{"id":471,"date":"2026-06-07T08:25:37","date_gmt":"2026-06-07T08:25:37","guid":{"rendered":"https:\/\/xronos.info\/?page_id=471"},"modified":"2026-06-07T08:25:37","modified_gmt":"2026-06-07T08:25:37","slug":"erk%c9%99n-orta-%c9%99srl%c9%99r-turk-dovl%c9%99tl%c9%99ri","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/xronos.info\/?page_id=471","title":{"rendered":"Erk\u0259n orta \u0259srl\u0259r t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri"},"content":{"rendered":"\n<!-- Dinamik Reklam Banneri -->\n<div class=\"promo-banner\">\n    <div class=\"promo-content\">\n        <span class=\"promo-badge\">YEN\u0130<\/span>\n        <span>Tarix f\u0259nni \u00fczr\u0259 elektron resurslar toplusu istifad\u0259nizd\u0259dir.<\/span>\n    <\/div>\n    <a href=\"https:\/\/xronos.info\/?page_id=80\" class=\"promo-btn\">\u018ftrafl\u0131 tan\u0131\u015f ol<\/a>\n<\/div>\n\n<div id=\"premium-quiz-container\">\n    <div class=\"quiz-top-bar\">\n        <h2>\u00dcmumi S\u0131naq \u0130mtahan\u0131<\/h2>\n        <div id=\"quiz-scale\" class=\"quiz-scale\"><\/div>\n    <\/div>\n\n    <div id=\"quiz-content\" class=\"quiz-content\">\n        <h3 id=\"question-text\" class=\"question-text\"><\/h3>\n        <div id=\"options-container\" class=\"options-container\"><\/div>\n        <div id=\"explanation-container\" class=\"explanation-container\" style=\"display: none;\"><\/div>\n    <\/div>\n\n    <div id=\"quiz-results\" class=\"quiz-results\" style=\"display: none;\">\n        <h3>\u0130mtahan N\u0259tic\u0259si<\/h3>\n        <div class=\"score-circle\">\n            <span id=\"score-text\">0\/0<\/span>\n        <\/div>\n        <p>Yuxar\u0131dak\u0131 \u015fkaladan suallar\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 klikl\u0259y\u0259r\u0259k d\u00fczg\u00fcn cavablara v\u0259 izahlara baxa bil\u0259rsiniz.<\/p>\n    <\/div>\n\n    <div class=\"quiz-navigation\">\n        <button id=\"btn-prev\" class=\"nav-btn\" onclick=\"prevQuestion()\">\u2190 Geri<\/button>\n        <button id=\"btn-next\" class=\"nav-btn btn-primary\" onclick=\"nextQuestion()\">\u0130r\u0259li \u2192<\/button>\n        <button id=\"btn-finish\" class=\"nav-btn btn-finish\" style=\"display:none;\" onclick=\"finishQuiz()\">N\u0259tic\u0259ni G\u00f6st\u0259r<\/button>\n    <\/div>\n    \n    <div class=\"quiz-footer\">\n        M\u00fc\u0259llif: R\u0259sul Mirz\u0259yev\n    <\/div>\n<\/div>\n\n<style>\n    :root {\n        --primary: #2563eb;\n        --primary-hover: #1d4ed8;\n        --answered: #22c55e;\n        --skipped: #ef4444;\n        --unseen: #e5e7eb;\n        --bg: #ffffff;\n        --text: #1f2937;\n        --border: #e5e7eb;\n    }\n\n    \/* --- Dinamik Banner Stili --- *\/\n    .promo-banner {\n        max-width: 800px;\n        margin: 2rem auto 1rem auto;\n        background: linear-gradient(270deg, #1e3a8a, #4f46e5, #9333ea, #3b82f6);\n        background-size: 300% 300%;\n        animation: gradientBG 8s ease infinite;\n        color: #ffffff;\n        border-radius: 16px;\n        padding: 16px 24px;\n        display: flex;\n        justify-content: space-between;\n        align-items: center;\n        box-shadow: 0 10px 25px rgba(79, 70, 229, 0.25);\n        font-family: 'Segoe UI', system-ui, sans-serif;\n        box-sizing: border-box;\n    }\n\n    @keyframes gradientBG {\n        0% { background-position: 0% 50%; }\n        50% { background-position: 100% 50%; }\n        100% { background-position: 0% 50%; }\n    }\n\n    .promo-content {\n        display: flex;\n        align-items: center;\n        gap: 15px;\n        font-size: 15px;\n        font-weight: 600;\n        line-height: 1.5;\n    }\n\n    .promo-badge {\n        background: #fef08a;\n        color: #b45309;\n        padding: 4px 10px;\n        border-radius: 8px;\n        font-size: 12px;\n        font-weight: 800;\n        text-transform: uppercase;\n        letter-spacing: 0.5px;\n        animation: pulseBadge 2s infinite;\n        white-space: nowrap;\n    }\n\n    @keyframes pulseBadge {\n        0% { transform: scale(1); }\n        50% { transform: scale(1.08); }\n        100% { transform: scale(1); }\n    }\n\n    .promo-btn {\n        background: rgba(255, 255, 255, 0.15);\n        border: 1px solid rgba(255, 255, 255, 0.3);\n        color: #ffffff;\n        padding: 10px 20px;\n        border-radius: 10px;\n        font-weight: 600;\n        font-size: 14px;\n        text-decoration: none;\n        transition: all 0.3s ease;\n        white-space: nowrap;\n    }\n\n    .promo-btn:hover {\n        background: #ffffff;\n        color: #1e3a8a;\n    }\n\n    @media (max-width: 768px) {\n        .promo-banner {\n            flex-direction: column;\n            text-align: center;\n            gap: 15px;\n        }\n        .promo-content {\n            flex-direction: column;\n            gap: 10px;\n        }\n    }\n    \/* --- Banner Stili Sonu --- *\/\n\n    #premium-quiz-container {\n        font-family: 'Segoe UI', system-ui, sans-serif;\n        max-width: 800px;\n        margin: 0 auto 2rem auto; \/* Banner il\u0259 uy\u011funla\u015fmaq \u00fc\u00e7\u00fcn margin d\u0259yi\u015fdirildi *\/\n        background: var(--bg);\n        border-radius: 16px;\n        box-shadow: 0 10px 25px rgba(0,0,0,0.05);\n        border: 1px solid var(--border);\n        overflow: hidden;\n        color: var(--text);\n    }\n\n    .quiz-top-bar {\n        background: #f8fafc;\n        padding: 1.5rem;\n        border-bottom: 1px solid var(--border);\n    }\n\n    .quiz-top-bar h2 {\n        margin: 0 0 1rem 0;\n        font-size: 1.25rem;\n        color: var(--text);\n        text-align: center;\n    }\n\n    .quiz-scale {\n        display: flex;\n        flex-wrap: wrap;\n        gap: 6px;\n        justify-content: center;\n    }\n\n    .scale-btn {\n        width: 32px;\n        height: 32px;\n        border-radius: 6px;\n        border: none;\n        background: var(--unseen);\n        color: #4b5563;\n        font-weight: 600;\n        font-size: 0.85rem;\n        cursor: pointer;\n        transition: all 0.2s;\n    }\n\n    .scale-btn:hover {\n        transform: translateY(-2px);\n    }\n\n    .scale-btn.active {\n        box-shadow: 0 0 0 2px #fff, 0 0 0 4px var(--primary);\n    }\n\n    .scale-btn.viewed { background: var(--skipped); color: white; }\n    .scale-btn.answered { background: var(--answered); color: white; }\n\n    .quiz-content { padding: 2rem; min-height: 300px; }\n    \n    .question-text {\n        font-size: 1.15rem;\n        line-height: 1.6;\n        margin-bottom: 1.5rem;\n        white-space: pre-line;\n    }\n\n    .options-container { display: flex; flex-direction: column; gap: 10px; }\n\n    .option-label {\n        display: flex;\n        align-items: center;\n        padding: 1rem;\n        border: 2px solid var(--border);\n        border-radius: 8px;\n        cursor: pointer;\n        transition: all 0.2s;\n    }\n\n    .option-label:hover { border-color: var(--primary); background: #eff6ff; }\n    \n    .option-label input { margin-right: 15px; transform: scale(1.2); cursor: pointer; }\n    \n    .option-label.selected {\n        border-color: var(--primary);\n        background: #eff6ff;\n    }\n\n    .option-label.correct {\n        border-color: var(--answered);\n        background: #f0fdf4;\n    }\n\n    .option-label.wrong {\n        border-color: var(--skipped);\n        background: #fef2f2;\n    }\n\n    .explanation-container {\n        margin-top: 1.5rem;\n        padding: 1rem;\n        background: #fef3c7;\n        border-left: 4px solid #f59e0b;\n        border-radius: 4px;\n        font-size: 0.95rem;\n        line-height: 1.5;\n    }\n\n    .quiz-navigation {\n        display: flex;\n        justify-content: space-between;\n        padding: 1.5rem 2rem;\n        border-top: 1px solid var(--border);\n        background: #f8fafc;\n    }\n\n    .nav-btn {\n        padding: 0.75rem 1.5rem;\n        border: none;\n        border-radius: 8px;\n        font-weight: 600;\n        cursor: pointer;\n        transition: 0.2s;\n        background: #e2e8f0;\n        color: #475569;\n    }\n\n    .nav-btn:hover { background: #cbd5e1; }\n    \n    .nav-btn.btn-primary { background: var(--primary); color: white; }\n    .nav-btn.btn-primary:hover { background: var(--primary-hover); }\n    \n    .nav-btn.btn-finish { background: var(--answered); color: white; margin-left: auto; }\n    .nav-btn.btn-finish:hover { background: #16a34a; }\n\n    .quiz-results { text-align: center; padding: 3rem 2rem; }\n    .score-circle {\n        width: 120px; height: 120px;\n        border-radius: 50%; background: #eff6ff;\n        border: 4px solid var(--primary);\n        display: flex; align-items: center; justify-content: center;\n        margin: 1rem auto; font-size: 2rem; font-weight: bold; color: var(--primary);\n    }\n\n    .quiz-footer {\n        text-align: right;\n        padding: 1rem 2rem;\n        font-size: 0.85rem;\n        color: #64748b;\n        font-weight: 600;\n        background: #fff;\n        border-top: 1px solid var(--border);\n    }\n<\/style>\n\n<script>\nconst quizData = [\n    {\n        \"q\": \"1. I G\u00f6yt\u00fcrk v\u0259 X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131qlar\u0131n\u0131n siyasi tarixi \u00fc\u00e7\u00fcn xarakterik olan \u00fcmumi c\u0259h\u0259t n\u0259dir?