{"id":595,"date":"2026-06-13T07:01:14","date_gmt":"2026-06-13T07:01:14","guid":{"rendered":"https:\/\/xronos.info\/?page_id=595"},"modified":"2026-06-13T07:01:14","modified_gmt":"2026-06-13T07:01:14","slug":"xv-yuzillikd%c9%99-idar%c9%99etm%c9%99-v%c9%99-sosial-iqtisadi-v%c9%99ziyy%c9%99t","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/xronos.info\/?page_id=595","title":{"rendered":"XV y\u00fczillikd\u0259 idar\u0259etm\u0259 v\u0259 sosial-iqtisadi v\u0259ziyy\u0259t"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"promo-banner\">\n    <div class=\"promo-content\">\n        <span class=\"promo-badge\">YEN\u0130<\/span>\n        <span>Tarix f\u0259nni \u00fczr\u0259 elektron resurslar toplusu istifad\u0259nizd\u0259dir.<\/span>\n    <\/div>\n    <a href=\"https:\/\/xronos.info\/?page_id=80\" class=\"promo-btn\">\u018ftrafl\u0131 tan\u0131\u015f ol<\/a>\n<\/div>\n\n<div id=\"premium-quiz-container\">\n    <div class=\"quiz-top-bar\">\n        <h2>\u00dcmumi S\u0131naq \u0130mtahan\u0131<\/h2>\n        <div id=\"quiz-scale\" class=\"quiz-scale\"><\/div>\n    <\/div>\n\n    <div id=\"quiz-content\" class=\"quiz-content\">\n        <h3 id=\"question-text\" class=\"question-text\"><\/h3>\n        <div id=\"options-container\" class=\"options-container\"><\/div>\n        <div id=\"explanation-container\" class=\"explanation-container\" style=\"display: none;\"><\/div>\n    <\/div>\n\n    <div id=\"quiz-results\" class=\"quiz-results\" style=\"display: none;\">\n        <h3>\u0130mtahan N\u0259tic\u0259si<\/h3>\n        <div class=\"score-circle\">\n            <span id=\"score-text\">0\/0<\/span>\n        <\/div>\n        <p>Yuxar\u0131dak\u0131 \u015fkaladan suallar\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 klikl\u0259y\u0259r\u0259k d\u00fczg\u00fcn cavablara v\u0259 izahlara baxa bil\u0259rsiniz.<\/p>\n    <\/div>\n\n    <div class=\"quiz-navigation\">\n        <button id=\"btn-prev\" class=\"nav-btn\" onclick=\"prevQuestion()\">\u2190 Geri<\/button>\n        <button id=\"btn-next\" class=\"nav-btn btn-primary\" onclick=\"nextQuestion()\">\u0130r\u0259li \u2192<\/button>\n        <button id=\"btn-finish\" class=\"nav-btn btn-finish\" style=\"display:none;\" onclick=\"finishQuiz()\">N\u0259tic\u0259ni G\u00f6st\u0259r<\/button>\n    <\/div>\n    \n    <div class=\"quiz-footer\">\n        M\u00fc\u0259llif: R\u0259sul Mirz\u0259yev\n    <\/div>\n<\/div>\n\n<div class=\"bottom-banners\">\n    <a href=\"https:\/\/wa.me\/994559339283?text=Salam,%2030%20%C9%99d%C9%99d%20premium%20s%C4%B1naq%20%C9%99ld%C9%99%20etm%C9%99k%20ist%C9%99yir%C9%99m.\" target=\"_blank\" class=\"action-banner premium-banner\">\n        <div class=\"banner-icon\">\n            <svg viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"currentColor\" width=\"28\" height=\"28\"><path d=\"M17.472 14.382c-.297-.149-1.758-.867-2.03-.967-.273-.099-.471-.148-.67.15-.197.297-.767.966-.94 1.164-.173.199-.347.223-.644.075-.297-.15-1.255-.463-2.39-1.475-.883-.788-1.48-1.761-1.653-2.059-.173-.297-.018-.458.13-.606.134-.133.298-.347.446-.52.149-.174.198-.298.298-.497.099-.198.05-.371-.025-.52-.075-.149-.669-1.612-.916-2.207-.242-.579-.487-.5-.669-.51a12.8 12.8 0 0 0-.57-.01c-.198 0-.52.074-.792.372-.272.297-1.04 1.016-1.04 2.479 0 1.462 1.065 2.875 1.213 3.074.149.198 2.096 3.2 5.077 4.487.709.306 1.262.489 1.694.625.712.227 1.36.195 1.871.118.571-.085 1.758-.719 2.006-1.413.248-.694.248-1.289.173-1.413-.074-.124-.272-.198-.57-.347m-5.421 7.403h-.004a9.87 9.87 0 0 1-5.031-1.378l-.361-.214-3.741.982.998-3.648-.235-.374a9.86 9.86 0 0 1-1.51-5.26c.001-5.45 4.436-9.884 9.888-9.884 2.64 0 5.122 1.03 6.988 2.898a9.825 9.825 0 0 1 2.893 6.994c-.003 5.45-4.437 9.884-9.885 9.884m8.413-18.297A11.815 11.815 0 0 0 12.05 0C5.495 0 .16 5.335.157 11.892c0 2.096.547 4.142 1.588 5.945L.057 24l6.305-1.654a11.882 11.882 0 0 0 5.683 1.448h.005c6.554 0 11.89-5.335 11.893-11.893a11.821 11.821 0 0 0-3.48-8.413z\"><\/path><\/svg>\n        <\/div>\n        <span>Bu tipd\u0259 olan 30 \u0259d\u0259d premium s\u0131naqlar\u0131 \u0259ld\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn klik edin.<\/span>\n    <\/a>\n\n    <a href=\"BURAYA_QURUP_LINKINI_YAZIN\" target=\"_blank\" class=\"action-banner group-banner\">\n        <div class=\"banner-icon\">\n            <svg viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"currentColor\" width=\"28\" height=\"28\"><path d=\"M17.472 14.382c-.297-.149-1.758-.867-2.03-.967-.273-.099-.471-.148-.67.15-.197.297-.767.966-.94 1.164-.173.199-.347.223-.644.075-.297-.15-1.255-.463-2.39-1.475-.883-.788-1.48-1.761-1.653-2.059-.173-.297-.018-.458.13-.606.134-.133.298-.347.446-.52.149-.174.198-.298.298-.497.099-.198.05-.371-.025-.52-.075-.149-.669-1.612-.916-2.207-.242-.579-.487-.5-.669-.51a12.8 12.8 0 0 0-.57-.01c-.198 0-.52.074-.792.372-.272.297-1.04 1.016-1.04 2.479 0 1.462 1.065 2.875 1.213 3.074.149.198 2.096 3.2 5.077 4.487.709.306 1.262.489 1.694.625.712.227 1.36.195 1.871.118.571-.085 1.758-.719 2.006-1.413.248-.694.248-1.289.173-1.413-.074-.124-.272-.198-.57-.347m-5.421 7.403h-.004a9.87 9.87 0 0 1-5.031-1.378l-.361-.214-3.741.982.998-3.648-.235-.374a9.86 9.86 0 0 1-1.51-5.26c.001-5.45 4.436-9.884 9.888-9.884 2.64 0 5.122 1.03 6.988 2.898a9.825 9.825 0 0 1 2.893 6.994c-.003 5.45-4.437 9.884-9.885 9.884m8.413-18.297A11.815 11.815 0 0 0 12.05 0C5.495 0 .16 5.335.157 11.892c0 2.096.547 4.142 1.588 5.945L.057 24l6.305-1.654a11.882 11.882 0 0 0 5.683 1.448h.005c6.554 0 11.89-5.335 11.893-11.893a11.821 11.821 0 0 0-3.48-8.413z\"><\/path><\/svg>\n        <\/div>\n        <span>WhatsApp qrupumuza qo\u015fulmaq \u00fc\u00e7\u00fcn klik edin.<\/span>\n    <\/a>\n<\/div>\n\n<style>\n    :root {\n        --primary: #2563eb;\n        --primary-hover: #1d4ed8;\n        --answered: #22c55e;\n        --skipped: #ef4444;\n        --unseen: #e5e7eb;\n        --bg: #ffffff;\n        --text: #1f2937;\n        --border: #e5e7eb;\n    }\n\n    \/* --- Dinamik Banner Stili --- *\/\n    .promo-banner {\n        max-width: 800px;\n        margin: 2rem auto 1rem auto;\n        background: linear-gradient(270deg, #1e3a8a, #4f46e5, #9333ea, #3b82f6);\n        background-size: 300% 300%;\n        animation: gradientBG 8s ease infinite;\n        color: #ffffff;\n        border-radius: 16px;\n        padding: 16px 24px;\n        display: flex;\n        justify-content: space-between;\n        align-items: center;\n        box-shadow: 0 10px 25px rgba(79, 70, 229, 0.25);\n        font-family: 'Segoe UI', system-ui, sans-serif;\n        box-sizing: border-box;\n    }\n\n    @keyframes gradientBG {\n        0% { background-position: 0% 50%; }\n        50% { background-position: 100% 50%; }\n        100% { background-position: 0% 50%; }\n    }\n\n    .promo-content {\n        display: flex;\n        align-items: center;\n        gap: 15px;\n        font-size: 15px;\n        font-weight: 600;\n        line-height: 1.5;\n    }\n\n    .promo-badge {\n        background: #fef08a;\n        color: #b45309;\n        padding: 4px 10px;\n        border-radius: 8px;\n        font-size: 12px;\n        font-weight: 800;\n        text-transform: uppercase;\n        letter-spacing: 0.5px;\n        animation: pulseBadge 2s infinite;\n        white-space: nowrap;\n    }\n\n    @keyframes pulseBadge {\n        0% { transform: scale(1); }\n        50% { transform: scale(1.08); }\n        100% { transform: scale(1); }\n    }\n\n    .promo-btn {\n        background: rgba(255, 255, 255, 0.15);\n        border: 1px solid rgba(255, 255, 255, 0.3);\n        color: #ffffff;\n        padding: 10px 20px;\n        border-radius: 10px;\n        font-weight: 600;\n        font-size: 14px;\n        text-decoration: none;\n        transition: all 0.3s ease;\n        white-space: nowrap;\n    }\n\n    .promo-btn:hover {\n        background: #ffffff;\n        color: #1e3a8a;\n    }\n\n    @media (max-width: 768px) {\n        .promo-banner {\n            flex-direction: column;\n            text-align: center;\n            gap: 15px;\n        }\n        .promo-content {\n            flex-direction: column;\n            gap: 10px;\n        }\n    }\n    \/* --- Banner Stili Sonu --- *\/\n\n    \/* --- WhatsApp Bannerl\u0259rin Stili --- *\/\n    .bottom-banners {\n        max-width: 800px;\n        margin: 1rem auto 2rem auto;\n        display: flex;\n        flex-direction: column;\n        gap: 15px;\n        font-family: 'Segoe UI', system-ui, sans-serif;\n    }\n\n    .action-banner {\n        display: flex;\n        align-items: center;\n        background: #25D366;\n        color: #ffffff;\n        text-decoration: none;\n        padding: 15px 24px;\n        border-radius: 16px;\n        font-weight: 600;\n        font-size: 16px;\n        box-shadow: 0 4px 15px rgba(37, 211, 102, 0.3);\n        transition: all 0.3s ease;\n    }\n\n    .action-banner:hover {\n        transform: translateY(-3px);\n        box-shadow: 0 8px 25px rgba(37, 211, 102, 0.4);\n        color: #ffffff;\n    }\n\n    .group-banner {\n        background: #128C7E;\n        box-shadow: 0 4px 15px rgba(18, 140, 126, 0.3);\n    }\n\n    .group-banner:hover {\n        box-shadow: 0 8px 25px rgba(18, 140, 126, 0.4);\n    }\n\n    .banner-icon {\n        margin-right: 15px;\n        display: flex;\n        align-items: center;\n        justify-content: center;\n    }\n\n    @media (max-width: 768px) {\n        .action-banner {\n            font-size: 14px;\n            padding: 12px 16px;\n        }\n        .banner-icon {\n            margin-right: 10px;\n        }\n    }\n    \/* --- WhatsApp Bannerl\u0259rin Stili Sonu --- *\/\n\n    #premium-quiz-container {\n        font-family: 'Segoe UI', system-ui, sans-serif;\n        max-width: 800px;\n        margin: 0 auto;\n        background: var(--bg);\n        border-radius: 16px;\n        box-shadow: 0 10px 25px rgba(0,0,0,0.05);\n        border: 1px solid var(--border);\n        overflow: hidden;\n        color: var(--text);\n    }\n\n    .quiz-top-bar {\n        background: #f8fafc;\n        padding: 1.5rem;\n        border-bottom: 1px solid var(--border);\n    }\n\n    .quiz-top-bar h2 {\n        margin: 0 0 1rem 0;\n        font-size: 1.25rem;\n        color: var(--text);\n        text-align: center;\n    }\n\n    .quiz-scale {\n        display: flex;\n        flex-wrap: wrap;\n        gap: 6px;\n        justify-content: center;\n    }\n\n    .scale-btn {\n        width: 32px;\n        height: 32px;\n        border-radius: 6px;\n        border: none;\n        background: var(--unseen);\n        color: #4b5563;\n        font-weight: 600;\n        font-size: 0.85rem;\n        cursor: pointer;\n        transition: all 0.2s;\n    }\n\n    .scale-btn:hover {\n        transform: translateY(-2px);\n    }\n\n    .scale-btn.active {\n        box-shadow: 0 0 0 2px #fff, 0 0 0 4px var(--primary);\n    }\n\n    .scale-btn.viewed { background: var(--skipped); color: white; }\n    .scale-btn.answered { background: var(--answered); color: white; }\n    .scale-btn.correct-ans { background: var(--answered); color: white; }\n    .scale-btn.wrong-ans { background: var(--skipped); color: white; }\n\n    .quiz-content { padding: 2rem; min-height: 300px; }\n    \n    .question-text {\n        font-size: 1.15rem;\n        line-height: 1.6;\n        margin-bottom: 1.5rem;\n        white-space: pre-line;\n    }\n\n    .options-container { display: flex; flex-direction: column; gap: 10px; }\n\n    .option-label {\n        display: flex;\n        align-items: center;\n        padding: 1rem;\n        border: 2px solid var(--border);\n        border-radius: 8px;\n        cursor: pointer;\n        transition: all 0.2s;\n    }\n\n    .option-label:hover { border-color: var(--primary); background: #eff6ff; }\n    \n    .option-label input { margin-right: 15px; transform: scale(1.2); cursor: pointer; }\n    \n    .option-label.selected {\n        border-color: var(--primary);\n        background: #eff6ff;\n    }\n\n    .option-label.correct {\n        border-color: var(--answered);\n        background: #f0fdf4;\n    }\n\n    .option-label.wrong {\n        border-color: var(--skipped);\n        background: #fef2f2;\n    }\n\n    .explanation-container {\n        margin-top: 1.5rem;\n        padding: 1rem;\n        background: #fef3c7;\n        border-left: 4px solid #f59e0b;\n        border-radius: 4px;\n        font-size: 0.95rem;\n        line-height: 1.5;\n    }\n\n    .quiz-navigation {\n        display: flex;\n        justify-content: space-between;\n        padding: 1.5rem 2rem;\n        border-top: 1px solid var(--border);\n        background: #f8fafc;\n    }\n\n    .nav-btn {\n        padding: 0.75rem 1.5rem;\n        border: none;\n        border-radius: 8px;\n        font-weight: 600;\n        cursor: pointer;\n        transition: 0.2s;\n        background: #e2e8f0;\n        color: #475569;\n    }\n\n    .nav-btn:hover { background: #cbd5e1; }\n    \n    .nav-btn.btn-primary { background: var(--primary); color: white; }\n    .nav-btn.btn-primary:hover { background: var(--primary-hover); }\n    \n    .nav-btn.btn-finish { background: var(--answered); color: white; margin-left: auto; }\n    .nav-btn.btn-finish:hover { background: #16a34a; }\n\n    .quiz-results { text-align: center; padding: 3rem 2rem; }\n    .score-circle {\n        width: 120px; height: 120px;\n        border-radius: 50%; background: #eff6ff;\n        border: 4px solid var(--primary);\n        display: flex; align-items: center; justify-content: center;\n        margin: 1rem auto; font-size: 2rem; font-weight: bold; color: var(--primary);\n    }\n\n    .quiz-footer {\n        text-align: right;\n        padding: 1rem 2rem;\n        font-size: 0.85rem;\n        color: #64748b;\n        font-weight: 600;\n        background: #fff;\n        border-top: 1px solid var(--border);\n    }\n<\/style>\n\n<script>\n\n\nconst quizData = [\n    {\n        \"q\": \"Sual 1. Qaraqoyunlu v\u0259 A\u011fqoyunlu d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin inzibati-siyasi xarakteristikas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 verilmi\u015f s\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259rind\u0259n hans\u0131 do\u011frudur?\",\n        \"options\": [\n            \"A) S\u0259b\u0259b: K\u0259nqa\u015f\u0131n q\u0259rarlar\u0131n\u0131n m\u0259cburi h\u00fcquqi q\u00fcvv\u0259y\u0259 malik olmamas\u0131. N\u0259tic\u0259: Ali m\u0259clisin d\u00f6vl\u0259tin yegan\u0259 idar\u0259edici orqan\u0131na \u00e7evrilm\u0259si.\",\n            \"B) S\u0259b\u0259b: Elatlara tam n\u0259zar\u0259tin edilm\u0259m\u0259si v\u0259 soyurqal torpaq sahibliyinin m\u00f6vcudlu\u011fu. N\u0259tic\u0259: Bu d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin tam m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fmi\u015f d\u00f6vl\u0259t\u0259 \u00e7evril\u0259 bilm\u0259m\u0259si.\",\n            \"C) S\u0259b\u0259b: H\u0259s\u0259n pad\u015fah\u0131n \\\"Qanunnam\u0259\\\" q\u0259bul etm\u0259si. N\u0259tic\u0259: B\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259 \u0259razisind\u0259 soyurqal torpaqlar\u0131n\u0131n l\u0259\u011fv edil\u0259r\u0259k xass torpaqlar\u0131na \u00e7evrilm\u0259si.\",\n            \"D) S\u0259b\u0259b: O\u011fuz-t\u00fcrkman boylar\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t idar\u0259\u00e7iliyind\u0259n uzaqla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131. N\u0259tic\u0259: Monqol d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rinin tamamil\u0259 r\u0259dd edilm\u0259si.\",\n            \"E) S\u0259b\u0259b: Xass\u0259 \u0259sg\u0259rl\u0259rinin l\u0259\u011fv edilm\u0259si. N\u0259tic\u0259: D\u00f6vl\u0259tin h\u0259rbi q\u00fcdr\u0259tinin yaln\u0131z muzdlu xristian \u0259sg\u0259rl\u0259rind\u0259n as\u0131l\u0131 v\u0259ziyy\u0259t\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: M\u0259nb\u0259d\u0259 birm\u0259nal\u0131 qeyd olunur ki, Qaraqoyunlu v\u0259 A\u011fqoyunlu d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri elatlara tam n\u0259zar\u0259tin edilm\u0259m\u0259si v\u0259 soyurqal torpaqlar\u0131n\u0131n m\u00f6vcudlu\u011fu s\u0259b\u0259bind\u0259n m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fmi\u015f d\u00f6vl\u0259t ola bilm\u0259dil\u0259r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 2. XV y\u00fczillik Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin idar\u0259etm\u0259 aparat\u0131n\u0131n t\u0259kam\u00fcl xronologiyas\u0131n\u0131 (m\u0259ntiqi ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131n\u0131) m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n1. \u0130dar\u0259\u00e7ilik sistemin\u0259 monqol d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik elementl\u0259rinin \u0259lav\u0259 olunaraq t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si\\n2. \u0130dar\u0259\u00e7ilik \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rinin o\u011fuz-t\u00fcrkman boylar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259n\u0259n\u0259vi sistem \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulma\u011fa ba\u015flanmas\u0131\\n3. Qaraqoyunlu v\u0259 A\u011fqoyunlu d\u00f6vl\u0259tl\u0259rind\u0259 bu qar\u0131\u015f\u0131q idar\u0259etm\u0259 sisteminin sintez \u015f\u0259klind\u0259 t\u0259tbiqi\",\n        \"options\": [\n            \"A) 2, 1, 3\",\n            \"B) 1, 2, 3\",\n            \"C) 3, 2, 1\",\n            \"D) 2, 3, 1\",\n            \"E) 1, 3, 2\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah: M\u0259nb\u0259y\u0259 \u0259sas\u0259n, idar\u0259\u00e7ilik sistemi \u0259vv\u0259lc\u0259 S\u0259lcuq imperiyas\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 formala\u015fm\u0131\u015f (2), sonra H\u00fclak\u00fcl\u0259r d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 bu sistem\u0259 monqol elementl\u0259ri \u0259lav\u0259 olunmu\u015f (1) v\u0259 n\u0259hay\u0259t XV \u0259srd\u0259 A\u011fqoyunlu\/Qaraqoyunlu d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri bu sintez sistemd\u0259n istifad\u0259 etmi\u015fl\u0259r (3).\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 3. C\u0259dv\u0259l\u0259 \u0259sas\u0259n XV y\u00fczillik idar\u0259etm\u0259 orqanlar\u0131 aras\u0131ndak\u0131 f\u0259rql\u0259ndirici x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri d\u00fczg\u00fcn e\u015fl\u0259\u015fdirin:\\nOrqan:\\nI. Ali m\u0259clis\\nII. K\u0259nqa\u015f (G\u0259n\u0259\u015f)\\n\u0130\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131:\\na. S\u00fclal\u0259 \u00fczvl\u0259ri v\u0259 \u0259mirl\u0259r\\nb. \u015eahzad\u0259l\u0259r, ali h\u0259rbi v\u0259 m\u00fclki \u0259yanlar\\nS\u0259lahiyy\u0259ti:\\nx. A\u00e7\u0131q v\u0259 m\u0259hdudiyy\u0259tsiz qanunvericilik\\ny. M\u00fcharib\u0259, s\u00fclh, taxt-taca varislik m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri\\nz. Yaln\u0131z m\u0259\u015fv\u0259r\u0259t\u00e7i (m\u0259sl\u0259h\u0259tverici) xarakter\",\n        \"options\": [\n            \"A) I - b, z ; II - a, y\",\n            \"B) I - a, y ; II - b, x\",\n            \"C) I - a, z ; II - b, y\",\n            \"D) I - b, x ; II - a, z\",\n            \"E) I - b, y ; II - a, x\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Ali m\u0259clis \u015fahzad\u0259l\u0259rd\u0259n, ali h\u0259rbi v\u0259 m\u00fclki \u0259yanlardan t\u0259\u015fkil olunan m\u0259\u015fv\u0259r\u0259t\u00e7i orqan idi (b, z). K\u0259nqa\u015f (G\u0259n\u0259\u015f) is\u0259 s\u00fclal\u0259 \u00fczvl\u0259ri v\u0259 \u0259mirl\u0259rin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 toplanan, m\u00fcharib\u0259, s\u00fclh, varislik m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rinin h\u0259ll edildiyi qapal\u0131 m\u0259\u015fv\u0259r\u0259t orqan\u0131 idi (a, y).\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 4. XV \u0259sr vergi sistemin\u0259 aid Eyler-Venn diaqram\u0131nda k\u0259si\u015f\u0259n (III) x\u00fcsusiyy\u0259ti tap\u0131n:\\n1. Malc\u0259h\u0259t vergisi\\n2. \u00c7obanb\u0259yi vergisi\\nIII. K\u0259si\u015fm\u0259\",\n        \"options\": [\n            \"A) H\u0259r ikisinin yaln\u0131z qeyri-m\u00fcs\u0259lmanlardan toplanmas\u0131\",\n            \"B) H\u0259r ikisinin s\u0259n\u0259tkarl\u0131q v\u0259 ticar\u0259t f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 t\u0259tbiq edilm\u0259si\",\n            \"C) H\u0259r ikisinin feodal iqtisadiyyat\u0131nda k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 y\u00f6n\u00fcml\u00fc (aqrar) vergi olmas\u0131\",\n            \"D) H\u0259r ikisinin suvarma suyundan istifad\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 al\u0131nmas\u0131\",\n            \"E) H\u0259r ikisinin H\u0259s\u0259n pad\u015fah t\u0259r\u0259find\u0259n tamamil\u0259 l\u0259\u011fv edilm\u0259si\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Malc\u0259h\u0259t istehsal edil\u0259n k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 m\u0259hsuluna g\u00f6r\u0259, \u00c7obanb\u0259yi is\u0259 maldarlardan otlaqdan istifad\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 al\u0131n\u0131rd\u0131. H\u0259r ikisi aqrar (k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131) m\u0259n\u015f\u0259li vergi idi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 5. Verilmi\u015f bloksxemi m\u0259ntiqi olaraq tamamlayan h\u0259rbi v\u0259zif\u0259li \u015f\u0259xsi m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\nM\u00fcharib\u0259 \u0259r\u0259f\u0259sidir \u2794 Vilay\u0259tl\u0259rd\u0259n qo\u015fun toplanmal\u0131d\u0131r \u2794 Toplanan qo\u015funun say\u0131 d\u0259qiql\u0259\u015fdirilm\u0259lidir \u2794 Bu i\u015fi icra ed\u0259n m\u0259mur = ?