk buxar m\u00fch\u0259rriki - 1873-c\u00fc il (1-b). \u0130lk tanker - Nobel qarda\u015flar\u0131 (2-a). Toxuculuq fabriki (haz\u0131r par\u00e7a) - H.Z.Ta\u011f\u0131yev (3-c).\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"33. Ox\u015far c\u0259h\u0259t: XIX \u0259srin sonlar\u0131 - XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 h\u0259m neft s\u0259nayesind\u0259 (inhisarlar), h\u0259m d\u0259 pamb\u0131q istehsal\u0131nda kapital\u0131n c\u0259ml\u0259\u015fm\u0259si \u015eimali Az\u0259rbaycan iqtisadiyyat\u0131nda n\u0259yin t\u0259zah\u00fcr\u00fc idi?\",\n    \"options\": [\n      \"A) Azad r\u0259qab\u0259tin m\u00fctl\u0259q \u015f\u0259kild\u0259 qorunub saxlan\u0131lmas\u0131n\u0131n.\",\n      \"B) Feodalizmin k\u0259nd v\u0259 \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 d\u0259rhal b\u0259rpa olunmas\u0131n\u0131n.\",\n      \"C) H\u0259r iki sah\u0259d\u0259 istehsal\u0131n t\u0259m\u0259rk\u00fczl\u0259\u015fm\u0259si prosesinin v\u0259 s\u0259nayenin iri kapital\u0131n tabeliyin\u0259 (inhisarla\u015fma m\u0259rh\u0259l\u0259sin\u0259) ke\u00e7idinin.\",\n      \"D) M\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 siyas\u0259tinin l\u0259\u011fv edil\u0259r\u0259k tam m\u00fcst\u0259qil iqtisadiyyat\u0131n qurulmas\u0131n\u0131n.\",\n      \"E) K\u0259ndlil\u0259rin b\u00fct\u00fcn neft m\u0259d\u0259nl\u0259rin\u0259 ortaq edilm\u0259sinin.\"\n    ],\n    \"correct\": 2,\n    \"exp\": \"\u0130zah: R\u0259qab\u0259t\u0259 tab g\u0259tir\u0259 bilm\u0259y\u0259n ki\u00e7ikl\u0259rin s\u0131radan \u00e7\u0131xmas\u0131 v\u0259 m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rin birl\u0259\u015fm\u0259si inhisarlar\u0131n v\u0259 t\u0259m\u0259rk\u00fczl\u0259\u015fm\u0259nin (kapital\u0131n b\u00f6y\u00fck m\u00fclkiyy\u0259t\u00e7il\u0259rin \u0259lind\u0259 c\u0259ml\u0259\u015fm\u0259si) g\u00f6st\u0259ricisidir.\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"34. S\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259 (Neft n\u0259qliyyat\u0131): S\u0259b\u0259b: Neft hasilat\u0131n\u0131n s\u00fcr\u0259tli v\u0259 co\u015fqun art\u0131m\u0131, \u00e7\u0259ll\u0259kl\u0259r vasit\u0259sil\u0259 g\u0259mil\u0259rd\u0259 da\u015f\u0131nman\u0131n is\u0259 bu inki\u015faf s\u00fcr\u0259ti il\u0259 ayaqla\u015fa bilm\u0259m\u0259si (da\u015f\u0131nman\u0131n baha v\u0259 l\u0259ng olmas\u0131). N\u0259tic\u0259: ?\",\n    \"options\": [\n      \"A) Neftin yaln\u0131z at arabalar\u0131 il\u0259 Bak\u0131dan birba\u015fa Tiflis\u0259 da\u015f\u0131nmas\u0131 bar\u0259d\u0259 r\u0259smi q\u0259rar verilm\u0259si.\",\n      \"B) Neft quyular\u0131n\u0131n istismar\u0131n\u0131n s\u00fcni \u015f\u0259kild\u0259 dayand\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 hasilat\u0131n azald\u0131lmas\u0131.\",\n      \"C) \u0130lk neftda\u015f\u0131yan tankerl\u0259rin qura\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, buxar nasoslu neft k\u0259m\u0259rl\u0259rinin v\u0259 x\u00fcsusi d\u0259mir yollar\u0131n\u0131n (vaqon-\u00e7\u0259nl\u0259rin) \u00e7\u0259kilm\u0259si kimi n\u0259qliyyat (logistika) inqilab\u0131n\u0131n ba\u015f verm\u0259si.\",\n      \"D) Bak\u0131da neft istehsal\u0131n\u0131n l\u0259\u011fvi v\u0259 zavodlar\u0131n H\u0259\u015ft\u0259rxana k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si.\",\n      \"E) Neft m\u0259hsullar\u0131n\u0131n borularla yaln\u0131z Osmanl\u0131 \u0259razisin\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259si.\"\n    ],\n    \"correct\": 2,\n    \"exp\": \"\u0130zah: Hasilat v\u0259 emal\u0131n artmas\u0131 k\u00f6hn\u0259 \u00fcsullar\u0131n (\u00e7\u0259ll\u0259kl\u0259rin) yarars\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rdi, bu da neft tankerl\u0259rinin, k\u0259m\u0259rl\u0259rin v\u0259 d\u0259mir yolu n\u0259qliyyat\u0131n\u0131n (vaqon-sisternl\u0259rin) in\u015fas\u0131n\u0131 z\u0259ruri etdi.\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"35. M\u0259ntiqi ard\u0131c\u0131ll\u0131q v\u0259 ya Z\u0259ncir:\\n*Pamb\u0131\u011fa artan t\u0259l\u0259bat*\\n\u2794 *Natural vergil\u0259rin pulla \u0259v\u0259z edilm\u0259si*\\n\u2794 *D\u00f6vl\u0259t torpaqlar\u0131nda \u0259mt\u0259\u0259 istehsal\u0131n\u0131n geni\u015fl\u0259nm\u0259si*\\n\u2794 *?*\",\n    \"options\": [\n      \"A) K\u0259ndlil\u0259rin t\u0259dric\u0259n bazar m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin\u0259 (kapitalizm\u0259) c\u0259lb edilm\u0259si v\u0259 Az\u0259rbaycan k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n \u00fcmum-Rusiya bazar\u0131na s\u0131x ba\u011flanmas\u0131.\",\n      \"B) K\u0259ndlil\u0259rin tamamil\u0259 vergid\u0259n azad olmas\u0131.\",\n      \"C) \u015e\u0259h\u0259r dumalar\u0131na se\u00e7kil\u0259rd\u0259 k\u0259ndlil\u0259rin d\u0259 i\u015ftirak etm\u0259si.\",\n      \"D) Rusiyadan \u0259rzaq (tax\u0131l) g\u0259tirilm\u0259sinin tam qada\u011fan edilm\u0259si.