\",\n        \"options\": [\n            \"A) H\u0259r ikisinin Qafqaz u\u011frunda Sasani imperiyas\u0131 il\u0259 h\u0259rbi m\u00fcbariz\u0259 aparmas\u0131 v\u0259 A\u015fina n\u0259slind\u0259n olan xaqanlar t\u0259r\u0259find\u0259n idar\u0259 edilm\u0259si.\",\n            \"B) Dini p\u0259rak\u0259nd\u0259lik n\u0259tic\u0259sind\u0259 z\u0259ifl\u0259y\u0259r\u0259k eyni ild\u0259 Bizans t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal olunmalar\u0131.\",\n            \"C) H\u0259r iki d\u00f6vl\u0259tin Frank d\u00f6vl\u0259ti il\u0259 birl\u0259\u015f\u0259r\u0259k Avropan\u0131 \u018fr\u0259b xilaf\u0259tind\u0259n qorumas\u0131.\",\n            \"D) Yaln\u0131z \u015eimali Qafqazda yerl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri v\u0259 \u00c7in imperiyas\u0131 il\u0259 he\u00e7 bir \u0259laq\u0259 qurmamalar\u0131.\",\n            \"E) H\u0259r ikisinin s\u00fcqutundan sonra \u0259razil\u0259rinin A\u011f Hun d\u00f6vl\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n z\u0259bt edilm\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: H\u0259m I G\u00f6yt\u00fcrk d\u00f6vl\u0259ti, h\u0259m d\u0259 X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131 A\u015fina n\u0259slind\u0259n olan xaqanlar t\u0259r\u0259find\u0259n idar\u0259 edilmi\u015fdir. Eyni zamanda h\u0259r iki d\u00f6vl\u0259t C\u0259nubi Qafqaz u\u011frunda Sasani imperiyas\u0131na qar\u015f\u0131 k\u0259skin h\u0259rbi m\u00fcbariz\u0259 aparm\u0131\u015fd\u0131r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"2. Tarixi prosesl\u0259rin s\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259 \u0259laq\u0259sinin do\u011fru verildiyi b\u0259ndi tap\u0131n:\",\n        \"options\": [\n            \"A) S\u0259b\u0259b: A\u011f Hun d\u00f6vl\u0259tind\u0259 m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirilmi\u015f t\u0259k dinin m\u0259cburi q\u0259bul edilm\u0259si -> N\u0259tic\u0259: D\u00f6vl\u0259tin q\u00fcdr\u0259tinin zirv\u0259y\u0259 \u00e7ataraq Sasanil\u0259ri tabe etm\u0259si.\",\n            \"B) S\u0259b\u0259b: I G\u00f6yt\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tind\u0259 analar\u0131 \u00e7inli olan \u015fahzad\u0259l\u0259rin \u00c7inl\u0259 yax\u0131nla\u015fma c\u0259hdl\u0259ri -> N\u0259tic\u0259: D\u00f6vl\u0259tin daxild\u0259n z\u0259ifl\u0259y\u0259r\u0259k q\u0259rb v\u0259 \u015f\u0259rq hiss\u0259l\u0259r\u0259 par\u00e7alanmas\u0131.\",\n            \"C) S\u0259b\u0259b: X\u0259z\u0259rl\u0259rin Bizansla ittifaq quraraq \u018fr\u0259b xilaf\u0259tin\u0259 h\u00fccum etm\u0259si -> N\u0259tic\u0259: \u018fr\u0259bl\u0259rin M\u0259rk\u0259zi Asiyadan tamamil\u0259 qovulmas\u0131.\",\n            \"D) S\u0259b\u0259b: Attilan\u0131n Katalaun d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 f\u0259rarilik ed\u0259r\u0259k geri \u00e7\u0259kilm\u0259si -> N\u0259tic\u0259: Avropa Hun d\u00f6vl\u0259tinin d\u0259rhal s\u00fcquta u\u011framas\u0131.\",\n            \"E) S\u0259b\u0259b: Mihiraqul xan\u0131n q\u0259fl\u0259t\u0259n v\u0259fat etm\u0259si -> N\u0259tic\u0259: A\u011f Hunlar\u0131n par\u00e7alanaraq Roma imperiyas\u0131n\u0131n \u0259yal\u0259tin\u0259 \u00e7evrilm\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: B\u00f6y\u00fck Hun v\u0259 I G\u00f6yt\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259rind\u0259 analar\u0131 \u00e7inli olan \u015fahzad\u0259l\u0259rin \u00c7in imperiyas\u0131 il\u0259 yax\u0131nla\u015fma (v\u0259 ya onlar\u0131n siyas\u0259tin\u0259 uyma) c\u0259hdl\u0259ri bu d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin daxild\u0259n z\u0259ifl\u0259m\u0259sin\u0259 v\u0259 yekunda q\u0259rb v\u0259 \u015f\u0259rq hiss\u0259l\u0259rin\u0259 par\u00e7alanmas\u0131na s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"3. Q\u0259dim v\u0259 erk\u0259n orta \u0259srl\u0259r tarixind\u0259 m\u00f6vcud olmu\u015f A\u011f Hun, Uy\u011fur v\u0259 X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131qlar\u0131n\u0131n s\u00fcqutunu v\u0259 ya z\u0259ifl\u0259m\u0259sini \u015f\u0259rtl\u0259ndir\u0259n \u0259n m\u00fch\u00fcm ortaq amil (ox\u015far x\u00fcsusiyy\u0259t) n\u0259 olmu\u015fdur?\",\n        \"options\": [\n            \"A) H\u0259r \u00fc\u00e7 d\u00f6vl\u0259td\u0259 dini p\u0259rak\u0259nd\u0259liyin m\u00f6vcud olmas\u0131 v\u0259 bunun n\u0259tic\u0259sind\u0259 daxili z\u0259ifl\u0259m\u0259nin ba\u015f verm\u0259si.\",\n            \"B) Yaln\u0131z k\u00f6\u00e7\u0259ri maldarl\u0131qla m\u0259\u015f\u011ful olduqlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u015f\u0259h\u0259r h\u0259yat\u0131n\u0131n tamamil\u0259 t\u0259n\u0259zz\u00fcl etm\u0259si.\",\n            \"C) \u00c7in imperiyas\u0131n\u0131n birba\u015fa h\u0259rbi m\u00fcdaxil\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0259razil\u0259rinin i\u015f\u011fal olunmas\u0131.\",\n            \"D) A\u015fina n\u0259slind\u0259n olan xaqanlar\u0131n hakimiyy\u0259ti itirm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 s\u00fclal\u0259 b\u00f6hran\u0131n\u0131n yaranmas\u0131.\",\n            \"E) Bizans v\u0259 Sasani q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin eyni vaxtda h\u0259r \u00fc\u00e7 xaqanl\u0131\u011fa qar\u015f\u0131 vahid c\u0259bh\u0259d\u0259 vuru\u015fmas\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: A\u011f Hun, Uy\u011fur v\u0259 X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131qlar\u0131n\u0131n ortaq z\u0259ifl\u0259m\u0259 v\u0259 s\u00fcqut s\u0259b\u0259bl\u0259rind\u0259n biri onlar\u0131n daxilind\u0259 yaranm\u0131\u015f dini p\u0259rak\u0259nd\u0259lik v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif dini inanclar\u0131n d\u00f6vl\u0259t b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u0259 vurdu\u011fu z\u0259rb\u0259 olmu\u015fdur.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"4. M\u00fch\u00fcm tarixi hadis\u0259l\u0259rin ox\u015farl\u0131\u011f\u0131na \u0259sas\u0259n c\u0259dv\u0259ld\u0259ki qanunauy\u011funlu\u011fu m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n1. Avropa Hun v\u0259 I G\u00f6yt\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri\\n2. Bizans, Sasani v\u0259 X\u0259z\u0259r d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri\\n3. Bizans, S\u0259lcuqlar v\u0259 X\u0259z\u0259rl\u0259r\\na. \u018fr\u0259b xilaf\u0259ti v\u0259 pe\u00e7eneql\u0259rl\u0259 m\u00fcbariz\u0259 aparmalar\u0131\\nb. Bizansla m\u00fcbariz\u0259 aparmalar\u0131 v\u0259 \u015eimali Qafqaz\u0131 tabe etm\u0259l\u0259ri\\nc. \u018fr\u0259b xilaf\u0259til\u0259 m\u00fcbariz\u0259 aparmalar\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259razisin\u0259 y\u00fcr\u00fc\u015f etm\u0259l\u0259ri\",\n        \"options\": [\n            \"A) 1-b, 2-c, 3-a\",\n            \"B) 1-a, 2-b, 3-c\",\n            \"C) 1-c, 2-a, 3-b\",\n            \"D) 1-b, 2-a, 3-c\",\n            \"E) 1-a, 2-c, 3-b\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Avropa Hun v\u0259 I G\u00f6yt\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri Bizansla m\u00fcbariz\u0259 aparm\u0131\u015f v\u0259 \u015eimali Qafqaz\u0131 tabe etmi\u015fl\u0259r (1-b). Bizans, Sasani v\u0259 X\u0259z\u0259rl\u0259r Az\u0259rbaycan \u0259razisin\u0259 y\u00fcr\u00fc\u015f etmi\u015f v\u0259 \u018fr\u0259bl\u0259rl\u0259 vuru\u015fmu\u015flar (2-c). Bizans, S\u0259lcuqlar v\u0259 X\u0259z\u0259rl\u0259r is\u0259 \u018fr\u0259bl\u0259r v\u0259 pe\u00e7eneql\u0259rl\u0259 m\u00fcbariz\u0259 aparm\u0131\u015flar (3-a).\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"5. Erk\u0259n orta \u0259srl\u0259r t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin h\u0259rbi-siyasi tarixin\u0259 aid m\u00fch\u00fcm hadis\u0259l\u0259rin xronoloji ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n1. Katalaun \u00e7\u00f6l\u00fcnd\u0259ki d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcn ba\u015f verm\u0259si\\n2. Sasani v\u0259 G\u00f6yt\u00fcrk q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin birl\u0259\u015f\u0259r\u0259k A\u011f Hun d\u00f6vl\u0259tin\u0259 son qoymas\u0131\\n3. Frank d\u00f6vl\u0259tinin v\u0259 X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n Avropan\u0131 \u0259r\u0259b i\u015f\u011fallar\u0131ndan qorumas\u0131\\n4. B\u00f6y\u00fck Karl\u0131n imperator elan edilm\u0259si\",\n        \"options\": [\n            \"A) 1, 2, 3, 4\",\n            \"B) 2, 1, 4, 3\",\n            \"C) 1, 3, 2, 4\",\n            \"D) 3, 1, 2, 4\",\n            \"E) 2, 3, 1, 4\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Avropa Hunlar\u0131n\u0131n i\u015ftirak etdiyi Katalaun d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc V \u0259srd\u0259 (451-ci il) ba\u015f vermi\u015fdir. Sasani-G\u00f6yt\u00fcrk ittifaq\u0131 A\u011f Hunlar\u0131 567-ci ild\u0259 s\u00fcquta u\u011fratd\u0131. X\u0259z\u0259rl\u0259rin v\u0259 Franklar\u0131n \u0259r\u0259bl\u0259ri Avropadan d\u0259f etm\u0259si \u0259sas\u0259n VIII \u0259sr\u0259 t\u0259sad\u00fcf edir. B\u00f6y\u00fck Karl is\u0259 800-c\u00fc ild\u0259 imperator elan edilmi\u015fdir. Ard\u0131c\u0131ll\u0131q: 1, 2, 3, 4.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"6. A\u011f Hun d\u00f6vl\u0259tinin siyasi tarixin\u0259 aid m\u0259ntiqi z\u0259nciri tamamlay\u0131n:\\n- S\u0259b\u0259b 1: Mihiraqul xan\u0131n d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 imperiyan\u0131n \u0259n q\u00fcdr\u0259tli d\u00f6vr\u00fcn\u00fc ya\u015famas\u0131 v\u0259 \u0259razil\u0259rin geni\u015fl\u0259nm\u0259si.