\",\n        \"options\": [\n            \"A) K\u0259l\u0259nt\u0259r\",\n            \"B) T\u0259va\u00e7i\",\n            \"C) Qaravul\",\n            \"D) Dar\u011fa\",\n            \"E) M\u0259likz\u0259d\u0259\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: M\u0259nb\u0259d\u0259 qeyd olunur ki, T\u0259va\u00e7i m\u00fcharib\u0259 \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 vilay\u0259tl\u0259rd\u0259n qo\u015fun toplayan v\u0259 onlar\u0131n say\u0131n\u0131 d\u0259qiql\u0259\u015fdir\u0259n m\u0259mur idi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 6. H\u0259s\u0259n pad\u015fah\u0131n \\\"Qanunnam\u0259\\\" q\u0259bul etm\u0259sinin s\u0259b\u0259b v\u0259 n\u0259tic\u0259 oxunda yanl\u0131\u015f olan b\u0259ndi se\u00e7in:\",\n        \"options\": [\n            \"A) M\u0259qs\u0259d: G\u00fccl\u00fc m\u0259rk\u0259zi hakimiyy\u0259t yaratmaq\",\n            \"B) M\u0259qs\u0259d: D\u00f6vl\u0259ti iqtisadi v\u0259 siyasi c\u0259h\u0259td\u0259n g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k\",\n            \"C) M\u0259qs\u0259d: Vergi toplanmas\u0131n\u0131 nizama salmaq\",\n            \"D) M\u0259qs\u0259d: Qayda-qanunu m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirm\u0259k\",\n            \"E) M\u0259qs\u0259d: K\u0259nqa\u015f\u0131n s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259rini l\u0259\u011fv edib onu Ali m\u0259clis\u0259 tabe etm\u0259k\"\n        ],\n        \"correct\": 4,\n        \"exp\": \"\u0130zah: M\u0259nb\u0259d\u0259 H\u0259s\u0259n pad\u015fah\u0131n \\\"Qanunnam\u0259\\\" q\u0259bul etm\u0259kd\u0259 m\u0259qs\u0259dl\u0259ri kimi g\u00fccl\u00fc m\u0259rk\u0259zi hakimiyy\u0259t yaratmaq, qayda-qanunu m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirm\u0259k, d\u00f6vl\u0259ti iqtisadi-siyasi g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k v\u0259 vergi toplanmas\u0131n\u0131 nizama salmaq g\u00f6st\u0259rilir. K\u0259nqa\u015f\u0131n l\u0259\u011fvi bar\u0259d\u0259 he\u00e7 bir m\u0259lumat yoxdur.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 7. XV y\u00fczillikd\u0259 \\\"Xass\u0259 \u0259sg\u0259rl\u0259ri\\\" il\u0259 \\\"Qaravul\\\"un funksiyalar\u0131n\u0131n f\u0259rqini g\u00f6st\u0259r\u0259n \u0259n d\u0259qiq ifad\u0259 hans\u0131d\u0131r?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Xass\u0259 \u0259sg\u0259rl\u0259ri yaln\u0131z m\u00fcharib\u0259 zaman\u0131 toplanan nizams\u0131z d\u0259st\u0259l\u0259r, Qaravul is\u0259 daimi ordu idi.\",\n            \"B) Xass\u0259 \u0259sg\u0259rl\u0259ri ordunun \u00f6z\u0259yini t\u0259\u015fkil ed\u0259n, illik maa\u015f alan daimi qo\u015fun, Qaravul is\u0259 k\u0259\u015ffiyyat i\u015fini h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259n hiss\u0259 idi.\",\n            \"C) Xass\u0259 \u0259sg\u0259rl\u0259ri s\u00fclal\u0259nin yaln\u0131z m\u00fclki qorunmas\u0131n\u0131, Qaravul is\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131nda h\u00fccumu t\u0259\u015fkil edirdi.\",\n            \"D) Xass\u0259 \u0259sg\u0259rl\u0259ri vergi y\u0131\u011f\u0131c\u0131lar\u0131, Qaravul is\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259 icra\u00e7\u0131lar\u0131 idi.\",\n            \"E) H\u0259r ikisi yaln\u0131z xristian \u0259halid\u0259n toplanm\u0131\u015f muzdlu d\u0259st\u0259l\u0259r idi.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: M\u0259nb\u0259d\u0259 ayd\u0131n \u015f\u0259kild\u0259 yaz\u0131l\u0131b: Xass\u0259 \u0259sg\u0259rl\u0259ri illik maa\u015f alan, ordunun \u00f6z\u0259yini t\u0259\u015fkil ed\u0259n daimi qo\u015fun idi. Qaravul is\u0259 k\u0259\u015ffiyyat i\u015fini h\u0259yata ke\u00e7irirdi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 8. Tarixi terminl\u0259rl\u0259 onlar\u0131n izah\u0131 aras\u0131ndak\u0131 pozulmu\u015f uy\u011funlu\u011fu tap\u0131n:\",\n        \"options\": [\n            \"A) Tam\u011fa - S\u0259n\u0259tkar v\u0259 tacirl\u0259rd\u0259n al\u0131nan vergi\",\n            \"B) Cizy\u0259 - Xristian \u0259halid\u0259n toplanan can vergisi\",\n            \"C) B\u0259hr\u0259 - Suvarma suyundan istifad\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 al\u0131nan vergi\",\n            \"D) Malc\u0259h\u0259t - Maldarlar\u0131n otlaqdan istifad\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00f6d\u0259diyi vergi\",\n            \"E) K\u0259nqa\u015f - Qapal\u0131 m\u0259\u015fv\u0259r\u0259t orqan\u0131\"\n        ],\n        \"correct\": 3,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Malc\u0259h\u0259t istehsal edil\u0259n m\u0259hsula g\u00f6r\u0259 al\u0131nan \u0259sas vergi idi. Maldarlar\u0131n otlaqdan istifad\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00f6d\u0259diyi vergi is\u0259 \u00c7obanb\u0259yi adlan\u0131rd\u0131.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 9. Siyasi v\u0259ziyy\u0259tin t\u0259hlili: Qaraqoyunlu v\u0259 A\u011fqoyunlu d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fmi\u015f d\u00f6vl\u0259t ola bilm\u0259m\u0259si amili \u00f6lk\u0259d\u0259 hans\u0131 t\u0259hl\u00fck\u0259nin daimi m\u00f6vcudlu\u011funu qa\u00e7\u0131lmaz edirdi? (Bilik D\u0259rinliyi - T\u0259hlil)\",\n        \"options\": [\n            \"A) Feodal m\u0259rk\u0259zd\u0259nqa\u00e7ma meyll\u0259rinin v\u0259 daxili \u00e7\u0259ki\u015fm\u0259l\u0259rin davam etm\u0259sini\",\n            \"B) S\u0259lcuq imperiyas\u0131n\u0131n yenid\u0259n b\u0259rpa olunmas\u0131 riskini\",\n            \"C) Monqol i\u015f\u011fallar\u0131n\u0131n m\u00fctl\u0259q \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259krarlanmas\u0131n\u0131\",\n            \"D) K\u0259ndlil\u0259rin idar\u0259\u00e7iliyi tam \u0259l\u0259 almas\u0131n\u0131\",\n            \"E) Tam\u011fa vergisinin b\u00fct\u00fcn \u0259halid\u0259n l\u0259\u011fv edilm\u0259sini\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Elatlara n\u0259zar\u0259tin olmamas\u0131 v\u0259 feodal (soyurqal) torpaq sahibliyinin m\u00f6vcudlu\u011fu m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fm\u0259y\u0259 mane olurdu ki, bu da birba\u015fa olaraq feodallar\u0131n g\u00fccl\u0259nm\u0259sin\u0259, m\u0259rk\u0259zd\u0259nqa\u00e7ma meyll\u0259rin\u0259 v\u0259 daxili \u00e7\u0259ki\u015fm\u0259l\u0259r\u0259 (feodal p\u0259rak\u0259nd\u0259liyin\u0259) g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131rd\u0131.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 10. S\u00fclh, m\u00fcharib\u0259 v\u0259 taxt-taca varislik kimi h\u0259yati m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin XV \u0259srd\u0259 q\u0259rarla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ali instansiya:\",\n        \"options\": [\n            \"A) T\u0259va\u00e7i idar\u0259si\",\n            \"B) Ali m\u0259clis\",\n            \"C) K\u0259nqa\u015f (G\u0259n\u0259\u015f)\",\n            \"D) Qaravulxana\",\n            \"E) Xass\u0259 divan\u0131\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah: M\u0259nb\u0259d\u0259 vur\u011fulan\u0131r ki, d\u00f6vl\u0259tin m\u00fcharib\u0259, s\u00fclh, taxt-taca varislik v\u0259 s. m\u00fch\u00fcm m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri K\u0259nqa\u015fda (G\u0259n\u0259\u015fd\u0259) h\u0259ll olunurdu.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 11. Xronoloji s\u0131ran\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n1. A\u011fqoyunlu d\u00f6vl\u0259tind\u0259 \\\"Qanunnam\u0259\\\"nin t\u0259tbiqi (H\u0259s\u0259n pad\u015fah d\u00f6vr\u00fc)\\n2. S\u0259lcuq imperiyas\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u0259n\u0259n\u0259vi t\u00fcrk-o\u011fuz idar\u0259etm\u0259 sisteminin formala\u015fmas\u0131\\n3. \u0130dar\u0259etm\u0259 sistemin\u0259 monqol d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik elementl\u0259rinin \u0259lav\u0259 olunmas\u0131\",\n        \"options\": [\n            \"A) 2, 3, 1\",\n            \"B) 1, 2, 3\",\n            \"C) 3, 2, 1\",\n            \"D) 2, 1, 3\",\n            \"E) 1, 3, 2\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah: \u018fvv\u0259lc\u0259 S\u0259lcuq imperiyas\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 sistem formala\u015f\u0131r (2), sonra H\u00fclak\u00fcl\u0259r d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 monqol elementl\u0259ri \u0259lav\u0259 olunur (3), XV \u0259srd\u0259 is\u0259 H\u0259s\u0259n pad\u015fah vergil\u0259ri nizama salmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Qanunnam\u0259 verir (1).\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 12. Ox\u015far x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rin tap\u0131lmas\u0131: B\u0259hr\u0259 v\u0259 \u00c7obanb\u0259yi vergil\u0259rinin iqtisadi ortaq c\u0259h\u0259ti n\u0259d\u0259n ibar\u0259tdir?\",\n        \"options\": [\n            \"A) H\u0259r ikisinin yaln\u0131z xristianlardan toplanmas\u0131\",\n            \"B) H\u0259r ikisinin s\u0259n\u0259tkarl\u0131qla ba\u011fl\u0131 ticar\u0259t r\u00fcsumu olmas\u0131\",\n            \"C) H\u0259r ikisinin spesifik resursdan (biri su, dig\u0259ri otlaq) istifad\u0259 m\u00fcqabilind\u0259 \u00f6d\u0259nilm\u0259si\",\n            \"D) H\u0259r ikisinin \u015f\u0259h\u0259r \u0259halisi \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f can vergisi olmas\u0131\",\n            \"E) H\u0259r ikisinin Qanunnam\u0259 il\u0259 tamamil\u0259 l\u0259\u011fv edilm\u0259si\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah: B\u0259hr\u0259 suvarma suyundan istifad\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259, \u00c7obanb\u0259yi is\u0259 otlaqdan istifad\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 al\u0131nan vergi idi. H\u0259r ikisi t\u0259bii resursdan istifad\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u00f6d\u0259nilirdi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 13. XV \u0259srd\u0259 Qaraqoyunlu v\u0259 A\u011fqoyunlu d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin inzibati t\u0259m\u0259lini t\u0259\u015fkil ed\u0259n etnik qrup hans\u0131 idi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Q\u0131p\u00e7aq-monqol birlikl\u0259ri\",\n            \"B) O\u011fuz-t\u00fcrkman boylar\u0131\",\n            \"C) Slavyan-alan qruplar\u0131\",\n            \"D) Fars-\u0259r\u0259b \u0259yanlar\u0131\",\n            \"E) S\u0259lcuq-x\u0259z\u0259r ittifaq\u0131\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: M\u0259nb\u0259d\u0259 qeyd edilir ki, Qaraqoyunlu v\u0259 A\u011fqoyunlu d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin yaranmas\u0131nda h\u0259lledici rol o\u011fuz-t\u00fcrkman boylar\u0131na m\u0259xsus olmu\u015fdur.