\",\n      \"E) B\u00fct\u00fcn k\u0259ndlil\u0259rin neft\u00e7i f\u0259hl\u0259y\u0259 \u00e7evrilm\u0259si.\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: Pamb\u0131q \u0259kinl\u0259rinin artmas\u0131, vergil\u0259rin pulla \u00f6d\u0259nilm\u0259si k\u0259ndlini bazara (\u0259mt\u0259\u0259-pul m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin\u0259) c\u0259lb edir, bu da kapitalizmin aqrar sektora daxil olmas\u0131n\u0131 v\u0259 Rusiya s\u0259nayesi il\u0259 birliyi t\u0259min edirdi.\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"36. X\u0259rit\u0259\/M\u0259kan m\u0259ntiqi: \u015eimali Az\u0259rbaycanda s\u0259nayel\u0259\u015fm\u0259nin gedi\u015find\u0259 \\\"Bak\u0131-Tiflis\\\" d\u0259miryol x\u0259ttind\u0259n f\u0259rqli olaraq, \u015eimali Qafqazla (v\u0259 dolay\u0131s\u0131 il\u0259 Rusiyan\u0131n m\u0259rk\u0259zi il\u0259) quru yolla birba\u015fa v\u0259 s\u00fcr\u0259tli \u0259laq\u0259 yaradan ikinci m\u00fch\u00fcm polad magistral (1900) hans\u0131 mar\u015frut \u00fczr\u0259 \u00e7\u0259kilmi\u015fdi?\",\n    \"options\": [\n      \"A) Bak\u0131 - Batum\",\n      \"B) G\u0259nc\u0259 - \u0130r\u0259van\",\n      \"C) Bil\u0259c\u0259ri - D\u0259rb\u0259nd - Petrovsk\",\n      \"D) \u015eamax\u0131 - Quba - D\u0259rb\u0259nd\",\n      \"E) L\u0259nk\u0259ran - \u018frd\u0259bil\"\n    ],\n    \"correct\": 2,\n    \"exp\": \"\u0130zah: 1900-c\u00fc ild\u0259 \u00e7\u0259kilmi\u015f Bil\u0259c\u0259ri-D\u0259rb\u0259nd-Petrovsk d\u0259mir yolu Az\u0259rbaycan\u0131 \u015eimali Qafqaz v\u0259 m\u0259r\u0259zi Rusiya il\u0259 birba\u015fa birl\u0259\u015fdir\u0259n m\u00fch\u00fcm quru yolu oldu.\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"37. Xronoloji ard\u0131c\u0131ll\u0131q:\\n1. \u0130ltizam sisteminin l\u0259\u011fvi n\u0259tic\u0259sind\u0259 neftin burjua inki\u015faf\u0131n\u0131n ba\u015flanmas\u0131\\n2. Bak\u0131 neft s\u0259nayesini sars\u0131dan, qazma v\u0259 emal\u0131 k\u0259skin salan iqtisadi b\u00f6hran\u0131n ba\u015f verm\u0259si\\n3. D\u00fcnyada m\u0259\u015fhurla\u015fan Bak\u0131 neftinin AB\u015e-\u0131 gerid\u0259 qoyaraq d\u00fcnyada birinci yer\u0259 \u00e7\u0131xmas\u0131\",\n    \"options\": [\n      \"A) 1, 3, 2\",\n      \"B) 2, 1, 3\",\n      \"C) 3, 1, 2\",\n      \"D) 1, 2, 3\",\n      \"E) 2, 3, 1\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: \u0130ltizam\u0131n l\u0259\u011fvi - 1872 (1). Neft s\u0259nayesind\u0259 AB\u015e-\u0131 \u00f6t\u00fcb 1-ci yer\u0259 \u00e7\u0131xmaq - XIX \u0259srin sonlar\u0131 (3). \u0130qtisadi b\u00f6hran - 1900-1903 (2). Ard\u0131c\u0131ll\u0131q: 1, 3, 2.\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"38. Ox\u015far x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r: H.Z.Ta\u011f\u0131yevin a\u00e7d\u0131\u011f\u0131 toxuculuq fabriki il\u0259 \u015e\u0259kid\u0259 (Nuxada) Rus s\u0259naye\u00e7il\u0259rinin a\u00e7d\u0131\u011f\u0131 ip\u0259k fabriki \u00fc\u00e7\u00fcn f\u0259rql\u0259ndirici, \\\"Milli iqtisadi inki\u015faf\\\" m\u0259ntiqi bax\u0131m\u0131ndan f\u0259rq n\u0259d\u0259 idi (DoK 3)?\",\n    \"options\": [\n      \"A) H\u0259r ikisi ancaq xammal (ip\/barama) ixrac\u0131 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful idi.\",\n      \"B) Ta\u011f\u0131yevin fabriki m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 baxmayaraq xammaldan yekun (haz\u0131r) m\u0259hsul (par\u00e7a, geyim) buraxan m\u00fct\u0259r\u0259qqi milli m\u00fc\u0259ssis\u0259 idi, \u015e\u0259kid\u0259ki rus fabriki is\u0259 daha \u00e7ox xammal\u0131n ilkin emal\u0131n\u0131 apar\u0131b Rusiya toxuculuq s\u0259nayesin\u0259 yar\u0131mmamulat (ip\u0259k) g\u00f6nd\u0259rirdi.\",\n      \"C) H\u0259r iki fabrik x\u0259zin\u0259y\u0259 r\u00fcsum \u00f6d\u0259m\u0259kd\u0259n q\u0259ti \u015f\u0259kild\u0259 imtina etmi\u015fdi.\",\n      \"D) Ta\u011f\u0131yevin fabriki ingilis kapital\u0131 hesab\u0131na qurulmu\u015fdu.\",\n      \"E) \u015e\u0259kid\u0259ki fabrik yaln\u0131z pamb\u0131q, Ta\u011f\u0131yevinki is\u0259 yaln\u0131z k\u0259la\u011fay\u0131 istehsal edirdi.\"\n    ],\n    \"correct\": 1,\n    \"exp\": \"\u0130zah: \u015e\u0259ki fabrikl\u0259ri Rusiya s\u0259nayesini xam ip\u0259k\/yar\u0131mfabrikatla t\u0259min edirdi (m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131). Ta\u011f\u0131yev is\u0259 1900-c\u00fc ild\u0259 tam tsiklli fabrik a\u00e7araq xammal\u0131 yerind\u0259 haz\u0131r m\u0259hsula \u00e7evirdi ki, bu da m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 iqtisadiyyat\u0131n\u0131n birt\u0259r\u0259fliliyini s\u0131nd\u0131ran amil idi.