{"id":626,"date":"2026-06-13T11:58:04","date_gmt":"2026-06-13T11:58:04","guid":{"rendered":"https:\/\/xronos.info\/?page_id=626"},"modified":"2026-06-13T11:58:04","modified_gmt":"2026-06-13T11:58:04","slug":"xix-yuzilliyin-40-ci-ill%c9%99rind%c9%99-keciril%c9%99n-islahatlar","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/xronos.info\/?page_id=626","title":{"rendered":"XIX y\u00fczilliyin 40-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 ke\u00e7iril\u0259n islahatlar"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"promo-banner\">\n    <div class=\"promo-content\">\n        <span class=\"promo-badge\">YEN\u0130<\/span>\n        <span>Tarix f\u0259nni \u00fczr\u0259 elektron resurslar toplusu istifad\u0259nizd\u0259dir.<\/span>\n    <\/div>\n    <a href=\"https:\/\/xronos.info\/?page_id=80\" class=\"promo-btn\">\u018ftrafl\u0131 tan\u0131\u015f ol<\/a>\n<\/div>\n\n<div id=\"premium-quiz-container\">\n    <div class=\"quiz-top-bar\">\n        <h2>\u00dcmumi S\u0131naq \u0130mtahan\u0131<\/h2>\n        <div id=\"quiz-scale\" class=\"quiz-scale\"><\/div>\n    <\/div>\n\n    <div id=\"quiz-content\" class=\"quiz-content\">\n        <h3 id=\"question-text\" class=\"question-text\"><\/h3>\n        <div id=\"options-container\" class=\"options-container\"><\/div>\n        <div id=\"explanation-container\" class=\"explanation-container\" style=\"display: none;\"><\/div>\n    <\/div>\n\n    <div id=\"quiz-results\" class=\"quiz-results\" style=\"display: none;\">\n        <h3>\u0130mtahan N\u0259tic\u0259si<\/h3>\n        <div class=\"score-circle\">\n            <span id=\"score-text\">0\/0<\/span>\n        <\/div>\n        <p>Yuxar\u0131dak\u0131 \u015fkaladan suallar\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 klikl\u0259y\u0259r\u0259k d\u00fczg\u00fcn cavablara v\u0259 izahlara baxa bil\u0259rsiniz.<\/p>\n    <\/div>\n\n    <div class=\"quiz-navigation\">\n        <button id=\"btn-prev\" class=\"nav-btn\" onclick=\"prevQuestion()\">\u2190 Geri<\/button>\n        <button id=\"btn-next\" class=\"nav-btn btn-primary\" onclick=\"nextQuestion()\">\u0130r\u0259li \u2192<\/button>\n        <button id=\"btn-finish\" class=\"nav-btn btn-finish\" style=\"display:none;\" onclick=\"finishQuiz()\">N\u0259tic\u0259ni G\u00f6st\u0259r<\/button>\n    <\/div>\n    \n    <div class=\"quiz-footer\">\n        M\u00fc\u0259llif: R\u0259sul Mirz\u0259yev\n    <\/div>\n<\/div>\n\n<div class=\"bottom-banners\">\n    <a href=\"https:\/\/wa.me\/994559339283?text=Salam,%2030%20%C9%99d%C9%99d%20premium%20s%C4%B1naq%20%C9%99ld%C9%99%20etm%C9%99k%20ist%C9%99yir%C9%99m.\" target=\"_blank\" class=\"action-banner premium-banner\">\n        <div class=\"banner-icon\">\n            <svg viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"currentColor\" width=\"28\" height=\"28\"><path d=\"M17.472 14.382c-.297-.149-1.758-.867-2.03-.967-.273-.099-.471-.148-.67.15-.197.297-.767.966-.94 1.164-.173.199-.347.223-.644.075-.297-.15-1.255-.463-2.39-1.475-.883-.788-1.48-1.761-1.653-2.059-.173-.297-.018-.458.13-.606.134-.133.298-.347.446-.52.149-.174.198-.298.298-.497.099-.198.05-.371-.025-.52-.075-.149-.669-1.612-.916-2.207-.242-.579-.487-.5-.669-.51a12.8 12.8 0 0 0-.57-.01c-.198 0-.52.074-.792.372-.272.297-1.04 1.016-1.04 2.479 0 1.462 1.065 2.875 1.213 3.074.149.198 2.096 3.2 5.077 4.487.709.306 1.262.489 1.694.625.712.227 1.36.195 1.871.118.571-.085 1.758-.719 2.006-1.413.248-.694.248-1.289.173-1.413-.074-.124-.272-.198-.57-.347m-5.421 7.403h-.004a9.87 9.87 0 0 1-5.031-1.378l-.361-.214-3.741.982.998-3.648-.235-.374a9.86 9.86 0 0 1-1.51-5.26c.001-5.45 4.436-9.884 9.888-9.884 2.64 0 5.122 1.03 6.988 2.898a9.825 9.825 0 0 1 2.893 6.994c-.003 5.45-4.437 9.884-9.885 9.884m8.413-18.297A11.815 11.815 0 0 0 12.05 0C5.495 0 .16 5.335.157 11.892c0 2.096.547 4.142 1.588 5.945L.057 24l6.305-1.654a11.882 11.882 0 0 0 5.683 1.448h.005c6.554 0 11.89-5.335 11.893-11.893a11.821 11.821 0 0 0-3.48-8.413z\"><\/path><\/svg>\n        <\/div>\n        <span>Bu tipd\u0259 olan 30 \u0259d\u0259d premium s\u0131naqlar\u0131 \u0259ld\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn klik edin.<\/span>\n    <\/a>\n\n    <a href=\"BURAYA_QURUP_LINKINI_YAZIN\" target=\"_blank\" class=\"action-banner group-banner\">\n        <div class=\"banner-icon\">\n            <svg viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"currentColor\" width=\"28\" height=\"28\"><path d=\"M17.472 14.382c-.297-.149-1.758-.867-2.03-.967-.273-.099-.471-.148-.67.15-.197.297-.767.966-.94 1.164-.173.199-.347.223-.644.075-.297-.15-1.255-.463-2.39-1.475-.883-.788-1.48-1.761-1.653-2.059-.173-.297-.018-.458.13-.606.134-.133.298-.347.446-.52.149-.174.198-.298.298-.497.099-.198.05-.371-.025-.52-.075-.149-.669-1.612-.916-2.207-.242-.579-.487-.5-.669-.51a12.8 12.8 0 0 0-.57-.01c-.198 0-.52.074-.792.372-.272.297-1.04 1.016-1.04 2.479 0 1.462 1.065 2.875 1.213 3.074.149.198 2.096 3.2 5.077 4.487.709.306 1.262.489 1.694.625.712.227 1.36.195 1.871.118.571-.085 1.758-.719 2.006-1.413.248-.694.248-1.289.173-1.413-.074-.124-.272-.198-.57-.347m-5.421 7.403h-.004a9.87 9.87 0 0 1-5.031-1.378l-.361-.214-3.741.982.998-3.648-.235-.374a9.86 9.86 0 0 1-1.51-5.26c.001-5.45 4.436-9.884 9.888-9.884 2.64 0 5.122 1.03 6.988 2.898a9.825 9.825 0 0 1 2.893 6.994c-.003 5.45-4.437 9.884-9.885 9.884m8.413-18.297A11.815 11.815 0 0 0 12.05 0C5.495 0 .16 5.335.157 11.892c0 2.096.547 4.142 1.588 5.945L.057 24l6.305-1.654a11.882 11.882 0 0 0 5.683 1.448h.005c6.554 0 11.89-5.335 11.893-11.893a11.821 11.821 0 0 0-3.48-8.413z\"><\/path><\/svg>\n        <\/div>\n        <span>WhatsApp qrupumuza qo\u015fulmaq \u00fc\u00e7\u00fcn klik edin.<\/span>\n    <\/a>\n<\/div>\n\n<style>\n    :root {\n        --primary: #2563eb;\n        --primary-hover: #1d4ed8;\n        --answered: #22c55e;\n        --skipped: #ef4444;\n        --unseen: #e5e7eb;\n        --bg: #ffffff;\n        --text: #1f2937;\n        --border: #e5e7eb;\n    }\n\n    \/* --- Dinamik Banner Stili --- *\/\n    .promo-banner {\n        max-width: 800px;\n        margin: 2rem auto 1rem auto;\n        background: linear-gradient(270deg, #1e3a8a, #4f46e5, #9333ea, #3b82f6);\n        background-size: 300% 300%;\n        animation: gradientBG 8s ease infinite;\n        color: #ffffff;\n        border-radius: 16px;\n        padding: 16px 24px;\n        display: flex;\n        justify-content: space-between;\n        align-items: center;\n        box-shadow: 0 10px 25px rgba(79, 70, 229, 0.25);\n        font-family: 'Segoe UI', system-ui, sans-serif;\n        box-sizing: border-box;\n    }\n\n    @keyframes gradientBG {\n        0% { background-position: 0% 50%; }\n        50% { background-position: 100% 50%; }\n        100% { background-position: 0% 50%; }\n    }\n\n    .promo-content {\n        display: flex;\n        align-items: center;\n        gap: 15px;\n        font-size: 15px;\n        font-weight: 600;\n        line-height: 1.5;\n    }\n\n    .promo-badge {\n        background: #fef08a;\n        color: #b45309;\n        padding: 4px 10px;\n        border-radius: 8px;\n        font-size: 12px;\n        font-weight: 800;\n        text-transform: uppercase;\n        letter-spacing: 0.5px;\n        animation: pulseBadge 2s infinite;\n        white-space: nowrap;\n    }\n\n    @keyframes pulseBadge {\n        0% { transform: scale(1); }\n        50% { transform: scale(1.08); }\n        100% { transform: scale(1); }\n    }\n\n    .promo-btn {\n        background: rgba(255, 255, 255, 0.15);\n        border: 1px solid rgba(255, 255, 255, 0.3);\n        color: #ffffff;\n        padding: 10px 20px;\n        border-radius: 10px;\n        font-weight: 600;\n        font-size: 14px;\n        text-decoration: none;\n        transition: all 0.3s ease;\n        white-space: nowrap;\n    }\n\n    .promo-btn:hover {\n        background: #ffffff;\n        color: #1e3a8a;\n    }\n\n    @media (max-width: 768px) {\n        .promo-banner {\n            flex-direction: column;\n            text-align: center;\n            gap: 15px;\n        }\n        .promo-content {\n            flex-direction: column;\n            gap: 10px;\n        }\n    }\n    \/* --- Banner Stili Sonu --- *\/\n\n    \/* --- WhatsApp Bannerl\u0259rin Stili --- *\/\n    .bottom-banners {\n        max-width: 800px;\n        margin: 1rem auto 2rem auto;\n        display: flex;\n        flex-direction: column;\n        gap: 15px;\n        font-family: 'Segoe UI', system-ui, sans-serif;\n    }\n\n    .action-banner {\n        display: flex;\n        align-items: center;\n        background: #25D366;\n        color: #ffffff;\n        text-decoration: none;\n        padding: 15px 24px;\n        border-radius: 16px;\n        font-weight: 600;\n        font-size: 16px;\n        box-shadow: 0 4px 15px rgba(37, 211, 102, 0.3);\n        transition: all 0.3s ease;\n    }\n\n    .action-banner:hover {\n        transform: translateY(-3px);\n        box-shadow: 0 8px 25px rgba(37, 211, 102, 0.4);\n        color: #ffffff;\n    }\n\n    .group-banner {\n        background: #128C7E;\n        box-shadow: 0 4px 15px rgba(18, 140, 126, 0.3);\n    }\n\n    .group-banner:hover {\n        box-shadow: 0 8px 25px rgba(18, 140, 126, 0.4);\n    }\n\n    .banner-icon {\n        margin-right: 15px;\n        display: flex;\n        align-items: center;\n        justify-content: center;\n    }\n\n    @media (max-width: 768px) {\n        .action-banner {\n            font-size: 14px;\n            padding: 12px 16px;\n        }\n        .banner-icon {\n            margin-right: 10px;\n        }\n    }\n    \/* --- WhatsApp Bannerl\u0259rin Stili Sonu --- *\/\n\n    #premium-quiz-container {\n        font-family: 'Segoe UI', system-ui, sans-serif;\n        max-width: 800px;\n        margin: 0 auto;\n        background: var(--bg);\n        border-radius: 16px;\n        box-shadow: 0 10px 25px rgba(0,0,0,0.05);\n        border: 1px solid var(--border);\n        overflow: hidden;\n        color: var(--text);\n    }\n\n    .quiz-top-bar {\n        background: #f8fafc;\n        padding: 1.5rem;\n        border-bottom: 1px solid var(--border);\n    }\n\n    .quiz-top-bar h2 {\n        margin: 0 0 1rem 0;\n        font-size: 1.25rem;\n        color: var(--text);\n        text-align: center;\n    }\n\n    .quiz-scale {\n        display: flex;\n        flex-wrap: wrap;\n        gap: 6px;\n        justify-content: center;\n    }\n\n    .scale-btn {\n        width: 32px;\n        height: 32px;\n        border-radius: 6px;\n        border: none;\n        background: var(--unseen);\n        color: #4b5563;\n        font-weight: 600;\n        font-size: 0.85rem;\n        cursor: pointer;\n        transition: all 0.2s;\n    }\n\n    .scale-btn:hover {\n        transform: translateY(-2px);\n    }\n\n    .scale-btn.active {\n        box-shadow: 0 0 0 2px #fff, 0 0 0 4px var(--primary);\n    }\n\n    .scale-btn.viewed { background: var(--skipped); color: white; }\n    .scale-btn.answered { background: var(--answered); color: white; }\n    .scale-btn.correct-ans { background: var(--answered); color: white; }\n    .scale-btn.wrong-ans { background: var(--skipped); color: white; }\n\n    .quiz-content { padding: 2rem; min-height: 300px; }\n    \n    .question-text {\n        font-size: 1.15rem;\n        line-height: 1.6;\n        margin-bottom: 1.5rem;\n        white-space: pre-line;\n    }\n\n    .options-container { display: flex; flex-direction: column; gap: 10px; }\n\n    .option-label {\n        display: flex;\n        align-items: center;\n        padding: 1rem;\n        border: 2px solid var(--border);\n        border-radius: 8px;\n        cursor: pointer;\n        transition: all 0.2s;\n    }\n\n    .option-label:hover { border-color: var(--primary); background: #eff6ff; }\n    \n    .option-label input { margin-right: 15px; transform: scale(1.2); cursor: pointer; }\n    \n    .option-label.selected {\n        border-color: var(--primary);\n        background: #eff6ff;\n    }\n\n    .option-label.correct {\n        border-color: var(--answered);\n        background: #f0fdf4;\n    }\n\n    .option-label.wrong {\n        border-color: var(--skipped);\n        background: #fef2f2;\n    }\n\n    .explanation-container {\n        margin-top: 1.5rem;\n        padding: 1rem;\n        background: #fef3c7;\n        border-left: 4px solid #f59e0b;\n        border-radius: 4px;\n        font-size: 0.95rem;\n        line-height: 1.5;\n    }\n\n    .quiz-navigation {\n        display: flex;\n        justify-content: space-between;\n        padding: 1.5rem 2rem;\n        border-top: 1px solid var(--border);\n        background: #f8fafc;\n    }\n\n    .nav-btn {\n        padding: 0.75rem 1.5rem;\n        border: none;\n        border-radius: 8px;\n        font-weight: 600;\n        cursor: pointer;\n        transition: 0.2s;\n        background: #e2e8f0;\n        color: #475569;\n    }\n\n    .nav-btn:hover { background: #cbd5e1; }\n    \n    .nav-btn.btn-primary { background: var(--primary); color: white; }\n    .nav-btn.btn-primary:hover { background: var(--primary-hover); }\n    \n    .nav-btn.btn-finish { background: var(--answered); color: white; margin-left: auto; }\n    .nav-btn.btn-finish:hover { background: #16a34a; }\n\n    .quiz-results { text-align: center; padding: 3rem 2rem; }\n    .score-circle {\n        width: 120px; height: 120px;\n        border-radius: 50%; background: #eff6ff;\n        border: 4px solid var(--primary);\n        display: flex; align-items: center; justify-content: center;\n        margin: 1rem auto; font-size: 2rem; font-weight: bold; color: var(--primary);\n    }\n\n    .quiz-footer {\n        text-align: right;\n        padding: 1rem 2rem;\n        font-size: 0.85rem;\n        color: #64748b;\n        font-weight: 600;\n        background: #fff;\n        border-top: 1px solid var(--border);\n    }\n<\/style>\n\n<script>\n\n\nconst quizData = [\n{\n    \"q\": \"1. XIX y\u00fczilliyin 40-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 \u015eimali Az\u0259rbaycanda h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n islahatlar\u0131n v\u0259 onlarla ba\u011fl\u0131 tarixi prosesl\u0259rin xronoloji ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n- \\\"Ali m\u00fcs\u0259lman silki\\\" termininin r\u0259smi s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259 i\u015fl\u0259dilm\u0259y\u0259 ba\u015flanmas\u0131\\n- X\u0259z\u0259r v\u0259 G\u00fcrc\u00fc-\u0130mereti vilay\u0259tl\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131\\n- Qafqazda \u015eamax\u0131 v\u0259 D\u0259rb\u0259nd quberniyalar\u0131n\u0131n t\u0259\u015fkil edilm\u0259si\\n- Tiflisd\u0259 a\u011falar\u0131n \u015f\u0259xsi h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 ara\u015fd\u0131ran x\u00fcsusi komit\u0259nin f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flamas\u0131\",\n    \"options\": [\n        \"A) 2, 4, 1, 3\",\n        \"B) 2, 1, 4, 3\",\n        \"C) 4, 2, 1, 3\",\n        \"D) 2, 3, 4, 1\",\n        \"E) 4, 1, 2, 3\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: X\u0259z\u0259r v\u0259 G\u00fcrc\u00fc-\u0130mereti vilay\u0259tl\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131 1840-c\u0131 il inzibati islahat\u0131na aiddir (2). 