\\n- S\u0259b\u0259b 2: Fasil\u0259siz y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 idar\u0259etm\u0259d\u0259 \u00e7\u0259tinlikl\u0259rin yaranmas\u0131, feodal \u0259yanlar\u0131n\u0131n m\u00fcst\u0259qillik arzular\u0131n\u0131n g\u00fccl\u0259nm\u0259si v\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 m\u00fcxt\u0259lif dinl\u0259rin yay\u0131lmas\u0131.\\n- N\u0259tic\u0259: ?\",\n        \"options\": [\n            \"A) A\u011f Hun d\u00f6vl\u0259tinin daxild\u0259n z\u0259ifl\u0259m\u0259si v\u0259 567-ci ild\u0259 Sasani-G\u00f6yt\u00fcrk q\u00fcvv\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n s\u00fcquta u\u011frad\u0131lmas\u0131.\",\n            \"B) A\u011f Hunlar\u0131n d\u0259rhal Xristianl\u0131\u011f\u0131 q\u0259bul ed\u0259r\u0259k Roma imperiyas\u0131 il\u0259 vahid ittifaqda birl\u0259\u015fm\u0259si.\",\n            \"C) Mihiraqul xan\u0131n Hindistan\u0131 tamamil\u0259 t\u0259rk ed\u0259r\u0259k paytaxt\u0131 Avropaya k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259si.\",\n            \"D) G\u00f6yt\u00fcrkl\u0259rin \u00c7in imperiyas\u0131 il\u0259 birl\u0259\u015f\u0259r\u0259k A\u011f Hunlara qar\u015f\u0131 \\\"B\u00f6y\u00fck S\u0259dd\\\" in\u015fa etm\u0259si.\",\n            \"E) Sasanil\u0259rin A\u011f Hun d\u00f6vl\u0259tinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn onlara q\u0131z\u0131l v\u0259 h\u0259rbi fil d\u0259st\u0259l\u0259ri g\u00f6nd\u0259rm\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: A\u011f Hun imperiyas\u0131n\u0131n \u0259razisi geni\u015fl\u0259ndikc\u0259 idar\u0259etm\u0259 z\u0259ifl\u0259di, etnik-dini p\u0259rak\u0259nd\u0259lik v\u0259 daxili \u00e7\u0259ki\u015fm\u0259l\u0259r artd\u0131. N\u0259tic\u0259d\u0259 d\u00f6vl\u0259t z\u0259ifl\u0259di v\u0259 567-ci ild\u0259 yenic\u0259 g\u00fccl\u0259n\u0259n G\u00f6yt\u00fcrkl\u0259r v\u0259 Sasanil\u0259rin m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k h\u00fccumu il\u0259 s\u00fcqut etdi, torpaqlar\u0131 is\u0259 b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcr\u00fcld\u00fc.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"7. Eyler-Venn diaqram\u0131na \u0259sas\u0259n h\u00f6kmdarlar v\u0259 onlar\u0131n f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rin\u0259 dair uy\u011funlu\u011fu m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\nI. Attila\\nII. Mihiraqul xan\\nIII. Ortaq c\u0259h\u0259t\\na. Q\u0259rbi Roma \u00fcz\u0259rind\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck \u0259ld\u0259 ed\u0259r\u0259k Avropa tarix\u00e7il\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n \u0130sg\u0259nd\u0259r v\u0259 Sezarla eynil\u0259\u015fdirilm\u0259si.\\nb. \u0130dar\u0259 etdikl\u0259ri d\u00f6vl\u0259tin \u0259n q\u00fcdr\u0259tli h\u00f6kmdar\u0131 olmalar\u0131 v\u0259 geni\u015f i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259r aparmalar\u0131.\\nc. Ordusunda 700-d\u0259n \u00e7ox d\u00f6y\u00fc\u015f fili olan nizami qo\u015fun yaradaraq Hindistan\u0131n \u015fimal-q\u0259rbini i\u015f\u011fal etm\u0259si.\",\n        \"options\": [\n            \"A) I - a; II - c; III - b\",\n            \"B) I - b; II - a; III - c\",\n            \"C) I - c; II - a; III - b\",\n            \"D) I - a; II - b; III - c\",\n            \"E) I - c; II - b; III - a\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Q\u0259rbi Roma \u00fcz\u0259rind\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck v\u0259 h\u0259rbi dahiliyin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u0130sg\u0259nd\u0259r\/Sezarla m\u00fcqayis\u0259 edil\u0259n \u015f\u0259xs Avropa Hun h\u00f6kmdar\u0131 Attilad\u0131r (I-a). 700 fil\u0259 malik olub Hindistan\u0131 i\u015f\u011fal ed\u0259n is\u0259 A\u011f Hun h\u00f6kmdar\u0131 Mihiraquldur (II-c). H\u0259r ikisinin ortaq c\u0259h\u0259ti r\u0259hb\u0259rlik etdikl\u0259ri imperiyalar\u0131n \u0259n q\u00fcdr\u0259tli d\u00f6vr\u00fcn\u00fc ya\u015fatmalar\u0131 v\u0259 i\u015f\u011fallar aparmalar\u0131d\u0131r (III-b).\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"8. Erk\u0259n orta \u0259srl\u0259rin siyasi x\u0259rit\u0259sind\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynam\u0131\u015f Avropa Hun v\u0259 A\u011f Hun d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin yaranmas\u0131 v\u0259 s\u00fcqutu xronologiyas\u0131na dair ortaq (ox\u015far) c\u0259h\u0259t n\u0259 hesab olunur?\",\n        \"options\": [\n            \"A) H\u0259r ikisinin Xalqlar\u0131n b\u00f6y\u00fck k\u00f6\u00e7\u00fc zaman\u0131, IV y\u00fczillikd\u0259 yaranmas\u0131 v\u0259 erk\u0259n orta \u0259srl\u0259rd\u0259 s\u00fcqut etm\u0259si.\",\n            \"B) H\u0259r ikisinin S\u0259lcuqlar\u0131n h\u00fccumu n\u0259tic\u0259sind\u0259 eyni ild\u0259 s\u00fcquta u\u011framas\u0131.\",\n            \"C) H\u0259r iki d\u00f6vl\u0259tin b\u00fcn\u00f6vr\u0259sinin A\u015fina n\u0259slind\u0259n olan \u015fahzad\u0259l\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n V \u0259srd\u0259 qoyulmas\u0131.\",\n            \"D) Onlar\u0131n h\u0259r ikisinin monqollar t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259hv edil\u0259r\u0259k Q\u0131z\u0131l Ordu d\u00f6vl\u0259tin\u0259 qat\u0131lmas\u0131.\",\n            \"E) H\u0259r iki d\u00f6vl\u0259tin E.\u0259. I minillikd\u0259 yaranaraq Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rin y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fc il\u0259 t\u0259n\u0259zz\u00fcl etm\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: H\u0259m Avropa Hun, h\u0259m d\u0259 A\u011f Hun d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri Xalqlar\u0131n b\u00f6y\u00fck k\u00f6\u00e7\u00fc prosesinin gedi\u015find\u0259, IV y\u00fczillikd\u0259 (tarix s\u0259hn\u0259sind\u0259) meydana g\u0259lmi\u015f v\u0259 h\u0259r ikisi erk\u0259n orta \u0259srl\u0259r d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 (biri V, dig\u0259ri VI \u0259srd\u0259) s\u00fcqut etmi\u015fdir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"9. G\u00f6yt\u00fcrk v\u0259 Hun d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin xarici siyas\u0259ti v\u0259 diplomatiyas\u0131na aid s\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259 \u0259laq\u0259sinin do\u011fru verildiyi b\u0259ndi tap\u0131n:\",\n        \"options\": [\n            \"A) S\u0259b\u0259b: B\u00f6y\u00fck Hun v\u0259 I G\u00f6yt\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tinin g\u00fccl\u0259n\u0259r\u0259k \u00c7in \u00fcz\u0259rin\u0259 y\u00fcr\u00fc\u015f edib ona qalib g\u0259lm\u0259si -> N\u0259tic\u0259: \u00c7inin \u015fimal \u0259razil\u0259rini tutaraq onlardan as\u0131l\u0131l\u0131q \u0259ld\u0259 etm\u0259l\u0259ri.\",\n            \"B) S\u0259b\u0259b: II G\u00f6yt\u00fcrk xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n Bizansla m\u00fcharib\u0259y\u0259 ba\u015flamas\u0131 -> N\u0259tic\u0259: Sasanil\u0259rin onlara k\u00f6m\u0259k ed\u0259r\u0259k Qafqaz\u0131 i\u015f\u011fal etm\u0259si.\",\n            \"C) S\u0259b\u0259b: G\u00f6yt\u00fcrkl\u0259rin Frank d\u00f6vl\u0259ti il\u0259 ittifaq ba\u011flamas\u0131 -> N\u0259tic\u0259: \u018fr\u0259b xilaf\u0259tinin darmada\u011f\u0131n edil\u0259r\u0259k X\u0259z\u0259r sahill\u0259rind\u0259n qovulmas\u0131.\",\n            \"D) S\u0259b\u0259b: A\u015fina n\u0259slinin hakimiyy\u0259td\u0259n k\u00f6n\u00fcll\u00fc imtina etm\u0259si -> N\u0259tic\u0259: Uy\u011furlar\u0131n d\u0259rhal hakimiyy\u0259ti \u0259l\u0259 al\u0131b t\u0259kba\u015f\u0131na imperiya qurmas\u0131.\",\n            \"E) S\u0259b\u0259b: A\u011f Hunlar\u0131n G\u00f6yt\u00fcrkl\u0259r\u0259 tabe olmaqdan imtinas\u0131 -> N\u0259tic\u0259: G\u00f6yt\u00fcrkl\u0259rin geri \u00e7\u0259kil\u0259r\u0259k yaln\u0131z Altay da\u011flar\u0131 \u0259traf\u0131nda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: H\u0259m B\u00f6y\u00fck Hun (Mete xan d\u00f6vr\u00fc), h\u0259m d\u0259 I G\u00f6yt\u00fcrk xaqanl\u0131\u011f\u0131 \u00c7in imperiyas\u0131na qar\u015f\u0131 h\u0259rbi y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259r t\u0259\u015fkil ed\u0259r\u0259k qalib g\u0259lmi\u015f v\u0259 \u00c7inin \u015fimal \u0259razil\u0259rini \u00f6zl\u0259rin\u0259 tabe etmi\u015fdil\u0259r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"10. C\u0259dv\u0259l\u0259 \u0259sas\u0259n m\u00fch\u00fcm tarixi hadis\u0259l\u0259rin ox\u015farl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 pozulmu\u015f uy\u011funlu\u011fu (yanl\u0131\u015f variant\u0131) m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\",\n        \"options\": [\n            \"A) Roma imperiyas\u0131 v\u0259 A\u011f Hun d\u00f6vl\u0259ti -> Sasanil\u0259rl\u0259 m\u00fcbariz\u0259 aparmalar\u0131.\",\n            \"B) Sasani v\u0259 Avropa Hun d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri -> Bizansla m\u00fcbariz\u0259 aparmalar\u0131 v\u0259 onlarla m\u00fcqavil\u0259 ba\u011flamalar\u0131.\",\n            \"C) Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259r v\u0259 Mihiraqul xan -> Hindistana y\u00fcr\u00fc\u015f ed\u0259r\u0259k \u015fimal-q\u0259rbi b\u00f6lg\u0259l\u0259ri tabe etm\u0259l\u0259ri.\",\n            \"D) Frank d\u00f6vl\u0259ti v\u0259 X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131 -> Avropan\u0131 \u0259r\u0259b (m\u00fcs\u0259lman) i\u015f\u011fallar\u0131ndan qorumalar\u0131.