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 14. C\u0259dv\u0259l \u0259sas\u0131nda uy\u011funlu\u011fu m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n1. Ordunun k\u0259\u015ffiyyat\u0131n\u0131 h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259n h\u0259rbi d\u0259st\u0259\\n2. D\u00f6vl\u0259tin \u0259sas qanunverici bazas\u0131n\u0131 nizamlayan s\u0259n\u0259d toplusu\\n3. Xristian \u0259halid\u0259n al\u0131nan vergi n\u00f6v\u00fc\\na. Cizy\u0259\\nb. Qaravul\\nc. Qanunnam\u0259\",\n        \"options\": [\n            \"A) 1-b, 2-c, 3-a\",\n            \"B) 1-a, 2-b, 3-c\",\n            \"C) 1-c, 2-a, 3-b\",\n            \"D) 1-b, 2-a, 3-c\",\n            \"E) 1-a, 2-c, 3-b\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah: K\u0259\u015ffiyyat \u2013 Qaravul (1-b); Qanunlar\u0131 nizamlayan \u2013 Qanunnam\u0259 (2-c); Xristian vergisi \u2013 Cizy\u0259 (3-a).\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 15. Eyler-Venn diaqram\u0131: XV \u0259sr vergil\u0259rini m\u00fcqayis\u0259 edin.\\n1. Malc\u0259h\u0259t\\n2. Tam\u011fa\\nIII. Ortaq x\u00fcsusiyy\u0259t\",\n        \"options\": [\n            \"A) 1. K\u0259ndlil\u0259rd\u0259n istehsal m\u0259hsuluna g\u00f6r\u0259 al\u0131nmas\u0131; 2. S\u0259n\u0259tkar v\u0259 tacirl\u0259rd\u0259n al\u0131nmas\u0131; III. D\u00f6vl\u0259t x\u0259zin\u0259sin\u0259 \u00f6d\u0259nil\u0259n iqtisadi vergil\u0259r olmas\u0131\",\n            \"B) 1. Suya g\u00f6r\u0259 al\u0131nmas\u0131; 2. Otla\u011fa g\u00f6r\u0259 al\u0131nmas\u0131; III. Dini vergi olmas\u0131\",\n            \"C) 1. Xristianlardan al\u0131nmas\u0131; 2. M\u00fcs\u0259lmanlardan al\u0131nmas\u0131; III. H\u0259rbi xidm\u0259td\u0259n azad olmaya g\u00f6r\u0259 verilm\u0259si\",\n            \"D) 1. S\u0259n\u0259tkarlardan al\u0131nmas\u0131; 2. Tacirl\u0259rd\u0259n al\u0131nmas\u0131; III. \u0130qta torpaqlar\u0131na t\u0259tbiq edilm\u0259m\u0259si\",\n            \"E) 1. Daimi ordunun m\u0259vacibi olmas\u0131; 2. K\u0259\u015ffiyyat x\u0259rci olmas\u0131; III. Qanunnam\u0259y\u0259 \u0259saslanmas\u0131\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Malc\u0259h\u0259t istehsal olunan m\u0259hsula g\u00f6r\u0259 aqrar vergi (1), Tam\u011fa is\u0259 s\u0259n\u0259tkar\/tacir vergisi idi (2). H\u0259r ikisi XV \u0259srd\u0259 Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tl\u0259rind\u0259 toplanan iqtisadi vergil\u0259r idi (III).\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 16. S\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259: Niy\u0259 XV \u0259srd\u0259 idar\u0259\u00e7ilik sistemi h\u0259m S\u0259lcuq, h\u0259m d\u0259 H\u00fclak\u00fc (monqol) elementl\u0259rinin sintezind\u0259n ibar\u0259t idi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) \u00c7\u00fcnki Qaraqoyunlu v\u0259 A\u011fqoyunlular \u00c7ingiz xan\u0131n birba\u015fa varisl\u0259ri idil\u0259r.\",\n            \"B) \u00c7\u00fcnki bu d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri quran o\u011fuz-t\u00fcrkman boylar\u0131 tarix\u0259n S\u0259lcuq \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131lar v\u0259 sonradan regionda m\u00f6vcud olmu\u015f H\u00fclak\u00fc (monqol) d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik t\u0259cr\u00fcb\u0259sini m\u0259nims\u0259yib t\u0259kmill\u0259\u015fdirmi\u015fdil\u0259r.\",\n            \"C) \u00c7\u00fcnki \u0259r\u0259b xilaf\u0259ti bu iki sistemin birl\u0259\u015fdirilm\u0259sini t\u0259l\u0259b edirdi.\",\n            \"D) \u00c7\u00fcnki Qanunnam\u0259 yaln\u0131z monqol dilind\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.\",\n            \"E) \u00c7\u00fcnki h\u0259rbi islahatlar zaman\u0131 yaln\u0131z xarici m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r c\u0259lb edilmi\u015fdi.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: M\u0259tnd\u0259 ayd\u0131n yaz\u0131l\u0131b ki, d\u00f6vl\u0259t idar\u0259\u00e7iliyi o\u011fuz-t\u00fcrkman boylar\u0131na m\u0259xsus oldu\u011fundan S\u0259lcuq \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulmu\u015f, H\u00fclak\u00fcl\u0259r d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 is\u0259 bu sistem\u0259 monqol elementl\u0259ri \u0259lav\u0259 olunub t\u0259kmill\u0259\u015fdirilmi\u015fdi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 17. M\u0259ntiqi z\u0259nciri tamamlay\u0131n:\\nFeodal monarxiya qurulu\u015fu \u2794 M\u0259rk\u0259zi hakimiyy\u0259tin g\u00fccl\u0259nm\u0259sin\u0259 mane olan amill\u0259rin (soyurqal, elatlara n\u0259zar\u0259tsizlik) m\u00f6vcudlu\u011fu \u2794 Uzun H\u0259s\u0259nin iqtisadi v\u0259 siyasi g\u00fcc\u00fc b\u0259rpa etm\u0259k c\u0259hdi \u2794 ?\",\n        \"options\": [\n            \"A) \\\"Qanunnam\u0259\\\"nin q\u0259bul edil\u0259r\u0259k vergi y\u0131\u011f\u0131m\u0131nda v\u0259 idar\u0259etm\u0259d\u0259 nizam yarad\u0131lma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131\",\n            \"B) Xass\u0259 \u0259sg\u0259rl\u0259rinin tamamil\u0259 t\u0259rxis edilm\u0259si\",\n            \"C) K\u0259nqa\u015f\u0131n s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259rinin k\u0259ndlil\u0259r\u0259 verilm\u0259si\",\n            \"D) O\u011fuz-t\u00fcrkman boylar\u0131n\u0131n Anadoludan s\u00fcrg\u00fcn edilm\u0259si\",\n            \"E) S\u0259lcuq idar\u0259etm\u0259 elementl\u0259rind\u0259n tamamil\u0259 imtina edilm\u0259si\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Feodal p\u0259rak\u0259nd\u0259liyin\u0259 v\u0259 m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fm\u0259m\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 Uzun H\u0259s\u0259n g\u00fccl\u00fc m\u0259rk\u0259zi hakimiyy\u0259t yaratmaq, qayda-qanunu m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirm\u0259k, vergi toplanmas\u0131n\u0131 nizama salmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Qanunnam\u0259 q\u0259bul etmi\u015fdi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 18. \\\"Ali m\u0259clis\\\" v\u0259 \\\"K\u0259nqa\u015f\\\" aras\u0131ndak\u0131 struktur f\u0259rqini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirin:\",\n        \"options\": [\n            \"A) Ali m\u0259clis daimi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n icra orqan\u0131, K\u0259nqa\u015f is\u0259 yaln\u0131z dini m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 baxan m\u0259hk\u0259m\u0259 idi.\",\n            \"B) Ali m\u0259clis \u015fahzad\u0259 v\u0259 \u0259yanlar\u0131n geni\u015f m\u0259\u015fv\u0259r\u0259t\u00e7i orqan\u0131, K\u0259nqa\u015f is\u0259 s\u00fclal\u0259 \u00fczvl\u0259ri v\u0259 \u0259mirl\u0259rin h\u0259lledici (s\u00fclh, m\u00fcharib\u0259) q\u0259rarlar verdiyi qapal\u0131 orqan idi.\",\n            \"C) Ali m\u0259clis ordunun k\u0259\u015ffiyyat\u0131na bax\u0131rd\u0131, K\u0259nqa\u015f is\u0259 vergil\u0259ri t\u0259yin edirdi.\",\n            \"D) Ali m\u0259clis yaln\u0131z o\u011fuzlardan, K\u0259nqa\u015f is\u0259 yaln\u0131z monqollardan t\u0259\u015fkil edilirdi.\",\n            \"E) H\u0259r ikisi eyni funksiyan\u0131 yerin\u0259 yetir\u0259n tam h\u00fcquqlu parlament idi.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: M\u0259nb\u0259d\u0259 qeyd olunur ki, Ali m\u0259clis \u015fahzad\u0259l\u0259rd\u0259n v\u0259 ali h\u0259rbi\/m\u00fclki \u0259yanlardan ibar\u0259t m\u0259\u015fv\u0259r\u0259t\u00e7i (geni\u015f) orqan, K\u0259nqa\u015f is\u0259 s\u00fclal\u0259 \u00fczvl\u0259ri v\u0259 \u0259mirl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t qapal\u0131 m\u0259\u015fv\u0259r\u0259t orqan\u0131 olub m\u00fch\u00fcm m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri (s\u00fclh, m\u00fcharib\u0259, varislik) h\u0259ll edirdi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 19. XV \u0259sr ordusunda xidm\u0259t ed\u0259n h\u0259rbi r\u00fctb\u0259l\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 bloksxemd\u0259 yanl\u0131\u015f variant\u0131 tap\u0131n:\",\n        \"options\": [\n            \"A) Xass\u0259 \u0259sg\u0259rl\u0259ri \u2794 Daimi qo\u015fun, illik maa\u015f\",\n            \"B) Qaravul \u2794 K\u0259\u015ffiyyat i\u015fi\",\n            \"C) T\u0259va\u00e7i \u2794 Vilay\u0259tl\u0259rd\u0259n qo\u015fun toplay\u0131b say\u0131n\u0131 d\u0259qiql\u0259\u015fdir\u0259n\",\n            \"D) Xass\u0259 \u0259sg\u0259rl\u0259ri \u2794 Ordunun \u00f6z\u0259yi\",\n            \"E) Qaravul \u2794 Vergi toplanmas\u0131n\u0131 nizama salan m\u0259mur\"\n        ],\n        \"correct\": 4,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Qaravul yaln\u0131z k\u0259\u015ffiyyat i\u015fini h\u0259yata ke\u00e7irirdi, vergi y\u0131\u011f\u0131lmas\u0131 v\u0259 ya nizamlanmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 f\u0259aliyy\u0259ti yox idi. Vergil\u0259ri nizamlayan Qanunnam\u0259 v\u0259 dig\u0259r maliyy\u0259 m\u0259murlar\u0131 idi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 20. S\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259 \u0259laq\u0259si:\\nS\u0259b\u0259b: H\u0259s\u0259n pad\u015fah\u0131n vergi toplanmas\u0131n\u0131 nizama salmaq v\u0259 m\u0259rk\u0259zi hakimiyy\u0259ti g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k ist\u0259m\u0259si.\\nN\u0259tic\u0259: ?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Cizy\u0259 vergisinin l\u0259\u011fvi\",\n            \"B) \\\"Qanunnam\u0259\\\"nin haz\u0131rlanaraq t\u0259tbiq edilm\u0259si\",\n            \"C) K\u0259nqa\u015f \u015furas\u0131n\u0131n ba\u011flanmas\u0131\",\n            \"D) S\u0259lcuq idar\u0259\u00e7ilik sistemind\u0259n Monqol sistemin\u0259 ke\u00e7id\",\n            \"E) B\u0259hr\u0259 vergisinin tam\u011faya birl\u0259\u015fdirilm\u0259si\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: M\u0259nb\u0259d\u0259 H\u0259s\u0259n pad\u015fah\u0131n \\\"Qanunnam\u0259\\\" verm\u0259kd\u0259 m\u0259qs\u0259dinin vergi toplanmas\u0131n\u0131 nizama salmaq, m\u0259rk\u0259zi hakimiyy\u0259ti g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k oldu\u011fu ayd\u0131n \u015f\u0259kild\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 21. T\u0259hlil tipli sual: Qaraqoyunlu v\u0259 A\u011fqoyunlu d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 \u0259n b\u00f6y\u00fck mane\u0259 hesab edil\u0259n iqtisadi amil hans\u0131 idi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) \u0130p\u0259k yolunun bu \u0259razid\u0259n ke\u00e7m\u0259m\u0259si\",\n            \"B) Soyurqal torpaq sahibliyinin m\u00f6vcudlu\u011fu\",\n            \"C) Tam\u011fa vergisinin y\u0131\u011f\u0131la bilm\u0259m\u0259si\",\n            \"D) Xass\u0259 \u0259sg\u0259rl\u0259rinin illik maa\u015f\u0131n\u0131n k\u0259silm\u0259si\",\n            \"E) B\u0259hr\u0259 vergisinin l\u0259\u011fv edilm\u0259si\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: M\u0259nb\u0259d\u0259 m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fm\u0259nin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alan iki \u0259sas s\u0259b\u0259b g\u00f6st\u0259rilir: elatlara tam n\u0259zar\u0259tin edilm\u0259m\u0259si v\u0259 soyurqal torpaqlar\u0131n\u0131n m\u00f6vcudlu\u011fu (m\u00fclkiyy\u0259t formas\u0131 kimi iqtisadi amil).