\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"39. Eyler-Venn diaqram\u0131 (\u0130nfrastruktur v\u0259 Neft \u0130nqilab\u0131):\\n1. Buxar m\u00fch\u0259rrikl\u0259rinin t\u0259tbiqi (1873-c\u00fc ild\u0259n)\\n2. Buxar nasoslu neft k\u0259m\u0259ri (1878)\\nIII. K\u0259si\u015fm\u0259\",\n    \"options\": [\n      \"A) 1. Qazma i\u015fl\u0259rini \u0259l \u0259m\u0259yind\u0259n xilas ed\u0259r\u0259k s\u0259nayed\u0259 fabrik-zavod (ma\u015f\u0131n) d\u00f6vr\u00fcn\u00fc ba\u015flatd\u0131; 2. Neftin m\u0259d\u0259nl\u0259rd\u0259n zavodlara \u00e7\u0259ll\u0259kl\u0259rl\u0259, x\u0131rda tutumlu arabalarla da\u015f\u0131nmas\u0131na (arabac\u0131 inhisar\u0131na) son qoydu; III. H\u0259r ikisi neft s\u0259nayesin\u0259 b\u00f6y\u00fck kapital qoyulu\u015funun n\u0259tic\u0259si kimi ortaya \u00e7\u0131x\u0131b, istehsal v\u0259 logistika x\u0259rcl\u0259rini ucuzla\u015fd\u0131raraq neft bumu yaradan h\u0259lledici texniki yenilikl\u0259r idi.\",\n      \"B) 1. \u0130ltizam sisteminin bir hiss\u0259si idi; 2. S\u0259rb\u0259st r\u0259qab\u0259ti l\u0259\u011fv etdi; III. H\u0259r ikisi AB\u015e texnologiyas\u0131 idi.\",\n      \"C) 1. Yaln\u0131z xarici s\u0259naye\u00e7il\u0259r\u0259 m\u0259xsus idi; 2. Yaln\u0131z yerli s\u0259naye\u00e7il\u0259r\u0259 m\u0259xsus idi; III. H\u0259r ikisi qaz\u0131nt\u0131 i\u015fl\u0259rini yava\u015flatd\u0131.\",\n      \"D) 1. K\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn icad edilmi\u015fdi; 2. Bal\u0131q\u00e7\u0131l\u0131q s\u0259nayesi \u00fc\u00e7\u00fcn icad edilmi\u015fdi; III. H\u0259r ikisi Qara\u015f\u0259h\u0259rd\u0259 t\u0259tbiq olunmad\u0131.\",\n      \"E) 1. F\u0259hl\u0259 t\u0259till\u0259rini yat\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn idi; 2. \\\"Qafqaz v\u0259 Merkuri\\\" c\u0259miyy\u0259ti yaratd\u0131; III. H\u0259r ikisi \\\"Difai\\\" partiyas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259hv edildi.\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: M\u00fch\u0259rrikl\u0259r ma\u015f\u0131nl\u0131 istehsala ke\u00e7idi t\u0259min etdi (1). K\u0259m\u0259r da\u015f\u0131nmada inqilab etdi (2). H\u0259r ikisi kapital ax\u0131n\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259si olaraq s\u0259naye m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 (neft bumunu) art\u0131ran texnoloji t\u0259r\u0259qqinin s\u00fcbutlar\u0131 idi (III).\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"40. S\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259 (Rusiya il\u0259 inteqrasiya): S\u0259b\u0259b: \u015eimali Az\u0259rbaycan\u0131n Rusiya imperiyas\u0131n\u0131n t\u0259rkibin\u0259 daxil edilm\u0259si v\u0259 \u00fcmum-Rusiya bazar\u0131na qo\u015fulmas\u0131. N\u0259tic\u0259: ?\",\n    \"options\": [\n      \"A) Rus kapitalizmi \u00f6z fabrikl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn xammal bazar\u0131 v\u0259 satmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259mt\u0259\u0259 bazar\u0131 kimi Az\u0259rbaycan\u0131n imkanlar\u0131ndan (neft, pamb\u0131q, ip\u0259k) istifad\u0259 etdi.\",\n      \"B) Az\u0259rbaycan\u0131n yerli milli valyutas\u0131 (manat) d\u0259rhal b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada \u0259sas valyuta oldu.\",\n      \"C) Az\u0259rbaycanda s\u0259naye tamamil\u0259 l\u0259\u011fv edildi v\u0259 yaln\u0131z k\u00f6\u00e7\u0259ri maldarl\u0131q saxlan\u0131ld\u0131.\",\n      \"D) \u00c7arizm b\u00fct\u00fcn zavodlar\u0131 d\u00f6vl\u0259tin m\u00fclkiyy\u0259tin\u0259 alaraq xarici kapital\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 bird\u0259f\u0259lik k\u0259sdi.\",\n      \"E) \u015eimali Az\u0259rbaycanda he\u00e7 bir n\u0259qliyyat v\u0259 kommunikasiya infrastrukturu (d\u0259mir yolu v\u0259 s.) \u00e7\u0259kilm\u0259di.\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: Rusiya bazar\u0131na c\u0259lb edilm\u0259nin ikili xarakteri var idi: bir t\u0259r\u0259fd\u0259n Az\u0259rbaycan Rusiya fabrikl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn bazar (haz\u0131r mallar\u0131n sat\u0131\u015f\u0131) oldu, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n is\u0259 o fabrikl\u0259rin xammal (pamb\u0131q, ip\u0259k, neft) ehtiyac\u0131n\u0131 \u00f6d\u0259y\u0259n m\u0259kana \u00e7evrildi.\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"41. T\u0259hlil (DoK 4): \u0130ltizam\u0131n l\u0259\u011fvind\u0259n sonra neft s\u0259nayesind\u0259 ba\u015flayan \\\"b\u00f6y\u00fck bum\\\" niy\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 eyni r\u0259qab\u0259t m\u00fchitind\u0259 qala bilm\u0259di v\u0259 inhisarlar\u0131n (monopoliyalar\u0131n) yaranmas\u0131na s\u0259b\u0259b oldu?\",\n    \"options\": [\n      \"A) \u00c7\u00fcnki d\u00f6vl\u0259t r\u0259smi q\u0259rarla h\u0259r bir \u015f\u0259xs\u0259 yaln\u0131z 1 quyu saxlama\u011fa icaz\u0259 vermi\u015fdi.\",\n      \"B) \u00c7\u00fcnki xarici d\u00f6vl\u0259tl\u0259r neft almaqdan imtina etmi\u015fdi.\",\n      \"C) \u00c7\u00fcnki texniki inqilab v\u0259 da\u015f\u0131nma z\u0259rur\u0259ti (buxar nasoslar\u0131, d\u0259mir yollar\u0131, g\u0259mil\u0259r, b\u00f6y\u00fck anbarlar) \u0259sasl\u0131, n\u0259h\u0259ng kapital t\u0259l\u0259b edirdi ki, buna da yaln\u0131z iri s\u0259naye\u00e7il\u0259r (Nobell\u0259r, Rot\u015fildl\u0259r v\u0259 b\u00f6y\u00fck milli burjuaziya) qadir idi; g\u00fccl\u00fc r\u0259qab\u0259t x\u0131rda sahibkarlar\u0131 z\u0259ifl\u0259dib t\u0259m\u0259rk\u00fczl\u0259\u015fm\u0259ni qa\u00e7\u0131lmaz etdi.