\",\n            \"E) I v\u0259 II G\u00f6yt\u00fcrk xaqanl\u0131qlar\u0131 -> Yaln\u0131z Sasani s\u00fclal\u0259sind\u0259n olan \u015fahzad\u0259l\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n idar\u0259 edilm\u0259l\u0259ri.\"\n        ],\n        \"correct\": 4,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: I v\u0259 II G\u00f6yt\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri Sasani s\u00fclal\u0259si t\u0259r\u0259find\u0259n deyil, q\u0259dim t\u00fcrk boyu olan A\u015fina n\u0259slind\u0259n \u00e7\u0131xm\u0131\u015f xaqanlar t\u0259r\u0259find\u0259n idar\u0259 edilmi\u015fdir. Dig\u0259r b\u0259ndl\u0259rd\u0259ki paralell\u0259r tarixi h\u0259qiq\u0259t\u0259 tam uy\u011fundur.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"11. Erk\u0259n orta \u0259srl\u0259r tarixin\u0259 aid siyasi inki\u015faf bloksxemini tamamlay\u0131n: X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yaranmas\u0131 v\u0259 \u015e\u0259rqi Avropa \u00e7\u00f6ll\u0259rind\u0259 g\u00fccl\u0259nm\u0259si -> \u018fr\u0259b xilaf\u0259tinin \u015fimala do\u011fru i\u015f\u011fallar\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 -> ?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Avropan\u0131n c\u0259nub-\u015f\u0259rq qap\u0131lar\u0131n\u0131n m\u00fcdafi\u0259 olunaraq \u0259r\u0259bl\u0259rin bu istiqam\u0259td\u0259n qit\u0259y\u0259 daxil olmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 (Avropan\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyind\u0259 tarixi rolun oynan\u0131lmas\u0131).\",\n            \"B) X\u0259z\u0259rl\u0259rin \u0259r\u0259bl\u0259r\u0259 m\u0259\u011flub olaraq \u0130slam dinini d\u0259rhal b\u00fct\u00fcn d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 r\u0259smi din elan etm\u0259si.\",\n            \"C) X\u0259z\u0259rl\u0259rin Bizansla birl\u0259\u015f\u0259r\u0259k \u0130spaniyan\u0131 \u018fr\u0259b xilaf\u0259tind\u0259n geri almas\u0131.\",\n            \"D) Sasanil\u0259rin X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131na k\u00f6m\u0259k ed\u0259r\u0259k Q\u00fcds\u00fc azad etm\u0259si.\",\n            \"E) Uy\u011fur xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n X\u0259z\u0259rl\u0259r\u0259 arxadan z\u0259rb\u0259 vuraraq onlar\u0131 z\u0259ifl\u0259tm\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u018fr\u0259b xilaf\u0259ti il\u0259 uzunm\u00fcdd\u0259tli v\u0259 k\u0259skin m\u00fcbariz\u0259si (eynil\u0259 q\u0259rbd\u0259n Franklar\u0131n etdiyi kimi) \u015e\u0259rqi Avropadan \u0259r\u0259bl\u0259rin ir\u0259lil\u0259m\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f v\u0259 Avropan\u0131 \u0259r\u0259b i\u015f\u011fallar\u0131ndan qorumu\u015fdur.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"12. I G\u00f6yt\u00fcrk d\u00f6vl\u0259ti, X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 Sasani imperiyas\u0131n\u0131n ortaq h\u0259rbi-geosiyasi x\u00fcsusiyy\u0259ti kimi n\u0259yi g\u00f6st\u0259rm\u0259k olar?\",\n        \"options\": [\n            \"A) H\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fcn Qafqaz b\u00f6lg\u0259sind\u0259 siyasi v\u0259 h\u0259rbi m\u00fcbariz\u0259l\u0259rd\u0259 bilavasit\u0259 i\u015ftirak etm\u0259l\u0259ri.\",\n            \"B) Eyni \u0259srd\u0259 yaranaraq yaln\u0131z bir s\u00fclal\u0259 t\u0259r\u0259find\u0259n idar\u0259 olunmalar\u0131.\",\n            \"C) Avropada \\\"Xalqlar\u0131n b\u00f6y\u00fck k\u00f6\u00e7\u00fc\\\"n\u0259 r\u0259hb\u0259rlik ed\u0259r\u0259k Q\u0259rbi Roman\u0131 s\u00fcquta u\u011fratmalar\u0131.\",\n            \"D) Hindistana y\u00fcr\u00fc\u015f ed\u0259r\u0259k orada yeni inzibati cani\u015finlikl\u0259r yaratmalar\u0131.\",\n            \"E) \u00c7in imperiyas\u0131n\u0131n t\u0259rkibin\u0259 daxil olaraq muxtariyy\u0259t \u0259ld\u0259 etm\u0259l\u0259ri.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: G\u00f6yt\u00fcrkl\u0259r Sasanil\u0259rl\u0259 Qafqaz u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 aparm\u0131\u015f, X\u0259z\u0259rl\u0259r d\u0259 eynil\u0259 Sasanil\u0259r v\u0259 \u018fr\u0259bl\u0259rl\u0259 Az\u0259rbaycan\/Qafqaz \u0259razisind\u0259 toqqu\u015fmu\u015flar. Sasanil\u0259r is\u0259 onsuz da bu regionun daimi m\u00fcbariz\u0259 i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 olmu\u015fdur.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"13. Eyler-Venn diaqram\u0131na \u0259sas\u0259n d\u00f6vl\u0259tl\u0259r\u0259 aid do\u011fru x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri tap\u0131n:\\nI. B\u00f6y\u00fck Hun d\u00f6vl\u0259ti\\nII. I G\u00f6yt\u00fcrk d\u00f6vl\u0259ti\\nIII. Ortaq c\u0259h\u0259t\\na. Q\u0259rb v\u0259 \u015f\u0259rq hiss\u0259l\u0259r\u0259 par\u00e7alanmalar\u0131 v\u0259 \u00e7inli \u015fahzad\u0259l\u0259rin d\u00f6vl\u0259tin z\u0259ifl\u0259m\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olmas\u0131.\\nb. Yaln\u0131z Mete xan v\u0259 \u00c7ingiz xan\u0131n qurdu\u011fu \u0259n\u0259n\u0259 il\u0259 \u00c7inin \u015fimal\u0131n\u0131 tutmalar\u0131.\\nc. Bizansla h\u0259rbi v\u0259 siyasi m\u00fcbariz\u0259 apararaq \u015eimali Qafqaz\u0131 tabe etm\u0259si.\",\n        \"options\": [\n            \"A) I - b; II - c; III - a\",\n            \"B) I - a; II - b; III - c\",\n            \"C) I - c; II - a; III - b\",\n            \"D) I - b; II - a; III - c\",\n            \"E) I - a; II - c; III - b\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: B\u00f6y\u00fck Hun d\u00f6vl\u0259ti (Mete xan\u0131n timsal\u0131nda) \u00c7inin \u015fimal\u0131n\u0131 tutmu\u015fdu (I-b). I G\u00f6yt\u00fcrk d\u00f6vl\u0259ti (Avropa Hunlar\u0131 kimi) Bizansla m\u00fcbariz\u0259 aparm\u0131\u015f v\u0259 \u015eimali Qafqaz\u0131 tabe etmi\u015fdi (II-c). H\u0259r iki d\u00f6vl\u0259tin ortaq taleyi q\u0259rb v\u0259 \u015f\u0259rq\u0259 par\u00e7alanmalar\u0131, el\u0259c\u0259 d\u0259 \u00c7inl\u0259 qohumluq (\u00e7inli \u015fahzad\u0259l\u0259r) \u0259laq\u0259l\u0259rinin m\u0259nfi n\u0259tic\u0259l\u0259ri idi (III-a).\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"14. H\u00f6kmdarlar v\u0259 onlar\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irdiyi h\u0259rbi-siyasi t\u0259dbirl\u0259r aras\u0131ndak\u0131 uy\u011funlu\u011fu m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n1. Attila\\n2. Mihiraqul xan\\n3. \u00c7ingiz xan v\u0259 Mete xan\\na. \u00c7inin \u015fimal \u0259razil\u0259rini i\u015f\u011fal ed\u0259r\u0259k \u00f6z d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin h\u00fcdudlar\u0131n\u0131 geni\u015fl\u0259ndirm\u0259l\u0259ri.\\nb. Katalaun d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 \u015f\u0259xs\u0259n ordusunun \u00f6n\u00fcnd\u0259 ged\u0259r\u0259k Q\u0259rbi Romaya qar\u015f\u0131 c\u0259sar\u0259tli h\u00fccum taktikas\u0131 n\u00fcmayi\u015f etdirm\u0259si.\\nc. Hindistan\u0131n \u015fimal-q\u0259rbini tabe ed\u0259r\u0259k 700 d\u00f6y\u00fc\u015f filin\u0259 malik g\u00fccl\u00fc ordu il\u0259 d\u00f6vl\u0259ti q\u00fcdr\u0259tinin zirv\u0259sin\u0259 \u00e7atd\u0131rmas\u0131.\",\n        \"options\": [\n            \"A) 1-b, 2-c, 3-a\",\n            \"B) 1-c, 2-b, 3-a\",\n            \"C) 1-b, 2-a, 3-c\",\n            \"D) 1-a, 2-c, 3-b\",\n            \"E) 1-a, 2-b, 3-c\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Katalaun d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 Avropa Hun h\u00f6kmdar\u0131 Attila c\u0259sar\u0259tli h\u00fccum n\u00fcmayi\u015f etdirmi\u015fdi (1-b). A\u011f Hun h\u00f6kmdar\u0131 Mihiraqul Hindistana y\u00fcr\u00fc\u015f ed\u0259r\u0259k b\u00f6y\u00fck q\u00fcdr\u0259t\u0259 (v\u0259 700 fil\u0259) sahib olmu\u015fdu (2-c). Mete v\u0259 \u00c7ingiz xan is\u0259 \u00c7inin \u015fimal\u0131n\u0131 z\u0259bt etmi\u015fdil\u0259r (3-a).\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"15. Q\u0259dim v\u0259 Erk\u0259n orta \u0259srl\u0259r d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ba\u015f vermi\u015f h\u0259rbi-siyasi hadis\u0259l\u0259rin xronoloji ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n1. Sasani v\u0259 G\u00f6yt\u00fcrk q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin A\u011f Hun d\u00f6vl\u0259tin\u0259 son qoymas\u0131\\n2. Avropa Hunlar\u0131n\u0131n Q\u0259rbi Roma il\u0259 Katalaun \u00e7\u00f6l\u00fcnd\u0259 toqqu\u015fmas\u0131\\n3. X\u0259z\u0259rl\u0259rin \u0259r\u0259bl\u0259rl\u0259 m\u00fcbariz\u0259 apararaq onlar\u0131n Avropaya giri\u015finin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almas\u0131\\n4. Roma imperiyas\u0131n\u0131n Q\u0259rbi v\u0259 \u015e\u0259rqi (Bizans) olmaqla iki hiss\u0259y\u0259 par\u00e7alanmas\u0131\",\n        \"options\": [\n            \"A) 4, 2, 1, 3\",\n            \"B) 2, 4, 1, 3\",\n            \"C) 4, 1, 2, 3\",\n            \"D) 1, 4, 2, 3\",\n            \"E) 2, 1, 4, 3\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Roma imperiyas\u0131n\u0131n par\u00e7alanmas\u0131 IV \u0259srd\u0259 (395-ci il), Katalaun d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc 451-ci ild\u0259, A\u011f Hunlar\u0131n s\u00fcqutu 567-ci ild\u0259, X\u0259z\u0259r-\u018fr\u0259b m\u00fcharib\u0259l\u0259ri is\u0259 \u0259sas\u0259n VII-VIII \u0259srl\u0259rd\u0259 ba\u015f vermi\u015fdir. Do\u011fru ard\u0131c\u0131ll\u0131q: 4, 2, 1, 3.