1842-ci ild\u0259 Tiflis komit\u0259si f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r (4). \\\"Ali m\u00fcs\u0259lman silki\\\" termini 1843-c\u00fc il f\u0259rman\u0131 il\u0259 t\u0259tbiq olunmu\u015fdur (1). \u015eamax\u0131 v\u0259 D\u0259rb\u0259nd quberniyalar\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 is\u0259 1846-c\u0131 il inzibati islahat\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259sidir (3).\"\n},\n{\n    \"q\": \"2. \u00c7arizmin \u015eimali Az\u0259rbaycanda idar\u0259etm\u0259 v\u0259 aqrar siyas\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 verilmi\u015f faktlar aras\u0131ndak\u0131 do\u011fru uy\u011funlu\u011fu m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n1. 1840-c\u0131 il inzibati islahat\u0131\\n2. 1846-c\u0131 il 6 dekabr reskripti\\n3. 1847-ci il \u018fsasnam\u0259si\\na. Tiyul torpaqlar\u0131n\u0131n m\u00fcsadir\u0259 edilm\u0259si v\u0259 yerli b\u0259yl\u0259rin k\u0259ndl\u0259rin idar\u0259\u00e7iliyind\u0259n k\u0259narla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131\\nb. B\u0259y v\u0259 a\u011falar\u0131n sahib olduqlar\u0131 torpaqlar \u00fcz\u0259rind\u0259 m\u00fclkiyy\u0259t h\u00fcququnun birm\u0259nal\u0131 qanunil\u0259\u015fdirilm\u0259si\\nc. Sahibkar k\u0259ndlil\u0259ri il\u0259 m\u00fclk\u0259darlar aras\u0131ndak\u0131 torpaq-vergi m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin t\u0259nziml\u0259nm\u0259si\",\n    \"options\": [\n        \"A) 1-a, 2-b, 3-c\",\n        \"B) 1-b, 2-a, 3-c\",\n        \"C) 1-a, 2-c, 3-b\",\n        \"D) 1-c, 2-b, 3-a\",\n        \"E) 1-c, 2-a, 3-b\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: 1840-c\u0131 il islahat\u0131 il\u0259 b\u0259yl\u0259r idar\u0259\u00e7ilikd\u0259n uzaqla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131 v\u0259 tiyul torpaqlar\u0131 m\u00fcsadir\u0259 edildi (1-a). 1846-c\u0131 il reskripti m\u00fclk\u0259darlar\u0131n torpaq m\u00fclkiyy\u0259t h\u00fcququnu r\u0259sm\u0259n tan\u0131d\u0131 v\u0259 onlar\u0131 imperiyan\u0131n sosial daya\u011f\u0131na \u00e7evirdi (2-b). 1847-ci il \u018fsasnam\u0259si is\u0259 m\u00fclk\u0259dar v\u0259 sahibkar k\u0259ndlisi aras\u0131ndak\u0131 torpaq-vergi m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rini t\u0259nziml\u0259yirdi (3-c).\"\n},\n{\n    \"q\": \"3. XIX y\u00fczilliyin 40-c\u0131 ill\u0259rind\u0259ki 1840 v\u0259 1846-c\u0131 il inzibati islahatlar\u0131n\u0131n ortaq, m\u00fct\u0259r\u0259qqi olmayan x\u00fcsusiyy\u0259ti n\u0259d\u0259n ibar\u0259t idi?\",\n    \"options\": [\n        \"A) H\u0259r ikisinin komendant idar\u0259 \u00fcsulunun m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 xidm\u0259t etm\u0259si\",\n        \"B) H\u0259r iki islahat\u0131n \u015eimali Az\u0259rbaycanda \u00e7arizmin idar\u0259etm\u0259ni v\u0259 h\u0259rbi-inzibati n\u0259zar\u0259ti m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirm\u0259k, yerli x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri silm\u0259k siyas\u0259tinin t\u0259rkib hiss\u0259si olmas\u0131\",\n        \"C) H\u0259r iki islahatla Zaqatala dair\u0259sinin x\u00fcsusi muxtariyy\u0259t statusu almas\u0131\",\n        \"D) H\u0259r ikisind\u0259 yerli b\u0259yl\u0259rin qeyd-\u015f\u0259rtsiz idar\u0259etm\u0259d\u0259n tamamil\u0259 uzaqla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131\",\n        \"E) H\u0259r ikisinin yaln\u0131z X\u0259z\u0259r d\u0259nizi sahilind\u0259ki \u0259razil\u0259r\u0259 \u015famil edilm\u0259si\"\n    ],\n    \"correct\": 1,\n    \"exp\": \"\u0130zah: H\u0259m 1840-c\u0131 il (X\u0259z\u0259r v\u0259 G\u00fcrc\u00fc-\u0130mereti vilay\u0259tl\u0259ri), h\u0259m d\u0259 1846-c\u0131 il (Tiflis, Kutaisi, \u015eamax\u0131, D\u0259rb\u0259nd quberniyalar\u0131) inzibati islahatlar\u0131 \u00e7arizmin Qafqazda m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirm\u0259ni art\u0131rmaq v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n tarixi-co\u011frafi yerli x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rini, s\u0259rh\u0259dl\u0259rini silm\u0259k m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131.\"\n},\n{\n    \"q\": \"4. S\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259rinin do\u011fru verildiyi variant\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\",\n    \"options\": [\n        \"A) S\u0259b\u0259b: 1840-c\u0131 il m\u0259hk\u0259m\u0259 islahat\u0131 il\u0259 \u00fcmumimperiya qanunlar\u0131na \u0259saslanan m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259rin yarad\u0131lmas\u0131. N\u0259tic\u0259: Karg\u00fczarl\u0131\u011f\u0131n Az\u0259rbaycan dilind\u0259 apar\u0131lmas\u0131na r\u0259sm\u0259n icaz\u0259 verilm\u0259si.\",\n        \"B) S\u0259b\u0259b: 1840-c\u0131 ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259ki aqrar siyas\u0259tin b\u00f6y\u00fck naraz\u0131l\u0131qlara v\u0259 k\u00fctl\u0259vi \u00e7\u0131x\u0131\u015flara (\u00fcsyanlara) s\u0259b\u0259b olmas\u0131. N\u0259tic\u0259: \u00c7arizmin 1842-ci ild\u0259 torpaqlar\u0131n m\u00fcsadir\u0259sini dayand\u0131rmas\u0131 v\u0259 yerli feodallarla m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri b\u0259rpa etm\u0259y\u0259 m\u0259cbur olmas\u0131.\",\n        \"C) S\u0259b\u0259b: 1846-c\u0131 il 6 dekabr reskriptinin imzalanmas\u0131. N\u0259tic\u0259: Ali m\u00fcs\u0259lman silkinin b\u00fct\u00fcn h\u0259rbi v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259n qovulmas\u0131.\",\n        \"D) S\u0259b\u0259b: \u015e\u0259ri\u0259t m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259rinin tamamil\u0259 l\u0259\u011fv edilm\u0259si. N\u0259tic\u0259: K\u0259bin-talaq m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rinin h\u0259rbi tribunallara verilm\u0259si.\",\n        \"E) S\u0259b\u0259b: 1847-ci il k\u0259ndli \u018fsasnam\u0259sinin q\u0259bulu. N\u0259tic\u0259: D\u00f6vl\u0259t (x\u0259zin\u0259) k\u0259ndlil\u0259rinin vergil\u0259rd\u0259n tam azad edilm\u0259si.\"\n    ],\n    \"correct\": 1,\n    \"exp\": \"\u0130zah: 1840-c\u0131 il islahat\u0131nda b\u0259y v\u0259 a\u011falar\u0131n h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n, tiyul torpaqlar\u0131n\u0131n m\u00fcsadir\u0259 edilm\u0259si \u00f6lk\u0259d\u0259 sosial partlay\u0131\u015fa z\u0259min yaratd\u0131, \u00e7arizm siyas\u0259tinin u\u011fursuzlu\u011fa d\u00fc\u00e7ar oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcb 1842-ci ild\u0259 Tiflisd\u0259 x\u00fcsusi komit\u0259 yaratd\u0131 v\u0259 m\u00fcsadir\u0259ni dayand\u0131rd\u0131.\"\n},\n{\n    \"q\": \"5. Verilmi\u015f x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri Eyler-Venn diaqram\u0131na \u0259sas\u0259n m\u00fcqayis\u0259 edin:\\n1. 1840-c\u0131 il islahat\u0131na q\u0259d\u0259rki komendant idar\u0259 \u00fcsulu\\n2. 1840-c\u0131 il islahat\u0131ndan sonrak\u0131 idar\u0259etm\u0259 v\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259 sistemi\\nIII. K\u0259si\u015fm\u0259\",\n    \"options\": [\n        \"A) 1. M\u00fclki i\u015fl\u0259r\u0259 d\u0259 h\u0259rbi m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259rd\u0259 bax\u0131lmas\u0131 t\u0259tbiq edilirdi; 2. \u015e\u0259ri\u0259t m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259ri yaln\u0131z k\u0259bin-talaq v\u0259 v\u0259r\u0259s\u0259lik m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 bax\u0131rd\u0131; III. H\u0259r ikisind\u0259 ali idar\u0259etm\u0259 v\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259 n\u0259zar\u0259ti Rusiya imperiyas\u0131n\u0131n (m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7i q\u00fcvv\u0259l\u0259rin) ixtiyar\u0131nda idi.\",\n        \"B) 1. \u00dcmumimperiya qanunlar\u0131 t\u0259tbiq edilirdi; 2. Yaln\u0131z yerli ad\u0259tl\u0259r \u0259sas g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcrd\u00fc; III. H\u0259r ikisi \\\"Ali m\u00fcs\u0259lman silki\\\" t\u0259r\u0259find\u0259n idar\u0259 olunurdu.\",\n        \"C) 1. Tiyul torpaqlar\u0131 tamamil\u0259 l\u0259\u011fv edilmi\u015fdi; 2. Tiyul torpaqlar\u0131 paylan\u0131rd\u0131; III. H\u0259r ikisind\u0259 k\u0259ndlil\u0259r torpaq m\u00fclkiyy\u0259t\u00e7isi idi.\",\n        \"D) 1. X\u0259z\u0259r vilay\u0259tini \u0259hat\u0259 edirdi; 2. \u015eamax\u0131 quberniyas\u0131n\u0131 \u0259hat\u0259 edirdi; III. H\u0259r iki sistem M.Vorontsov t\u0259r\u0259find\u0259n qurulmu\u015fdu.\",\n        \"E) 1. \u015e\u0259ri\u0259t m\u0259hk\u0259m\u0259si yox idi; 2. H\u0259rbi m\u0259hk\u0259m\u0259 yox idi; III. H\u0259r ikisind\u0259 karg\u00fczarl\u0131q \u0259r\u0259b dilind\u0259 idi.\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: Komendant sistemind\u0259 (1840-a q\u0259d\u0259r) m\u00fclki i\u015fl\u0259r\u0259 h\u0259rbi m\u0259hk\u0259m\u0259d\u0259 bax\u0131l\u0131rd\u0131 (1). 1840 islahat\u0131 bunu l\u0259\u011fv etdi v\u0259 \u015f\u0259ri\u0259t m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259rini yaln\u0131z k\u0259bin-talaq\/v\u0259r\u0259s\u0259liy\u0259 baxmaqla m\u0259hdudla\u015fd\u0131rd\u0131 (2). H\u0259r ikisi is\u0259 mahiyy\u0259tc\u0259 rus m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 idar\u0259\u00e7iliyi idi (III).\"\n},\n{\n    \"q\": \"6. C\u0259dv\u0259l tipli m\u0259ntiq sual\u0131. XIX \u0259srin 40-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 \u00e7ar h\u00f6kum\u0259ti hans\u0131 strateji m\u0259qs\u0259dl\u0259 \\\"Ali m\u00fcs\u0259lman silki\\\" konsepsiyas\u0131n\u0131 ir\u0259li s\u00fcrd\u00fc v\u0259 1846-c\u0131 il reskriptini verdi?\",\n    \"options\": [\n        \"A) Az\u0259rbaycan burjuaziyas\u0131n\u0131 s\u0259nayey\u0259 c\u0259lb ed\u0259r\u0259k iqtisadi s\u0131\u00e7ray\u0131\u015f yaratmaq\",\n        \"B) Yerli b\u0259y v\u0259 a\u011falar\u0131 m\u00fctl\u0259qiyy\u0259t\u0259 m\u00f6hk\u0259m sosial z\u0259min (dayaq) ed\u0259r\u0259k, onlara arxalanmaqla k\u0259ndlil\u0259ri d\u0259 ita\u0259td\u0259 (\u0259ld\u0259) saxlamaq\",\n        \"C) M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 xristianla\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn kils\u0259nin torpaq ehtiyat\u0131n\u0131 geni\u015fl\u0259ndirm\u0259k\",\n        \"D) Qacarlarla m\u00fcharib\u0259d\u0259 \\\"Ali m\u00fcs\u0259lman silki\\\"ni c\u0259bh\u0259y\u0259 piyada kimi g\u00f6nd\u0259rm\u0259k\",\n        \"E) Komendant idar\u0259 \u00fcsulunu b\u0259rpa etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yerli zad\u0259ganlar\u0131 h\u0259rbi r\u00fctb\u0259l\u0259rd\u0259n m\u0259hrum etm\u0259k\"\n    ],\n    \"correct\": 1,\n    \"exp\": \"\u0130zah: M\u0259nb\u0259d\u0259 qeyd edilir ki, 1840-c\u0131 ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259ki b\u00f6hran \u00e7arizmi \u00f6lk\u0259d\u0259 m\u00fctl\u0259qiyy\u0259t\u0259 m\u00f6hk\u0259m sosial z\u0259min yaratmaq z\u0259rur\u0259ti qar\u015f\u0131s\u0131nda qoydu. B\u0259yl\u0259r\u0259 arxalanmaqla k\u0259ndlil\u0259ri d\u0259 \u0259ld\u0259 saxlamaq m\u00fcmk\u00fcn olacaqd\u0131.\"\n},\n{\n    \"q\": \"7. Bloksxemd\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n tarixi z\u0259nciri tamamlay\u0131n:\\n*1842-ci ild\u0259 Tiflisd\u0259 a\u011falar\u0131n \u015f\u0259xsi h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 \u00f6yr\u0259n\u0259n komit\u0259nin qurulmas\u0131* \u2794 *Qafqaz cani\u015fini M.Vorontsovun \u00e7ara yeni aqrar layih\u0259 t\u0259qdim etm\u0259si* \u2794 *?* \u2794 *Az\u0259rbaycan b\u0259yl\u0259rinin torpaq \u00fcz\u0259rind\u0259 m\u00fclkiyy\u0259t h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n birm\u0259nal\u0131 olaraq qanunil\u0259\u015fdirilm\u0259si.*\",\n    \"options\": [\n        \"A) 1846-c\u0131 il dekabr\u0131n 6-da I Nikolay t\u0259r\u0259find\u0259n reskriptin (buyru\u011fun) imzalanmas\u0131\",\n        \"B) 1847-ci il k\u0259ndli \u018fsasnam\u0259sinin q\u00fcvv\u0259y\u0259 minm\u0259si\",\n        \"C) 1840-c\u0131 il m\u0259hk\u0259m\u0259 islahat\u0131n\u0131n tamamil\u0259 l\u0259\u011fv edilm\u0259si\",\n        \"D) Qafqaz cani\u015finliyinin l\u0259\u011fv edilib h\u0259rbi komendantl\u0131\u011f\u0131n b\u0259rpas\u0131\",\n        \"E) Tiyul torpaqlar\u0131n\u0131n tamamil\u0259 d\u00f6vl\u0259t x\u0259zin\u0259sin\u0259 m\u00fcsadir\u0259 edilm\u0259si\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: Tiflis komit\u0259sinin f\u0259aliyy\u0259ti v\u0259 M.Vorontsovun t\u0259qdimat\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00e7ar I Nikolay 1846-c\u0131 il 6 dekabrda reskript imzalad\u0131 ki, bu da b\u0259y v\u0259 a\u011falar\u0131n torpaq m\u00fclkiyy\u0259ti h\u00fcququnu birm\u0259nal\u0131 qanunil\u0259\u015fdirdi.\"\n},\n{\n    \"q\": \"8. Tarixi s\u0259n\u0259din t\u0259hlili (DoK 4): I Nikolay\u0131n 1846-c\u0131 il 6 dekabr reskriptind\u0259ki \\\"Biz m\u00f6hk\u0259m \u0259minik ki, Zaqafqaziya \u00f6lk\u0259sinin ali m\u00fcs\u0259lman silki... ilk \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015fla bizim igid d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259rimizin s\u0131ralar\u0131na daxil olma\u011fa... h\u0259mi\u015f\u0259 haz\u0131r olacaqlar\\\" fikri \u00e7arizmin hans\u0131 m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7i, praqmatik m\u0259qs\u0259dini ifad\u0259 edir?