\",\n      \"D) \u00c7\u00fcnki yerli f\u0259hl\u0259l\u0259r ancaq t\u00fct\u00fcn s\u0259nayesind\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259k ist\u0259yirdil\u0259r.\",\n      \"E) \u00c7\u00fcnki s\u0259nayed\u0259 ancaq atl\u0131 arabalardan istifad\u0259 edilm\u0259si h\u0259r k\u0259s \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259lirli idi.\"\n    ],\n    \"correct\": 2,\n    \"exp\": \"\u0130zah: S\u0259rb\u0259st r\u0259qab\u0259t (v\u0259 x\u00fcsus\u0259n neft fontanlar\u0131, b\u00f6hranlar) tez bir zamanda kapitalist istehsal\u0131n xarakterin\u0259 uy\u011fun olaraq x\u0131rda m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rin iflas\u0131 v\u0259 istehsal\u0131n, n\u0259qliyyat\u0131n, anbarlar\u0131n iri \u015firk\u0259tl\u0259rin \u0259lind\u0259 c\u0259ml\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 (t\u0259m\u0259rk\u00fczl\u0259\u015fm\u0259y\u0259, inhisarla\u015fmaya) s\u0259b\u0259b oldu.\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"42. M\u0259ntiqi z\u0259ncir:\\n*K\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131nda m\u0259hsullara olan daxili v\u0259 xarici t\u0259l\u0259bat\u0131n artmas\u0131*\\n\u2794 *S\u00fcni suvarman\u0131n v\u0259 yeni texnikalar\u0131n b\u0259zi varl\u0131 t\u0259s\u0259rr\u00fcfatlarda t\u0259tbiqi*\\n\u2794 *?*\",\n    \"options\": [\n      \"A) Torpaqlar\u0131n r\u0259sm\u0259n yaln\u0131z d\u00f6vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015fl\u0259nm\u0259si q\u0259rar\u0131.\",\n      \"B) K\u0259ndl\u0259rd\u0259 \u0259halinin s\u00fcr\u0259tl\u0259 varlanaraq h\u0259r k\u0259sin \u015f\u0259h\u0259r\u0259 k\u00f6\u00e7m\u0259si.\",\n      \"C) Biyar v\u0259 dig\u0259r feodal vergil\u0259rinin tamamil\u0259 unudularaq k\u0259ndlinin tam m\u00fclkiyy\u0259t\u00e7iy\u0259 \u00e7evrilm\u0259si.\",\n      \"D) K\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131na kapitalizmin daxil olmas\u0131, istehsal\u0131n \u0259mt\u0259\u0259 xarakteri almas\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n iqtisadiyyat\u0131n\u0131n d\u00fcnya bazar\u0131 sistemin\u0259 n\u00fcfuz etm\u0259si.\",\n      \"E) \u015e\u0259kid\u0259 ip\u0259k fabrikinin ba\u011flanmas\u0131.\"\n    ],\n    \"correct\": 3,\n    \"exp\": \"\u0130zah: Aqrar sah\u0259d\u0259 m\u0259hsullar\u0131n xarici bazara (Rusiya, Avropa) istiqam\u0259tl\u0259nm\u0259si, pullu m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin yaranmas\u0131 kapitalizmin aqrar sektora daxil olmas\u0131n\u0131n, \u0259mt\u0259\u0259 istehsal\u0131n\u0131n geni\u015fl\u0259nm\u0259sinin v\u0259 d\u00fcnya bazar\u0131na inteqrasiyan\u0131n s\u00fcbutudur.\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"43. Xronoloji ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131 qurun:\\n1. \u015e\u0259kid\u0259 (Nuxada) yerli kapitalist Q.Babayevin fabrikinin istehsal etdiyi ip\u0259yin beyn\u0259lxalq miqyasda (s\u0259rgil\u0259rd\u0259) \u015f\u00f6hr\u0259t tapmas\u0131 (XIX \u0259srin 2-ci yar\u0131s\u0131)\\n2. \u0130qtisadi b\u00f6hran\u0131n Az\u0259rbaycan s\u0259nayesind\u0259 sars\u0131nt\u0131lar yaratmas\u0131\\n3. Nobell\u0259rin C\u0259nubi Qafqazda ilk neftda\u015f\u0131yan d\u0259mir yolunu in\u015fa etm\u0259si\",\n    \"options\": [\n      \"A) 1, 3, 2\",\n      \"B) 1, 2, 3\",\n      \"C) 3, 1, 2\",\n      \"D) 2, 3, 1\",\n      \"E) 3, 2, 1\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: \u0130p\u0259k fabrikl\u0259ri 1860-70-ci ill\u0259rd\u0259n inki\u015faf etmi\u015fdi (1). Nobell\u0259rin darx\u0259tli (m\u0259d\u0259nl\u0259raras\u0131) d\u0259mir yolu - 1880 (3). \u0130qtisadi b\u00f6hran - 1900-1903 (2). Ard\u0131c\u0131ll\u0131q: 1, 3, 2.\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"44. C\u0259dv\u0259l tipli sual. Az\u0259rbaycan s\u0259nayesin\u0259 aid edilmi\u015f amill\u0259ri do\u011fru t\u0259hlil ed\u0259n variant\u0131 g\u00f6st\u0259rin:\\n1. \u015e\u0259ki - T\u00fct\u00fcn, \u0130p\u0259k s\u0259nayesi\\n2. G\u0259d\u0259b\u0259y - Mis\u0259ritm\u0259 m\u0259d\u0259nl\u0259ri\\n3. Bak\u0131 - Toxuculuq, Neft emal\u0131, Mexaniki zavodlar\",\n    \"options\": [\n      \"A) B\u00fct\u00fcn amill\u0259r s\u0259naye b\u00f6lg\u0259l\u0259rinin reall\u0131\u011f\u0131na tam uy\u011fundur v\u0259 bu \u015f\u0259h\u0259rl\u0259r m\u00fcvafiq sah\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 kapitalist inki\u015faf\u0131 (fabrik-zavod m\u0259rh\u0259l\u0259sini) ya\u015fay\u0131rd\u0131.\",\n      \"B) Yaln\u0131z 1 do\u011frudur, G\u0259d\u0259b\u0259y v\u0259 Bak\u0131da s\u0259naye inki\u015faf etm\u0259mi\u015fdi.\",\n      \"C) \u015e\u0259kid\u0259 neft \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131rd\u0131, Bak\u0131 is\u0259 mis\u0259ritm\u0259 m\u0259r\u0259zi idi.