\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 22. C\u0259dv\u0259l \u00fczr\u0259 uy\u011funlu\u011fu tap\u0131n. XV \u0259srd\u0259 d\u00f6vl\u0259tin varislik v\u0259 m\u00fcharib\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri hans\u0131 orqanda v\u0259 ya kimin vasit\u0259sil\u0259 h\u0259ll edilirdi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) T\u0259va\u00e7il\u0259rin h\u0259rbi \u015furas\u0131nda\",\n            \"B) K\u0259nqa\u015fda (G\u0259n\u0259\u015fd\u0259)\",\n            \"C) Yaln\u0131z Xass\u0259 \u0259sg\u0259rl\u0259rinin y\u0131\u011f\u0131nca\u011f\u0131nda\",\n            \"D) Qaravullar\u0131n gizli iclas\u0131nda\",\n            \"E) Ali m\u0259clisin m\u00fclki \u0259yanlar\u0131n\u0131n q\u0259rar\u0131 il\u0259\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: \\\"K\u0259nqa\u015f (G\u0259n\u0259\u015f): ... D\u00f6vl\u0259tin m\u00fcharib\u0259, s\u00fclh, taxt-taca varislik v\u0259 s. m\u00fch\u00fcm m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri burada h\u0259ll olunurdu.\\\"\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 23. XV \u0259srd\u0259 qeyri-m\u00fcs\u0259lmanlardan (xristianlardan) al\u0131nan vergi n\u0259 adlan\u0131rd\u0131 v\u0259 hans\u0131 s\u0259b\u0259b\u0259 g\u00f6r\u0259 toplan\u0131rd\u0131?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Tam\u011fa - ticar\u0259tl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olduqlar\u0131na g\u00f6r\u0259\",\n            \"B) B\u0259hr\u0259 - suyu israf etdikl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259\",\n            \"C) Malc\u0259h\u0259t - k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olduqlar\u0131na g\u00f6r\u0259\",\n            \"D) Cizy\u0259 - can vergisi olaraq\",\n            \"E) \u00c7obanb\u0259yi - xristianlar\u0131n otlaqlardan istifad\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259\"\n        ],\n        \"correct\": 3,\n        \"exp\": \"\u0130zah: M\u0259nb\u0259d\u0259 qeyd olunub: Cizy\u0259 - Xristian \u0259halid\u0259n toplanan can vergisi idi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 24. H\u0259s\u0259n pad\u015fah\u0131n \\\"Qanunnam\u0259\\\"sinin strateji h\u0259d\u0259fl\u0259rin\u0259 daxil deyildi:\",\n        \"options\": [\n            \"A) Qayda-qanunun m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si\",\n            \"B) D\u00f6vl\u0259tin iqtisadi c\u0259h\u0259td\u0259n dir\u00e7\u0259ldilm\u0259si\",\n            \"C) Siyasi c\u0259h\u0259td\u0259n g\u00fccl\u00fc d\u00f6vl\u0259t yarad\u0131lmas\u0131\",\n            \"D) \u015eahzad\u0259l\u0259rin K\u0259nqa\u015fdan k\u0259narla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131\",\n            \"E) Vergi y\u0131\u011f\u0131m\u0131nda \u00f6zba\u015f\u0131nal\u0131qlar\u0131n aradan qald\u0131r\u0131l\u0131b nizam yarad\u0131lmas\u0131\"\n        ],\n        \"correct\": 3,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Qanunnam\u0259nin m\u0259qs\u0259dl\u0259ri iqtisadi, siyasi g\u00fccl\u0259nm\u0259, vergi nizam\u0131 v\u0259 m\u0259rk\u0259zi hakimiyy\u0259ti g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k idi. \u015eahzad\u0259l\u0259rin K\u0259nqa\u015fdan uzaqla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 haqda he\u00e7 bir m\u00fcdd\u0259a yoxdur.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 25. Ox\u015far x\u00fcsusiyy\u0259t modeli: Malc\u0259h\u0259t, Tam\u011fa, \u00c7obanb\u0259yi, B\u0259hr\u0259. Bu 4 verginin ortaq x\u00fcsusiyy\u0259ti n\u0259dir?\",\n        \"options\": [\n            \"A) H\u0259r biri yaln\u0131z s\u0259n\u0259tkarlardan al\u0131n\u0131rd\u0131\",\n            \"B) Qaraqoyunlu v\u0259 A\u011fqoyunlu d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin iqtisadiyyat\u0131n\u0131 formala\u015fd\u0131ran vergi n\u00f6vl\u0259ridir\",\n            \"C) Barchas\u0131 h\u0259rbi xidm\u0259td\u0259n boyun qa\u00e7\u0131ranlardan al\u0131n\u0131rd\u0131\",\n            \"D) Bunlar XV \u0259srd\u0259 tamamil\u0259 l\u0259\u011fv edilmi\u015f k\u00f6hn\u0259 monqol vergil\u0259ri idi\",\n            \"E) H\u0259r biri qapal\u0131 m\u0259\u015fv\u0259r\u0259t orqan\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u015f\u0259xs\u0259n y\u0131\u011f\u0131l\u0131rd\u0131\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Ad\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n 4 vergi n\u00f6v\u00fc m\u0259nb\u0259d\u0259 XV \u0259srd\u0259 Qaraqoyunlu v\u0259 A\u011fqoyunlu d\u00f6vl\u0259tl\u0259rind\u0259 t\u0259tbiq edil\u0259n \u0259sas vergil\u0259r siyah\u0131s\u0131nda verilib v\u0259 iqtisadiyyat\u0131n vergi bazas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil edirdil\u0259r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 26. M\u0259ntiqi z\u0259nciri tamamlay\u0131n:\\nO\u011fuz-t\u00fcrkman boylar\u0131 \u2794 S\u0259lcuq idar\u0259etm\u0259 \u0259n\u0259n\u0259si \u2794 H\u00fclak\u00fcl\u0259r d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 monqol elementl\u0259rinin \u0259lav\u0259 edilm\u0259si \u2794 ?\",\n        \"options\": [\n            \"A) XV \u0259srd\u0259 C\u0259lairil\u0259r d\u00f6vl\u0259tinin yaranmas\u0131\",\n            \"B) XV \u0259srd\u0259 Qaraqoyunlu v\u0259 A\u011fqoyunlu d\u00f6vl\u0259t idar\u0259\u00e7iliyinin m\u00fcr\u0259kk\u0259b (sintez) formas\u0131\",\n            \"C) \u015eirvan\u015fahlar d\u00f6vl\u0259tinin tamamil\u0259 monqolla\u015fmas\u0131\",\n            \"D) Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259tind\u0259 T\u0259va\u00e7i v\u0259zif\u0259sinin l\u0259\u011fvi\",\n            \"E) \u018fr\u0259b xilaf\u0259tinin idar\u0259\u00e7ilik sistemin\u0259 qay\u0131d\u0131\u015f\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: M\u0259nb\u0259d\u0259 idar\u0259\u00e7iliyin o\u011fuz-t\u00fcrkman, S\u0259lcuq v\u0259 H\u00fclak\u00fc-monqol elementl\u0259ri \u00fcz\u0259rind\u0259 sintez olunaraq Qaraqoyunlu v\u0259 A\u011fqoyunlu d\u00f6vl\u0259tl\u0259rind\u0259 t\u0259tbiq edildiyi bildirilir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 27. Hans\u0131 orqan XV \u0259srd\u0259 \u015fahzad\u0259l\u0259r v\u0259 h\u0259rbi-m\u00fclki \u0259yanlardan t\u0259\u015fkil olunub m\u0259\u015fv\u0259r\u0259t\u00e7i funksiya da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131?\",\n        \"options\": [\n            \"A) K\u0259nqa\u015f\",\n            \"B) Xass\u0259\",\n            \"C) Ali m\u0259clis\",\n            \"D) T\u0259va\u00e7ixana\",\n            \"E) Qaravul b\u00f6l\u00fcy\u00fc\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah: \\\"Ali m\u0259clis: \u015eahzad\u0259l\u0259rd\u0259n, ali h\u0259rbi v\u0259 m\u00fclki \u0259yanlardan t\u0259\u015fkil olunan m\u0259\u015fv\u0259r\u0259t\u00e7i orqan idi.\\\"\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 28. Xronoloji ard\u0131c\u0131ll\u0131qla ba\u011fl\u0131 m\u0259ntiqi t\u0259hlil: Hans\u0131 hadis\u0259 d\u00f6vl\u0259tin m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 at\u0131lm\u0131\u015f \u0259n bariz iqtisadi-h\u00fcquqi add\u0131md\u0131r?\",\n        \"options\": [\n            \"A) T\u0259va\u00e7i v\u0259zif\u0259sinin K\u0259nqa\u015fa tabe edilm\u0259si\",\n            \"B) H\u0259s\u0259n pad\u015fah t\u0259r\u0259find\u0259n \\\"Qanunnam\u0259\\\"nin verilm\u0259si\",\n            \"C) Cizy\u0259 vergisinin b\u0259hr\u0259 il\u0259 \u0259v\u0259z olunmas\u0131\",\n            \"D) O\u011fuz-t\u00fcrkman boylar\u0131n\u0131n siyasi s\u0259hn\u0259d\u0259n silinm\u0259si\",\n            \"E) Xass\u0259 \u0259sg\u0259rl\u0259rinin xidm\u0259td\u0259n azad edilm\u0259si\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Qanunnam\u0259 h\u00fcquqi v\u0259 iqtisadi (vergil\u0259ri nizama salan) s\u0259n\u0259d idi v\u0259 birba\u015fa d\u00f6vl\u0259ti iqtisadi-siyasi c\u0259h\u0259td\u0259n g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k, m\u0259rk\u0259zi hakimiyy\u0259ti m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirm\u0259k h\u0259d\u0259fi da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 29. C\u0259dv\u0259l (Vergil\u0259r) - Yanl\u0131\u015f e\u015fl\u0259\u015fdirm\u0259ni tap\u0131n:\",\n        \"options\": [\n            \"A) Malc\u0259h\u0259t - \u0130stehsal edil\u0259n k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 m\u0259hsuluna g\u00f6r\u0259\",\n            \"B) B\u0259hr\u0259 - Suvarma suyundan istifad\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259\",\n            \"C) \u00c7obanb\u0259yi - Maldarlardan otla\u011fa g\u00f6r\u0259\",\n            \"D) Tam\u011fa - S\u0259n\u0259tkar v\u0259 tacirl\u0259rd\u0259n\",\n            \"E) Cizy\u0259 - H\u0259rbi q\u0259nim\u0259t vergisi olaraq \u0259sg\u0259rl\u0259rd\u0259n\"\n        ],\n        \"correct\": 4,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Cizy\u0259 h\u0259rbi q\u0259nim\u0259t vergisi deyildi, xristian (qeyri-m\u00fcs\u0259lman) \u0259halid\u0259n al\u0131nan can vergisi idi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 30. Eyler-Venn diaqram\u0131 t\u0259hlili: \\\"T\u0259va\u00e7i\\\" v\u0259 \\\"Qaravul\\\" h\u0259rbi v\u0259zif\u0259l\u0259rin ortaq (III) c\u0259h\u0259ti n\u0259dir?\",\n        \"options\": [\n            \"A) H\u0259r ikisinin yaln\u0131z s\u00fclh d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 x\u0259zin\u0259y\u0259 pul toplamas\u0131\",\n            \"B) H\u0259r ikisinin XV \u0259sr ordusunda spesifik h\u0259rbi funksiyalar\u0131 (biri k\u0259\u015ffiyyat, dig\u0259ri toplan\u0131\u015f\/qeydiyyat) yerin\u0259 yetir\u0259n strukturlar olmas\u0131\",\n            \"C) H\u0259r ikisinin H\u0259s\u0259n pad\u015fah\u0131n qanunnam\u0259si il\u0259 l\u0259\u011fv edilm\u0259si\",\n            \"D) H\u0259r ikisinin qapal\u0131 K\u0259nqa\u015fda \u0259yl\u0259\u015fm\u0259 h\u00fcququnun olmas\u0131\",\n            \"E) H\u0259r ikisinin yaln\u0131z d\u0259niz q\u00fcvv\u0259l\u0259rin\u0259 xidm\u0259t etm\u0259si\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: T\u0259va\u00e7i v\u0259 Qaravul h\u0259r ikisi ordunun qurulu\u015funa daxil olan, h\u0259rbi mahiyy\u0259tli (biri k\u0259\u015ffiyyat, biri qo\u015fun y\u0131\u011fma) v\u0259zif\u0259\/b\u00f6lm\u0259l\u0259r idi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 31. Qaraqoyunlu v\u0259 A\u011fqoyunlu d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259 \\\"Elatlara tam n\u0259zar\u0259tin edilm\u0259m\u0259si\\\" amili n\u0259 dem\u0259kdir? (T\u0259hlil - DoK 3)\",\n        \"options\": [\n            \"A) Oturaq \u0259halinin (\u015f\u0259h\u0259rlil\u0259rin) m\u0259rk\u0259zi hakimiyy\u0259t\u0259 qiyam etm\u0259si\",\n            \"B) K\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n tamamil\u0259 da\u011f\u0131lmas\u0131\",\n            \"C) Yar\u0131mk\u00f6\u00e7\u0259ri maldarl\u0131qla m\u0259\u015f\u011ful olan boylar\u0131n (elatlar\u0131n) m\u00fcst\u0259qil h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259r\u0259k m\u0259rk\u0259zi \u015fah hakimiyy\u0259tin\u0259 tam tabe olmamas\u0131, feodal ita\u0259tsizliyi\",\n            \"D) Elatlar\u0131n k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 k\u0259\u015ffiyyata - Qaravula c\u0259lb olunaraq d\u00f6vl\u0259ti g\u00fccl\u0259ndirm\u0259si\",\n            \"E) Elatlar\u0131n M\u0259clisd\u0259 q\u0259rar q\u0259bul etm\u0259k h\u00fcququnun m\u00fctl\u0259ql\u0259\u015fm\u0259si\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Elatlar (yar\u0131mk\u00f6\u00e7\u0259ri h\u0259rbi-maldar tayfalar) \u00f6z ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131na sadiq idil\u0259r v\u0259 onlar\u0131n \u015faha tam tabe olmamas\u0131 m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirilmi\u015f d\u00f6vl\u0259t yarad\u0131lmas\u0131na b\u00f6y\u00fck mane\u0259 (feodal p\u0259rak\u0259nd\u0259liyi) idi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 32. S\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259 z\u0259ncirind\u0259ki q\u0131r\u0131lman\u0131 tap\u0131n:\\nS\u0259b\u0259b: H\u0259rbi xidm\u0259t ed\u0259nl\u0259r\u0259 irsi torpaq m\u00fclkiyy\u0259ti kimi soyurqallar\u0131n verilm\u0259si -> N\u0259tic\u0259: \u0130ri feodallar\u0131n iqtisadi v\u0259 siyasi m\u00fcst\u0259qilliyinin artmas\u0131 -> N\u0259tic\u0259: ?