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"16. S\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259 \u0259laq\u0259sinin do\u011fru verildiyi b\u0259ndi m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\",\n        \"options\": [\n            \"A) S\u0259b\u0259b: A\u011f Hun d\u00f6vl\u0259tind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif dinl\u0259rin yay\u0131lmas\u0131 v\u0259 etnik-dini p\u0259rak\u0259nd\u0259lik -> N\u0259tic\u0259: D\u00f6vl\u0259tin daxild\u0259n z\u0259ifl\u0259m\u0259si v\u0259 G\u00f6yt\u00fcrk-Sasani ittifaq\u0131n\u0131n z\u0259rb\u0259l\u0259ri alt\u0131nda s\u00fcqut etm\u0259si.\",\n            \"B) S\u0259b\u0259b: Attilan\u0131n q\u0259fl\u0259t\u0259n v\u0259fat etm\u0259si -> N\u0259tic\u0259: Avropa Hun d\u00f6vl\u0259tinin d\u0259rhal X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131na birl\u0259\u015fdirilm\u0259si.\",\n            \"C) S\u0259b\u0259b: I G\u00f6yt\u00fcrk xaqanl\u0131\u011f\u0131nda s\u0259n\u0259tkarl\u0131\u011f\u0131n inki\u015faf etm\u0259m\u0259si -> N\u0259tic\u0259: D\u00f6vl\u0259tin iqtisadi as\u0131l\u0131l\u0131\u011fa d\u00fc\u015f\u0259r\u0259k \u018fr\u0259b xilaf\u0259tin\u0259 tabe olmas\u0131.\",\n            \"D) S\u0259b\u0259b: Mihiraqul xan\u0131n Roma il\u0259 m\u00fcqavil\u0259 ba\u011flamas\u0131 -> N\u0259tic\u0259: Hindistandak\u0131 \u0259razil\u0259rin ham\u0131s\u0131n\u0131n Bizansa g\u00fcz\u0259\u015ft\u0259 gedilm\u0259si.\",\n            \"E) S\u0259b\u0259b: \u00c7inin \u015fimal \u0259razil\u0259rinin hunlar t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal\u0131 -> N\u0259tic\u0259: \u00c7inin tamamil\u0259 s\u00fcqut ed\u0259r\u0259k x\u0259rit\u0259d\u0259n silinm\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: A\u011f Hunlar\u0131n idar\u0259etm\u0259sind\u0259 yaranan \u00e7\u0259tinlikl\u0259r, feodallar\u0131n m\u0259rk\u0259zd\u0259nqa\u00e7ma meyll\u0259ri v\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 yay\u0131lan m\u00fcxt\u0259lif dinl\u0259r d\u00f6vl\u0259ti z\u0259ifl\u0259tmi\u015fdi ki, bu da son n\u0259tic\u0259d\u0259 xarici m\u00fcdaxil\u0259 (567-ci il, Sasani v\u0259 G\u00f6yt\u00fcrk) n\u0259tic\u0259sind\u0259 d\u00f6vl\u0259tin m\u0259hvin\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xard\u0131.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"17. Tarixi prosesl\u0259rin inki\u015faf m\u0259ntiqini tamamlayan \u0259n uy\u011fun variant\u0131 tap\u0131n: X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n Bizans v\u0259 Sasanil\u0259rl\u0259 f\u0259al xarici siyas\u0259t y\u00fcr\u00fctm\u0259si -> \u018fr\u0259b xilaf\u0259tinin \u015fimala do\u011fru i\u015f\u011fallar\u0131n\u0131n Qafqazda qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 -> ?\",\n        \"options\": [\n            \"A) \u015e\u0259rqi Avropan\u0131n v\u0259 Qafqaz\u0131n bir hiss\u0259sinin m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u00fcdd\u0259t \u0259r\u0259b-islam t\u0259sirind\u0259n qorunmas\u0131 v\u0259 Avropan\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin t\u0259min edilm\u0259si.\",\n            \"B) X\u0259z\u0259rl\u0259rin Q\u00fcds \u015f\u0259h\u0259rini S\u0259lib\u00e7il\u0259rd\u0259n geri alaraq \u00f6z paytaxt\u0131 elan etm\u0259si.\",\n            \"C) Sasanil\u0259rin X\u0259z\u0259rl\u0259r\u0259 daimi x\u0259rac verm\u0259y\u0259 ba\u015flamas\u0131.\",\n            \"D) X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n G\u00f6yt\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tinin m\u0259rk\u0259zini i\u015f\u011fal ed\u0259r\u0259k imperiya qurmas\u0131.\",\n            \"E) \u018fr\u0259bl\u0259rin Bizansla ittifaq quraraq X\u0259z\u0259rl\u0259ri \u0130dil \u00e7ay\u0131ndan qovmas\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: X\u0259z\u0259rl\u0259r \u0259r\u0259bl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 apard\u0131qlar\u0131 \u015fidd\u0259tli sava\u015flarla \u0259r\u0259b ordular\u0131n\u0131n Avropan\u0131n i\u00e7\u0259ril\u0259rin\u0259 daxil olmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 k\u0259smi\u015f, Franklar\u0131n Q\u0259rbd\u0259n etdiyini onlar da \u015e\u0259rqd\u0259n ed\u0259r\u0259k Avropan\u0131 m\u00fcdafi\u0259 etmi\u015fdil\u0259r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"18. Erk\u0259n orta \u0259srl\u0259rd\u0259 m\u00f6vcud olmu\u015f I G\u00f6yt\u00fcrk v\u0259 X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131qlar\u0131n\u0131n ortaq c\u0259h\u0259tl\u0259rin\u0259 aid DEY\u0130LD\u0130R:\",\n        \"options\": [\n            \"A) H\u0259r ikisinin \u0259sas\u0259n Sasani imperiyas\u0131 il\u0259 ittifaq quraraq \u018fr\u0259bl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 vahid c\u0259bh\u0259d\u0259 vuru\u015fmas\u0131.\",\n            \"B) H\u0259r ikisinin A\u015fina n\u0259slind\u0259n olan xaqanlar t\u0259r\u0259find\u0259n idar\u0259 edilm\u0259si.\",\n            \"C) C\u0259nubi Qafqaz u\u011frunda (v\u0259 ya bu b\u00f6lg\u0259d\u0259) Sasani imperiyas\u0131 il\u0259 m\u00fcbariz\u0259 aparmalar\u0131.\",\n            \"D) H\u0259r ikisinin t\u00fcrk m\u0259n\u015f\u0259li boylar t\u0259r\u0259find\u0259n yarad\u0131lm\u0131\u015f b\u00f6y\u00fck xaqanl\u0131qlar olmas\u0131.\",\n            \"E) H\u0259r ikisinin \u00f6z d\u00f6vrl\u0259rind\u0259 geni\u015f Avrasiya m\u0259kan\u0131nda h\u0259rbi-siyasi prosesl\u0259r\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rm\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: I G\u00f6yt\u00fcrk d\u00f6vl\u0259ti \u018fr\u0259bl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 Sasani imperiyas\u0131 il\u0259 ittifaq qurmam\u0131\u015fd\u0131r; \u0259ksin\u0259, G\u00f6yt\u00fcrkl\u0259r Sasanil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 Bizansla ittifaq ba\u011flam\u0131\u015fd\u0131lar. Buna g\u00f6r\u0259 \\\"A\\\" b\u0259ndi bu d\u00f6vl\u0259tl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn ortaq c\u0259h\u0259t say\u0131la bilm\u0259z.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"19. Eyler-Venn diaqram\u0131na \u0259sas\u0259n m\u00fcvafiq uy\u011funlu\u011fu m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\nI. I G\u00f6yt\u00fcrk d\u00f6vl\u0259ti\\nII. X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131\\nIII. Ortaq c\u0259h\u0259t\\na. B\u00f6y\u00fck Hun d\u00f6vl\u0259ti kimi, \u00e7inli \u015fahzad\u0259l\u0259rin \u00f6lk\u0259nin daxili i\u015fl\u0259rin\u0259 m\u00fcdaxil\u0259si v\u0259 q\u0259rb-\u015f\u0259rq hiss\u0259l\u0259rin\u0259 par\u00e7alanmas\u0131 il\u0259 z\u0259ifl\u0259m\u0259si.\\nb. Dini p\u0259rak\u0259nd\u0259liyin m\u00f6vcud olmas\u0131 v\u0259 Avropan\u0131 \u0259r\u0259b i\u015f\u011fallar\u0131ndan qorumas\u0131.\\nc. A\u015fina n\u0259slind\u0259n olan xaqan t\u0259r\u0259find\u0259n idar\u0259 olunmalar\u0131 v\u0259 Sasanil\u0259rl\u0259 Qafqaz u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 aparmalar\u0131.\",\n        \"options\": [\n            \"A) I - a; II - b; III - c\",\n            \"B) I - b; II - c; III - a\",\n            \"C) I - c; II - a; III - b\",\n            \"D) I - a; II - c; III - b\",\n            \"E) I - b; II - a; III - c\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: I G\u00f6yt\u00fcrk d\u00f6vl\u0259ti \u00c7in siyas\u0259ti ucbat\u0131ndan z\u0259ifl\u0259yib ikiy\u0259 par\u00e7alanm\u0131\u015fd\u0131 (I-a). X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131 dini p\u0259rak\u0259nd\u0259likd\u0259n z\u0259ifl\u0259mi\u015f v\u0259 \u0259r\u0259bl\u0259ri Avropaya buraxmam\u0131\u015fd\u0131 (II-b). H\u0259r ikisini A\u015fina s\u00fclal\u0259si idar\u0259 etmi\u015f v\u0259 Qafqazda Sasanil\u0259rl\u0259 vuru\u015fmu\u015fdular (III-c).\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"20. Tarixi s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259rin v\u0259 q\u00fcdr\u0259tli h\u00f6kmdarlar\u0131n f\u0259aliyy\u0259t d\u00f6vrl\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n xronoloji ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131 qurun:\\n1. Attilan\u0131n ordusunun Katalaun \u00e7\u00f6l\u00fcnd\u0259 Q\u0259rbi Roma v\u0259 m\u00fctt\u0259fiql\u0259ri il\u0259 toqqu\u015fmas\u0131\\n2. Mihiraqul xan\u0131n d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 A\u011f Hun d\u00f6vl\u0259tinin \u0259n q\u00fcdr\u0259tli m\u0259rh\u0259l\u0259sin\u0259 \u00e7atmas\u0131 v\u0259 Hindistana y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259rin edilm\u0259si\\n3. \u00c7ingiz xan\u0131n Onon qurultay\u0131nda b\u00f6y\u00fck xaqan se\u00e7ilm\u0259si\\n4. S\u0259lcuq b\u0259yin o\u011fuz tayfalar\u0131 il\u0259 ir\u0259lil\u0259y\u0259r\u0259k yeni siyasi birliyin \u0259sas\u0131n\u0131 qoymas\u0131\",\n        \"options\": [\n            \"A) 1, 2, 4, 3\",\n            \"B) 2, 1, 3, 4\",\n            \"C) 1, 2, 3, 4\",\n            \"D) 2, 4, 1, 3\",\n            \"E) 1, 4, 2, 3\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Attila V \u0259srd\u0259 (451) f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. Mihiraqul xan A\u011f Hunlar\u0131 VI \u0259srd\u0259 \u0259n q\u00fcdr\u0259tli d\u00f6vr\u0259 \u00e7atd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. S\u0259lcuq b\u0259y X \u0259srin 70-ci ill\u0259rind\u0259n f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. \u00c7ingiz xan is\u0259 1206-c\u0131 ild\u0259 Onon qurultay\u0131nda xaqan se\u00e7ilmi\u015fdir. Ard\u0131c\u0131ll\u0131q: 1, 2, 4, 3.