\",\n      \"D) Yaln\u0131z 2 do\u011frudur, \u015e\u0259kid\u0259 v\u0259 Bak\u0131da iltizam l\u0259\u011fv edilm\u0259mi\u015fdi.\",\n      \"E) He\u00e7 biri do\u011fru deyil, s\u0259naye yaln\u0131z C\u0259nubi Az\u0259rbaycanda inki\u015faf edirdi.\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: Do\u011frudan da, \u015e\u0259ki ip\u0259k v\u0259 t\u00fct\u00fcn (ilk fabrik) s\u0259nayesi, G\u0259d\u0259b\u0259y mis\u0259ritm\u0259 m\u0259d\u0259ni, Bak\u0131 is\u0259 neft, toxuculuq (1900, Ta\u011f\u0131yev) v\u0259 mexaniki zavodlar \u00fczr\u0259 kapitalizmin \u0259sas s\u0259naye m\u0259rk\u0259zl\u0259ri kimi tarix\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcb. B\u00fct\u00fcn uy\u011funla\u015fd\u0131rmalar m\u0259nb\u0259d\u0259ki faktlarla \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcr.\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"45. Ox\u015far x\u00fcsusiyy\u0259t (Urbanizasiya): Neft s\u0259nayesinin Bak\u0131da m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fm\u0259si \u015f\u0259h\u0259rin sosial-demoqrafik v\u0259 iqtisadi simas\u0131nda hans\u0131 ox\u015far kapitalist transformasiyalara s\u0259b\u0259b oldu?\",\n    \"options\": [\n      \"A) H\u0259m k\u00f6hn\u0259 Bak\u0131 qalas\u0131n\u0131n h\u00fcdudlar\u0131n\u0131n s\u0131nd\u0131r\u0131laraq yeni s\u0259naye, ya\u015fay\u0131\u015f q\u0259s\u0259b\u0259l\u0259rinin yaranmas\u0131, h\u0259m d\u0259 s\u00fcr\u0259tli \u0259hali ax\u0131n\u0131 il\u0259 \u00e7oxmill\u0259tli f\u0259hl\u0259 sinfinin v\u0259 kapitalist burjuaziyas\u0131n\u0131n (urbanizasiyan\u0131n) formala\u015fmas\u0131.\",\n      \"B) \u015e\u0259h\u0259r sakinl\u0259rinin \u0259kin\u00e7iliy\u0259 meyil ed\u0259r\u0259k Bak\u0131n\u0131 t\u0259rk etm\u0259si.\",\n      \"C) \u015e\u0259h\u0259rin yaln\u0131z h\u0259rbi bazaya \u00e7evril\u0259r\u0259k m\u00fclki \u0259halid\u0259n t\u0259mizl\u0259nm\u0259si.\",\n      \"D) B\u00fct\u00fcn f\u0259hl\u0259l\u0259rin m\u0259cburi k\u00f6\u00e7k\u00fcn kimi M\u0259rk\u0259zi Asiyaya s\u00fcrg\u00fcn edilm\u0259si.\",\n      \"E) H\u0259m s\u0259naye, h\u0259m d\u0259 aqrar m\u0259rk\u0259z kimi Bak\u0131n\u0131n k\u0259nd statusuna qay\u0131tmas\u0131.\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: S\u0259nayel\u0259\u015fm\u0259 Bak\u0131ya k\u00fctl\u0259vi \u0259hali ax\u0131n\u0131 g\u0259tirdi. K\u00f6hn\u0259 qala divarlar\u0131 dar g\u0259ldi, k\u0259narda yeni s\u0259naye\/ya\u015fay\u0131\u015f rayonlar\u0131 sal\u0131nd\u0131 (Qara\u015f\u0259h\u0259r, f\u0259hl\u0259 q\u0259s\u0259b\u0259l\u0259ri, villalar). \u00c7oxmill\u0259tli f\u0259hl\u0259 v\u0259 burjuaziya sinifl\u0259ri formala\u015fd\u0131.\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"46. S\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259: S\u0259b\u0259b: Az\u0259rbaycanda neft hasilat\u0131n\u0131n y\u00fcks\u0259k s\u00fcr\u0259ti v\u0259 azad kapitala (pula) t\u0259l\u0259bat\u0131n artmas\u0131. N\u0259tic\u0259: ?\",\n    \"options\": [\n      \"A) \u00d6lk\u0259d\u0259 barter (mal m\u00fcbadil\u0259si) sisteminin qanunil\u0259\u015fm\u0259si.\",\n      \"B) Bank-kredit m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin say\u0131n\u0131n s\u00fcr\u0259tl\u0259 \u00e7oxalmas\u0131, ticar\u0259t kapital\u0131n\u0131n h\u0259cminin v\u0259 tacirl\u0259rin artaraq Bak\u0131da C\u0259nubi Qafqazda ilk birja m\u0259rk\u0259zinin yaranmas\u0131.\",\n      \"C) \u00c7arizmin ka\u011f\u0131z pullardan imtina edib yaln\u0131z q\u0131z\u0131l axtar\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131xmas\u0131.\",\n      \"D) K\u0259ndlil\u0259rin b\u00fct\u00fcn pullar\u0131n\u0131 kils\u0259y\u0259 ian\u0259 verm\u0259si.\",\n      \"E) Az\u0259rbaycan manat\u0131n\u0131n AB\u015e dollar\u0131n\u0131 tamamil\u0259 \u00fcst\u0259l\u0259m\u0259si.\"\n    ],\n    \"correct\": 1,\n    \"exp\": \"\u0130zah: Neft bumu, azad kapitala v\u0259 investisiyaya ehtiyac banklar\u0131n, kredit m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin, ticar\u0259t \u0259m\u0259liyyatlar\u0131n\u0131n (birja v\u0259 yarmarkalar\u0131n) s\u00fcr\u0259tl\u0259 geni\u015fl\u0259nm\u0259sin\u0259, Bak\u0131n\u0131n is\u0259 m\u00fch\u00fcm maliyy\u0259 m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7evrilm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b oldu.