\",\n    \"options\": [\n        \"A) Ali m\u00fcs\u0259lman silkinin m\u00fcst\u0259qil ordu yaratmas\u0131na icaz\u0259 verilm\u0259sini\",\n        \"B) Yerli zad\u0259ganlar\u0131n torpaq h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n tan\u0131nmas\u0131 m\u00fcqabilind\u0259 onlar\u0131n imperiyaya sadiq, xidm\u0259t ed\u0259n h\u0259rbi-sosial daya\u011fa \u00e7evrilm\u0259sini t\u0259min etm\u0259yi\",\n        \"C) B\u00fct\u00fcn az\u0259rbaycanl\u0131 k\u0259ndlil\u0259rin rus ordusuna m\u0259cburi c\u0259lb edilm\u0259sini\",\n        \"D) M\u00fcs\u0259lman silkinin Rusiyaya qar\u015f\u0131 qiyamlar\u0131nda onlara silah verilm\u0259sini\",\n        \"E) Tiyul torpaqlar\u0131n\u0131n yaln\u0131z rus \u0259sg\u0259rl\u0259rin\u0259 paylanmas\u0131n\u0131\"\n    ],\n    \"correct\": 1,\n    \"exp\": \"\u0130zah: \u00c7ar I Nikolay ali m\u00fcs\u0259lman silkinin torpaq h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 (imtiyazlar\u0131n\u0131) qanunil\u0259\u015fdirm\u0259kl\u0259 onlardan imperiyaya s\u0259daq\u0259t, xidm\u0259t v\u0259 laz\u0131m g\u0259ldikd\u0259 h\u0259rbi d\u0259st\u0259k (sosial dayaq) umurdu.\"\n},\n{\n    \"q\": \"9. XIX y\u00fczilliyin 40-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 \u015eimali Az\u0259rbaycanda apar\u0131lm\u0131\u015f inzibati b\u00f6lg\u00fcl\u0259ri xronoloji ard\u0131c\u0131ll\u0131qla m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n- Qafqazda \u015eamax\u0131, Tiflis, Kutaisi v\u0259 D\u0259rb\u0259nd quberniyalar\u0131n\u0131n t\u0259\u015fkil edilm\u0259si\\n- X\u0259z\u0259r v\u0259 G\u00fcrc\u00fc-\u0130mereti vilay\u0259tl\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131\\n- \u0130r\u0259van quberniyas\u0131n\u0131n t\u0259\u015fkil edilm\u0259si\",\n    \"options\": [\n        \"A) 2, 1, 3\",\n        \"B) 1, 2, 3\",\n        \"C) 2, 3, 1\",\n        \"D) 3, 1, 2\",\n        \"E) 1, 3, 2\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: 1840-c\u0131 il islahat\u0131 il\u0259 X\u0259z\u0259r v\u0259 G\u00fcrc\u00fc-\u0130mereti vilay\u0259tl\u0259ri yarad\u0131ld\u0131 (2). 1846-c\u0131 ild\u0259 \u015eamax\u0131, Tiflis, Kutaisi, D\u0259rb\u0259nd quberniyalar\u0131 t\u0259\u015fkil edildi (1). \u0130r\u0259van quberniyas\u0131 is\u0259 bir az sonra, 1849-cu ild\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r (3).\"\n},\n{\n    \"q\": \"10. 1840-c\u0131 il islahat\u0131n\u0131n m\u0259hk\u0259m\u0259 quruculu\u011fu il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcdd\u0259alar\u0131 aras\u0131nda *yanl\u0131\u015f* olan\u0131 tap\u0131n:\",\n    \"options\": [\n        \"A) M\u00fclki i\u015fl\u0259r\u0259 h\u0259rbi m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259rd\u0259 bax\u0131lmas\u0131 qaydas\u0131 l\u0259\u011fv edildi.\",\n        \"B) \u00dcmumimperiya qanunlar\u0131na \u0259saslanan quberniya, vilay\u0259t v\u0259 q\u0259za m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259ri yarad\u0131ld\u0131.\",\n        \"C) \u015e\u0259ri\u0259t m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259rinin f\u0259aliyy\u0259ti tamamil\u0259 qada\u011fan edildi.\",\n        \"D) B\u00fct\u00fcn karg\u00fczarl\u0131q i\u015fl\u0259ri yaln\u0131z rus dilind\u0259 apar\u0131l\u0131rd\u0131.\",\n        \"E) \u015e\u0259ri\u0259t m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259ri yaln\u0131z k\u0259bin-talaq v\u0259 v\u0259r\u0259s\u0259lik m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 baxa bil\u0259rdi.\"\n    ],\n    \"correct\": 2,\n    \"exp\": \"\u0130zah: 1840-c\u0131 il islahat\u0131nda \u015f\u0259ri\u0259t m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259ri tamamil\u0259 qada\u011fan edilm\u0259mi\u015fdi, lakin onlar\u0131n s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259ri darald\u0131laraq yaln\u0131z k\u0259bin-talaq v\u0259 v\u0259r\u0259s\u0259lik m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri il\u0259 m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.\"\n},\n{\n    \"q\": \"11. S\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259rind\u0259ki qanunauy\u011funlu\u011fu m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\nS\u0259b\u0259b: 1840-c\u0131 il inzibati islahat\u0131 zaman\u0131 m\u0259rk\u0259zi imperiya qanunlar\u0131n\u0131n s\u0259rt t\u0259tbiqi, karg\u00fczarl\u0131\u011f\u0131n rus dilind\u0259 apar\u0131lmas\u0131, yerli \u0259halinin ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rinin v\u0259 dilinin n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmamas\u0131.\\nN\u0259tic\u0259: ?\",\n    \"options\": [\n        \"A) Rusla\u015fd\u0131rma siyas\u0259tinin d\u0259rhal dayand\u0131r\u0131lmas\u0131\",\n        \"B) \u015eimali Az\u0259rbaycan sakinl\u0259rinin m\u00fclki-h\u00fcquqi m\u00fcbahis\u0259l\u0259rd\u0259 \u00fcmumd\u00f6vl\u0259t m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259rind\u0259n qa\u00e7araq yen\u0259 d\u0259 \u015f\u0259ri\u0259t m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259rin\u0259 \u00fcz tutmaqda davam etm\u0259si\",\n        \"C) Ali m\u00fcs\u0259lman silkinin yeni m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259rd\u0259 hakim v\u0259zif\u0259l\u0259rin\u0259 t\u0259yin edilm\u0259si\",\n        \"D) Tiyul torpaqlar\u0131n\u0131n m\u0259hk\u0259m\u0259 t\u0259r\u0259find\u0259n b\u0259yl\u0259r\u0259 qaytar\u0131lmas\u0131\",\n        \"E) B\u00fct\u00fcn Qafqaz\u0131n idar\u0259sinin yerli din xadiml\u0259rin\u0259 verilm\u0259si\"\n    ],\n    \"correct\": 1,\n    \"exp\": \"\u0130zah: Yeni m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259rd\u0259 karg\u00fczarl\u0131\u011f\u0131n rus dilind\u0259 apar\u0131lmas\u0131, yerli qaydalar\u0131n pozulmas\u0131 \u0259halinin naraz\u0131l\u0131\u011f\u0131na s\u0259b\u0259b olurdu v\u0259 onlar m\u00fclki m\u00fcbahis\u0259l\u0259rini yen\u0259 d\u0259 \u015f\u0259ri\u0259t m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259rind\u0259 (qeyri-r\u0259smi v\u0259 ya m\u0259hdud h\u00fcquqlarla) h\u0259ll etm\u0259y\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verirdil\u0259r.\"\n},\n{\n    \"q\": \"12. Ortaq x\u00fcsusiyy\u0259ti tap\u0131n: XIX \u0259srin 40-c\u0131 ill\u0259rind\u0259ki aqrar siyas\u0259tin \u0259sas s\u0259n\u0259dl\u0259ri olan 1846-c\u0131 il reskripti v\u0259 1847-ci il K\u0259ndli \u018fsasnam\u0259sinin m\u00fctl\u0259qiyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn ortaq h\u0259d\u0259fi n\u0259 idi?\",\n    \"options\": [\n        \"A) K\u0259ndlil\u0259ri vergid\u0259n azad ed\u0259r\u0259k burjuaziyaya \u00e7evirm\u0259k\",\n        \"B) Sahibkarlarla (b\u0259yl\u0259rl\u0259) k\u0259ndlil\u0259r aras\u0131ndak\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri h\u00fcquqi \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259y\u0259 salaraq, ali m\u00fcs\u0259lman silkini imperiyan\u0131n g\u00fccl\u00fc, etibarl\u0131 sosial daya\u011f\u0131 kimi formala\u015fd\u0131rmaq v\u0259 rejimi m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirm\u0259k\",\n        \"C) C\u0259nubi Qafqazda kapitalist m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin inki\u015faf\u0131na birba\u015fa t\u0259kan verm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn f\u0259hl\u0259 sinfini yaratmaq\",\n        \"D) Rus k\u00f6\u00e7k\u00fcnl\u0259rini b\u0259yl\u0259rin \u0259v\u0259zin\u0259 k\u0259ndl\u0259r\u0259 r\u0259hb\u0259r t\u0259yin etm\u0259k\",\n        \"E) Tiyul torpaqlar\u0131n\u0131 d\u00f6vl\u0259t x\u0259zin\u0259sin\u0259 al\u0131b yaln\u0131z h\u0259rbi x\u0259rcl\u0259r\u0259 s\u0259rf etm\u0259k\"\n    ],\n    \"correct\": 1,\n    \"exp\": \"\u0130zah: H\u0259m 1846-c\u0131 il reskripti (b\u0259yl\u0259rin m\u00fclkiyy\u0259tinin tan\u0131nmas\u0131), h\u0259m d\u0259 1847-ci il \u018fsasnam\u0259si (b\u0259y-k\u0259ndli m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin t\u0259nziml\u0259nm\u0259si) \u00e7arizmin \u015eimali Az\u0259rbaycanda ali m\u00fcs\u0259lman silkin\u0259 \u0259saslanaraq \u00f6z sosial-siyasi m\u00f6vqeyini, h\u0259rbi-inzibati strukturunu m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirm\u0259y\u0259 xidm\u0259t edirdi.\"\n},\n{\n    \"q\": \"13. \u00c7oxs\u00fctunlu uy\u011funluq (T\u0259hsil v\u0259 \u0130dar\u0259etm\u0259 siyas\u0259ti, 40-c\u0131 ill\u0259r):\\n1. 1840-c\u0131 il\\n2. 1846-c\u0131 il\\n3. 1849-cu il\\na. G\u0259nc\u0259, \u015eu\u015fa, \u015eamax\u0131 v\u0259 Bak\u0131da m\u00fcs\u0259lman m\u0259kt\u0259bl\u0259rinin (h\u00f6kum\u0259t\u0259 sadiq ruhanil\u0259r haz\u0131rlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn) a\u00e7\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda \u0259sasnam\u0259\\nb. M\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259rd\u0259 m\u00fclki i\u015fl\u0259r\u0259 h\u0259rbi qaydada bax\u0131lmas\u0131n\u0131n l\u0259\u011fvi\\nc. Qafqaz\u0131n yeni d\u00f6rd quberniyaya (\u015eamax\u0131 daxil olmaqla) b\u00f6l\u00fcnm\u0259si v\u0259 reskript\",\n    \"options\": [\n        \"A) 1-b, 2-c, 3-a\",\n        \"B) 1-a, 2-b, 3-c\",\n        \"C) 1-c, 2-a, 3-b\",\n        \"D) 1-b, 2-a, 3-c\",\n        \"E) 1-a, 2-c, 3-b\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: 1840-c\u0131 ild\u0259 inzibati-m\u0259hk\u0259m\u0259 islahat\u0131 (m\u00fclki i\u015fl\u0259r\u0259 h\u0259rbi bax\u0131lma l\u0259\u011fv edildi - 1-b). 1846-c\u0131 ild\u0259 inzibati b\u00f6lg\u00fc v\u0259 reskript (2-c). 1849-cu ild\u0259 yeni m\u00fcs\u0259lman m\u0259kt\u0259bl\u0259ri \u0259sasnam\u0259si verildi (3-a).\"\n},\n{\n    \"q\": \"14. Eyler-Venn diaqram\u0131 il\u0259 \u015eimali Az\u0259rbaycanda m\u00f6vcud olmu\u015f inzibati \u0259razi vahidl\u0259rinin yaranma ill\u0259rin\u0259 uy\u011fun g\u0259l\u0259n variant\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n1. X\u0259z\u0259r vilay\u0259ti\\n2. \u015eamax\u0131 quberniyas\u0131\\nIII. K\u0259si\u015fm\u0259\",\n    \"options\": [\n        \"A) 1. 1840-c\u0131 il islahat\u0131 il\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r; 2. 1846-c\u0131 il islahat\u0131 il\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r; III. H\u0259r ikisi XIX \u0259srin 40-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 \u00e7arizmin inzibati-\u0259razi m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirm\u0259si siyas\u0259tinin m\u0259hsulu olmu\u015fdur.\",\n        \"B) 1. Tiflis quberniyas\u0131na tabe idi; 2. \u0130r\u0259van quberniyas\u0131na tabe idi; III. H\u0259r ikisind\u0259 qubernator v\u0259zif\u0259sini yerli xanlar icra edirdi.\",\n        \"C) 1. Komendant \u00fcsulu d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aiddir; 2. \u018fyal\u0259t \u015furas\u0131 d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aiddir; III. H\u0259r ikisi M.Naka\u015fidze t\u0259r\u0259find\u0259n qurulmu\u015fdu.\",\n        \"D) 1. 1846-c\u0131 ild\u0259 yarad\u0131l\u0131b; 2. 1840-c\u0131 ild\u0259 l\u0259\u011fv edilib; III. H\u0259r ikisi Osmanl\u0131 s\u0259rh\u0259dind\u0259 yerl\u0259\u015firdi.\",\n        \"E) 1. Yaln\u0131z h\u0259rbi m\u0259hk\u0259m\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rirdi; 2. Yaln\u0131z \u015f\u0259ri\u0259t m\u0259hk\u0259m\u0259si var idi; III. H\u0259r ikisind\u0259 tiyul torpaqlar\u0131 r\u0259sm\u0259n yox idi.\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: X\u0259z\u0259r vilay\u0259ti 1840-c\u0131 il inzibati b\u00f6lg\u00fcs\u00fc il\u0259, \u015eamax\u0131 quberniyas\u0131 is\u0259 1846-c\u0131 il b\u00f6lg\u00fcs\u00fc il\u0259 yaran\u0131b. H\u0259r ikisi 40-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 Rusiya imperiyas\u0131n\u0131n Qafqazda h\u0259yata ke\u00e7irdiyi m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirm\u0259 (idar\u0259etm\u0259) islahatlar\u0131na aiddir.\"\n},\n{\n    \"q\": \"15. M\u0259ntiqi z\u0259ncir: *1840-c\u0131 ild\u0259 m\u00fclki v\u0259 cinay\u0259t i\u015fl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn quberniya, vilay\u0259t v\u0259 q\u0259za m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131* \u2794 *M\u0259hk\u0259m\u0259 prosesl\u0259rinin \u00fcmumimperiya qanunlar\u0131na \u0259saslanmas\u0131* \u2794 *?*\",\n    \"options\": [\n        \"A) Karg\u00fczarl\u0131\u011f\u0131n yaln\u0131z rus dilind\u0259 apar\u0131lmas\u0131, proses i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n bir-birini ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259m\u0259si v\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7iy\u0259 ehtiyac yaranmas\u0131\",\n        \"B) Az\u0259rbaycan dilinin r\u0259smi m\u0259hk\u0259m\u0259 dili elan olunmas\u0131\",\n        \"C) B\u0259yl\u0259r\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259rd\u0259 veto h\u00fcququnun verilm\u0259si\",\n        \"D) K\u0259ndlil\u0259rin hakiml\u0259ri se\u00e7m\u0259k h\u00fcququ \u0259ld\u0259 etm\u0259si\",\n        \"E) M\u0259hk\u0259m\u0259 instansiyalar\u0131n\u0131n Qafqazdan tamamil\u0259 m\u0259rk\u0259zi Rusiyaya k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: 1840-c\u0131 il islahat\u0131na g\u00f6r\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259 karg\u00fczarl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 prosesl\u0259r yaln\u0131z rus dilind\u0259 apar\u0131l\u0131rd\u0131, yerli \u0259hali dili bilm\u0259diyi \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7i vasit\u0259sil\u0259 dan\u0131\u015fma\u011fa m\u0259cbur olurdu ki, bu da b\u00f6y\u00fck probleml\u0259r yarad\u0131rd\u0131.\"\n},\n{\n    \"q\": \"16. X\u0259rit\u0259\/M\u0259kan m\u0259ntiqi: 1846-c\u0131 il islahat\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 t\u0259\u015fkil edilmi\u015f, \u015eimali Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fch\u00fcm iqtisadi v\u0259 siyasi m\u0259rk\u0259zl\u0259rini (m\u0259s\u0259l\u0259n, Bak\u0131n\u0131, Qaraba\u011f\u0131) \u00f6z\u00fcnd\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259n v\u0259 sonradan da\u011f\u0131d\u0131c\u0131 z\u0259lz\u0259l\u0259 n\u0259tic\u0259sind\u0259 (1859) m\u0259rk\u0259zi k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259n quberniya hans\u0131 idi?\",\n    \"options\": [\n        \"A) \u015eamax\u0131 quberniyas\u0131\",\n        \"B) D\u0259rb\u0259nd quberniyas\u0131\",\n        \"C) Tiflis quberniyas\u0131\",\n        \"D) X\u0259z\u0259r vilay\u0259ti\",\n        \"E) \u0130r\u0259van quberniyas\u0131\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: 1846-c\u0131 ild\u0259 yaranan d\u00f6rd quberniyadan biri \u015eamax\u0131 quberniyas\u0131 idi v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u015f\u0259rq\/m\u0259rk\u0259z \u0259razil\u0259rini b\u00f6y\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcd\u0259 \u0259hat\u0259 edirdi (1859-cu il z\u0259lz\u0259l\u0259sind\u0259n sonra m\u0259rk\u0259zi Bak\u0131ya k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259r\u0259k Bak\u0131 quberniyas\u0131 adland\u0131r\u0131lacaq).