\",\n        \"options\": [\n            \"A) M\u0259rk\u0259zi hakimiyy\u0259tin g\u00fccl\u0259nm\u0259si v\u0259 \u015fah\u0131n m\u00fctl\u0259q hakimiyy\u0259tinin q\u0259bulu\",\n            \"B) D\u00f6vl\u0259tin vahid idar\u0259etm\u0259 sisteminin da\u011f\u0131lmas\u0131 v\u0259 m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fm\u0259nin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131\",\n            \"C) T\u0259va\u00e7il\u0259rin ordunu rahat \u015f\u0259kild\u0259 bir yer\u0259 toplamas\u0131\",\n            \"D) B\u0259hr\u0259 vergisinin l\u0259\u011fv edilm\u0259si\",\n            \"E) Xass\u0259 \u0259sg\u0259rl\u0259rinin say\u0131n\u0131n 1 milyona \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Soyurqallar\u0131n paylanmas\u0131 feodallar\u0131 m\u0259rk\u0259zd\u0259n as\u0131l\u0131 olmayan q\u00fcvv\u0259l\u0259r\u0259 \u00e7evirirdi ki, bu da m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fm\u0259nin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 al\u0131rd\u0131. \\\"A\\\" variant\u0131 q\u0259tiyy\u0259n yanl\u0131\u015fd\u0131r, \u00e7\u00fcnki m\u0259rk\u0259zi hakimiyy\u0259ti z\u0259ifl\u0259dirdi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 33. H\u0259rbi qurulu\u015fda Xass\u0259 \u0259sg\u0259rl\u0259rinin daimi qo\u015fun v\u0259 illik maa\u015f alan statusu d\u00f6vl\u0259t\u0259 hans\u0131 \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc verirdi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Onlar\u0131n yaln\u0131z s\u00fclh d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fm\u0259l\u0259rini t\u0259min edirdi\",\n            \"B) D\u00f6vl\u0259tin h\u0259r an d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 haz\u0131r, pe\u015f\u0259kar v\u0259 birba\u015fa m\u0259rk\u0259z\u0259 tabe olan h\u0259rbi \u00f6z\u0259yinin m\u00f6vcudlu\u011funu\",\n            \"C) B\u00fct\u00fcn k\u0259\u015ffiyyat m\u0259lumatlar\u0131n\u0131n yaln\u0131z onlardan g\u0259lm\u0259sini\",\n            \"D) K\u0259nqa\u015fda h\u0259rbi q\u0259rarlar\u0131 yaln\u0131z onlar\u0131n q\u0259bul etm\u0259sini\",\n            \"E) Elatlar\u0131n orduya c\u0259lb olunmas\u0131n\u0131 tamamil\u0259 l\u0259\u011fv etm\u0259yi\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Xass\u0259 \u0259sg\u0259rl\u0259ri illik maa\u015f alan daimi qo\u015fun kimi ordunun \u00f6z\u0259yini t\u0259\u015fkil edir, \u015fah\u0131n (m\u0259rk\u0259zin) h\u0259r an istifad\u0259 ed\u0259 bil\u0259c\u0259yi daimi h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259si idi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 34. Bloksxem:\\nO\u011fuz-t\u00fcrkman boylar\u0131n\u0131n idar\u0259\u00e7ilik bazas\u0131 + ? = Qaraqoyunlu\/A\u011fqoyunlu idar\u0259etm\u0259 sistemi\",\n        \"options\": [\n            \"A) Bizans kils\u0259 qanunlar\u0131\",\n            \"B) S\u0259f\u0259vi q\u0131z\u0131lba\u015f \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri\",\n            \"C) H\u00fclak\u00fcl\u0259r d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u0259lav\u0259 olunmu\u015f monqol d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik elementl\u0259ri\",\n            \"D) \u018fr\u0259b xilaf\u0259tinin vergi g\u00fcz\u0259\u015ftl\u0259ri\",\n            \"E) M\u0259\u015frut\u0259 inqilab\u0131n\u0131n prinsipl\u0259ri\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah: M\u0259nb\u0259d\u0259 yaz\u0131l\u0131r: \u0130dar\u0259\u00e7ilik S\u0259lcuq (o\u011fuz-t\u00fcrkman) sistemi \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulmu\u015f, H\u00fclak\u00fcl\u0259r d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 is\u0259 buna monqol d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik elementl\u0259ri \u0259lav\u0259 olunub t\u0259kmill\u0259\u015fdirilmi\u015fdi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 35. Qanunnam\u0259d\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan \\\"vergi toplanmas\u0131n\u0131 nizama salmaq\\\" f\u0259aliyy\u0259tinin \u0259sas h\u0259d\u0259f k\u00fctl\u0259si (fayda g\u00f6r\u0259nl\u0259ri) kiml\u0259r ola bil\u0259rdi? (T\u0259hlil - M\u0259ntiqi \u00e7\u0131xar\u0131\u015f)\",\n        \"options\": [\n            \"A) Yaln\u0131z xaricd\u0259n g\u0259l\u0259n diplomatlar\",\n            \"B) Yaln\u0131z h\u0259rbi y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259n faydalanan T\u0259va\u00e7il\u0259r\",\n            \"C) Vergi y\u00fck\u00fc alt\u0131nda \u0259zil\u0259n \u0259hali (k\u0259ndli, s\u0259n\u0259tkar, tacir) v\u0259 g\u0259lirl\u0259rini sisteml\u0259\u015fdirm\u0259k ist\u0259y\u0259n m\u0259rk\u0259zi x\u0259zin\u0259 (d\u00f6vl\u0259t)\",\n            \"D) \u00d6zba\u015f\u0131na vergi toplayan yerli feodallar (soyurqal sahibl\u0259ri)\",\n            \"E) Monqol k\u0259\u015ffiyyat\u00e7\u0131lar\u0131\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Vergil\u0259rin nizama sal\u0131nmas\u0131 h\u0259m \u00f6zba\u015f\u0131nal\u0131qlar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alaraq r\u0259iyy\u0259tin (\u0259halinin) v\u0259ziyy\u0259tini y\u00fcng\u00fcll\u0259\u015fdirm\u0259k, h\u0259m d\u0259 x\u0259zin\u0259y\u0259 g\u0259l\u0259n g\u0259lirl\u0259ri t\u0259nziml\u0259m\u0259k m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131. Yerli feodallar is\u0259 bu nizam-intizamdan z\u0259r\u0259r g\u00f6r\u00fcrd\u00fcl\u0259r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 36. Ticar\u0259t v\u0259 s\u0259n\u0259tkarl\u0131qla m\u0259\u015f\u011ful olan \u015f\u0259xsl\u0259rin XV \u0259sr Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin b\u00fcdc\u0259sind\u0259ki y\u00fck\u00fc hans\u0131 vergi vasit\u0259sil\u0259 t\u0259nziml\u0259nirdi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) B\u0259hr\u0259\",\n            \"B) Cizy\u0259\",\n            \"C) Malc\u0259h\u0259t\",\n            \"D) Tam\u011fa\",\n            \"E) \u00c7obanb\u0259yi\"\n        ],\n        \"correct\": 3,\n        \"exp\": \"\u0130zah: M\u0259nb\u0259 qeyd edir ki, Tam\u011fa \u2013 s\u0259n\u0259tkar v\u0259 tacirl\u0259rd\u0259n al\u0131nan vergi idi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 37. XV \u0259srd\u0259 taxt-taca varislik (yeni \u015fah\u0131n se\u00e7ilm\u0259si v\u0259 ya t\u0259sdiqi) kimi h\u0259yati m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin K\u0259nqa\u015fda (G\u0259n\u0259\u015fd\u0259) m\u00fczakir\u0259 edilm\u0259si d\u00f6vl\u0259tin hans\u0131 x\u00fcsusiyy\u0259tind\u0259n ir\u0259li g\u0259lirdi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) S\u00fclal\u0259 \u00fczvl\u0259rinin v\u0259 g\u00fccl\u00fc \u0259mirl\u0259rin d\u00f6vl\u0259t idar\u0259\u00e7iliyind\u0259ki dominantl\u0131\u011f\u0131ndan (S\u0259lcuq-monqol \u0259n\u0259n\u0259sind\u0259n)\",\n            \"B) B\u00fct\u00fcn \u0259halinin se\u00e7ki h\u00fcququna malik olmas\u0131ndan\",\n            \"C) \u015eah\u0131n \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 he\u00e7 bir s\u0259lahiyy\u0259tinin olmamas\u0131ndan\",\n            \"D) Xristian \u0259halinin cizy\u0259 \u00f6d\u0259m\u0259kd\u0259n imtina etm\u0259sind\u0259n\",\n            \"E) Qaravullar\u0131n ordunu buraxmaq t\u0259hdidind\u0259n\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah: K\u0259nqa\u015f s\u00fclal\u0259 \u00fczvl\u0259rind\u0259n v\u0259 \u0259mirl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t idi. Taxt-taca varislik m\u0259s\u0259l\u0259sinin m\u0259hz onlarla m\u0259\u015fv\u0259r\u0259td\u0259 (qapal\u0131) h\u0259ll edilm\u0259si, d\u00f6vl\u0259td\u0259 n\u00fcfuzlu \u0259mirl\u0259rin v\u0259 s\u00fclal\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n (k\u00f6\u00e7\u0259ri h\u0259rbi \u0259yanlar\u0131n) g\u00fccl\u00fc n\u00fcfuza malik oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 38. Uy\u011funluq testini h\u0259ll edin (Vergil\u0259r v\u0259 statuslar\u0131):\\n1. Tam\u011fa\\n2. Malc\u0259h\u0259t\\na. XV \u0259srd\u0259 t\u0259tbiq olunan \u0259sas vergi idi\\nb. K\u0259ndlil\u0259rd\u0259n deyil, s\u0259n\u0259tkar v\u0259 tacirl\u0259rd\u0259n al\u0131n\u0131rd\u0131\\nc. Suvarma il\u0259 ba\u011fl\u0131 idi\",\n        \"options\": [\n            \"A) 1-b, 2-a\",\n            \"B) 1-a, 2-b\",\n            \"C) 1-c, 2-a\",\n            \"D) 1-b, 2-c\",\n            \"E) 1-a, 2-c\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Tam\u011fa s\u0259n\u0259tkar v\u0259 tacirl\u0259rd\u0259n al\u0131n\u0131r (1-b). Malc\u0259h\u0259t istehsal olunan m\u0259hsula g\u00f6r\u0259 al\u0131nan \u0259sas vergi idi (2-a). B\u0259hr\u0259 is\u0259 suvarma (c) il\u0259 ba\u011fl\u0131 idi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 39. Hans\u0131 amil Qaraqoyunlu v\u0259 A\u011fqoyunlu d\u00f6vl\u0259tl\u0259rini \\\"Feodal monarxiya\\\" statusunda birl\u0259\u015fdir\u0259n \u0259sas siyasi faktordur?