\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"47. Eyler-Venn diaqram\u0131 (D\u00f6vr\u00fcn s\u0259naye m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin f\u0259rql\u0259ndirilm\u0259si):\\n1. Bal\u0131q\u00e7\u0131l\u0131q s\u0259nayesi\\n2. Neft s\u0259nayesi\\nIII. K\u0259si\u015fm\u0259\",\n    \"options\": [\n      \"A) 1. Az\u0259rbaycanl\u0131 kapitalistl\u0259rin (milli burjuaziyan\u0131n) sahibkarlar\u0131n m\u00fctl\u0259q \u00e7oxlu\u011funu (70%) t\u0259\u015fkil etdiyi sah\u0259 idi; 2. Xarici inhisarlar\u0131n (\u0130sve\u00e7, Fransa, \u0130ngilt\u0259r\u0259) b\u00f6y\u00fck maliyy\u0259 v\u0259 texnologiya il\u0259 \u00e7ox n\u00fcfuzlu m\u00f6vqey\u0259 malik oldu\u011fu v\u0259 t\u0259m\u0259rk\u00fczl\u0259\u015fm\u0259nin \u0259n k\u0259skin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 sah\u0259 idi; III. H\u0259r iki sah\u0259 XIX \u0259srin 70-ci ill\u0259rind\u0259 iltizam sisteminin l\u0259\u011fvind\u0259n sonra azad kapital ax\u0131n\u0131na m\u0259ruz qalaraq s\u00fcr\u0259tl\u0259 inki\u015faf ed\u0259n s\u0259naye m\u0259rk\u0259zl\u0259ri idi.\",\n      \"B) 1. Yaln\u0131z K\u00fcr\u00fc \u0259hat\u0259 edirdi; 2. Yaln\u0131z X\u0259z\u0259ri \u0259hat\u0259 edirdi; III. H\u0259r ikisini \\\"Qafqaz v\u0259 Merkuri\\\" idar\u0259 edirdi.\",\n      \"C) 1. \u0130ltizam sistemi il\u0259 i\u015fl\u0259yirdi; 2. Tiyul sistemi il\u0259 i\u015fl\u0259yirdi; III. H\u0259r ikisi vergid\u0259n azad idi.\",\n      \"D) 1. F\u0259hl\u0259l\u0259r s\u0259hmdar idi; 2. Burjuaziya tamamil\u0259 yox idi; III. H\u0259r ikisi m\u00fcflis olmu\u015fdu.\",\n      \"E) 1. H.Z.Ta\u011f\u0131yevin yegan\u0259 m\u00fclkiyy\u0259ti idi; 2. Q.Babayevin m\u00fclkiyy\u0259ti idi; III. H\u0259r ikisi \u015e\u0259kid\u0259 yerl\u0259\u015firdi.\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: Bal\u0131q\u00e7\u0131l\u0131qda milli kapital (70%) \u00fcst\u00fcn idi (1). Neft s\u0259nayesi is\u0259 xarici kapital\u0131n r\u0259qab\u0259ti v\u0259 inhisar\u0131 il\u0259 f\u0259rql\u0259nirdi (2). H\u0259r ikisi 1872-ci ild\u0259n (iltizam l\u0259\u011fv olunduqdan sonra) kapitalist inki\u015faf\u0131na ba\u015flad\u0131 (III).\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"48. Bloksxemd\u0259ki m\u0259ntiqi ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131 tamamlay\u0131n:\\n*Az\u0259rbaycan s\u0259nayesind\u0259 manufaktura m\u0259rh\u0259l\u0259sinin bitm\u0259si v\u0259 yeni t\u0259l\u0259bl\u0259r*\\n\u2794 *M\u0259d\u0259nl\u0259rd\u0259 v\u0259 qazma i\u015fl\u0259rind\u0259 \u0259l \u0259m\u0259yinin texniki yenilikl\u0259rl\u0259 \u0259v\u0259zl\u0259nm\u0259si z\u0259rur\u0259ti*\\n\u2794 *Buxar ma\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131n t\u0259tbiqi (1873)*\\n\u2794 *?*\",\n    \"options\": [\n      \"A) S\u0259nayed\u0259 texniki inqilab\u0131n h\u0259yata ke\u00e7m\u0259si, xam neft \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131n\u0131n k\u0259skin artmas\u0131 v\u0259 neftin kimy\u0259vi emal\u0131, s\u0259naye avadanl\u0131qlar\u0131 istehsal\u0131 \u00fczr\u0259 yeni sah\u0259l\u0259rin (neftay\u0131rma, mexaniki zavodlar) inki\u015faf\u0131.\",\n      \"B) Neftin tamamil\u0259 qurumas\u0131 v\u0259 da\u015f k\u00f6m\u00fcrd\u0259n istifad\u0259y\u0259 ke\u00e7id.\",\n      \"C) F\u0259hl\u0259l\u0259rin ma\u015f\u0131nlar\u0131 s\u0131nd\u0131rmas\u0131 (Ludditl\u0259r h\u0259r\u0259kat\u0131) n\u0259tic\u0259sind\u0259 zavodlar\u0131n f\u0259aliyy\u0259tinin dayand\u0131r\u0131lmas\u0131.\",\n      \"D) Elektrik enerjisinin tam qada\u011fan edilm\u0259si.\",\n      \"E) \u0130ltizam sistemin\u0259 yenid\u0259n qay\u0131d\u0131\u015f.\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: Buxar m\u00fch\u0259rrikl\u0259rinin daxil olmas\u0131 s\u0259naye \u00e7evrili\u015fi (texniki inqilab) idi. Bu, hasilat\u0131 k\u0259skin art\u0131rd\u0131 v\u0259 \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 artan nefti emal ed\u0259c\u0259k yeni zavodlar\u0131n, qazma ma\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131 d\u00fcz\u0259ld\u0259c\u0259k mexaniki zavodlar\u0131n in\u015fas\u0131na t\u0259kan verdi.\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"49. M\u0259kan m\u0259ntiqi. S\u0259nayel\u0259\u015fm\u0259 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Bak\u0131da (v\u0259 Ab\u015feronda) texniki, infrastruktur inki\u015faf\u0131n\u0131 t\u0259sdiql\u0259y\u0259n faktlardan biri *yanl\u0131\u015fd\u0131r* :\",\n    \"options\": [\n      \"A) \u015e\u0259h\u0259rin i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131lmas\u0131nda qaz lampalar\u0131ndan istifad\u0259nin elektrik enerjisi (\\\"Qafqaz v\u0259 Merkuri\\\" stansiyas\u0131) il\u0259 \u0259v\u0259zl\u0259nm\u0259y\u0259 ba\u015flanmas\u0131.\",\n      \"B) Bak\u0131n\u0131 m\u0259rk\u0259zi Rusiya il\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259n Bil\u0259c\u0259ri-D\u0259rb\u0259nd-Petrovsk quru yolu (d\u0259mir yolu) \u00e7\u0259kili\u015finin u\u011furla icra edilm\u0259si (1900).\",\n      \"C) \u015e\u0259h\u0259rin xarici v\u0259 milli kapital\u0131n ax\u0131n\u0131 il\u0259 d\u00fcnyan\u0131n bir n\u00f6mr\u0259li neft hasilat\u0131 m\u0259rk\u0259zin\u0259 (XIX \u0259srin sonu) \u00e7evrilm\u0259si.\",\n      \"D) C\u0259nubi Qafqazda ilk birja m\u0259rk\u0259zinin Bak\u0131da yaranmas\u0131.