\"\n},\n{\n    \"q\": \"17. Tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r v\u0259 onlar\u0131n f\u0259aliyy\u0259ti (1840-c\u0131 ill\u0259r kontekstind\u0259): M.Vorontsovun Az\u0259rbaycan b\u0259yl\u0259rinin aqrar h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n b\u0259rpas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn I Nikolaya layih\u0259 t\u0259qdim etm\u0259sind\u0259 \u0259sas geosiyasi v\u0259 daxili h\u0259d\u0259fi n\u0259 idi?\",\n    \"options\": [\n        \"A) B\u0259yl\u0259ri Rusiyaya qar\u015f\u0131 \u00e7evir\u0259r\u0259k onlardan r\u00fc\u015fv\u0259t almaq\",\n        \"B) Yerli q\u00fcvv\u0259l\u0259r\u0259 arxalanmadan b\u00f6lg\u0259ni tamamil\u0259 rusla\u015fd\u0131rmaq\",\n        \"C) Az\u0259rbaycanda \u00e7arizmin idar\u0259\u00e7ilik bazas\u0131n\u0131, sosial daya\u011f\u0131n\u0131 g\u00fccl\u0259ndir\u0259r\u0259k imperiya m\u00f6vqel\u0259rini (h\u0259m k\u0259ndlil\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259, h\u0259m d\u0259 xarici t\u0259hdidl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131) m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirm\u0259k\",\n        \"D) B\u00fct\u00fcn tiyul torpaqlar\u0131n\u0131 G\u00fcrc\u00fc-\u0130mereti vilay\u0259tin\u0259 qatmaq\",\n        \"E) K\u0259ndlil\u0259r\u0259 azadl\u0131q ver\u0259r\u0259k Qafqazda burjua respublikas\u0131 qurmaq\"\n    ],\n    \"correct\": 2,\n    \"exp\": \"\u0130zah: Qafqaz cani\u015fini Vorontsov ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc ki, yerli zad\u0259ganl\u0131qla ittifaq olmadan b\u00f6lg\u0259ni idar\u0259 etm\u0259k \u00e7\u0259tindir (x\u00fcsus\u0259n 1840-c\u0131 ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259ki \u00fcsyanlardan sonra). Buna g\u00f6r\u0259 o, \\\"ali m\u00fcs\u0259lman silki\\\"ni sosial dayaq etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ara layih\u0259 t\u0259qdim etdi.\"\n},\n{\n    \"q\": \"18. S\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259 (T\u0259hsil siyas\u0259ti, 1849): S\u0259b\u0259b: \u00c7ar h\u00f6kum\u0259tinin Rusiya imperiyas\u0131n\u0131n \\\"pravoslavl\u0131q, m\u00fctl\u0259qiyy\u0259t v\u0259 xalq\u00e7\u0131l\u0131q\\\" prinsipi \u0259sas\u0131nda Az\u0259rbaycan \u0259halisini imperiyaya sadiq ruhda t\u0259rbiy\u0259 etm\u0259k ist\u0259yi. N\u0259tic\u0259: ?\",\n    \"options\": [\n        \"A) 1849-cu il \u0259sasnam\u0259si il\u0259 G\u0259nc\u0259, \u015eu\u015fa, \u015eamax\u0131 v\u0259 Bak\u0131da h\u00f6kum\u0259t\u0259 sadiq olacaq ruhani \u015f\u0259xsl\u0259r haz\u0131rlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcs\u0259lman m\u0259kt\u0259bl\u0259rinin a\u00e7\u0131lmas\u0131\",\n        \"B) Qori M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminariyas\u0131n\u0131n ba\u011flanaraq kils\u0259 m\u0259kt\u0259bl\u0259ri il\u0259 \u0259v\u0259zl\u0259nm\u0259si\",\n        \"C) Ali m\u00fcs\u0259lman silkinin t\u0259hsil alma h\u00fcququndan tam m\u0259hrum edilm\u0259si\",\n        \"D) T\u0259hsilin b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u0259 \u0259r\u0259b dilin\u0259 ke\u00e7irilm\u0259si\",\n        \"E) Mollaxanalar\u0131n d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259sind\u0259n maliyy\u0259l\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 ba\u015flanmas\u0131\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: M\u0259nb\u0259d\u0259 qeyd olunur ki, 1849-cu ild\u0259 verilmi\u015f \u0259sasnam\u0259y\u0259 \u0259sas\u0259n G\u0259nc\u0259, \u015eu\u015fa, \u015eamax\u0131 v\u0259 Bak\u0131da m\u00fcs\u0259lman m\u0259kt\u0259bl\u0259ri a\u00e7\u0131ld\u0131. M\u0259qs\u0259d rus h\u00f6kum\u0259tin\u0259 sadiq olacaq ruhani \u015f\u0259xsl\u0259r haz\u0131rlamaq idi.\"\n},\n{\n    \"q\": \"19. Xronoloji ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131 d\u00fczg\u00fcn m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n- K\u0259nd icmas\u0131nda pay torpa\u011f\u0131n\u0131n normadan \u00e7ox hiss\u0259sinin (1\/3-nin) m\u00fclk\u0259dara k\u0259silib verilm\u0259sini t\u0259tbiq ed\u0259n islahat (1870)\\n- \u00c7ar t\u0259r\u0259find\u0259n ali m\u00fcs\u0259lman silkinin imtiyazlar\u0131n\u0131n (tiyul h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n r\u0259smi m\u00fclkiyy\u0259t\u0259 \u00e7evrilm\u0259sinin) t\u0259sdiql\u0259nm\u0259si\\n- Tiyul torpaqlar\u0131n\u0131n m\u00fcsadir\u0259 edil\u0259r\u0259k x\u0259zin\u0259y\u0259 al\u0131nmas\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutan q\u0259rar\u0131n verilm\u0259si\",\n    \"options\": [\n        \"A) 3, 2, 1\",\n        \"B) 2, 1, 3\",\n        \"C) 1, 3, 2\",\n        \"D) 3, 1, 2\",\n        \"E) 2, 3, 1\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: Tiyullar\u0131n m\u00fcsadir\u0259si 1840-c\u0131 il inzibati islahat\u0131na aiddir (3). Ali m\u00fcs\u0259lman silkinin h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 t\u0259sdiql\u0259y\u0259n reskript 1846-c\u0131 ild\u0259 verildi (2). 1\/3 k\u0259sik torpaq h\u00fcququ ver\u0259n islahat 1870-ci il \u018fsasnam\u0259sin\u0259 aiddir (1). Ard\u0131c\u0131ll\u0131q: 3, 2, 1.\"\n},\n{\n    \"q\": \"20. XIX \u0259srin 40-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 inzibati d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 yanl\u0131\u015f m\u00fclahiz\u0259ni g\u00f6st\u0259rin:\",\n    \"options\": [\n        \"A) 1840-c\u0131 il islahat\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u015eimali Az\u0259rbaycanda h\u0259rbi-komendant idar\u0259 \u00fcsulu l\u0259\u011fv edildi.\",\n        \"B) 1846-c\u0131 il islahat\u0131 il\u0259 C\u0259nubi Qafqazda d\u00f6rd quberniya: Tiflis, Kutaisi, \u015eamax\u0131 v\u0259 D\u0259rb\u0259nd quberniyalar\u0131 yarad\u0131ld\u0131.\",\n        \"C) 1840-c\u0131 ild\u0259 yarad\u0131lan X\u0259z\u0259r vilay\u0259tin\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n bir \u00e7ox \u015fimal torpaqlar\u0131 daxil edilmi\u015fdi.\",\n        \"D) 1840-c\u0131 il islahat\u0131 yerli b\u0259yl\u0259rin k\u0259nd idar\u0259\u00e7iliyind\u0259 i\u015ftirak\u0131n\u0131 geni\u015fl\u0259ndirmi\u015f v\u0259 onlara x\u00fcsusi status vermi\u015fdi.\",\n        \"E) \u0130slahatlar \u00fcmumimperiya qanunlar\u0131n\u0131n t\u0259tbiqin\u0259, m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirilm\u0259y\u0259 v\u0259 rusla\u015fd\u0131rma prosesin\u0259 xidm\u0259t edirdi.\"\n    ],\n    \"correct\": 3,\n    \"exp\": \"\u0130zah: D variant\u0131 s\u0259hvdir. \u00c7\u00fcnki 1840-c\u0131 il islahat\u0131 yerli b\u0259yl\u0259rin k\u0259ndl\u0259rin idar\u0259\u00e7iliyind\u0259n k\u0259narla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 v\u0259 tiyullar\u0131n m\u00fcsadir\u0259sini (s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259rinin al\u0131nmas\u0131n\u0131) n\u0259z\u0259rd\u0259 tuturdu. Onlar\u0131n h\u00fcquqlar\u0131 sonradan (1846) b\u0259rpa edildi.\"\n},\n{\n    \"q\": \"21. Ox\u015far x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r: XIX \u0259srin 40-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 \\\"Ali m\u00fcs\u0259lman silki\\\" adland\u0131r\u0131lan z\u00fcmr\u0259 il\u0259 m\u00fctl\u0259qiyy\u0259t aras\u0131nda yaranan ittifaq\u0131n n\u0259tic\u0259sind\u0259 hans\u0131 prosesin \u00f6n\u00fc a\u00e7\u0131ld\u0131 (v\u0259 ya qar\u015f\u0131s\u0131 al\u0131nd\u0131)?\",\n    \"options\": [\n        \"A) Yerli a\u011fa v\u0259 b\u0259yl\u0259rin f\u0259al i\u015ftirak\u0131 il\u0259 \u00e7arizm\u0259 qar\u015f\u0131 silahl\u0131 \u00fcsyanlar\u0131n daha da k\u0259skinl\u0259\u015fm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131 al\u0131nd\u0131.\",\n        \"B) K\u0259ndlil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n b\u00fct\u00fcn b\u0259y torpaqlar\u0131n\u0131n m\u00fcsadir\u0259 edilm\u0259si prosesi ba\u015fland\u0131.\",\n        \"C) \u00c7arizm d\u0259rhal Az\u0259rbaycandak\u0131 h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259l\u0259rini \u00e7\u0131xar\u0131b \u0130rana yeritdi.\",\n        \"D) Ali m\u00fcs\u0259lman silkin\u0259 aid g\u0259ncl\u0259rin Avropa universitetl\u0259rind\u0259 yaln\u0131z ana dilind\u0259 t\u0259hsil almas\u0131 t\u0259min edildi.\",\n        \"E) \\\"Ali m\u00fcs\u0259lman silki\\\" d\u0259rhal s\u0259naye burjuaziyas\u0131na \u00e7evril\u0259r\u0259k neft maqnatlar\u0131 oldular.\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: \u00c7arizm b\u0259yl\u0259r\u0259 torpaq h\u00fcquqlar\u0131 (imtiyazlar) verm\u0259kl\u0259 (1846 reskripti) onlar\u0131 \u00f6z t\u0259r\u0259fin\u0259 \u00e7\u0259kdi, onlarla ittifaq qurdu v\u0259 bel\u0259likl\u0259, onlar\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q ed\u0259 bil\u0259c\u0259yi v\u0259 ya r\u0259vac ver\u0259c\u0259yi naraz\u0131l\u0131qlar\u0131n\/\u00fcsyanlar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alaraq \u00f6lk\u0259d\u0259 m\u00f6hk\u0259m sosial z\u0259min yaratd\u0131.\"\n},\n{\n    \"q\": \"22. Eyler-Venn diaqram\u0131 (M\u0259hk\u0259m\u0259 sistemi):\\n1. 1840-c\u0131 il\u0259 q\u0259d\u0259rki komendant d\u00f6vr\u00fc\\n2. 1840-c\u0131 il islahat\u0131 d\u00f6vr\u00fc\\nIII. K\u0259si\u015fm\u0259\",\n    \"options\": [\n        \"A) 1. M\u00fclki i\u015fl\u0259r\u0259 h\u0259rbi m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259rd\u0259 (tribunallarda) bax\u0131l\u0131rd\u0131; 2. \u00dcmumimperiya qanunlar\u0131na \u0259saslanan q\u0259za, vilay\u0259t v\u0259 quberniya m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259ri yarad\u0131ld\u0131; III. H\u0259r iki sistemd\u0259 \u015f\u0259ri\u0259t m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259rinin f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 m\u0259hdudiyy\u0259tsiz (tam, s\u0259rb\u0259st) icaz\u0259 verilirdi.\",\n        \"B) 1. M\u0259hk\u0259m\u0259 prosesl\u0259ri yaln\u0131z Az\u0259rbaycan dilind\u0259 gedirdi; 2. M\u0259hk\u0259m\u0259 prosesl\u0259ri yaln\u0131z rus dilind\u0259 gedirdi; III. H\u0259r ikisi I Aleksandr\u0131n f\u0259rman\u0131 il\u0259 t\u0259nziml\u0259nirdi.\",\n        \"C) 1. M\u00fclki i\u015fl\u0259r\u0259 h\u0259rbi m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259rd\u0259 bax\u0131l\u0131rd\u0131; 2. M\u00fclki i\u015fl\u0259r\u0259 h\u0259rbi m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259rd\u0259 bax\u0131lmas\u0131 l\u0259\u011fv edildi, karg\u00fczarl\u0131q rus dilind\u0259 apar\u0131lma\u011fa ba\u015fland\u0131; III. H\u0259r iki sistemd\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar idar\u0259etm\u0259d\u0259n v\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259 prosesinin \u0259dal\u0259tind\u0259n (dil biliyi, qanunlar\u0131n yadl\u0131\u011f\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n) \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kirdil\u0259r.\",\n        \"D) 1. B\u0259yl\u0259r m\u0259hk\u0259m\u0259 s\u0259dri se\u00e7ilirdi; 2. K\u0259ndlil\u0259r m\u0259hk\u0259m\u0259 s\u0259dri se\u00e7ilirdi; III. H\u0259r ikisi qanunlar\u0131 \u0259r\u0259b dilind\u0259n t\u0259rc\u00fcm\u0259 edirdi.\",\n        \"E) 1. \u015e\u0259ri\u0259t m\u0259hk\u0259m\u0259si cinay\u0259t i\u015fl\u0259rin\u0259 bax\u0131rd\u0131; 2. \u015e\u0259ri\u0259t m\u0259hk\u0259m\u0259si torpaq i\u015fl\u0259rin\u0259 bax\u0131rd\u0131; III. H\u0259r ikisind\u0259 qaz\u0131 rus ordusuna tabe idi.\"\n    ],\n    \"correct\": 2,\n    \"exp\": \"\u0130zah: Komendant d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 m\u00fclki i\u015fl\u0259r\u0259 h\u0259rbi m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259rd\u0259 bax\u0131l\u0131rd\u0131. 1840 islahat\u0131 bunu l\u0259\u011fv etdi v\u0259 \u00fcmumimperiya m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259ri yaratd\u0131 (karg\u00fczarl\u0131q rus dilind\u0259). H\u0259r iki sistem (III) yerli xalqa yad idi, m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 xarakteri da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131 v\u0259 \u0259hali h\u00fcquqsuzluqdan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kirdi.\"\n},\n{\n    \"q\": \"23. M\u0259ntiqi ard\u0131c\u0131ll\u0131q: *1840-c\u0131 il inzibati-m\u0259hk\u0259m\u0259 islahat\u0131* \u2794 *Yerli feodallar\u0131n (b\u0259yl\u0259rin) s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259rinin m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 tiyullar\u0131n m\u00fcsadir\u0259si* \u2794 *\u00d6lk\u0259d\u0259 artan k\u0259ndli \u00fcsyanlar\u0131 v\u0259 naraz\u0131l\u0131qlar* \u2794 *1842-ci il Tiflis Komit\u0259sinin yarad\u0131lmas\u0131* \u2794 *?*\",\n    \"options\": [\n        \"A) Komit\u0259nin q\u0259rar\u0131 il\u0259 komendant idar\u0259 \u00fcsulunun r\u0259sm\u0259n b\u0259rpa edilm\u0259si\",\n        \"B) B\u00fct\u00fcn tiyul torpaqlar\u0131n\u0131n Rusiyan\u0131n x\u0259zin\u0259 k\u0259ndlil\u0259rin\u0259 paylanmas\u0131\",\n        \"C) B\u0259y v\u0259 a\u011falar\u0131n torpaq h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n, imtiyazlar\u0131n\u0131n b\u0259rpa edilm\u0259si yolunda 1846-c\u0131 il reskriptin\u0259 (h\u0259m\u00e7inin 1843-c\u00fc il \\\"ali m\u00fcs\u0259lman silki\\\" f\u0259rman\u0131na) do\u011fru add\u0131m at\u0131lmas\u0131\",\n        \"D) Qafqaz cani\u015fini Vorontsovun v\u0259zif\u0259d\u0259n azad edil\u0259r\u0259k Sibir\u0259 s\u00fcrg\u00fcn edilm\u0259si\",\n        \"E) 1847-ci il qanunu il\u0259 k\u0259ndlil\u0259rin b\u0259yl\u0259rd\u0259n tam m\u00fcst\u0259qil elan edilm\u0259si\"\n    ],\n    \"correct\": 2,\n    \"exp\": \"\u0130zah: Ard\u0131c\u0131ll\u0131q 1840-c\u0131 il b\u00f6hran\u0131ndan \u00e7\u0131x\u0131\u015f yolu kimi yerli b\u0259yl\u0259rl\u0259 ittifaq qurma\u011fa apar\u0131r. 1842-ci il Tiflis komit\u0259si b\u0259y v\u0259 a\u011falar\u0131n h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 b\u0259rpa etm\u0259k istiqam\u0259tind\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259r\u0259k 1843 v\u0259 1846-c\u0131 il f\u0259rmanlar\u0131na (reskriptin\u0259) z\u0259min yaratd\u0131.\"\n},\n{\n    \"q\": \"24. XIX \u0259srin 40-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 \u015eimali Az\u0259rbaycanda (x\u00fcsus\u0259n G\u0259nc\u0259, \u015eu\u015fa, \u015eamax\u0131 v\u0259 Bak\u0131da) a\u00e7\u0131lan yeni m\u0259kt\u0259bl\u0259rin \u0259sas mahiyy\u0259tini \u0259ks etdir\u0259n b\u0259nd hans\u0131d\u0131r (S\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259)?