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"21. Tarixi d\u00f6vl\u0259tl\u0259r v\u0259 onlara aid olan m\u00fch\u00fcm hadis\u0259l\u0259r aras\u0131ndak\u0131 do\u011fru uy\u011funlu\u011fu m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n1. A\u011f Hun d\u00f6vl\u0259ti\\n2. I G\u00f6yt\u00fcrk d\u00f6vl\u0259ti\\n3. X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131\\na. 567-ci ild\u0259 Sasani v\u0259 G\u00f6yt\u00fcrkl\u0259rin birl\u0259\u015fmi\u015f q\u00fcvv\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n s\u00fcquta u\u011frad\u0131laraq \u0259razil\u0259rinin b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcr\u00fclm\u0259si.\\nb. \u015eimali Qafqaz\u0131 tabe etm\u0259si v\u0259 Bizansla m\u00fcbariz\u0259 aparmas\u0131.\\nc. Frank d\u00f6vl\u0259ti il\u0259 yana\u015f\u0131 Avropan\u0131n \u0259r\u0259b (m\u00fcs\u0259lman) h\u00fccumlar\u0131ndan m\u00fcdafi\u0259sind\u0259 b\u00f6y\u00fck rol oynamas\u0131.\",\n        \"options\": [\n            \"A) 1-a, 2-b, 3-c\",\n            \"B) 1-b, 2-c, 3-a\",\n            \"C) 1-c, 2-a, 3-b\",\n            \"D) 1-a, 2-c, 3-b\",\n            \"E) 1-b, 2-a, 3-c\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: A\u011f Hun d\u00f6vl\u0259ti 567-ci ild\u0259 ikit\u0259r\u0259fli h\u00fccumla s\u00fcqut etmi\u015fdir (1-a). I G\u00f6yt\u00fcrk (v\u0259 Avropa Hunlar\u0131) \u015eimali Qafqaz\u0131 tabe etmi\u015f v\u0259 Bizansla m\u00fcbariz\u0259 aparm\u0131\u015fd\u0131 (2-b). X\u0259z\u0259rl\u0259r \u0259r\u0259bl\u0259rin \u015e\u0259rqi Avropaya giri\u015finin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alaraq Franklar kimi eyni missiyan\u0131 yerin\u0259 yetirmi\u015fdil\u0259r (3-c).\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"22. Avropa Hun d\u00f6vl\u0259tinin tarixin\u0259 aid s\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259 \u0259laq\u0259sinin do\u011fru verildiyi b\u0259ndi tap\u0131n:\",\n        \"options\": [\n            \"A) S\u0259b\u0259b: Hun s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259ri Vasix v\u0259 Kursixin Qara d\u0259niz sahill\u0259rind\u0259n ke\u00e7\u0259r\u0259k Midiyaya girm\u0259si -> N\u0259tic\u0259: Hunlar\u0131n q\u0259dim d\u00f6vrl\u0259rd\u0259n romal\u0131lar\u0131n bilm\u0259dikl\u0259ri gizli yollara b\u0259l\u0259d olduqlar\u0131n\u0131 v\u0259 uzaq m\u0259saf\u0259l\u0259r\u0259 h\u0259rbi s\u0259f\u0259rl\u0259r ed\u0259 bildikl\u0259rini g\u00f6st\u0259rm\u0259si.\",\n            \"B) S\u0259b\u0259b: Katalaun d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 Q\u0259rbi Roman\u0131n q\u0259l\u0259b\u0259 qazanmas\u0131 -> N\u0259tic\u0259: Attilan\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259si v\u0259 Hunlar\u0131n Asiyaya qay\u0131tmas\u0131.\",\n            \"C) S\u0259b\u0259b: Hunlar\u0131n Bizansla ittifaq qurmas\u0131 -> N\u0259tic\u0259: Q\u0259rbi Roman\u0131n s\u00fclh t\u0259klif ed\u0259r\u0259k \u0259razil\u0259rini Attilaya verm\u0259si.\",\n            \"D) S\u0259b\u0259b: Avropa Hunlar\u0131n\u0131n par\u00e7alanmas\u0131 -> N\u0259tic\u0259: A\u011f Hunlar\u0131n Avropaya k\u00f6\u00e7 ed\u0259r\u0259k Roman\u0131 z\u0259bt etm\u0259si.\",\n            \"E) S\u0259b\u0259b: Attilan\u0131n Xristianl\u0131\u011f\u0131 q\u0259bul etm\u0259si -> N\u0259tic\u0259: B\u00fct\u00fcn Avropa krall\u0131qlar\u0131n\u0131n ona tabe olmas\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Tarixi s\u0259n\u0259dl\u0259r v\u0259 hadis\u0259l\u0259r t\u0259sdiql\u0259yir ki, hun s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259rinin uzaq m\u0259saf\u0259l\u0259ri (Qara d\u0259nizd\u0259n Midiyaya q\u0259d\u0259r) q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 q\u0259t etm\u0259si onlar\u0131n Roma k\u0259\u015ffiyyat\u0131n\u0131n bilm\u0259diyi gizli yollara v\u0259 ke\u00e7idl\u0259r\u0259 d\u0259rind\u0259n b\u0259l\u0259d olduqlar\u0131n\u0131, operativ h\u0259rbi s\u0259f\u0259rl\u0259r t\u0259\u015fkil ed\u0259 bildikl\u0259rini g\u00f6st\u0259rirdi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"23. Uy\u011fur v\u0259 X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131qlar\u0131n\u0131n tarixi m\u00fcq\u0259dd\u0259rat\u0131nda (daxili siyasi v\u0259ziyy\u0259tind\u0259) h\u0259lledici m\u0259nfi rol oynam\u0131\u015f ox\u015far proses n\u0259 idi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Dini p\u0259rak\u0259nd\u0259liyin yay\u0131lmas\u0131 v\u0259 d\u00f6vl\u0259t daxilind\u0259 ideoloji birliyin itirilm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 z\u0259ifl\u0259m\u0259l\u0259ri.\",\n            \"B) H\u0259r ikisinin Sasanil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal olunaraq imperiyaya birl\u0259\u015fdirilm\u0259si.\",\n            \"C) \u018fr\u0259b xilaf\u0259tinin t\u0259rkibin\u0259 k\u00f6n\u00fcll\u00fc daxil olaraq \u0130slam dinini q\u0259bul etm\u0259l\u0259ri.\",\n            \"D) \u00c7in imperatorlar\u0131 il\u0259 ba\u011flanan s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259l\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 ordular\u0131n\u0131 tamamil\u0259 t\u0259rksilah etm\u0259l\u0259ri.\",\n            \"E) Paytaxtlar\u0131n\u0131 Bizans \u0259razisin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u0259r\u0259k assimilyasiyaya u\u011framalar\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: H\u0259m A\u011f Hun, h\u0259m Uy\u011fur, h\u0259m d\u0259 X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131qlar\u0131nda m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirici bir dinin olmamas\u0131 v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif (\u00e7ox vaxt bir-birin\u0259 zidd) dini c\u0259r\u0259yanlar\u0131n m\u00f6vcudlu\u011fu (dini p\u0259rak\u0259nd\u0259lik) c\u0259miyy\u0259ti daxild\u0259n par\u00e7alayaraq bu d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin z\u0259ifl\u0259m\u0259sind\u0259 \u0259sas faktor olmu\u015fdur.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"24. A\u011f Hun d\u00f6vl\u0259tinin co\u011frafi \u0259hat\u0259 dair\u0259si v\u0259 h\u0259rbi-strateji q\u00fcdr\u0259tin\u0259 dair m\u0259tnd\u0259ki tarixi fakta \u0259sas\u0259n d\u00fczg\u00fcn b\u0259ndi g\u00f6st\u0259rin:\",\n        \"options\": [\n            \"A) \u0130mperiyan\u0131n \u0259razisi Hindistan\u0131n \u015fimal\u0131ndan Aral g\u00f6l\u00fcn\u0259, Tibet da\u011flar\u0131ndan X\u0259z\u0259r d\u0259nizi sahill\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r uzan\u0131rd\u0131 v\u0259 700-d\u0259n \u00e7ox d\u00f6y\u00fc\u015f filin\u0259 malik nizami orduya sahib idi.\",\n            \"B) D\u00f6vl\u0259tin s\u0259rh\u0259dl\u0259ri Qara d\u0259nizd\u0259n M\u0259rk\u0259zi Avropaya, Reyn \u00e7ay\u0131ndan \u0130taliyaya q\u0259d\u0259r uzan\u0131rd\u0131 v\u0259 yaln\u0131z piyada falanqalardan ibar\u0259t idi.\",\n            \"C) \u018fsas\u0259n \u015eimali Qafqaz v\u0259 Volqa\u0259traf\u0131 \u00e7\u00f6ll\u0259ri \u0259hat\u0259 edir, donanmas\u0131 vasit\u0259sil\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 h\u00f6kmranl\u0131q edirdi.\",\n            \"D) Yaln\u0131z \u00c7in s\u0259ddind\u0259n \u015fimalda yerl\u0259\u015fir v\u0259 Tibet da\u011flar\u0131na he\u00e7 vaxt y\u00fcr\u00fc\u015f etmirdi.\",\n            \"E) \u018fr\u0259bistan yar\u0131madas\u0131ndan Misir\u0259 q\u0259d\u0259r olan \u0259razil\u0259ri tutur, Sasani d\u00f6vl\u0259ti il\u0259 daimi s\u00fclh \u015f\u0259raitind\u0259 ya\u015fay\u0131rd\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: A\u011f Hun imperiyas\u0131 Mihiraqul xan\u0131n d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u0259n b\u00f6y\u00fck inki\u015faf m\u0259rh\u0259l\u0259sin\u0259 \u00e7atd\u0131qda h\u00fcdudlar\u0131 Hindistandan Arala, Tibetd\u0259n X\u0259z\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r geni\u015fl\u0259nmi\u015f v\u0259 q\u00fcdr\u0259tli fil ordusuna malik olmu\u015fdur.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"25. Q\u0259dim v\u0259 Erk\u0259n orta \u0259srl\u0259r t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin h\u0259rbi m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259ri z\u0259ncirini (m\u0259ntiqi ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131n\u0131) tamamlay\u0131n: B\u00f6y\u00fck Hun v\u0259 I G\u00f6yt\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin \u00c7in imperiyas\u0131na qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259si v\u0259 \u015fimal \u0259razil\u0259rini tutmas\u0131 -> A\u011f Hunlar\u0131n Hindistan\u0131n \u015fimal-q\u0259rbini i\u015f\u011fal ed\u0259r\u0259k geni\u015fl\u0259nm\u0259si -> ?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Avropa Hunlar\u0131n\u0131n (x\u00fcsus\u0259n Attilan\u0131n) v\u0259 X\u0259z\u0259rl\u0259rin m\u00fcvafiq olaraq Q\u0259rbi Roma v\u0259 \u018fr\u0259b xilaf\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 qlobal miqyasl\u0131 m\u00fcbariz\u0259l\u0259r apararaq Avrasiyan\u0131n siyasi x\u0259rit\u0259sin\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rm\u0259l\u0259ri.\",\n            \"B) B\u00fct\u00fcn t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin vahid konfederasiyada birl\u0259\u015f\u0259r\u0259k m\u0259rk\u0259zi Avropan\u0131 tamamil\u0259 i\u015f\u011fal etm\u0259si.\",\n            \"C) \u00c7in imperiyas\u0131n\u0131n t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259rini tamamil\u0259 m\u0259hv ed\u0259r\u0259k B\u00f6y\u00fck \u0130p\u0259k yolunu bird\u0259f\u0259lik ba\u011flamas\u0131.