\",\n      \"E) Bak\u0131n\u0131n Rusiya imperiyas\u0131n\u0131n inzibati paytaxt\u0131na \u00e7evril\u0259r\u0259k b\u00fct\u00fcn \u00e7arl\u0131\u011f\u0131n idar\u0259sinin buradan apar\u0131lmas\u0131.\"\n    ],\n    \"correct\": 4,\n    \"exp\": \"\u0130zah: Bak\u0131 m\u00fch\u00fcm s\u0259naye v\u0259 maliyy\u0259-n\u0259qliyyat m\u0259rk\u0259zi idi, lakin he\u00e7 zaman Rusiya imperiyas\u0131n\u0131n siyasi v\u0259 ya inzibati paytaxt\u0131 olmay\u0131b.\"\n  },\n  {\n    \"q\": \"50. Siyasi-iqtisadi x\u00fclas\u0259 (DoK 4): XIX \u0259srin sonlar\u0131nda xarici s\u0259rmay\u0259nin (isve\u00e7, frans\u0131z, ingilis) \u015eimali Az\u0259rbaycan iqtisadiyyat\u0131na (x\u00fcsusil\u0259 neft\u0259) g\u00fccl\u00fc n\u00fcfuz etm\u0259si \u00f6lk\u0259nin kapitalist inki\u015faf\u0131nda hans\u0131 tarixi rolu oynad\u0131?\",\n    \"options\": [\n      \"A) Az\u0259rbaycan\u0131 d\u00fcnya iqtisadiyyat\u0131ndan tamamil\u0259 t\u0259crid etdi v\u0259 yerli ticar\u0259ti \u00f6ld\u00fcrd\u00fc.\",\n      \"B) M\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 idar\u0259\u00e7iliyinin b\u00fct\u00fcn izl\u0259rini l\u0259\u011fv ed\u0259r\u0259k milli d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyin iqtisadi \u0259saslar\u0131n\u0131 t\u0259kba\u015f\u0131na yaratd\u0131.\",\n      \"C) S\u0259nayey\u0259 v\u0259 n\u0259qliyyat infrastrukturuna (d\u0259mir yollar\u0131, tankerl\u0259r, k\u0259m\u0259rl\u0259r) g\u00fccl\u00fc t\u0259kan verdi, texnoloji yenilikl\u0259ri s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirdi v\u0259 Bak\u0131n\u0131 qlobal kapitalist bazar\u0131na daxil etdi, eyni zamanda milli burjuaziya il\u0259 r\u0259qab\u0259t \u015f\u0259raitind\u0259 istehsal\u0131n k\u0259skin t\u0259m\u0259rk\u00fczl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 (inhisarla\u015fmas\u0131na) s\u0259b\u0259b oldu.\",\n      \"D) Yaln\u0131z aqrar sah\u0259y\u0259 (ip\u0259k v\u0259 t\u00fct\u00fcn\u0259) xidm\u0259t ed\u0259r\u0259k neft s\u0259nayesini unutdurdu.\",\n      \"E) Az\u0259rbaycanda b\u00fct\u00fcn f\u0259hl\u0259l\u0259rin y\u00fcks\u0259k rifah \u015f\u0259raitind\u0259, Avropa standartlar\u0131nda pulsuz evl\u0259rl\u0259 t\u0259min edilm\u0259si proqram\u0131n\u0131 q\u0259bul etdi.\"\n    ],\n    \"correct\": 2,\n    \"exp\": \"\u0130zah: Xarici kapital \u00f6lk\u0259d\u0259 texnoloji t\u0259r\u0259qqini (d\u0259miryollar\u0131, k\u0259m\u0259rl\u0259r, tankerl\u0259r), infrastrukturun yenil\u0259nm\u0259sini v\u0259 hasilat art\u0131m\u0131n\u0131 t\u0259min etdi. O, Az\u0259rbaycan\u0131 qlobal bazara ba\u011flad\u0131, amma bu h\u0259m d\u0259 inhisarla\u015fma (r\u0259qab\u0259ti udma) prosesi il\u0259 m\u00fc\u015fayi\u0259t olundu. F\u0259hl\u0259l\u0259rin y\u00fcks\u0259k rifah\u0131 is\u0259 xarici inhisarlar\u0131n prioritetin\u0259 daxil deyildi, bu f\u0259aliyy\u0259tl\u0259r s\u0131rf g\u0259lir v\u0259 kapital maraqlar\u0131na \u0259saslan\u0131rd\u0131.\"\n  }\n];\n\n\nlet currentIdx = 0;\nlet userAnswers = {};\nlet viewed = {0: true};\nlet isFinished = false;\n\nfunction initQuiz() {\n    const scale = document.getElementById('quiz-scale');\n    quizData.forEach((_, index) => {\n        const btn = document.createElement('button');\n        btn.className = 'scale-btn';\n        btn.innerText = index + 1;\n        btn.onclick = () => jumpToQuestion(index);\n        btn.id = `scale-btn-${index}`;\n        scale.appendChild(btn);\n    });\n    renderQuestion();\n}\n\nfunction updateScaleColors() {\n    quizData.forEach((_, index) => {\n        const btn = document.getElementById(`scale-btn-${index}`);\n        \n        \/\/ B\u00fct\u00fcn r\u0259ng klasslar\u0131n\u0131 t\u0259mizl\u0259yirik\n        btn.classList.remove('active', 'viewed', 'answered', 'correct-ans', 'wrong-ans');\n        \n        if (isFinished) {\n            \/\/ \u0130MTAHAN B\u0130TD\u0130KD\u018fN SONRAK\u0130 M\u018fNT\u0130Q\n            if (userAnswers[index] === quizData[index].correct) {\n                btn.classList.add('correct-ans'); \/\/ D\u00fczl\u0259r ya\u015f\u0131l\n            } else {\n                btn.classList.add('wrong-ans'); \/\/ S\u0259hvl\u0259r v\u0259 bo\u015f burax\u0131lanlar q\u0131rm\u0131z\u0131\n            }\n        } else {\n            \/\/ \u0130MTAHAN GED\u018fN ZAMAN M\u018fNT\u0130Q\n            if (userAnswers[index] !== undefined) {\n                btn.classList.add('answered'); \/\/ H\u0259r hans\u0131 cavab se\u00e7ilibs\u0259 ya\u015f\u0131l\n            } else if (viewed[index]) {\n                btn.classList.add('viewed'); \/\/ Bax\u0131l\u0131b amma se\u00e7ilm\u0259yibs\u0259 q\u0131rm\u0131z\u0131\n            }\n        }\n\n        if (index === currentIdx) {\n            btn.classList.add('active'); \/\/ Haz\u0131rda bax\u0131lan sual\u0131n \u0259traf\u0131ndak\u0131 ha\u015fiy\u0259\n        }\n    });\n}\n\nfunction renderQuestion() {\n    const q = quizData[currentIdx];\n    document.getElementById('question-text').innerText = q.q;\n    const optionsContainer = document.getElementById('options-container');\n    optionsContainer.innerHTML = '';\n    \n    q.options.forEach((opt, idx) => {\n        const label = document.createElement('label');\n        label.className = 'option-label';\n        if (userAnswers[currentIdx] === idx) label.classList.add('selected');\n        \n        if (isFinished) {\n            if (idx === q.correct) label.classList.add('correct');\n            if (userAnswers[currentIdx] === idx && idx !