\",\n    \"options\": [\n        \"A) S\u0259b\u0259b: H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin \\\"\u018fkin\u00e7i\\\" q\u0259zetind\u0259 maarif\u00e7ilik t\u0259bli\u011fat\u0131. N\u0259tic\u0259: Bu \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 ilk Avropa tipli q\u0131z m\u0259kt\u0259bl\u0259rinin a\u00e7\u0131lmas\u0131.\",\n        \"B) S\u0259b\u0259b: \u00c7arizmin b\u00f6lg\u0259d\u0259 sadiq m\u0259murlar v\u0259 ruhani kadrlar yeti\u015fdirm\u0259k ehtiyac\u0131. N\u0259tic\u0259: 1849-cu il \u018fsasnam\u0259sin\u0259 \u0259sas\u0259n, h\u00f6kum\u0259t\u0259 sadiq olacaq ruhani \u015f\u0259xsl\u0259r haz\u0131rlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcs\u0259lman m\u0259kt\u0259bl\u0259rinin t\u0259\u015fkili.\",\n        \"C) S\u0259b\u0259b: Bak\u0131 neft s\u0259nayesinin inki\u015faf\u0131. N\u0259tic\u0259: B\u00fct\u00fcn m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 texniki (m\u00fch\u0259ndislik) d\u0259rsl\u0259rin t\u0259tbiqi.\",\n        \"D) S\u0259b\u0259b: 1846-c\u0131 il inzibati islahat\u0131. N\u0259tic\u0259: M\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 ancaq Az\u0259rbaycan tarixinin t\u0259drisin\u0259 icaz\u0259 verilm\u0259si.\",\n        \"E) S\u0259b\u0259b: M\u0259\u015frut\u0259 inqilab\u0131n\u0131n t\u0259siri. N\u0259tic\u0259: Yaln\u0131z \\\"\u00fcsuli-c\u0259did\\\" m\u0259kt\u0259bl\u0259rinin d\u00f6vl\u0259t statusu almas\u0131.\"\n    ],\n    \"correct\": 1,\n    \"exp\": \"\u0130zah: M\u0259nb\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259, \u00e7arizmin t\u0259hsil siyas\u0259tind\u0259 \u0259sas m\u0259qs\u0259d imperiyaya s\u0259daq\u0259tli m\u0259murlar haz\u0131rlamaq idi. Ruhani m\u0259kt\u0259bl\u0259r ciddi n\u0259zar\u0259td\u0259 saxlan\u0131l\u0131rd\u0131 v\u0259 1849-cu il \u0259sasnam\u0259sin\u0259 \u0259sas\u0259n, bu m\u0259kt\u0259bl\u0259r h\u00f6kum\u0259t\u0259 sadiq ruhani \u015f\u0259xsl\u0259r haz\u0131rlamal\u0131 idi.\"\n},\n{\n    \"q\": \"25. Uy\u011funlu\u011fu m\u00fc\u0259yy\u0259n edin: (XIX \u0259srin 40-c\u0131 ill\u0259ri reformlar\u0131)\\n1. \\\"Ali m\u00fcs\u0259lman silki\\\" termini\\n2. Reskript\\n3. Tiflis Komit\u0259si\\na. 1846-c\u0131 il 6 dekabr\u0131nda I Nikolay t\u0259r\u0259find\u0259n imzalanm\u0131\u015f, torpaq m\u00fclkiyy\u0259ti h\u00fcququnu b\u0259rq\u0259rar ed\u0259n qanun g\u00fcc\u00fcnd\u0259 s\u0259n\u0259d\\nb. 1842-ci ild\u0259 a\u011falar\u0131n \u015f\u0259xsi h\u00fcquqlar\u0131 v\u0259 onlar\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si yollar\u0131n\u0131n i\u015fl\u0259nib-haz\u0131rlanmas\u0131 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn yarad\u0131lm\u0131\u015f struktur\\nc. 1843-c\u00fc il f\u0259rman\u0131 il\u0259 r\u0259smi s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan a\u011fa v\u0259 b\u0259yl\u0259rini adland\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 edil\u0259n r\u0259smi ifad\u0259\",\n    \"options\": [\n        \"A) 1-c, 2-a, 3-b\",\n        \"B) 1-a, 2-b, 3-c\",\n        \"C) 1-b, 2-c, 3-a\",\n        \"D) 1-c, 2-b, 3-a\",\n        \"E) 1-a, 2-c, 3-b\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: \\\"Ali m\u00fcs\u0259lman silki\\\" termini 1843-c\u00fc ild\u0259n r\u0259smi s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259 i\u015fl\u0259nirdi (1-c). Reskript qanun g\u00fcc\u00fcnd\u0259 olan s\u0259n\u0259ddir v\u0259 1846-c\u0131 il dekabr\u0131n 6-da imzalan\u0131b (2-a). Tiflis Komit\u0259si is\u0259 1842-ci ild\u0259 yaran\u0131b (3-b).\"\n},\n{\n    \"q\": \"26. \u00c7oxs\u00fctunlu test: 1840-c\u0131 il inzibati-m\u0259hk\u0259m\u0259 islahat\u0131 \u015eimali Az\u0259rbaycanda hans\u0131 institutlar\u0131 v\u0259 ya v\u0259zif\u0259l\u0259ri *l\u0259\u011fv ed\u0259r\u0259k* yenil\u0259ri il\u0259 \u0259v\u0259zl\u0259di?\",\n    \"options\": [\n        \"A) X\u0259z\u0259r vilay\u0259tini l\u0259\u011fv ed\u0259r\u0259k \u015eamax\u0131 quberniyas\u0131 yaratd\u0131.\",\n        \"B) Q\u0259za m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259rini l\u0259\u011fv ed\u0259r\u0259k yaln\u0131z \u015f\u0259ri\u0259t m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259rini b\u0259rpa etdi.\",\n        \"C) H\u0259rbi-komendant idar\u0259 \u00fcsulunu l\u0259\u011fv ed\u0259r\u0259k (komendantlar\u0131 uzaqla\u015fd\u0131raraq) \u00fcmumimperiya qanunlar\u0131na \u0259saslanan vilay\u0259t\/q\u0259za sistemini t\u0259tbiq etdi v\u0259 yerli b\u0259yl\u0259rin tiyul h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 qada\u011fan etdi.\",\n        \"D) Tiflis komit\u0259sini l\u0259\u011fv ed\u0259r\u0259k Vorontsovun cani\u015finliyini qurdu.\",\n        \"E) 1846-c\u0131 il reskriptini l\u0259\u011fv ed\u0259r\u0259k k\u0259ndli \u0259sasnam\u0259sini q\u0259bul etdi.\"\n    ],\n    \"correct\": 2,\n    \"exp\": \"\u0130zah: 1840-c\u0131 il islahat\u0131 il\u0259 komendant idar\u0259 \u00fcsulu l\u0259\u011fv edildi, inzibati-m\u0259hk\u0259m\u0259 sistemi \u00fcmumimperiya qaydas\u0131na sal\u0131nd\u0131. M\u00fclki i\u015fl\u0259r\u0259 h\u0259rbi bax\u0131lma l\u0259\u011fv olundu. H\u0259m\u00e7inin, b\u0259yl\u0259rin tiyul torpaqlar\u0131 m\u00fcsadir\u0259 edilib idar\u0259\u00e7ilikd\u0259n k\u0259narla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131lar.\"\n},\n{\n    \"q\": \"27. T\u0259hlil (DoK 4): I Nikolay\u0131n 1846-c\u0131 il 6 dekabr reskriptinin k\u0259ndlil\u0259rin h\u00fcquqi statusuna t\u0259siri nec\u0259 oldu?\",\n    \"options\": [\n        \"A) K\u0259ndlil\u0259r r\u0259sm\u0259n torpaq m\u00fclkiyy\u0259t\u00e7isi elan edildil\u0259r v\u0259 vergil\u0259rd\u0259n azad olundular.\",\n        \"B) K\u0259ndlil\u0259rin b\u0259yl\u0259rd\u0259n he\u00e7 bir as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131 qalmad\u0131 v\u0259 onlar s\u0259rb\u0259st s\u0259nayey\u0259 ax\u0131\u015fd\u0131lar.\",\n        \"C) Reskript b\u0259y v\u0259 a\u011falar\u0131n torpaq m\u00fclkiyy\u0259ti h\u00fcququnu qanunil\u0259\u015fdirdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn k\u0259ndlil\u0259rin torpaqs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 (yaln\u0131z istifad\u0259\u00e7i kimi qalmalar\u0131) v\u0259 onlardan as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131 yeni (d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259) h\u00fcquqi baza \u0259ld\u0259 etmi\u015f oldu ki, bu da sonradan 1847-ci il \u018fsasnam\u0259si il\u0259 r\u0259smil\u0259\u015fdi.\",\n        \"D) K\u0259ndlil\u0259r b\u0259y torpaqlar\u0131n\u0131 zorla z\u0259bt etm\u0259k h\u00fcququ qazand\u0131lar.\",\n        \"E) K\u0259ndlil\u0259rin m\u00fclkiyy\u0259ti yaln\u0131z \u015f\u0259ri\u0259t m\u0259hk\u0259m\u0259si il\u0259 m\u00fchafiz\u0259 olunma\u011fa ba\u015fland\u0131.\"\n    ],\n    \"correct\": 2,\n    \"exp\": \"\u0130zah: 1846-c\u0131 il reskripti m\u00fclk\u0259darlar\u0131n torpaq h\u00fcququnu tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn, k\u0259ndlil\u0259rin bu torpaqlarda i\u015fl\u0259m\u0259si v\u0259 b\u0259yl\u0259rd\u0259n as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131 daha da qanunil\u0259\u015fdi. Bu as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131 v\u0259 vergi m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rini t\u0259nziml\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn is\u0259 ard\u0131nca 1847-ci il K\u0259ndli \u018fsasnam\u0259si verildi.\"\n},\n{\n    \"q\": \"28. Xronoloji s\u0131ran\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n1. \u015eimali Az\u0259rbaycanda h\u0259rbi-komendant idar\u0259 \u00fcsulunun t\u0259tbiqi (\u0130\u015f\u011faldan d\u0259rhal sonra)\\n2. Qafqazda cani\u015finlik sisteminin m\u00f6vcudlu\u011fu \u015f\u0259raitind\u0259 yeni 4 quberniyan\u0131n (Tiflis, Kutaisi, \u015eamax\u0131, D\u0259rb\u0259nd) qurulmas\u0131\\n3. \u015eimali Az\u0259rbaycanda m\u00fclki i\u015fl\u0259r\u0259 h\u0259rbi m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259rd\u0259 bax\u0131lmas\u0131 qaydas\u0131n\u0131n l\u0259\u011fv edilm\u0259si\\n4. I Nikolay\u0131n \\\"Ali m\u00fcs\u0259lman silki\\\"nin torpaq m\u00fclkiyy\u0259tini t\u0259sdiq ed\u0259n f\u0259rman\u0131 (reskripti)\",\n    \"options\": [\n        \"A) 1, 3, 2, 4\",\n        \"B) 1, 3, 4, 2\",\n        \"C) 3, 1, 2, 4\",\n        \"D) 1, 4, 3, 2\",\n        \"E) 1, 2, 3, 4\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: Komendant idar\u0259 \u00fcsulu i\u015f\u011fal ill\u0259rind\u0259, \u0259sas\u0259n I Rusiya-Qacar m\u00fcharib\u0259sind\u0259n (xanl\u0131qlar\u0131n l\u0259\u011fvind\u0259n) etibar\u0259n yarad\u0131ld\u0131 (1). 1840-c\u0131 il islahat\u0131 il\u0259 m\u00fclki i\u015fl\u0259r\u0259 h\u0259rbi m\u0259hk\u0259m\u0259d\u0259 bax\u0131lma l\u0259\u011fv edildi (3). 1846-c\u0131 ild\u0259 inzibati b\u00f6lg\u00fc il\u0259 4 quberniya yarad\u0131ld\u0131 (2). El\u0259 h\u0259min ilin sonu (dekabr\u0131n 6-s\u0131) reskript imzaland\u0131 (4). Quberniyalar\u0131n yaranmas\u0131 (1846 dekabrdan \u0259vv\u0259lki aylara t\u0259sad\u00fcf edir, h\u0259r halda ard\u0131c\u0131ll\u0131q bax\u0131m\u0131ndan islahat \u0259vv\u0259ldir v\u0259 ya eyni ildir, lakin m\u0259ntiq: 1 -> 3 -> 2 -> 4).\"\n},\n{\n    \"q\": \"29. X\u0259rit\u0259\/C\u0259dv\u0259l m\u0259ntiqi: 1846-c\u0131 il inzibati b\u00f6lg\u00fcs\u00fc il\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f d\u00f6rd quberniyadan biri sonradan z\u0259lz\u0259l\u0259 s\u0259b\u0259bind\u0259n (1859) \u00f6z ad\u0131n\u0131 v\u0259 m\u0259rk\u0259zini hans\u0131 \u015f\u0259h\u0259r\u0259 d\u0259yi\u015fdi? (Bu sual 40-c\u0131 ill\u0259r islahat\u0131n\u0131n co\u011frafi n\u0259tic\u0259sini yoxlay\u0131r)\",\n    \"options\": [\n        \"A) D\u0259rb\u0259nd quberniyas\u0131 m\u0259rk\u0259zini Qubaya k\u00f6\u00e7\u00fcrd\u00fc.\",\n        \"B) Tiflis quberniyas\u0131 m\u0259rk\u0259zini G\u0259nc\u0259y\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcrd\u00fc.\",\n        \"C) \u015eamax\u0131 quberniyas\u0131 m\u0259rk\u0259zini Bak\u0131ya k\u00f6\u00e7\u00fcrd\u00fc.\",\n        \"D) Kutaisi quberniyas\u0131 m\u0259rk\u0259zini L\u0259nk\u0259rana k\u00f6\u00e7\u00fcrd\u00fc.\",\n        \"E) X\u0259z\u0259r vilay\u0259ti m\u0259rk\u0259zini \u015eu\u015faya k\u00f6\u00e7\u00fcrd\u00fc.\"\n    ],\n    \"correct\": 2,\n    \"exp\": \"\u0130zah: 1846-c\u0131 ild\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f \u015eamax\u0131 quberniyas\u0131 1859-cu il z\u0259lz\u0259l\u0259sind\u0259n sonra m\u0259rk\u0259zini Bak\u0131ya k\u00f6\u00e7\u00fcrd\u00fc v\u0259 Bak\u0131 quberniyas\u0131 adland\u0131r\u0131ld\u0131.\"\n},\n{\n    \"q\": \"30. S\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259: XIX y\u00fczilliyin 40-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 \u015eimali Az\u0259rbaycanda \u00e7ar hakimiyy\u0259t orqanlar\u0131 m\u0259hk\u0259m\u0259 i\u015fl\u0259rind\u0259 yerli \u0259halinin \u0259srl\u0259r boyu formala\u015fm\u0131\u015f ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini q\u0259tiyy\u0259n n\u0259z\u0259r\u0259 alm\u0131r, \u015fahid ifad\u0259l\u0259rini dinl\u0259m\u0259k ist\u0259mir, ancaq yaz\u0131l\u0131 s\u0259n\u0259dl\u0259r t\u0259l\u0259b edirdil\u0259r. Bu siyas\u0259tin c\u0259miyy\u0259td\u0259ki h\u00fcquqi n\u0259tic\u0259si n\u0259 oldu?\",\n    \"options\": [\n        \"A) K\u0259ndlil\u0259rin b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259ti s\u00fcr\u0259tl\u0259 rus dilind\u0259 savadlanma\u011fa ba\u015flad\u0131.\",\n        \"B) M\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259r s\u0259m\u0259r\u0259li v\u0259 s\u00fcr\u0259tli q\u0259rarlar \u00e7\u0131xararaq xalq\u0131n r\u0259\u011fb\u0259tini qazand\u0131.\",\n        \"C) Savads\u0131zl\u0131q \u015f\u0259raitind\u0259 bel\u0259 s\u0259n\u0259dl\u0259ri t\u0259qdim ed\u0259 bilm\u0259y\u0259n \u0259hali, x\u00fcsus\u0259n k\u0259ndlil\u0259r r\u0259smi m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259rd\u0259 k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 haqs\u0131zl\u0131\u011fa v\u0259 h\u00fcquqsuzlu\u011fa m\u0259ruz qald\u0131.\",\n        \"D) B\u00fct\u00fcn m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259r d\u0259rhal \u015f\u0259ri\u0259t qaydalar\u0131na qay\u0131tma\u011fa m\u0259cbur edildi.\",\n        \"E) \u018fhali yaln\u0131z Avropa m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259rin\u0259 (Beyn\u0259lxalq Haaqa tribunal\u0131na) m\u00fcraci\u0259t etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131.\"\n    ],\n    \"correct\": 2,\n    \"exp\": \"\u0130zah: M\u0259nb\u0259d\u0259 qeyd olunur ki, hakiml\u0259r ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri n\u0259z\u0259r\u0259 alm\u0131r, yaln\u0131z yaz\u0131l\u0131 s\u0259n\u0259d t\u0259l\u0259b edirdil\u0259r. \u018fhalinin, x\u00fcsus\u0259n k\u0259ndlil\u0259rin savads\u0131zl\u0131\u011f\u0131 \u015f\u0259raitind\u0259 is\u0259 bel\u0259 s\u0259n\u0259dl\u0259r olmurdu v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 onlar \u0259dal\u0259tsizliy\u0259 d\u00fc\u00e7ar olurdular.\"\n},\n{\n    \"q\": \"31. Eyler-Venn diaqram\u0131 (M\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 idar\u0259\u00e7iliyinin s\u0259n\u0259dl\u0259ri):\\n1. 1843-c\u00fc il f\u0259rman\u0131\\n2. 1846-c\u0131 il 6 dekabr reskripti\\nIII. K\u0259si\u015fm\u0259\",\n    \"options\": [\n        \"A) 1. \\\"Ali m\u00fcs\u0259lman silki\\\" ifad\u0259si r\u0259smi s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259 t\u0259tbiq olunma\u011fa ba\u015flad\u0131; 2. Ali m\u00fcs\u0259lman silkinin istifad\u0259sind\u0259 olan torpaqlar \u00fcz\u0259rind\u0259 m\u00fclkiyy\u0259t h\u00fcquqlar\u0131 t\u0259sbit olundu; III. H\u0259r ikisi Vorontsovun cani\u015finliyi d\u00f6vr\u00fcnd\u0259, Az\u0259rbaycan b\u0259yl\u0259rini (zad\u0259ganlar\u0131n\u0131) \u00e7arizmin sosial daya\u011f\u0131na \u00e7evirm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 I Nikolay t\u0259r\u0259find\u0259n at\u0131lm\u0131\u015f add\u0131mlard\u0131r.\",\n        \"B) 1. K\u0259ndlil\u0259rin vergil\u0259ri tam l\u0259\u011fv edildi; 2. K\u0259ndlil\u0259r\u0259 torpa\u011f\u0131 sat\u0131n almaq h\u00fcququ verildi; III. H\u0259r ikisi yaln\u0131z \u015eu\u015fa q\u0259zas\u0131na aid idi.\",\n        \"C) 1. M\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259r rus dilin\u0259 ke\u00e7irildi; 2. M\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259r \u0259r\u0259b dilin\u0259 ke\u00e7irildi; III. H\u0259r ikisind\u0259 qaz\u0131lar hakim t\u0259yin olundu.