\",\n            \"D) Sasanil\u0259rin G\u00f6yt\u00fcrkl\u0259ri d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259r\u0259k Bizansla birlikd\u0259 b\u00fct\u00fcn Avropan\u0131 z\u0259bt etm\u0259si.\",\n            \"E) A\u011f Hunlar\u0131n Hindistanda assimilyasiya olunaraq Dehli sultanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 qurmalar\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Bu m\u0259ntiqi z\u0259ncir t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 imperiyalar\u0131n eyni vaxtda d\u00fcnyan\u0131n f\u0259rqli geosiyasi q\u00fctbl\u0259rin\u0259 (\u015e\u0259rqd\u0259 \u00c7in, C\u0259nubda Hindistan, Q\u0259rbd\u0259 Roma v\u0259 c\u0259nub-q\u0259rbd\u0259 Xilaf\u0259t) t\u0259sirini v\u0259 i\u015f\u011fallar\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir. Avropa Hunlar\u0131n\u0131n Roman\u0131, X\u0259z\u0259rl\u0259rin is\u0259 \u018fr\u0259bl\u0259ri sars\u0131tmas\u0131 bu z\u0259ncirin davam\u0131d\u0131r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"26. Q\u0259dim v\u0259 Erk\u0259n orta \u0259srl\u0259r t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin idar\u0259\u00e7ilik sistemind\u0259 yaranm\u0131\u015f b\u00f6hranlarla ba\u011fl\u0131 s\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259 \u0259laq\u0259sinin do\u011fru verildiyi b\u0259ndi tap\u0131n:\",\n        \"options\": [\n            \"A) S\u0259b\u0259b: I G\u00f6yt\u00fcrk xaqanl\u0131\u011f\u0131nda analar\u0131 \u00e7inli olan \u015fahzad\u0259l\u0259rin \u00c7in imperiyas\u0131 il\u0259 yax\u0131nla\u015fma c\u0259hdl\u0259ri v\u0259 \u00e7inli diplomatlar\u0131n intriqalar\u0131 -> N\u0259tic\u0259: D\u00f6vl\u0259tin daxild\u0259n z\u0259ifl\u0259y\u0259r\u0259k q\u0259rb v\u0259 \u015f\u0259rq hiss\u0259l\u0259r\u0259 par\u00e7alanmas\u0131.\",\n            \"B) S\u0259b\u0259b: X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n Bizansla m\u00fctt\u0259fiqlik m\u00fcqavil\u0259si ba\u011flamas\u0131 -> N\u0259tic\u0259: X\u0259z\u0259rl\u0259rin \u0130slam dinini r\u0259sm\u0259n l\u0259\u011fv edib b\u00fctp\u0259r\u0259stliy\u0259 qay\u0131tmas\u0131.\",\n            \"C) S\u0259b\u0259b: Uy\u011fur xaqanl\u0131\u011f\u0131nda h\u0259rbi intizam\u0131n tamamil\u0259 l\u0259\u011fv edilm\u0259si -> N\u0259tic\u0259: Uy\u011furlar\u0131n d\u0259rhal \u00c7in imperiyas\u0131n\u0131n tabeliyin\u0259 ke\u00e7\u0259r\u0259k s\u00fclal\u0259y\u0259 son qoymas\u0131.\",\n            \"D) S\u0259b\u0259b: A\u011f Hunlar\u0131n Q\u0259rbi Roman\u0131 i\u015f\u011fal etm\u0259si -> N\u0259tic\u0259: D\u00f6vl\u0259tin \u00e7ox b\u00f6y\u00fcm\u0259si s\u0259b\u0259bind\u0259n idar\u0259etm\u0259nin itirilm\u0259si v\u0259 d\u00f6vl\u0259tin s\u00fcqutu.\",\n            \"E) S\u0259b\u0259b: Avropa Hun d\u00f6vl\u0259tind\u0259 daxili islahatlar\u0131n l\u0259ngim\u0259si -> N\u0259tic\u0259: Hunlar\u0131n slavyanlar t\u0259r\u0259find\u0259n as\u0131l\u0131 v\u0259ziyy\u0259tl\u0259 sal\u0131nmas\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: \u0130st\u0259r B\u00f6y\u00fck Hun d\u00f6vl\u0259tind\u0259, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 I G\u00f6yt\u00fcrk xaqanl\u0131\u011f\u0131nda \u00c7inl\u0259 qurulan nikah diplomatiyas\u0131 (analar\u0131 \u00e7inli olan \u015fahzad\u0259l\u0259rin siyas\u0259ti) v\u0259 \u00c7inin daxili intriqalar\u0131 d\u00f6vl\u0259tin z\u0259ifl\u0259m\u0259sin\u0259 v\u0259 n\u0259hay\u0259t par\u00e7alanmas\u0131na (q\u0259rb v\u0259 \u015f\u0259rq) s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"27. X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 I G\u00f6yt\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tinin geosiyasi f\u0259aliyy\u0259t tarixin\u0259 aid ox\u015far x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rin verildiyi do\u011fru b\u0259ndi m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n1. A\u015fina n\u0259slind\u0259n olan xaqanlar t\u0259r\u0259find\u0259n idar\u0259 olunmalar\u0131.\\n2. Eyni d\u00f6vrd\u0259 v\u0259 eyni co\u011frafi m\u0259kanda \u0259r\u0259bl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 birg\u0259 ittifaq qurmalar\u0131.\\n3. H\u0259r ikisinin C\u0259nubi Qafqaz u\u011frunda (v\u0259 ya bu \u0259razid\u0259) Sasani imperiyas\u0131 il\u0259 k\u0259skin h\u0259rbi m\u00fcbariz\u0259 aparmalar\u0131.\\n4. \u00c7in imperiyas\u0131n\u0131 m\u00fctl\u0259q \u015f\u0259kild\u0259 m\u0259\u011flub ed\u0259r\u0259k \u015fimal \u0259razil\u0259rini tutmalar\u0131.\",\n        \"options\": [\n            \"A) 1, 3\",\n            \"B) 2, 4\",\n            \"C) 1, 2\",\n            \"D) 3, 4\",\n            \"E) 1, 4\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: H\u0259r iki b\u00f6y\u00fck t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tini \u2013 I G\u00f6yt\u00fcrk v\u0259 X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131qlar\u0131n\u0131 q\u0259dim t\u00fcrk boyu olan A\u015fina n\u0259sli idar\u0259 etmi\u015fdir. H\u0259m\u00e7inin h\u0259r iki d\u00f6vl\u0259t C\u0259nubi Qafqazda \u00f6z n\u00fcfuzlar\u0131n\u0131 yaymaq v\u0259 hakim olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Sasanil\u0259r d\u00f6vl\u0259ti il\u0259 h\u0259rbi m\u00fcbariz\u0259l\u0259r aparm\u0131\u015fd\u0131r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"28. M\u00fch\u00fcm tarixi hadis\u0259l\u0259rin v\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rin xronoloji ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n1. A\u011f Hun d\u00f6vl\u0259tinin Sasanil\u0259r v\u0259 G\u00f6yt\u00fcrkl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n s\u00fcquta u\u011frad\u0131lmas\u0131\\n2. Hun s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259ri Vasix v\u0259 Kursixin Midiyaya daxil olmas\u0131\\n3. X\u0259z\u0259rl\u0259rin Albaniyaya basq\u0131n ed\u0259r\u0259k K\u00fcr \u00e7ay\u0131 sahilind\u0259 Cavan\u015firl\u0259 toqqu\u015fmas\u0131\\n4. Frank d\u00f6vl\u0259tinin \u0259r\u0259bl\u0259ri Puatye d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 m\u0259\u011flub etm\u0259si (X\u0259z\u0259rl\u0259rin \u015f\u0259rqd\u0259 etdiyi kimi q\u0259rbd\u0259n Avropan\u0131 qorumas\u0131 d\u00f6vr\u00fc)\",\n        \"options\": [\n            \"A) 2, 1, 3, 4\",\n            \"B) 1, 2, 4, 3\",\n            \"C) 2, 3, 1, 4\",\n            \"D) 1, 3, 2, 4\",\n            \"E) 4, 1, 2, 3\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Vasix v\u0259 Kursixin Midiyaya y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fc Avropa Hunlar\u0131n\u0131n ilkin d\u00f6vrl\u0259rin\u0259, y\u0259ni IV y\u00fczilliyin sonlar\u0131na (395-ci ill\u0259r) t\u0259sad\u00fcf edir. A\u011f Hunlar\u0131n s\u00fcqutu 567-ci ildir (VI \u0259sr). X\u0259z\u0259rl\u0259rin K\u00fcr d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 Cavan\u015fir\u0259 m\u0259\u011flub olmas\u0131 662-ci ildir (VII \u0259sr). Franklar\u0131n \u0259r\u0259bl\u0259ri dayand\u0131rmas\u0131 is\u0259 732-ci (Puatye) il\u0259 aiddir. Ard\u0131c\u0131ll\u0131q: 2, 1, 3, 4.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"29. Erk\u0259n orta \u0259srl\u0259rd\u0259 Avropan\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin t\u0259min olunmas\u0131nda m\u00fcst\u0259sna h\u0259rbi-strateji rol oynam\u0131\u015f, qit\u0259nin q\u0259rb v\u0259 \u015f\u0259rq qap\u0131lar\u0131n\u0131 islam\/\u0259r\u0259b y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259rind\u0259n qorumu\u015f iki m\u00fch\u00fcm d\u00f6vl\u0259tin d\u00fczg\u00fcn c\u00fctl\u00fcy\u00fcn\u00fc tap\u0131n:\",\n        \"options\": [\n            \"A) Frank d\u00f6vl\u0259ti v\u0259 X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131\",\n            \"B) Avropa Hun d\u00f6vl\u0259ti v\u0259 Bizans imperiyas\u0131\",\n            \"C) Q\u0259rbi Roma imperiyas\u0131 v\u0259 I G\u00f6yt\u00fcrk d\u00f6vl\u0259ti\",\n            \"D) Sasani imperiyas\u0131 v\u0259 Uy\u011fur xaqanl\u0131\u011f\u0131\",\n            \"E) B\u00f6y\u00fck Mo\u011fol d\u00f6vl\u0259ti v\u0259 A\u011f Hun d\u00f6vl\u0259ti\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: VIII y\u00fczillikd\u0259 Frank d\u00f6vl\u0259ti \u0259r\u0259bl\u0259rin q\u0259rbd\u0259n (\u0130spaniyadan) Avropan\u0131n i\u00e7\u0259ril\u0259rin\u0259 daxil olmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 ald\u0131\u011f\u0131 kimi, X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131 da \u015f\u0259rqd\u0259n (Qafqazdan) \u0259r\u0259bl\u0259rl\u0259 \u015fidd\u0259tli d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r apararaq onlar\u0131n \u015e\u0259rqi Avropaya daxil olmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"30. A\u011f Hun d\u00f6vl\u0259tinin z\u0259ifl\u0259m\u0259si v\u0259 s\u00fcqutunu \u015f\u0259rtl\u0259ndir\u0259n amill\u0259ri \u0259ks etdir\u0259n bloksxemi tamamlay\u0131n: Geni\u015f i\u015f\u011fallar n\u0259tic\u0259sind\u0259 idar\u0259etm\u0259nin \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fm\u0259si -> Feodallar\u0131n m\u0259rk\u0259zd\u0259nqa\u00e7ma (m\u00fcst\u0259qillik) meyll\u0259rinin g\u00fccl\u0259nm\u0259si -> Dini p\u0259rak\u0259nd\u0259liyin yay\u0131lmas\u0131 -> ?