== q.correct) label.classList.add('wrong');\n            label.style.pointerEvents = 'none';\n        }\n\n        const input = document.createElement('input');\n        input.type = 'radio';\n        input.name = 'q-option';\n        input.value = idx;\n        if (userAnswers[currentIdx] === idx) input.checked = true;\n        if (!isFinished) {\n            input.onchange = () => selectOption(idx);\n        } else {\n            input.disabled = true;\n        }\n        \n        label.appendChild(input);\n        label.appendChild(document.createTextNode(opt));\n        optionsContainer.appendChild(label);\n    });\n\n    const expContainer = document.getElementById('explanation-container');\n    if (isFinished) {\n        expContainer.style.display = 'block';\n        expContainer.innerHTML = `<strong>\u0130zah:<\/strong> ${q.exp}`;\n    } else {\n        expContainer.style.display = 'none';\n    }\n\n    document.getElementById('btn-prev').disabled = currentIdx === 0;\n    \n    if (currentIdx === quizData.length - 1 && !isFinished) {\n        document.getElementById('btn-next').style.display = 'none';\n        document.getElementById('btn-finish').style.display = 'inline-block';\n    } else {\n        document.getElementById('btn-next').style.display = 'inline-block';\n        document.getElementById('btn-finish').style.display = 'none';\n    }\n    \n    if (currentIdx === quizData.length - 1 && isFinished) {\n        document.getElementById('btn-next').disabled = true;\n    } else {\n        document.getElementById('btn-next').disabled = false;\n    }\n\n    updateScaleColors();\n}\n\nfunction selectOption(idx) {\n    if (isFinished) return;\n    userAnswers[currentIdx] = idx;\n    renderQuestion();\n}\n\nfunction nextQuestion() {\n    if (currentIdx < quizData.length - 1) {\n        currentIdx++;\n        viewed[currentIdx] = true;\n        renderQuestion();\n    }\n}\n\nfunction prevQuestion() {\n    if (currentIdx > 0) {\n        currentIdx--;\n        viewed[currentIdx] = true;\n        renderQuestion();\n    }\n}\n\nfunction jumpToQuestion(idx) {\n    currentIdx = idx;\n    viewed[currentIdx] = true;\n    renderQuestion();\n}\n\nfunction finishQuiz() {\n    isFinished = true;\n    let score = 0;\n    quizData.forEach((q, idx) => {\n        if (userAnswers[idx] === q.correct) score++;\n    });\n    \n    \/\/ \u0130mtahan bit\u0259n kimi \u015fkalan\u0131 d\u00fcz\/s\u0259hv\u0259 g\u00f6r\u0259 r\u0259ngl\u0259yirik\n    updateScaleColors(); \n    \n    document.getElementById('quiz-content').style.display = 'none';\n    document.getElementById('quiz-results').style.display = 'block';\n    document.getElementById('score-text').innerText = `${score}\/${quizData.length}`;\n    \n    document.getElementById('btn-finish').style.display = 'none';\n    \n    \/\/ N\u0259tic\u0259ni n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn 3 saniy\u0259 sonra ilk suala qay\u0131d\u0131r\u0131q\n    setTimeout(() => {\n        document.getElementById('quiz-content').style.display = 'block';\n        currentIdx = 0;\n        renderQuestion();\n    }, 3000);\n}\n\ndocument.addEventListener('DOMContentLoaded', initQuiz);\n<\/script>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>YEN\u0130 Tarix f\u0259nni \u00fczr\u0259 elektron resurslar toplusu istifad\u0259nizd\u0259dir. \u018ftrafl\u0131 tan\u0131\u015f ol \u00dcmumi S\u0131naq \u0130mtahan\u0131 \u0130mtahan N\u0259tic\u0259si 0\/0 Yuxar\u0131dak\u0131 \u015fkaladan suallar\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 klikl\u0259y\u0259r\u0259k d\u00fczg\u00fcn cavablara v\u0259 izahlara baxa bil\u0259rsiniz. \u2190 Geri \u0130r\u0259li \u2192 N\u0259tic\u0259ni G\u00f6st\u0259r M\u00fc\u0259llif: R\u0259sul Mirz\u0259yev Bu tipd\u0259 olan 30 \u0259d\u0259d premium s\u0131naqlar\u0131 \u0259ld\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn klik edin. WhatsApp qrupumuza qo\u015fulmaq \u00fc\u00e7\u00fcn klik edin.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-630","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/630","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=630"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/630\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":631,"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/630\/revisions\/631"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=630"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}