\",\n        \"D) 1. G\u0259nc\u0259 quberniyas\u0131 yarad\u0131ld\u0131; 2. \u0130r\u0259van quberniyas\u0131 yarad\u0131ld\u0131; III. H\u0259r ikisi h\u0259rbi komendantl\u0131\u011fa tabe idi.\",\n        \"E) 1. Zaqatala \u00fcsyan\u0131na s\u0259b\u0259b oldu; 2. Quba \u00fcsyan\u0131na s\u0259b\u0259b oldu; III. H\u0259r ikisi vergi islahat\u0131d\u0131r.\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: 1843-c\u00fc ild\u0259 M.Vorontsovun d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 a\u011fa v\u0259 b\u0259yl\u0259r \\\"ali m\u00fcs\u0259lman silki\\\" adland\u0131r\u0131lma\u011fa ba\u015fland\u0131 (1). 1846-c\u0131 il reskripti is\u0259 onlar\u0131n torpaq m\u00fclkiyy\u0259t h\u00fcququnu qanunil\u0259\u015fdirdi (2). H\u0259r ikisi I Nikolay t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015f, m\u00fctl\u0259qiyy\u0259t\u0259 m\u00f6hk\u0259m sosial z\u0259min (ittifaq) yaratmaq m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131m\u0131\u015fd\u0131r (III).\"\n},\n{\n    \"q\": \"32. M\u0259ntiqi z\u0259nciri davam etdirin: *Qafqaz cani\u015fini M.Vorontsovun t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 aqrar siyas\u0259tin d\u0259yi\u015fm\u0259si* \u2794 *1846-c\u0131 il reskriptinin imzalanmas\u0131* \u2794 *Ali m\u00fcs\u0259lman silkinin torpaq m\u00fclkiyy\u0259tinin t\u0259sdiql\u0259nm\u0259si* \u2794 *?*\",\n    \"options\": [\n        \"A) Sahibkar k\u0259ndlil\u0259ri il\u0259 m\u00fclk\u0259darlar aras\u0131ndak\u0131 torpaq-vergi m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rini t\u0259nziml\u0259m\u0259k ehtiyac\u0131n\u0131n yaranmas\u0131 v\u0259 1847-ci il k\u0259ndli \u018fsasnam\u0259sinin q\u0259bul edilm\u0259si\",\n        \"B) B\u00fct\u00fcn k\u0259ndlil\u0259rin d\u0259rhal fabrikl\u0259r\u0259 i\u015f\u0259 d\u00fcz\u0259lm\u0259si\",\n        \"C) Tiyul torpaqlar\u0131n\u0131n tamamil\u0259 rus kils\u0259sin\u0259 verilm\u0259si\",\n        \"D) B\u0259yl\u0259rin Osmanl\u0131 imperiyas\u0131na m\u00fchacir\u0259t etm\u0259si\",\n        \"E) M\u00fclk\u0259darlar\u0131n komendantlara tabe edilm\u0259si\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: M\u00fclk\u0259darlar\u0131n h\u00fcquqlar\u0131 t\u0259sdiql\u0259ndikd\u0259n sonra, onlar\u0131n tabeliyind\u0259 olan (sahibkar) k\u0259ndlil\u0259rl\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri h\u00fcquqi t\u0259nziml\u0259m\u0259k t\u0259l\u0259b olunurdu. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 ard\u0131nca 1847-ci il K\u0259ndli \u018fsasnam\u0259si q\u0259bul edildi.\"\n},\n{\n    \"q\": \"33. \u00c7oxs\u00fctunlu uy\u011funluq (\u0130nzibati \u0259razi d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri):\\n1. H\u0259rbi komendantl\u0131qlar\u0131n l\u0259\u011fvi v\u0259 X\u0259z\u0259r vilay\u0259tinin yarad\u0131lmas\u0131\\n2. Qafqazda \u015eamax\u0131, Tiflis, Kutaisi v\u0259 D\u0259rb\u0259nd quberniyalar\u0131n\u0131n t\u0259\u015fkili\\n3. \u0130r\u0259van quberniyas\u0131n\u0131n t\u0259\u015fkili\\na. 1840-c\u0131 il\\nb. 1846-c\u0131 il\\nc. 1849-cu il\",\n    \"options\": [\n        \"A) 1-a, 2-b, 3-c\",\n        \"B) 1-b, 2-a, 3-c\",\n        \"C) 1-a, 2-c, 3-b\",\n        \"D) 1-c, 2-b, 3-a\",\n        \"E) 1-b, 2-c, 3-a\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: 1840-c\u0131 il islahat\u0131 il\u0259 komendantl\u0131qlar l\u0259\u011fv edilib X\u0259z\u0259r vilay\u0259ti yarand\u0131 (1-a). 1846-c\u0131 ild\u0259 4 yeni quberniya (\u015eamax\u0131, D\u0259rb\u0259nd daxil) yarand\u0131 (2-b). 1849-cu ild\u0259 is\u0259 \u0130r\u0259van quberniyas\u0131 yarad\u0131ld\u0131 (3-c).\"\n},\n{\n    \"q\": \"34. Ox\u015far x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r: XIX \u0259srin 40-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 \u015eimali Az\u0259rbaycanda t\u0259tbiq edil\u0259n inzibati (1840, 1846) v\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259 (1840) islahatlar\u0131n\u0131n \u00fcmumi f\u0259ls\u0259f\u0259si (imperialist h\u0259d\u0259fi) n\u0259 idi?\",\n    \"options\": [\n        \"A) Yerli xalq\u0131n idar\u0259etm\u0259d\u0259 i\u015ftirak\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259kl\u0259 muxtariyy\u0259t\u0259 haz\u0131rlamaq\",\n        \"B) \u00dcmumimperiya qanunlar\u0131 v\u0259 strukturlar\u0131n\u0131 (rus dilind\u0259 karg\u00fczarl\u0131q, quberniya b\u00f6lg\u00fcs\u00fc v\u0259 s.) t\u0259tbiq ed\u0259r\u0259k \u015eimali Az\u0259rbaycan\u0131 Rusiyan\u0131n daxili \u0259yal\u0259tl\u0259ri il\u0259 eynil\u0259\u015fdirm\u0259k, yerli v\u0259 milli-dini x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri yox etm\u0259k\",\n        \"C) Qafqaz\u0131n idar\u0259olunmas\u0131n\u0131 b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 \\\"Ali m\u00fcs\u0259lman silki\\\"n\u0259 tap\u015f\u0131rmaq\",\n        \"D) \u015eimali Az\u0259rbaycan\u0131 dinc yolla Qacarlara qaytarmaq \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259min yaratmaq\",\n        \"E) Yaln\u0131z \u0259r\u0259b qrafikas\u0131na \u0259saslanan qanunlar toplusu haz\u0131rlamaq\"\n    ],\n    \"correct\": 1,\n    \"exp\": \"\u0130zah: \u0130slahatlar\u0131n \u0259sas m\u0259qs\u0259di Qafqazda, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Az\u0259rbaycanda \u00e7arizmin idar\u0259etm\u0259ni m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirm\u0259si, yerli tarixi-co\u011frafi x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri silm\u0259si v\u0259 \u00fcmumimperiya (Rusiyan\u0131n daxili qanunvericiliyin\u0259 ox\u015far) sistemi t\u0259tbiq etm\u0259si idi.\"\n},\n{\n    \"q\": \"35. S\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259 c\u00fctl\u00fcy\u00fcnd\u0259n hans\u0131 do\u011frudur?\",\n    \"options\": [\n        \"A) S\u0259b\u0259b: 1840-c\u0131 il m\u0259hk\u0259m\u0259 islahat\u0131. N\u0259tic\u0259: \u015e\u0259ri\u0259t m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259rinin h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n geni\u015fl\u0259ndiril\u0259r\u0259k b\u00fct\u00fcn cinay\u0259t i\u015fl\u0259rin\u0259 baxmas\u0131na icaz\u0259 verilm\u0259si.\",\n        \"B) S\u0259b\u0259b: 1846-c\u0131 il 6 dekabr reskripti. N\u0259tic\u0259: Az\u0259rbaycan a\u011fa v\u0259 b\u0259yl\u0259rinin torpaq m\u00fclkiyy\u0259t h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n tan\u0131nmas\u0131 v\u0259 onlara m\u00fctl\u0259qiyy\u0259tin m\u00f6hk\u0259m sosial daya\u011f\u0131 kimi bax\u0131lmas\u0131.\",\n        \"C) S\u0259b\u0259b: H\u0259rbi komendant idar\u0259 \u00fcsulunun \u00f6z\u00fcn\u00fc do\u011frultmas\u0131. N\u0259tic\u0259: 1840-c\u0131 il islahat\u0131 il\u0259 komendantl\u0131qlar\u0131n say\u0131n\u0131n ikiqat art\u0131r\u0131lmas\u0131.\",\n        \"D) S\u0259b\u0259b: 1840-c\u0131 il aqrar siyas\u0259ti (tiyullar\u0131n m\u00fcsadir\u0259si). N\u0259tic\u0259: K\u0259ndlil\u0259rin sevin\u0259r\u0259k h\u00f6kum\u0259t\u0259 d\u0259st\u0259k m\u00fcraci\u0259tl\u0259ri etm\u0259si.\",\n        \"E) S\u0259b\u0259b: 1849-cu il t\u0259hsil \u0259sasnam\u0259si. N\u0259tic\u0259: Qori M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminariyas\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan \u015f\u00f6b\u0259sinin h\u0259min ild\u0259 a\u00e7\u0131lmas\u0131.\"\n    ],\n    \"correct\": 1,\n    \"exp\": \"\u0130zah: 1846-c\u0131 il reskripti il\u0259 a\u011fa v\u0259 b\u0259yl\u0259rin torpaq h\u00fcquqlar\u0131 qanunil\u0259\u015fdi, onlar imperiyan\u0131n etibarl\u0131 sosial daya\u011f\u0131 (\\\"bizim igid d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259rimiz\\\") elan edildil\u0259r.\"\n},\n{\n    \"q\": \"36. Eyler-Venn diaqram\u0131 (Aqrar qanunlar):\\n1. 1840-c\u0131 il islahat\u0131n\u0131n aqrar m\u00fcdd\u0259alar\u0131 (tiyullar\u0131n m\u00fcsadir\u0259si)\\n2. 1846-c\u0131 il reskripti\\nIII. K\u0259si\u015fm\u0259\",\n    \"options\": [\n        \"A) 1. B\u0259yl\u0259ri (feodallar\u0131) z\u0259ifl\u0259tm\u0259k, onlar\u0131 m\u00fclkiyy\u0259td\u0259n v\u0259 idar\u0259\u00e7ilikd\u0259n k\u0259narla\u015fd\u0131rmaq x\u0259tti tuturdu; 2. B\u0259yl\u0259rin imtiyazlar\u0131n\u0131, torpaq m\u00fclkiyy\u0259tini r\u0259sm\u0259n tan\u0131d\u0131 v\u0259 onlar\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259di; III. H\u0259r ikisi XIX \u0259srin 40-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 \u00e7arizmin \u015eimali Az\u0259rbaycanda yerli zad\u0259ganlara (a\u011fa v\u0259 b\u0259yl\u0259r\u0259) m\u00fcnasib\u0259td\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 ziddiyy\u0259tli (d\u0259yi\u015f\u0259n) d\u00f6vl\u0259t aqrar siyas\u0259tinin m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259ridir.\",\n        \"B) 1. Yaln\u0131z x\u0259zin\u0259 torpaqlar\u0131n\u0131 \u0259hat\u0259 edirdi; 2. Yaln\u0131z v\u0259qf torpaqlar\u0131n\u0131 \u0259hat\u0259 edirdi; III. H\u0259r ikisi k\u0259ndlil\u0259r\u0259 xeyir g\u0259tirdi.\",\n        \"C) 1. K\u0259ndlil\u0259ri torpaq sahibi etdi; 2. K\u0259ndlil\u0259ri vergid\u0259n azad etdi; III. H\u0259r ikisi kapitalizm\u0259 ke\u00e7id idi.\",\n        \"D) 1. Tiflis komit\u0259si t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul edilmi\u015fdi; 2. Komendantlar t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul edilmi\u015fdi; III. H\u0259r ikisi \u015e\u0259ri\u0259t \u0259sas\u0131nda idi.\",\n        \"E) 1. M.Vorontsovun ideyas\u0131 idi; 2. Sisianovun ideyas\u0131 idi; III. H\u0259r ikisi erm\u0259ni k\u00f6\u00e7\u00fcn\u00fc dayand\u0131rd\u0131.\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: 1840-da tiyullar m\u00fcsadir\u0259 edildi (b\u0259yl\u0259r s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131). 1846-da is\u0259 \u0259ksin\u0259, onlar\u0131n h\u00fcquqlar\u0131 b\u0259rpa v\u0259 t\u0259sdiq olundu. H\u0259r ikisi \u00e7arizmin yerli zad\u0259ganlara qar\u015f\u0131 40-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 tutdu\u011fu d\u0259yi\u015fk\u0259n siyasi x\u0259ttin t\u0259zah\u00fcrl\u0259ridir.\"\n},\n{\n    \"q\": \"37. X\u0259rit\u0259\/M\u0259kan m\u0259ntiqi: 1840-c\u0131 il islahat\u0131na \u0259sas\u0259n \u015eimali Az\u0259rbaycan\u0131n xeyli hiss\u0259si X\u0259z\u0259r vilay\u0259tinin t\u0259rkibin\u0259 qat\u0131ld\u0131. B\u0259s, h\u0259min islahatla Az\u0259rbaycan\u0131n \u015fimal-q\u0259rb \u0259razil\u0259ri (m\u0259s\u0259l\u0259n, Qazax, \u015e\u0259m\u015f\u0259ddil, Bor\u00e7al\u0131 kimi \u0259razil\u0259r) hans\u0131 inzibati vahidin t\u0259rkibind\u0259 idar\u0259 edilm\u0259y\u0259 ba\u015fland\u0131?\",\n    \"options\": [\n        \"A) G\u00fcrc\u00fc-\u0130mereti vilay\u0259ti\",\n        \"B) \u0130r\u0259van quberniyas\u0131\",\n        \"C) \u015eamax\u0131 quberniyas\u0131\",\n        \"D) D\u0259rb\u0259nd quberniyas\u0131\",\n        \"E) Bak\u0131 general-qubernatorlu\u011fu\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: 1840-c\u0131 il islahat\u0131na \u0259sas\u0259n C\u0259nubi Qafqazda iki vilay\u0259t: X\u0259z\u0259r v\u0259 G\u00fcrc\u00fc-\u0130mereti vilay\u0259tl\u0259ri yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Az\u0259rbaycan\u0131n \u015fimal-q\u0259rb torpaqlar\u0131 (Qazax, \u015e\u0259m\u015f\u0259ddil v\u0259 s.) G\u00fcrc\u00fc-\u0130mereti vilay\u0259tinin t\u0259rkibin\u0259 daxil edilmi\u015fdi.\"\n},\n{\n    \"q\": \"38. 1840-c\u0131 il inzibati-m\u0259hk\u0259m\u0259 islahat\u0131n\u0131n g\u0259tirdiyi \u0259n b\u00f6y\u00fck inzibati d\u0259yi\u015fiklik v\u0259 onun bilavasit\u0259 siyasi n\u0259tic\u0259si (bloksxem t\u0259rzi) hans\u0131 b\u0259ndd\u0259 d\u00fczg\u00fcn verilib?\",\n    \"options\": [\n        \"A) D\u0259yi\u015fiklik: H\u0259rbi komendant idar\u0259 \u00fcsulunun l\u0259\u011fv edilm\u0259si v\u0259 quberniyalar\u0131n qurulmas\u0131. N\u0259tic\u0259: D\u0259rhal yerli xanlar\u0131n hakimiyy\u0259t\u0259 qay\u0131tmas\u0131.\",\n        \"B) D\u0259yi\u015fiklik: H\u0259rbi komendant idar\u0259 \u00fcsulunun l\u0259\u011fv edilm\u0259si, X\u0259z\u0259r v\u0259 G\u00fcrc\u00fc-\u0130mereti vilay\u0259tl\u0259rinin qurulmas\u0131, b\u0259yl\u0259rin idar\u0259\u00e7ilikd\u0259n uzaqla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131. N\u0259tic\u0259: \u0130dar\u0259\u00e7iliyin m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirilm\u0259si, lakin sosial naraz\u0131l\u0131qlar\u0131n artmas\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n sistemin tam u\u011fur qazanmamas\u0131 v\u0259 yeni islahatlara (1846-ya) ehtiyac yaranmas\u0131.\",\n        \"C) D\u0259yi\u015fiklik: M\u0259hk\u0259m\u0259 q\u0259rarlar\u0131n\u0131n ancaq Az\u0259rbaycan dilind\u0259 yaz\u0131lmas\u0131. N\u0259tic\u0259: Xalq\u0131n ruslara d\u0259st\u0259k verm\u0259si.\",\n        \"D) D\u0259yi\u015fiklik: 4 yeni quberniyan\u0131n yaranmas\u0131 (1840-da). N\u0259tic\u0259: \u0130slahat\u0131n uzunm\u00fcdd\u0259tli davaml\u0131l\u0131q qazanmas\u0131.\",\n        \"E) D\u0259yi\u015fiklik: \u015e\u0259ri\u0259t m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259rinin yegan\u0259 hakim m\u0259hk\u0259m\u0259 elan edilm\u0259si. N\u0259tic\u0259: Ruhanil\u0259rin hakimiyy\u0259ti \u0259l\u0259 almas\u0131.\"\n    ],\n    \"correct\": 1,\n    \"exp\": \"\u0130zah: 1840 islahat\u0131 komendantl\u0131\u011f\u0131 l\u0259\u011fv etdi, 2 vilay\u0259t qurdu, b\u0259yl\u0259ri uzaqla\u015fd\u0131rd\u0131. Lakin bu siyas\u0259t u\u011fursuz oldu, b\u00f6hran yaratd\u0131 v\u0259 \u00e7arizm 1846-c\u0131 ild\u0259 yenid\u0259n islahata (h\u0259m inzibati b\u00f6lg\u00fcy\u0259, h\u0259m aqrar) getm\u0259y\u0259 m\u0259cbur qald\u0131.\"\n},\n{\n    \"q\": \"39. M\u0259ntiqi tapmaca (T\u0259hsil): XIX \u0259srin 40-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 (1849-cu il) a\u00e7\u0131lan m\u00fcs\u0259lman m\u0259kt\u0259bl\u0259ri il\u0259 1829-cu il \u018fsasnam\u0259si il\u0259 yaranan ibtidai m\u0259kt\u0259bl\u0259rin f\u0259rqli c\u0259h\u0259ti n\u0259d\u0259 idi?\",\n    \"options\": [\n        \"A) 1829-cu il m\u0259kt\u0259bl\u0259ri yaln\u0131z zad\u0259ganlar \u00fc\u00e7\u00fcn idi, 1849 m\u0259kt\u0259bl\u0259ri is\u0259 yaln\u0131z f\u0259hl\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn.\",\n        \"B) 1829 m\u0259kt\u0259bl\u0259ri \\\"pravoslavl\u0131q\\\" v\u0259 m\u00fctl\u0259qiyy\u0259t\u0259 xidm\u0259t ed\u0259n m\u0259murlar\/t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7il\u0259r haz\u0131rlay\u0131rd\u0131sa, 1849-cu il m\u00fcs\u0259lman m\u0259kt\u0259bl\u0259ri x\u00fcsusi olaraq h\u00f6kum\u0259t\u0259 sadiq ruhani \u015f\u0259xsl\u0259r haz\u0131rlamaq m\u0259qs\u0259di g\u00fcd\u00fcrd\u00fc.