\",\n        \"options\": [\n            \"A) D\u00f6vl\u0259tin h\u0259r c\u00fcr \u015furadan k\u0259nar t\u0259kba\u015f\u0131na idar\u0259 edilm\u0259si\",\n            \"B) K\u0259nqa\u015f v\u0259 Ali m\u0259clis kimi m\u0259\u015fv\u0259r\u0259t orqanlar\u0131n\u0131n m\u00f6vcudlu\u011funa baxmayaraq, ali h\u0259rbi-siyasi v\u0259 irsi hakimiyy\u0259tin bir s\u00fclal\u0259nin (\u015fah\u0131n) \u0259lind\u0259 c\u0259ml\u0259\u015fm\u0259si\",\n            \"C) Qanunnam\u0259l\u0259rin yaln\u0131z kils\u0259 qaydalar\u0131na \u0259saslanmas\u0131\",\n            \"D) Se\u00e7kili parlament sisteminin olmas\u0131\",\n            \"E) T\u0259va\u00e7il\u0259rin h\u0259r il yeni \u015fah se\u00e7m\u0259si\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Feodal monarxiyalarda irsi s\u00fclal\u0259 hakimiyy\u0259ti olur, eyni zamanda \u0259yanlar\u0131n v\u0259 s\u00fclal\u0259 \u00fczvl\u0259rinin m\u0259\u015fv\u0259r\u0259t orqanlar\u0131 (M\u0259clis, K\u0259nqa\u015f) f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. \u015eah ali suveren idi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 40. \\\"T\u0259va\u00e7i\\\"nin funksiyas\u0131 d\u00f6vl\u0259tin hans\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edirdi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Yaln\u0131z m\u0259hsul y\u0131\u011f\u0131m\u0131 zaman\u0131 (Malc\u0259h\u0259t y\u0131\u011f\u0131landa)\",\n            \"B) M\u00fcharib\u0259 \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 qo\u015funlar\u0131n vilay\u0259tl\u0259rd\u0259n s\u0259f\u0259rb\u0259r edilm\u0259si v\u0259 say\u0131n\u0131n d\u0259qiql\u0259\u015fdirilm\u0259si zaman\u0131\",\n            \"C) Xarici el\u00e7il\u0259rin saraya q\u0259bulu zaman\u0131\",\n            \"D) \u015eahzad\u0259l\u0259rin taxt-taca varislik m\u0259rasimind\u0259\",\n            \"E) Suvarma sisteml\u0259rinin \u00e7\u0259kilm\u0259sind\u0259 (B\u0259hr\u0259 vaxt\u0131)\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: M\u0259nb\u0259d\u0259 a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 \\\"T\u0259va\u00e7i: M\u00fcharib\u0259 \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 vilay\u0259tl\u0259rd\u0259n qo\u015fun toplayan v\u0259 onlar\u0131n say\u0131n\u0131 d\u0259qiql\u0259\u015fdir\u0259n m\u0259mur idi\\\" yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 41. S\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259:\\nS\u0259b\u0259b: H\u0259s\u0259n pad\u015fah\u0131n m\u0259rk\u0259zi hakimiyy\u0259ti g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn atd\u0131\u011f\u0131 add\u0131mlar\u0131n (Qanunnam\u0259nin) feodal p\u0259rak\u0259nd\u0259liyini tam aradan qald\u0131ra bilm\u0259m\u0259si.\\nN\u0259tic\u0259: (DoK - 2, anlay\u0131\u015f\u0131n t\u0259tbiqi)\",\n        \"options\": [\n            \"A) A\u011fqoyunlu d\u00f6vl\u0259ti tam m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fmi\u015f d\u00f6vl\u0259t ola bilm\u0259di\",\n            \"B) A\u011fqoyunlu d\u00f6vl\u0259ti Asiyan\u0131n \u0259n g\u00fccl\u00fc donanmas\u0131n\u0131 yaratd\u0131\",\n            \"C) Xass\u0259 \u0259sg\u0259rl\u0259ri l\u0259\u011fv edildi\",\n            \"D) \u00c7obanb\u0259yi vergisi b\u00fct\u00fcn d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259 qada\u011fan olundu\",\n            \"E) K\u0259nqa\u015f Ali m\u0259clisl\u0259 birl\u0259\u015fdi\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah: M\u0259nb\u0259d\u0259 qeyd olunur ki, Qanunnam\u0259 verils\u0259 d\u0259, soyurqal v\u0259 elatlara n\u0259zar\u0259tsizlik s\u0259b\u0259bind\u0259n m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fmi\u015f d\u00f6vl\u0259t ola bilm\u0259dil\u0259r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 42. XV \u0259sr Qaraqoyunlu v\u0259 A\u011fqoyunlu c\u0259miyy\u0259tinin sosial-iqtisadi h\u0259yat\u0131nda k\u00f6\u00e7\u0259ri v\u0259 yar\u0131mk\u00f6\u00e7\u0259ri \u0259halinin (maldarlar\u0131n) \u00f6d\u0259dikl\u0259ri vergi:\",\n        \"options\": [\n            \"A) Tam\u011fa\",\n            \"B) Malc\u0259h\u0259t\",\n            \"C) Cizy\u0259\",\n            \"D) B\u0259hr\u0259\",\n            \"E) \u00c7obanb\u0259yi\"\n        ],\n        \"correct\": 4,\n        \"exp\": \"\u0130zah: \u00c7obanb\u0259yi maldarlardan otlaqdan istifad\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 al\u0131nan vergi idi, dem\u0259li k\u00f6\u00e7\u0259ri\/maldar elatlara t\u0259tbiq olunurdu.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 43. \\\"Qaravul\\\" h\u0259rbi strukturunun m\u00fcasir d\u00f6vr h\u0259rbi terminologiyas\u0131ndak\u0131 \u0259n yax\u0131n ekvivalenti n\u0259 ola bil\u0259r? (Bilik D\u0259rinliyi - Analiz)\",\n        \"options\": [\n            \"A) H\u0259rbi prokurorluq\",\n            \"B) K\u0259\u015ffiyyat idar\u0259si \/ b\u00f6lm\u0259si\",\n            \"C) Arxa c\u0259bh\u0259 (t\u0259chizat) q\u00fcvv\u0259l\u0259ri\",\n            \"D) Tibb korpusu\",\n            \"E) H\u0259rbi d\u0259niz q\u00fcvv\u0259l\u0259ri\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Qaravul \\\"K\u0259\u015ffiyyat i\u015fini h\u0259yata ke\u00e7irirdil\u0259r\\\" kimi qeyd olundu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcasir k\u0259\u015ffiyyat b\u00f6lm\u0259l\u0259rin\u0259 uy\u011fundur.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 44. Vergil\u0259r v\u0259 onlar\u0131n h\u0259d\u0259f qruplar\u0131n\u0131 d\u00fczg\u00fcn g\u00f6st\u0259r\u0259n c\u0259dv\u0259li tamamlay\u0131n:\\n1. Tam\u011fa \u2794 X\\n2. Cizy\u0259 \u2794 Y\\n3. B\u0259hr\u0259 \u2794 Z\",\n        \"options\": [\n            \"A) X-s\u0259n\u0259tkarlar, Y-xristianlar, Z-\u0259kin\u00e7il\u0259r (suvarma suyuna g\u00f6r\u0259)\",\n            \"B) X-maldarlar, Y-\u015f\u0259h\u0259rlil\u0259r, Z-tacirl\u0259r\",\n            \"C) X-xristianlar, Y-s\u0259n\u0259tkarlar, Z-maldarlar\",\n            \"D) X-\u0259kin\u00e7il\u0259r, Y-tacirl\u0259r, Z-xristianlar\",\n            \"E) X-k\u0259\u015ffiyyat\u00e7\u0131lar, Y-t\u0259va\u00e7il\u0259r, Z-\u0259yanlar\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Tam\u011fa (s\u0259n\u0259tkar\/tacir), Cizy\u0259 (xristian \u0259hali), B\u0259hr\u0259 (suvarma suyundan istifad\u0259 ed\u0259n \u0259kin\u00e7il\u0259r).\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 45. Uzun H\u0259s\u0259nin q\u0259bul etdiyi \\\"Qanunnam\u0259\\\" hans\u0131 \u0259sas problem\u0259 qar\u015f\u0131 iqtisadi m\u00fcbariz\u0259 vasit\u0259si idi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Avropa k\u0259\u015ffl\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 ticar\u0259t yollar\u0131n\u0131n d\u0259yi\u015fm\u0259sin\u0259\",\n            \"B) Vilay\u0259tl\u0259rd\u0259 yerli \u0259mirl\u0259rin vergi toplanmas\u0131nda etdikl\u0259ri \u00f6zba\u015f\u0131nal\u0131qlara v\u0259 nizams\u0131zl\u0131\u011fa\",\n            \"C) K\u0259nqa\u015f\u0131n l\u00fczumsuz h\u0259rbi x\u0259rcl\u0259rin\u0259\",\n            \"D) Xass\u0259 \u0259sg\u0259rl\u0259rinin illik maa\u015f t\u0259l\u0259bin\u0259\",\n            \"E) Cizy\u0259 vergisinin az y\u0131\u011f\u0131lmas\u0131na\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Qanunnam\u0259nin m\u0259qs\u0259dl\u0259rind\u0259n biri vergi toplanmas\u0131n\u0131 nizama salmaq idi, bu da yerli feodallar\u0131n \u00f6zba\u015f\u0131nal\u0131qlar\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq v\u0259 xalq\u0131n iqtisadi y\u00fck\u00fcn\u00fc sisteml\u0259\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn idi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 46. M\u0259ntiqi z\u0259ncir: Hans\u0131 variant XV \u0259srd\u0259 \\\"Xass\u0259 \u0259sg\u0259rl\u0259ri\\\"nin d\u00f6vl\u0259td\u0259ki yerini do\u011fru g\u00f6st\u0259rir?\\nDaimi qo\u015fun \u2794 \u0130llik maa\u015fla t\u0259min olunma \u2794 ?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Yaln\u0131z xristianlardan t\u0259\u015fkil olunma\",\n            \"B) Ordunun \u00f6z\u0259yini t\u0259\u015fkil etm\u0259\",\n            \"C) Yaln\u0131z k\u0259\u015ffiyyatla m\u0259\u015f\u011ful olma\",\n            \"D) Vergi y\u0131\u011f\u0131m\u0131na n\u0259zar\u0259t etm\u0259\",\n            \"E) M\u00fcharib\u0259 \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 qo\u015fun say\u0131n\u0131 d\u0259qiql\u0259\u015fdirm\u0259\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: M\u0259nb\u0259d\u0259 Xass\u0259 \u0259sg\u0259rl\u0259ri ordunun \u00f6z\u0259yini t\u0259\u015fkil ed\u0259n, illik maa\u015f alan daimi qo\u015fun kimi verilib.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 47. Eyler-Venn diaqram\u0131 (Sosial-Siyasi orqanlar):\\n1. Ali m\u0259clis\\n2. K\u0259nqa\u015f (G\u0259n\u0259\u015f)\\nIII. Ortaq x\u00fcsusiyy\u0259t\",\n        \"options\": [\n            \"A) 1. Yaln\u0131z s\u00fclal\u0259 \u00fczvl\u0259rind\u0259n ibar\u0259t idi; 2. Yaln\u0131z xristianlardan ibar\u0259t idi; III. Vergi y\u0131\u011f\u0131c\u0131lar\u0131 idil\u0259r\",\n            \"B) 1. Geni\u015f m\u0259\u015fv\u0259r\u0259t\u00e7i orqan idi (\u015fahzad\u0259 v\u0259 \u0259yanlar); 2. Qapal\u0131 m\u0259\u015fv\u0259r\u0259t orqan\u0131 idi (s\u00fclal\u0259 v\u0259 \u0259mirl\u0259r); III. M\u0259rk\u0259zi d\u00f6vl\u0259t idar\u0259\u00e7iliyi sisteminin siyasi institutlar\u0131 idil\u0259r\",\n            \"C) 1. K\u0259\u015ffiyyat\u0131 idar\u0259 edirdi; 2. Vergil\u0259ri t\u0259yin edirdi; III. S\u0259lcuq d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 l\u0259\u011fv edilmi\u015fdil\u0259r\",\n            \"D) 1. \u0130llik maa\u015f al\u0131rd\u0131lar; 2. Yaln\u0131z m\u00fcharib\u0259 vaxt\u0131 toplan\u0131rd\u0131lar; III. Ordunun \u00f6z\u0259yi idil\u0259r\",\n            \"E) 1. H\u0259s\u0259n pad\u015fah t\u0259r\u0259find\u0259n yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131; 2. Qara Yusif t\u0259r\u0259find\u0259n l\u0259\u011fv edilmi\u015fdi; III. M\u0259hk\u0259m\u0259 orqan\u0131 idil\u0259r\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: H\u0259r iki orqan XV \u0259srd\u0259 m\u0259rk\u0259zi idar\u0259\u00e7ilik (m\u0259\u015fv\u0259r\u0259t) institutlar\u0131 idi. Ali m\u0259clis daha geni\u015f t\u0259rkibli, K\u0259nqa\u015f is\u0259 qapal\u0131 idi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 48. Siyasi v\u0259ziyy\u0259tl\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fchakim\u0259ni tamamlay\u0131n:\\nQaraqoyunlu v\u0259 A\u011fqoyunlu d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri g\u00fccl\u00fc ordulara v\u0259 qanunvericilik c\u0259hdl\u0259rin\u0259 (Qanunnam\u0259) malik olsalar da, m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fmi\u015f d\u00f6vl\u0259t ola bilm\u0259m\u0259l\u0259ri...\",\n        \"options\": [\n            \"A) Onlar\u0131n xarici siyas\u0259td\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 s\u00fclh t\u0259r\u0259fdar\u0131 olmas\u0131na s\u0259b\u0259b oldu.\",\n            \"B) D\u00f6vl\u0259tin i\u00e7\u0259rid\u0259n z\u0259ifl\u0259m\u0259sin\u0259 v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 feodal \u00e7\u0259ki\u015fm\u0259l\u0259rinin d\u0259rinl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 z\u0259min yaratd\u0131.\",\n            \"C) \u0130dar\u0259\u00e7iliyin tamamil\u0259 K\u0259nqa\u015fdan al\u0131naraq T\u0259va\u00e7iy\u0259 verilm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b oldu.