\",\n        \"C) H\u0259r iki m\u0259kt\u0259b tipi q\u0131zlar\u0131n t\u0259hsilini n\u0259z\u0259rd\u0259 tuturdu.\",\n        \"D) 1849-cu il m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259 yaln\u0131z Avropa elml\u0259ri t\u0259dris olunurdu, din tam qada\u011fan idi.\",\n        \"E) 1829 m\u0259kt\u0259bl\u0259ri H.Z\u0259rdabi t\u0259r\u0259find\u0259n a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fd\u0131, 1849 m\u0259kt\u0259bl\u0259ri is\u0259 S.\u018f.\u015eirvani t\u0259r\u0259find\u0259n.\"\n    ],\n    \"correct\": 1,\n    \"exp\": \"\u0130zah: 1829-cu il \u0259sasnam\u0259si ibtidai d\u00f6vl\u0259t m\u0259kt\u0259bl\u0259ri (rusla\u015fd\u0131rma, m\u0259mur haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131) yaratsa da, 1849-cu il \u0259sasnam\u0259si x\u00fcsusi olaraq G\u0259nc\u0259, \u015eu\u015fa, \u015eamax\u0131, Bak\u0131da m\u00fcs\u0259lman m\u0259kt\u0259bl\u0259ri a\u00e7d\u0131 ki, bunlar h\u00f6kum\u0259t\u0259 sadiq ruhanil\u0259r yeti\u015fdirm\u0259li idi.\"\n},\n{\n    \"q\": \"40. \u00c7oxs\u00fctunlu uy\u011funluq (1840-c\u0131 ill\u0259rin h\u00fcquqi terminologiyas\u0131):\\n1. \\\"M\u00fcv\u0259qq\u0259ti m\u00fck\u0259ll\u0259fiyy\u0259tli\\\" m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r\\n2. \\\"Ali m\u00fcs\u0259lman silki\\\"\\n3. Reskript\\na. I Nikolay\u0131n 1846-c\u0131 il 6 dekabr f\u0259rman\u0131 kimi ali d\u00f6vl\u0259t q\u0259rar\u0131 (buyru\u011fu)\\nb. 1843-c\u00fc ild\u0259n etibar\u0259n Az\u0259rbaycan b\u0259y v\u0259 a\u011falar\u0131na r\u0259smi s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259 veril\u0259n status\\nc. 1870-ci il islahat\u0131ndan sonra torpaqlar\u0131n\u0131 sat\u0131n ala bilm\u0259y\u0259n k\u0259ndlil\u0259rin d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc status (40-c\u0131 ill\u0259r\u0259 bilavasit\u0259 aid deyil, lakin aqrar m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin sonrak\u0131 n\u0259tic\u0259sidir)\",\n    \"options\": [\n        \"A) 1-c, 2-b, 3-a\",\n        \"B) 1-a, 2-b, 3-c\",\n        \"C) 1-b, 2-c, 3-a\",\n        \"D) 1-c, 2-a, 3-b\",\n        \"E) 1-a, 2-c, 3-b\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: \\\"M\u00fcv\u0259qq\u0259ti m\u00fck\u0259ll\u0259fiyy\u0259tli\\\" status 1870-ci il islahat\u0131ndan sonrak\u0131 as\u0131l\u0131l\u0131q formas\u0131d\u0131r (1-c). \\\"Ali m\u00fcs\u0259lman silki\\\" 1843-d\u0259n (v\u0259 1846-dan) t\u0259tbiq edilir (2-b). Reskript qanun g\u00fcc\u00fcnd\u0259 buyruqdur (1846, 6 dekabr) (3-a).\"\n},\n{\n    \"q\": \"41. Xronoloji ard\u0131c\u0131ll\u0131q:\\n1. \u015eimali Az\u0259rbaycanda Qafqaz Cani\u015finliyinin t\u0259sis edilm\u0259si (M.Vorontsovun t\u0259yinat\u0131 il\u0259 idar\u0259etm\u0259nin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si d\u00f6vr\u00fc - 1844\/1845)\\n2. \u00c7arizmin inzibati islahatla X\u0259z\u0259r vilay\u0259tini yaratmas\u0131\\n3. \u0130r\u0259van quberniyas\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131\\n4. \u015eamax\u0131 quberniyas\u0131 m\u0259rk\u0259zinin Bak\u0131ya k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si (z\u0259lz\u0259l\u0259 s\u0259b\u0259bind\u0259n)\",\n    \"options\": [\n        \"A) 2, 1, 3, 4\",\n        \"B) 1, 2, 3, 4\",\n        \"C) 2, 3, 1, 4\",\n        \"D) 2, 1, 4, 3\",\n        \"E) 1, 3, 2, 4\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: X\u0259z\u0259r vilay\u0259ti 1840 (2). Cani\u015finliyin (Vorontsov d\u00f6vr\u00fc, 1844-45-d\u0259n) f\u0259alla\u015fmas\u0131 v\u0259 1846 \u0259r\u0259f\u0259si (1). \u0130r\u0259van quberniyas\u0131 1849 (3). Bak\u0131 quberniyas\u0131 (\u015eamax\u0131n\u0131n k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si) 1859 (4). Ard\u0131c\u0131ll\u0131q: 2, 1, 3, 4.\"\n},\n{\n    \"q\": \"42. Ox\u015far x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r: XIX \u0259srin 40-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 \u015eimali Az\u0259rbaycanda 1846-c\u0131 il 6 dekabr reskripti il\u0259 1847-ci il k\u0259ndli \u018fsasnam\u0259sinin ortaq sosioloji n\u0259tic\u0259si n\u0259 hesab oluna bil\u0259r?\",\n    \"options\": [\n        \"A) H\u0259r ikisi k\u0259ndlil\u0259rin m\u00fclk\u0259darlardan as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 h\u00fcquqi c\u0259h\u0259td\u0259n m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirdi (reskript b\u0259y\u0259 torpaq h\u00fcququ verdi, \u0259sasnam\u0259 is\u0259 vergi \u00f6hd\u0259liyini r\u0259smil\u0259\u015fdirdi).\",\n        \"B) H\u0259r ikisi k\u0259ndlil\u0259ri b\u00fct\u00fcn vergil\u0259rd\u0259n azad etdi.\",\n        \"C) H\u0259r ikisi Az\u0259rbaycanda ruhanil\u0259rin m\u00fclkl\u0259rini m\u00fcsadir\u0259 etdi.\",\n        \"D) H\u0259r ikisi yaln\u0131z d\u00f6vl\u0259t (x\u0259zin\u0259) k\u0259ndlil\u0259rin\u0259 \u015famil olunurdu.\",\n        \"E) H\u0259r ikisi \u00e7ar ordusunda yerli k\u0259ndlil\u0259rd\u0259n ibar\u0259t alaylar\u0131n yarad\u0131lmas\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tuturdu.\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: 1846-c\u0131 il reskripti m\u00fclk\u0259dar torpaqlar\u0131n\u0131 qanunil\u0259\u015fdirdi, 1847-ci il \u018fsasnam\u0259si is\u0259 o torpaqlarda ya\u015fayan sahibkar k\u0259ndlil\u0259rinin \u00f6hd\u0259likl\u0259rini t\u0259sbit etdi. H\u0259r iki s\u0259n\u0259d feodal-m\u00fclk\u0259dar as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 (istismar\u0131n\u0131) Rusiya qanunlar\u0131 il\u0259 r\u0259smil\u0259\u015fdirdi v\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirdi.\"\n},\n{\n    \"q\": \"43. S\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259: S\u0259b\u0259b: 1840-c\u0131 il islahat\u0131 il\u0259 m\u00fclki i\u015fl\u0259r\u0259 h\u0259rbi m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259rd\u0259 bax\u0131lmas\u0131 qaydas\u0131n\u0131n l\u0259\u011fv edilm\u0259si v\u0259 q\u0259za\/vilay\u0259t m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131. N\u0259tic\u0259: ?\",\n    \"options\": [\n        \"A) M\u0259hk\u0259m\u0259 idar\u0259\u00e7iliyi h\u0259rb\u00e7il\u0259rin (komendantlar\u0131n) inhisar\u0131ndan \u00e7\u0131xar\u0131laraq \u00fcmumd\u00f6vl\u0259t m\u00fclki qanunvericilik (karg\u00fczarl\u0131q rus dilind\u0259) sistemin\u0259 ke\u00e7di.\",\n        \"B) B\u00fct\u00fcn rus hakiml\u0259ri d\u0259rhal v\u0259zif\u0259d\u0259n uzaqla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131 v\u0259 qaz\u0131lar ba\u015f hakim t\u0259yin olundu.\",\n        \"C) M\u0259hk\u0259m\u0259 instansiyalar\u0131 Tiflisd\u0259n birba\u015fa Bak\u0131ya k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcld\u00fc.\",\n        \"D) H\u0259rbi m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259r yaln\u0131z \\\"Ali m\u00fcs\u0259lman silki\\\"n\u0259 xidm\u0259t etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131.\",\n        \"E) M\u0259hk\u0259m\u0259 sistemi tamamil\u0259 l\u0259\u011fv edil\u0259r\u0259k xalq y\u0131\u011f\u0131ncaqlar\u0131na verildi.\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: \u0130slahat\u0131n n\u0259tic\u0259sind\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259 i\u015fi komendantlar\u0131n ixtiyar\u0131ndan al\u0131nd\u0131, \u00fcmumimperiya qanunlar\u0131na \u0259saslanan q\u0259za, vilay\u0259t v\u0259 quberniya m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259ri (m\u00fclki sistem) yarad\u0131ld\u0131.\"\n},\n{\n    \"q\": \"44. Bloksxemd\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n m\u0259ntiqi z\u0259nciri tamamlay\u0131n: *1840-c\u0131 il islahat\u0131n\u0131n b\u0259yl\u0259rin tiyul torpaqlar\u0131n\u0131 m\u00fcsadir\u0259 etm\u0259si* \u2794 *Yerli hakim t\u0259b\u0259q\u0259nin iqtisadi daya\u011f\u0131n\u0131n sars\u0131lmas\u0131 v\u0259 naraz\u0131l\u0131q* \u2794 *\u00c7arizmin m\u00fctl\u0259qiyy\u0259t\u0259 sosial dayaq tapmaq m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qalmas\u0131 (1842)* \u2794 *?*\",\n    \"options\": [\n        \"A) 1843-c\u00fc ild\u0259 r\u0259smi \\\"ali m\u00fcs\u0259lman silki\\\" termininin q\u0259bulu v\u0259 ard\u0131nca onlar\u0131n torpaq m\u00fclkiyy\u0259t h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n b\u0259rpas\u0131 (1846)\",\n        \"B) B\u00fct\u00fcn tiyul torpaqlar\u0131n\u0131n Rusiyaya k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si\",\n        \"C) K\u0259ndlil\u0259rin b\u0259yl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 silahland\u0131r\u0131laraq 1847-ci il \u00fcsyan\u0131n\u0131n t\u0259\u015fkili\",\n        \"D) B\u0259yl\u0259rin k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 edam edilm\u0259si v\u0259 Qafqaz\u0131n rusla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131\",\n        \"E) M\u00fclk\u0259darlar\u0131n fabrikl\u0259rd\u0259 m\u0259cburi \u0259m\u0259y\u0259 c\u0259lb edilm\u0259si\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: Tiyullar\u0131n m\u00fcsadir\u0259si naraz\u0131l\u0131q do\u011furdu, \u00e7arizm 1842-ci ild\u0259 Tiflis komit\u0259sini yaratd\u0131, 1843-d\u0259 \\\"ali m\u00fcs\u0259lman silki\\\" termini verildi v\u0259 n\u0259hay\u0259t, 1846 reskripti il\u0259 m\u00fclkiyy\u0259t h\u00fcquqlar\u0131 b\u0259rpa olunub qanunil\u0259\u015fdirildi.\"\n},\n{\n    \"q\": \"45. Eyler-Venn diaqram\u0131 (M\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 islahatlar\u0131 - 1840 vs 1870):\\n1. 1840-c\u0131 il inzibati-m\u0259hk\u0259m\u0259 islahat\u0131\\n2. 1870-ci il k\u0259ndli islahat\u0131 (\u018fsasnam\u0259)\\nIII. K\u0259si\u015fm\u0259\",\n    \"options\": [\n        \"A) 1. Komendant idar\u0259 \u00fcsulunun l\u0259\u011fvi, m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259rd\u0259 karg\u00fczarl\u0131\u011f\u0131n rus dilin\u0259 ke\u00e7irilm\u0259si; 2. K\u0259ndlil\u0259r\u0259 pay torpaqlar\u0131n\u0131 pulla sat\u0131n almaq h\u00fcququnun verilm\u0259si, lakin torpaqlar\u0131n 1\/3-nin m\u00fclk\u0259dar\u0131n xeyrin\u0259 k\u0259silm\u0259si; III. H\u0259r iki islahat Rusiya imperiyas\u0131n\u0131n m\u0259rk\u0259zd\u0259ki d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r fonunda, C\u0259nubi Qafqazdak\u0131 idar\u0259etm\u0259ni v\u0259 ictimai-iqtisadi h\u0259yat\u0131 \u00f6z imperiya standartlar\u0131na uy\u011funla\u015fd\u0131rmaq siyas\u0259tinin (m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7i islahatlar\u0131n) n\u0259tic\u0259sidir.\",\n        \"B) 1. K\u0259ndlil\u0259rin vergil\u0259rini tam l\u0259\u011fv etdi; 2. K\u0259ndlil\u0259rin vergil\u0259rini ikiqat art\u0131rd\u0131; III. H\u0259r ikisi I Aleksandr d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ke\u00e7irilib.\",\n        \"C) 1. Az\u0259rbaycan dilin\u0259 d\u00f6vl\u0259t dili statusu verdi; 2. Rus dilini qada\u011fan etdi; III. H\u0259r ikisini H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi haz\u0131rlam\u0131\u015fd\u0131.\",\n        \"D) 1. X\u0259z\u0259r donanmas\u0131n\u0131 l\u0259\u011fv etdi; 2. X\u0259z\u0259r donanmas\u0131n\u0131 b\u0259rpa etdi; III. H\u0259r ikisi G\u00fcl\u00fcstan s\u00fclh\u00fcn\u00fcn t\u0259l\u0259bi idi.\",\n        \"E) 1. \u015e\u0259ri\u0259t m\u0259hk\u0259m\u0259sini geni\u015fl\u0259ndirdi; 2. H\u0259rbi komendantl\u0131\u011f\u0131 b\u0259rpa etdi; III. H\u0259r ikisi u\u011fursuzluqla bitdi.\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: 1840 islahat\u0131 komendantl\u0131\u011f\u0131 l\u0259\u011fv edib m\u00fclki \u00fcmumimperiya qanunlar\u0131n\u0131 g\u0259tirdi (1). 1870 islahat\u0131 Rusiyadak\u0131 k\u0259ndli islahat\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycanda t\u0259tbiqi idi, pay torpa\u011f\u0131\/1\/3 k\u0259sik torpaq t\u0259tbiq edildi (2). H\u0259r ikisi (III) \u00e7arizmin m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 siyas\u0259tinin v\u0259 C\u0259nubi Qafqaz\u0131 m\u0259rk\u0259z\u0259 uy\u011funla\u015fd\u0131rmaq c\u0259hdinin t\u0259zah\u00fcr\u00fc idi.\"\n},\n{\n    \"q\": \"46. \u00c7oxs\u00fctunlu uy\u011funluq (\u0130nzibati M\u0259rk\u0259zl\u0259r v\u0259 \u018frazi vahidl\u0259ri, 1840-c\u0131 ill\u0259r):\\n1. X\u0259z\u0259r vilay\u0259tinin t\u0259rkibin\u0259 daxil olan \u0259sas \u0259razil\u0259r (1840)\\n2. G\u00fcrc\u00fc-\u0130mereti vilay\u0259tinin t\u0259rkibin\u0259 daxil edil\u0259n Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131 (1840)\\n3. \u015eamax\u0131 quberniyas\u0131n\u0131n (1846) aqib\u0259ti\\na. Qazax, \u015e\u0259m\u015f\u0259ddil, Bor\u00e7al\u0131\\nb. \u015eamax\u0131, Quba, Bak\u0131, L\u0259nk\u0259ran v\u0259 s. (\u015e\u0259rqi Az\u0259rbaycan \u0259razil\u0259ri)\\nc. 1859-cu il z\u0259lz\u0259l\u0259sind\u0259n sonra m\u0259rk\u0259zi k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259r\u0259k Bak\u0131 quberniyas\u0131 adland\u0131r\u0131ld\u0131.\",\n    \"options\": [\n        \"A) 1-b, 2-a, 3-c\",\n        \"B) 1-a, 2-b, 3-c\",\n        \"C) 1-c, 2-a, 3-b\",\n        \"D) 1-b, 2-c, 3-a\",\n        \"E) 1-a, 2-c, 3-b\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: X\u0259z\u0259r vilay\u0259tin\u0259 (1840) \u0259sas\u0259n m\u0259rk\u0259z, \u015f\u0259rq v\u0259 c\u0259nub-\u015f\u0259rq xanl\u0131q \u0259razil\u0259ri (\u015eamax\u0131, Quba, Bak\u0131, L\u0259nk\u0259ran, Qaraba\u011f) daxil idi (1-b). \u015eimal-q\u0259rb torpaqlar\u0131 (Qazax, \u015e\u0259m\u015f\u0259ddil) G\u00fcrc\u00fc-\u0130meretiy\u0259 verildi (2-a). 1846-c\u0131 ild\u0259 yaranan \u015eamax\u0131 quberniyas\u0131 1859-da m\u0259rk\u0259zi Bak\u0131ya k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259kl\u0259 d\u0259yi\u015fildi (3-c).\"\n},\n{\n    \"q\": \"47. S\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259 \u0259laq\u0259si: 1840-c\u0131 ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 m\u0259rk\u0259zi hakimiyy\u0259tin b\u0259y v\u0259 a\u011falar\u0131 s\u0131x\u0131\u015fd\u0131rmas\u0131 siyas\u0259ti zaman\u0131 meydana \u00e7\u0131xan bo\u015flu\u011fu kiml\u0259rl\u0259 doldurmaq c\u0259hdi iflasa u\u011frad\u0131?\",\n    \"options\": [\n        \"A) Rus k\u00f6\u00e7k\u00fcnl\u0259ri d\u0259rhal b\u0259yl\u0259ri \u0259v\u0259z etdi v\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131 g\u00fccl\u0259ndirdi.\",\n        \"B) Hakimiyy\u0259t inzibati v\u0259zif\u0259l\u0259r\u0259 yaln\u0131z erm\u0259nil\u0259ri g\u0259tirdi v\u0259 bu q\u0259rar u\u011furlu oldu.\",\n        \"C) M\u0259rk\u0259zi Rusiyadan g\u0259tirilmi\u015f v\u0259 yerli xalq\u0131n dilini, ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259sini bilm\u0259y\u0259n, \u0259sas\u0259n r\u00fc\u015fv\u0259txor rus m\u0259murlar\u0131n\u0131n k\u0259ndl\u0259rin idar\u0259\u00e7iliyin\u0259 c\u0259lb edilm\u0259si u\u011fursuz oldu v\u0259 idar\u0259etm\u0259d\u0259 xaos yaratd\u0131.\",\n        \"D) Osmanl\u0131 pa\u015falar\u0131n\u0131n d\u0259v\u0259t edilm\u0259si naraz\u0131l\u0131q do\u011furdu.\",\n        \"E) G\u00fcrc\u00fc knyazlar\u0131n\u0131n Qaraba\u011fa r\u0259hb\u0259r t\u0259yin edilm\u0259si b\u00f6y\u00fck iqtisadi s\u0131\u00e7ray\u0131\u015f yaratd\u0131.\"\n    ],\n    \"correct\": 2,\n    \"exp\": \"\u0130zah: 1840-c\u0131 ild\u0259 b\u0259yl\u0259r idar\u0259\u00e7ilikd\u0259n uzaqla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131qdan sonra onlar\u0131n yerin\u0259 yerli \u015f\u0259raiti bilm\u0259y\u0259n rus m\u0259murlar\u0131 g\u0259tirildi. Bu siyas\u0259t xaos, r\u00fc\u015fv\u0259txorluq v\u0259 k\u00fctl\u0259vi naraz\u0131l\u0131qlarla m\u00fc\u015fayi\u0259t olundu v\u0259 iflasa u\u011fray\u0131b \u00e7arizmi geri \u00e7\u0259kilm\u0259y\u0259 (1842-ci ild\u0259n) m\u0259cbur etdi.\"\n},\n{\n    \"q\": \"48. Tarixi s\u0259n\u0259dl\u0259rin f\u0259rql\u0259ndirilm\u0259si (DoK 3): 1846-c\u0131 il 6 dekabr reskripti \u015eimali Az\u0259rbaycanda (x\u00fcsusil\u0259 \\\"ali m\u00fcs\u0259lman silki\\\"n\u0259 m\u00fcnasib\u0259td\u0259) hans\u0131 fundamental prinsipi r\u0259smil\u0259\u015fdirdi?\",\n    \"options\": [\n        \"A) Onlar\u0131n he\u00e7 bir torpaq h\u00fcququna malik olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 yaln\u0131z d\u00f6vl\u0259t qulluq\u00e7usu kimi maa\u015f alacaqlar\u0131n\u0131\",\n        \"B) B\u0259y v\u0259 a\u011falar\u0131n torpaqlar \u00fcz\u0259rind\u0259ki tarixi m\u00fclkiyy\u0259t h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n, v\u0259r\u0259s\u0259lik h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n imperiya qanunlar\u0131 il\u0259 birm\u0259nal\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 qorunmas\u0131n\u0131\",\n        \"C) Yaln\u0131z Rusiya m\u0259n\u015f\u0259li zad\u0259ganlar\u0131n Qafqazda torpaq sahibi ola bil\u0259c\u0259yini\",\n        \"D) Ali m\u00fcs\u0259lman silkinin k\u0259ndlil\u0259ri qul (t\u0259hkimli) kimi al\u0131b-satmaq h\u00fcququnu\",\n        \"E) M\u00fclk\u0259darlar\u0131n m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259rd\u0259 rus hakiml\u0259rini \u0259v\u0259z ed\u0259c\u0259yini\"\n    ],\n    \"correct\": 1,\n    \"exp\": \"\u0130zah: 1846-c\u0131 il 6 dekabr reskriptinin \u0259n b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259ti o idi ki, Az\u0259rbaycan b\u0259y v\u0259 a\u011falar\u0131n\u0131n torpaq \u00fcz\u0259rind\u0259ki m\u00fclkiyy\u0259t v\u0259 v\u0259r\u0259s\u0259lik h\u00fcquqlar\u0131 \u00c7ar Rusiya qanunlar\u0131 il\u0259 birm\u0259nal\u0131 olaraq tan\u0131nd\u0131 v\u0259 t\u0259sbit olundu.\"\n},\n{\n    \"q\": \"49. Xronoloji ard\u0131c\u0131ll\u0131q:\\n1. I Nikolay t\u0259r\u0259find\u0259n \\\"Ali m\u00fcs\u0259lman silki\\\"nin torpaq h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n reskriptl\u0259 tan\u0131nmas\u0131\\n2. C\u0259nubi Qafqaz\u0131n iki b\u00f6y\u00fck inzibati vahid\u0259 (X\u0259z\u0259r v\u0259 G\u00fcrc\u00fc-\u0130mereti) b\u00f6l\u00fcnm\u0259si\\n3. G\u0259nc\u0259, \u015eu\u015fa, \u015eamax\u0131 v\u0259 Bak\u0131da m\u00fcs\u0259lman m\u0259kt\u0259bl\u0259ri haqq\u0131nda \u0259sasnam\u0259nin q\u0259bul edilm\u0259si\\n4. Qafqaz\u0131n idar\u0259edilm\u0259sind\u0259 cani\u015finlik institutunun (Vorontsovun t\u0259yinat\u0131 il\u0259) f\u0259al d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn ba\u015flanmas\u0131 (1844-45-ci ill\u0259r \u0259r\u0259f\u0259si)\",\n    \"options\": [\n        \"A) 2, 4, 1, 3\",\n        \"B) 2, 1, 4, 3\",\n        \"C) 4, 2, 1, 3\",\n        \"D) 1, 2, 3, 4\",\n        \"E) 2, 3, 4, 1\"\n    ],\n    \"correct\": 0,\n    \"exp\": \"\u0130zah: \u0130ki b\u00f6y\u00fck vilay\u0259t - X\u0259z\u0259r v\u0259 G\u00fcrc\u00fc-\u0130mereti (1840) (2). Qafqaz Cani\u015finliyinin Vorontsov d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn ba\u015flamas\u0131 v\u0259 siyas\u0259tin d\u0259yi\u015fm\u0259 \u0259r\u0259f\u0259si (1844) (4). Reskript (1846 dekabr) (1). M\u00fcs\u0259lman m\u0259kt\u0259bl\u0259ri \u0259sasnam\u0259si (1849) (3). Ard\u0131c\u0131ll\u0131q: 2, 4, 1, 3.\"\n},\n{\n    \"q\": \"50. M\u0259ntiqi x\u00fclas\u0259 (DoK 4): B\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 XIX y\u00fczilliyin 40-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 \u015eimali Az\u0259rbaycanda ke\u00e7irilmi\u015f islahatlar\u0131n (1840 inzibati-m\u0259hk\u0259m\u0259, 1846 reskripti, 1846 inzibati, 1847 k\u0259ndli \u0259sasnam\u0259si) ba\u015fl\u0131ca strateji yekunu n\u0259 idi?\",\n    \"options\": [\n        \"A) \u00c7arizmin b\u00f6lg\u0259d\u0259ki feodal qal\u0131qlar\u0131n\u0131 d\u0259rhal l\u0259\u011fv ed\u0259r\u0259k \u015eimali Az\u0259rbaycan\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259 kapitalizm yoluna q\u0259d\u0259m qoydurmas\u0131\",\n        \"B) Rusiyan\u0131n C\u0259nubi Qafqaz\u0131 \u0259ld\u0259 saxlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259rbi-i\u015f\u011fal rejimind\u0259n (komendantl\u0131qdan) imtina ed\u0259r\u0259k, idar\u0259\u00e7iliyi m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirm\u0259si, yerli zad\u0259ganl\u0131\u011f\u0131 \u00f6z\u00fcn\u0259 sosial dayaq edib m\u00fclk\u0259dar-k\u0259ndli as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 h\u00fcquqi \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259y\u0259 salaraq m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 sistemini daha oturu\u015fmu\u015f, m\u00f6hk\u0259m qanuni \u0259saslara oturtmas\u0131\",\n        \"C) B\u00f6lg\u0259d\u0259 milli azadl\u0131q h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n tam q\u0259l\u0259b\u0259 \u00e7alaraq Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin yaranmas\u0131na z\u0259min haz\u0131rlamas\u0131\",\n        \"D) \u015eimali Az\u0259rbaycan\u0131n muxtar respublika statusu qazanmas\u0131 v\u0259 yerli idar\u0259\u00e7iliyin yerli ruhanil\u0259r\u0259 verilm\u0259si\",\n        \"E) Rus k\u0259ndlil\u0259rinin tamamil\u0259 Az\u0259rbaycana k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si il\u0259 yerli \u0259halinin yaln\u0131z s\u0259nayed\u0259 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na nail olunmas\u0131\"\n    ],\n    \"correct\": 1,\n    \"exp\": \"\u0130zah: 40-c\u0131 ill\u0259rin islahatlar\u0131n\u0131n f\u0259ls\u0259f\u0259si: kobud h\u0259rbi rejimd\u0259n (komendant) m\u00fclki-imperiya qanunlar\u0131na (1840, 1846) ke\u00e7id etm\u0259k; b\u0259yl\u0259ri m\u0259hv etm\u0259k deyil, onlar\u0131 dayaq etm\u0259k (1846 reskripti); k\u0259ndli naraz\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 qism\u0259n nizamlay\u0131b istismar\u0131 qanunil\u0259\u015fdirm\u0259k (1847). Bununla \u00e7arizm \u015eimali Az\u0259rbaycanda m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 idar\u0259\u00e7iliyini daha dayan\u0131ql\u0131, m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fmi\u015f sistem\u0259 \u00e7evirdi.\"\n}\n];\n\n\nlet currentIdx = 0;\nlet userAnswers = {};\nlet viewed = {0: true};\nlet isFinished = false;\n\nfunction initQuiz() {\n    const scale = document.getElementById('quiz-scale');\n    quizData.forEach((_, index) => {\n        const btn = document.createElement('button');\n        btn.className = 'scale-btn';\n        btn.innerText = index + 1;\n        btn.onclick = () => jumpToQuestion(index);\n        btn.id = `scale-btn-${index}`;\n        scale.appendChild(btn);\n    });\n    renderQuestion();\n}\n\nfunction updateScaleColors() {\n    quizData.forEach((_, index) => {\n        const btn = document.getElementById(`scale-btn-${index}`);\n        \n        \/\/ B\u00fct\u00fcn r\u0259ng klasslar\u0131n\u0131 t\u0259mizl\u0259yirik\n        btn.classList.remove('active', 'viewed', 'answered', 'correct-ans', 'wrong-ans');\n        \n        if (isFinished) {\n            \/\/ \u0130MTAHAN B\u0130TD\u0130KD\u018fN SONRAK\u0130 M\u018fNT\u0130Q\n            if (userAnswers[index] === quizData[index].correct) {\n                btn.classList.add('correct-ans'); \/\/ D\u00fczl\u0259r ya\u015f\u0131l\n            } else {\n                btn.classList.add('wrong-ans'); \/\/ S\u0259hvl\u0259r v\u0259 bo\u015f burax\u0131lanlar q\u0131rm\u0131z\u0131\n            }\n        } else {\n            \/\/ \u0130MTAHAN GED\u018fN ZAMAN M\u018fNT\u0130Q\n            if (userAnswers[index] !== undefined) {\n                btn.classList.add('answered'); \/\/ H\u0259r hans\u0131 cavab se\u00e7ilibs\u0259 ya\u015f\u0131l\n            } else if (viewed[index]) {\n                btn.classList.add('viewed'); \/\/ Bax\u0131l\u0131b amma se\u00e7ilm\u0259yibs\u0259 q\u0131rm\u0131z\u0131\n            }\n        }\n\n        if (index === currentIdx) {\n            btn.classList.add('active'); \/\/ Haz\u0131rda bax\u0131lan sual\u0131n \u0259traf\u0131ndak\u0131 ha\u015fiy\u0259\n        }\n    });\n}\n\nfunction renderQuestion() {\n    const q = quizData[currentIdx];\n    document.getElementById('question-text').innerText = q.q;\n    const optionsContainer = document.getElementById('options-container');\n    optionsContainer.innerHTML = '';\n    \n    q.options.forEach((opt, idx) => {\n        const label = document.createElement('label');\n        label.className = 'option-label';\n        if (userAnswers[currentIdx] === idx) label.classList.add('selected');\n        \n        if (isFinished) {\n            if (idx === q.correct) label.classList.add('correct');\n            if (userAnswers[currentIdx] === idx && idx !== q.correct) label.classList.add('wrong');\n            label.style.pointerEvents = 'none';\n        }\n\n        const input = document.createElement('input');\n        input.type = 'radio';\n        input.name = 'q-option';\n        input.value = idx;\n        if (userAnswers[currentIdx] === idx) input.checked = true;\n        if (!isFinished) {\n            input.onchange = () => selectOption(idx);\n        } else {\n            input.disabled = true;\n        }\n        \n        label.appendChild(input);\n        label.appendChild(document.createTextNode(opt));\n        optionsContainer.appendChild(label);\n    });\n\n    const expContainer = document.getElementById('explanation-container');\n    if (isFinished) {\n        expContainer.style.display = 'block';\n        expContainer.innerHTML = `<strong>\u0130zah:<\/strong> ${q.exp}`;\n    } else {\n        expContainer.style.display = 'none';\n    }\n\n    document.getElementById('btn-prev').disabled = currentIdx === 0;\n    \n    if (currentIdx === quizData.length - 1 && !isFinished) {\n        document.getElementById('btn-next').style.display = 'none';\n        document.getElementById('btn-finish').style.display = 'inline-block';\n    } else {\n        document.getElementById('btn-next').style.display = 'inline-block';\n        document.getElementById('btn-finish').style.display = 'none';\n    }\n    \n    if (currentIdx === quizData.length - 1 && isFinished) {\n        document.getElementById('btn-next').disabled = true;\n    } else {\n        document.getElementById('btn-next').disabled = false;\n    }\n\n    updateScaleColors();\n}\n\nfunction selectOption(idx) {\n    if (isFinished) return;\n    userAnswers[currentIdx] = idx;\n    renderQuestion();\n}\n\nfunction nextQuestion() {\n    if (currentIdx < quizData.length - 1) {\n        currentIdx++;\n        viewed[currentIdx] = true;\n        renderQuestion();\n    }\n}\n\nfunction prevQuestion() {\n    if (currentIdx > 0) {\n        currentIdx--;\n        viewed[currentIdx] = true;\n        renderQuestion();\n    }\n}\n\nfunction jumpToQuestion(idx) {\n    currentIdx = idx;\n    viewed[currentIdx] = true;\n    renderQuestion();\n}\n\nfunction finishQuiz() {\n    isFinished = true;\n    let score = 0;\n    quizData.forEach((q, idx) => {\n        if (userAnswers[idx] === q.correct) score++;\n    });\n    \n    \/\/ \u0130mtahan bit\u0259n kimi \u015fkalan\u0131 d\u00fcz\/s\u0259hv\u0259 g\u00f6r\u0259 r\u0259ngl\u0259yirik\n    updateScaleColors(); \n    \n    document.getElementById('quiz-content').style.display = 'none';\n    document.getElementById('quiz-results').style.display = 'block';\n    document.getElementById('score-text').innerText = `${score}\/${quizData.length}`;\n    \n    document.getElementById('btn-finish').style.display = 'none';\n    \n    \/\/ N\u0259tic\u0259ni n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn 3 saniy\u0259 sonra ilk suala qay\u0131d\u0131r\u0131q\n    setTimeout(() => {\n        document.getElementById('quiz-content').style.display = 'block';\n        currentIdx = 0;\n        renderQuestion();\n    }, 3000);\n}\n\ndocument.addEventListener('DOMContentLoaded', initQuiz);\n<\/script>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>YEN\u0130 Tarix f\u0259nni \u00fczr\u0259 elektron resurslar toplusu istifad\u0259nizd\u0259dir. \u018ftrafl\u0131 tan\u0131\u015f ol \u00dcmumi S\u0131naq \u0130mtahan\u0131 \u0130mtahan N\u0259tic\u0259si 0\/0 Yuxar\u0131dak\u0131 \u015fkaladan suallar\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 klikl\u0259y\u0259r\u0259k d\u00fczg\u00fcn cavablara v\u0259 izahlara baxa bil\u0259rsiniz. \u2190 Geri \u0130r\u0259li \u2192 N\u0259tic\u0259ni G\u00f6st\u0259r M\u00fc\u0259llif: R\u0259sul Mirz\u0259yev Bu tipd\u0259 olan 30 \u0259d\u0259d premium s\u0131naqlar\u0131 \u0259ld\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn klik edin. WhatsApp qrupumuza qo\u015fulmaq \u00fc\u00e7\u00fcn klik edin.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-626","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/626","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=626"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/626\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":627,"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/626\/revisions\/627"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=626"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}