\",\n            \"D) B\u00fct\u00fcn soyurqal torpaqlar\u0131n\u0131n iqtaya \u00e7evrilm\u0259sini m\u0259cbur etdi.\",\n            \"E) H\u0259s\u0259n pad\u015fah\u0131n taxtdan \u00f6z ist\u0259yi il\u0259 \u0259l \u00e7\u0259km\u0259sin\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xartd\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: M\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fmi\u015f d\u00f6vl\u0259tin olmamas\u0131 feodal p\u0259rak\u0259nd\u0259liyinin, m\u0259rk\u0259zd\u0259nqa\u00e7ma meyll\u0259rinin v\u0259 daxili \u00e7\u0259ki\u015fm\u0259l\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alma\u011fa imkan vermirdi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 49. Vergil\u0259rin x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rin\u0259 dair yanl\u0131\u015f e\u015fl\u0259\u015fdirm\u0259ni m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\",\n        \"options\": [\n            \"A) Malc\u0259h\u0259t - K\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 m\u0259hsuluna g\u00f6r\u0259 al\u0131n\u0131r\",\n            \"B) \u00c7obanb\u0259yi - Maldarlardan otlaq istifad\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 al\u0131n\u0131r\",\n            \"C) B\u0259hr\u0259 - Suvarma suyundan istifad\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn al\u0131n\u0131r\",\n            \"D) Tam\u011fa - Yaln\u0131z xristian s\u0259n\u0259tkarlar\u0131n can vergisi olaraq al\u0131n\u0131r\",\n            \"E) Cizy\u0259 - Xristian \u0259halid\u0259n toplanan can vergisidir\"\n        ],\n        \"correct\": 3,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Tam\u011fa yaln\u0131z xristianlardan v\u0259 can vergisi olaraq al\u0131nm\u0131rd\u0131, o \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 s\u0259n\u0259tkar v\u0259 tacirl\u0259rd\u0259n al\u0131nan ticar\u0259t-s\u0259n\u0259tkarl\u0131q vergisi idi. Xristianlar\u0131n can vergisi Cizy\u0259 idi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"Sual 50. XV \u0259sr Qaraqoyunlu v\u0259 A\u011fqoyunlu d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin yaranmas\u0131nda o\u011fuz-t\u00fcrkman boylar\u0131n\u0131n h\u0259lledici rol oynamas\u0131n\u0131n m\u0259ntiqi n\u0259tic\u0259si idar\u0259etm\u0259d\u0259 nec\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rdi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) \u0130dar\u0259etm\u0259 tamamil\u0259 \u0259r\u0259b xilaf\u0259ti qanunlar\u0131 il\u0259 \u0259v\u0259z olundu.\",\n            \"B) D\u00f6vl\u0259t idar\u0259\u00e7iliyi S\u0259lcuq imperiyas\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n formala\u015fm\u0131\u015f \u0259n\u0259n\u0259vi sistem \u00fcz\u0259rind\u0259 quruldu v\u0259 inki\u015faf etdirildi.\",\n            \"C) \u00d6lk\u0259d\u0259 b\u00fct\u00fcn r\u0259smi s\u0259n\u0259dl\u0259r yaln\u0131z monqol dilind\u0259 yaz\u0131lma\u011fa ba\u015fland\u0131.\",\n            \"D) O\u011fuz boylar\u0131 d\u00f6vl\u0259t idar\u0259\u00e7iliyind\u0259n k\u0259narla\u015fd\u0131r\u0131laraq yaln\u0131z T\u0259va\u00e7i v\u0259zif\u0259sin\u0259 t\u0259yin olundular.\",\n            \"E) Oturaq \u0259hali b\u00fct\u00fcn torpaq m\u00fclkiyy\u0259tini \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259r\u0259k soyurqal\u0131 l\u0259\u011fv etdi.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: M\u0259nb\u0259d\u0259 qeyd olundu\u011fu kimi, \\\"d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin yaranmas\u0131nda h\u0259lledici rol o\u011fuz-t\u00fcrkman boylar\u0131na m\u0259xsus oldu\u011fundan d\u00f6vl\u0259t idar\u0259\u00e7iliyi d\u0259 S\u0259lcuq imperiyas\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n formala\u015fm\u0131\u015f \u0259n\u0259n\u0259vi sistem \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulmu\u015fdu.\\\"\"\n    }\n];\n\n\nlet currentIdx = 0;\nlet userAnswers = {};\nlet viewed = {0: true};\nlet isFinished = false;\n\nfunction initQuiz() {\n    const scale = document.getElementById('quiz-scale');\n    quizData.forEach((_, index) => {\n        const btn = document.createElement('button');\n        btn.className = 'scale-btn';\n        btn.innerText = index + 1;\n        btn.onclick = () => jumpToQuestion(index);\n        btn.id = `scale-btn-${index}`;\n        scale.appendChild(btn);\n    });\n    renderQuestion();\n}\n\nfunction updateScaleColors() {\n    quizData.forEach((_, index) => {\n        const btn = document.getElementById(`scale-btn-${index}`);\n        \n        \/\/ B\u00fct\u00fcn r\u0259ng klasslar\u0131n\u0131 t\u0259mizl\u0259yirik\n        btn.classList.remove('active', 'viewed', 'answered', 'correct-ans', 'wrong-ans');\n        \n        if (isFinished) {\n            \/\/ \u0130MTAHAN B\u0130TD\u0130KD\u018fN SONRAK\u0130 M\u018fNT\u0130Q\n            if (userAnswers[index] === quizData[index].correct) {\n                btn.classList.add('correct-ans'); \/\/ D\u00fczl\u0259r ya\u015f\u0131l\n            } else {\n                btn.classList.add('wrong-ans'); \/\/ S\u0259hvl\u0259r v\u0259 bo\u015f burax\u0131lanlar q\u0131rm\u0131z\u0131\n            }\n        } else {\n            \/\/ \u0130MTAHAN GED\u018fN ZAMAN M\u018fNT\u0130Q\n            if (userAnswers[index] !== undefined) {\n                btn.classList.add('answered'); \/\/ H\u0259r hans\u0131 cavab se\u00e7ilibs\u0259 ya\u015f\u0131l\n            } else if (viewed[index]) {\n                btn.classList.add('viewed'); \/\/ Bax\u0131l\u0131b amma se\u00e7ilm\u0259yibs\u0259 q\u0131rm\u0131z\u0131\n            }\n        }\n\n        if (index === currentIdx) {\n            btn.classList.add('active'); \/\/ Haz\u0131rda bax\u0131lan sual\u0131n \u0259traf\u0131ndak\u0131 ha\u015fiy\u0259\n        }\n    });\n}\n\nfunction renderQuestion() {\n    const q = quizData[currentIdx];\n    document.getElementById('question-text').innerText = q.q;\n    const optionsContainer = document.getElementById('options-container');\n    optionsContainer.innerHTML = '';\n    \n    q.options.forEach((opt, idx) => {\n        const label = document.createElement('label');\n        label.className = 'option-label';\n        if (userAnswers[currentIdx] === idx) label.classList.add('selected');\n        \n        if (isFinished) {\n            if (idx === q.correct) label.classList.add('correct');\n            if (userAnswers[currentIdx] === idx && idx !== q.correct) label.classList.add('wrong');\n            label.style.pointerEvents = 'none';\n        }\n\n        const input = document.createElement('input');\n        input.type = 'radio';\n        input.name = 'q-option';\n        input.value = idx;\n        if (userAnswers[currentIdx] === idx) input.checked = true;\n        if (!isFinished) {\n            input.onchange = () => selectOption(idx);\n        } else {\n            input.disabled = true;\n        }\n        \n        label.appendChild(input);\n        label.appendChild(document.createTextNode(opt));\n        optionsContainer.appendChild(label);\n    });\n\n    const expContainer = document.getElementById('explanation-container');\n    if (isFinished) {\n        expContainer.style.display = 'block';\n        expContainer.innerHTML = `<strong>\u0130zah:<\/strong> ${q.exp}`;\n    } else {\n        expContainer.style.display = 'none';\n    }\n\n    document.getElementById('btn-prev').disabled = currentIdx === 0;\n    \n    if (currentIdx === quizData.length - 1 && !isFinished) {\n        document.getElementById('btn-next').style.display = 'none';\n        document.getElementById('btn-finish').style.display = 'inline-block';\n    } else {\n        document.getElementById('btn-next').style.display = 'inline-block';\n        document.getElementById('btn-finish').style.display = 'none';\n    }\n    \n    if (currentIdx === quizData.length - 1 && isFinished) {\n        document.getElementById('btn-next').disabled = true;\n    } else {\n        document.getElementById('btn-next').disabled = false;\n    }\n\n    updateScaleColors();\n}\n\nfunction selectOption(idx) {\n    if (isFinished) return;\n    userAnswers[currentIdx] = idx;\n    renderQuestion();\n}\n\nfunction nextQuestion() {\n    if (currentIdx < quizData.length - 1) {\n        currentIdx++;\n        viewed[currentIdx] = true;\n        renderQuestion();\n    }\n}\n\nfunction prevQuestion() {\n    if (currentIdx > 0) {\n        currentIdx--;\n        viewed[currentIdx] = true;\n        renderQuestion();\n    }\n}\n\nfunction jumpToQuestion(idx) {\n    currentIdx = idx;\n    viewed[currentIdx] = true;\n    renderQuestion();\n}\n\nfunction finishQuiz() {\n    isFinished = true;\n    let score = 0;\n    quizData.forEach((q, idx) => {\n        if (userAnswers[idx] === q.correct) score++;\n    });\n    \n    \/\/ \u0130mtahan bit\u0259n kimi \u015fkalan\u0131 d\u00fcz\/s\u0259hv\u0259 g\u00f6r\u0259 r\u0259ngl\u0259yirik\n    updateScaleColors(); \n    \n    document.getElementById('quiz-content').style.display = 'none';\n    document.getElementById('quiz-results').style.display = 'block';\n    document.getElementById('score-text').innerText = `${score}\/${quizData.length}`;\n    \n    document.getElementById('btn-finish').style.display = 'none';\n    \n    \/\/ N\u0259tic\u0259ni n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn 3 saniy\u0259 sonra ilk suala qay\u0131d\u0131r\u0131q\n    setTimeout(() => {\n        document.getElementById('quiz-content').style.display = 'block';\n        currentIdx = 0;\n        renderQuestion();\n    }, 3000);\n}\n\ndocument.addEventListener('DOMContentLoaded', initQuiz);\n<\/script>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>YEN\u0130 Tarix f\u0259nni \u00fczr\u0259 elektron resurslar toplusu istifad\u0259nizd\u0259dir. \u018ftrafl\u0131 tan\u0131\u015f ol \u00dcmumi S\u0131naq \u0130mtahan\u0131 \u0130mtahan N\u0259tic\u0259si 0\/0 Yuxar\u0131dak\u0131 \u015fkaladan suallar\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 klikl\u0259y\u0259r\u0259k d\u00fczg\u00fcn cavablara v\u0259 izahlara baxa bil\u0259rsiniz. \u2190 Geri \u0130r\u0259li \u2192 N\u0259tic\u0259ni G\u00f6st\u0259r M\u00fc\u0259llif: R\u0259sul Mirz\u0259yev Bu tipd\u0259 olan 30 \u0259d\u0259d premium s\u0131naqlar\u0131 \u0259ld\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn klik edin. WhatsApp qrupumuza qo\u015fulmaq \u00fc\u00e7\u00fcn klik edin.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-595","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/595","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=595"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/595\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":596,"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/595\/revisions\/596"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=595"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}