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Daxili b\u00f6hran n\u0259tic\u0259sind\u0259 d\u00f6vl\u0259tin z\u0259ifl\u0259m\u0259si v\u0259 567-ci ild\u0259 Sasani-G\u00f6yt\u00fcrk ittifaq\u0131n\u0131n a\u011f\u0131r z\u0259rb\u0259l\u0259ri alt\u0131nda s\u00fcqut etm\u0259si.\",\n            \"B) D\u00f6vl\u0259tin Hindistandan geri \u00e7\u0259kil\u0259r\u0259k paytaxt\u0131 S\u0259m\u0259rq\u0259nd\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259si.\",\n            \"C) A\u011f Hunlar\u0131n Bizansla ittifaqa gir\u0259r\u0259k Sasanil\u0259ri tamamil\u0259 m\u0259hv etm\u0259si.\",\n            \"D) \u00d6lk\u0259nin s\u00fclh yolu il\u0259 iki m\u00fcst\u0259qil xaqanl\u0131\u011fa b\u00f6l\u00fcnm\u0259si.\",\n            \"E) \u00c7in imperiyas\u0131n\u0131n h\u00fccumu n\u0259tic\u0259sind\u0259 A\u011f Hun s\u00fclal\u0259sinin l\u0259\u011fv edilm\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: A\u011f Hun imperiyas\u0131 \u0259razisi \u00e7ox geni\u015fl\u0259ndikc\u0259 daxili ziddiyy\u0259tl\u0259r, dini p\u0259rak\u0259nd\u0259lik v\u0259 \u0259yanlar\u0131n m\u00fcst\u0259qillik c\u0259hdl\u0259ri d\u00f6vl\u0259ti daxild\u0259n z\u0259ifl\u0259tdi. Bundan istifad\u0259 ed\u0259n qon\u015fu Sasani v\u0259 I G\u00f6yt\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri ittifaq quraraq 567-ci ild\u0259 A\u011f Hun d\u00f6vl\u0259tin\u0259 son qoydular.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"31. Eyler-Venn diaqram\u0131na \u0259sas\u0259n C\u0259nubi Qafqaz c\u0259bh\u0259sind\u0259 ba\u015f vermi\u015f d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r\u0259 aid x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\nI. Dzirav d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc (371-ci il)\\nII. K\u00fcr d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc (662-ci il)\\nIII. Ortaq c\u0259h\u0259t\\na. Roman\u0131n Sasanil\u0259r\u0259 qalib g\u0259lm\u0259si v\u0259 Albaniyan\u0131n b\u0259zi vilay\u0259tl\u0259rini (Uti, Sakasen v\u0259 s.) itirm\u0259si.\\nb. Albaniya h\u00f6kmdar\u0131 Cavan\u015firin X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n q\u00fcvv\u0259l\u0259rini darmada\u011f\u0131n ed\u0259r\u0259k \u00f6lk\u0259d\u0259n qovmas\u0131.\\nc. Albaniya d\u00f6vl\u0259tinin \u0259razisinin (v\u0259 ya taleyinin) qorunmas\u0131 u\u011frunda xarici t\u0259cav\u00fczkarlara qar\u015f\u0131 (v\u0259 ya onlar\u0131n i\u015ftirak\u0131 il\u0259) ba\u015f verm\u0259l\u0259ri.\",\n        \"options\": [\n            \"A) I - a; II - b; III - c\",\n            \"B) I - b; II - a; III - c\",\n            \"C) I - c; II - b; III - a\",\n            \"D) I - a; II - c; III - b\",\n            \"E) I - c; II - a; III - b\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: 371-ci il Dzirav d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 Roma qalib g\u0259ldi v\u0259 Sasani t\u0259r\u0259find\u0259 vuru\u015fan Albaniya m\u00fch\u00fcm vilay\u0259tl\u0259rini itirdi (I-a). 662-ci il K\u00fcr d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 Cavan\u015fir \u00f6lk\u0259y\u0259 basq\u0131n ed\u0259n X\u0259z\u0259rl\u0259r\u0259 qalib g\u0259ldi (II-b). H\u0259r ikisi Qafqaz c\u0259bh\u0259sind\u0259, xarici q\u00fcvv\u0259l\u0259rin (Roma\/Sasani, X\u0259z\u0259r) i\u015ftirak\u0131 il\u0259 Albaniyan\u0131n \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc m\u0259s\u0259l\u0259sini h\u0259ll ed\u0259n toqqu\u015fmalar idi (III-c).\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"32. M\u0259nb\u0259 m\u0259lumat\u0131nda: \\\"Onlar\u0131n s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259ri Qara d\u0259niz sahill\u0259rind\u0259n ke\u00e7\u0259r\u0259k Midiyaya q\u0259d\u0259r girm\u0259yi bacarm\u0131\u015fd\u0131lar...\\\" ifad\u0259si Avropa Hun ordusunun hans\u0131 x\u00fcsusiyy\u0259tini n\u00fcmayi\u015f etdirir?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Onlar\u0131n Roma k\u0259\u015ffiyyat\u0131n\u0131n bilm\u0259diyi gizli da\u011f yollar\u0131na d\u0259rind\u0259n b\u0259l\u0259d olduqlar\u0131n\u0131 v\u0259 uzaq m\u0259saf\u0259l\u0259r\u0259 operativ (s\u00fcr\u0259tli) h\u0259rbi s\u0259f\u0259rl\u0259r ed\u0259 bildikl\u0259rini.\",\n            \"B) Hunlar\u0131n yaln\u0131z d\u0259niz donanmas\u0131na arxalanaraq C\u0259nubi Qafqaza donanma \u00e7\u0131xard\u0131qlar\u0131n\u0131.\",\n            \"C) Onlar\u0131n Atropatena d\u00f6vl\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n muzdlu ordu kimi d\u0259v\u0259t edildikl\u0259rini.\",\n            \"D) Bu s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259rin Sasanil\u0259rl\u0259 gizli s\u00fclh ba\u011flayaraq Roman\u0131 t\u0259rk etdikl\u0259rini.\",\n            \"E) Hunlar\u0131n atl\u0131 qo\u015fundan imtina edib yaln\u0131z yunan falanqalar\u0131ndan istifad\u0259 etdikl\u0259rini.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Vasix v\u0259 Kursixin (hun s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259rinin) Qara d\u0259nizd\u0259n Midiyaya q\u0259d\u0259r s\u00fcr\u0259tli v\u0259 gizli ke\u00e7idi hunlar\u0131n q\u0259dim d\u00f6vrl\u0259rd\u0259n romal\u0131lar\u0131n bilm\u0259dikl\u0259ri gizli yollara b\u0259l\u0259d olduqlar\u0131n\u0131 v\u0259 h\u0259rbi mobillikl\u0259rini (uzaq m\u0259saf\u0259l\u0259r\u0259 y\u00fcr\u00fc\u015f qabiliyy\u0259tini) s\u00fcbut edir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"33. Erk\u0259n orta \u0259srl\u0259rin siyasi x\u0259rit\u0259sind\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynam\u0131\u015f A\u011f Hun, Uy\u011fur v\u0259 X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131qlar\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u0259 z\u0259rb\u0259 vurmu\u015f \\\"ideoloji\\\" z\u0259iflik amili hans\u0131 b\u0259ndd\u0259 d\u00fczg\u00fcn g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdir?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Dini p\u0259rak\u0259nd\u0259liyin yay\u0131lmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 c\u0259miyy\u0259td\u0259 vahid m\u0259n\u0259vi birliyin pozulmas\u0131.\",\n            \"B) Hakim s\u00fclal\u0259nin Xristianl\u0131\u011f\u0131 q\u0259bul ed\u0259r\u0259k Bizans kils\u0259sin\u0259 tabe olmas\u0131.\",\n            \"C) S\u0259n\u0259tkarl\u0131\u011f\u0131n inki\u015faf\u0131n\u0131n dayand\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 ticar\u0259tin qada\u011fan edilm\u0259si.\",\n            \"D) Z\u0259rd\u00fc\u015ftl\u00fcy\u00fcn zorla r\u0259smi d\u00f6vl\u0259t dini kimi b\u00fct\u00fcn t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259r\u0259 q\u0259bul etdirilm\u0259si.\",\n            \"E) Monqol ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rinin m\u0259nims\u0259nil\u0259r\u0259k \\\"B\u00f6y\u00fck Yasa\\\"n\u0131n t\u0259tbiq edilm\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: H\u0259r \u00fc\u00e7 d\u00f6vl\u0259td\u0259 (A\u011f Hun, Uy\u011fur, X\u0259z\u0259r) f\u0259rqli-f\u0259rqli inanclar\u0131n v\u0259 dinl\u0259rin yana\u015f\u0131 ya\u015famas\u0131 vahid ideologiyan\u0131n v\u0259 m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirilmi\u015f dini m\u0259n\u0259viyyat\u0131n olmamas\u0131na (dini p\u0259rak\u0259nd\u0259liy\u0259) g\u0259tirib \u00e7\u0131xard\u0131 ki, bu da son n\u0259tic\u0259d\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin daxild\u0259n z\u0259ifl\u0259m\u0259sind\u0259 h\u0259lledici rol oynad\u0131.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"34. M\u0259ntiqi z\u0259nciri m\u00fc\u0259yy\u0259n edin: Bizans imperiyas\u0131 il\u0259 ittifaq quran I G\u00f6yt\u00fcrk d\u00f6vl\u0259ti -> \u015eimali Qafqaz \u0259razisini tabe etdi -> ?\",\n        \"options\": [\n            \"A) C\u0259nubi Qafqaz\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k v\u0259 bu yolla m\u00fch\u00fcm ticar\u0259t yollar\u0131na n\u0259zar\u0259t etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Sasanil\u0259r d\u00f6vl\u0259ti il\u0259 h\u0259rbi m\u00fcbariz\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131.\",\n            \"B) Sasanil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 vuru\u015fmaqdan q\u0259fl\u0259t\u0259n imtina ed\u0259r\u0259k X\u0259z\u0259rl\u0259rl\u0259 s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259si ba\u011flad\u0131.\",\n            \"C) Bizans\u0131n x\u0259yan\u0259tin\u0259 u\u011frayaraq Qara d\u0259niz sahill\u0259rind\u0259n tamamil\u0259 qovuldu.\",\n            \"D) Avropa Hunlar\u0131na birl\u0259\u015f\u0259r\u0259k \u0130taliyaya b\u00f6y\u00fck h\u0259rbi y\u00fcr\u00fc\u015f t\u0259\u015fkil etdi.\",\n            \"E) \u00c7in imperiyas\u0131 il\u0259 birg\u0259 Sasanil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 iki c\u0259bh\u0259d\u0259n eyni vaxtda h\u00fccuma ke\u00e7di.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: I G\u00f6yt\u00fcrkl\u0259r Bizansla ittifaq quraraq \u015eimali Qafqaz\u0131 tabe etdikd\u0259n sonra onlar\u0131n \u0259sas h\u0259d\u0259fi C\u0259nubi Qafqaza yiy\u0259l\u0259nm\u0259k oldu v\u0259 bu istiqam\u0259td\u0259 h\u0259min \u0259raziy\u0259 n\u0259zar\u0259t ed\u0259n Sasanil\u0259r d\u00f6vl\u0259ti il\u0259 toqqu\u015fdular (m\u00fcbariz\u0259 apard\u0131lar).\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"35. C\u0259dv\u0259ld\u0259 verilmi\u015f s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259r v\u0259 onlar\u0131n f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 dair hans\u0131 b\u0259ndd\u0259 pozulmu\u015f uy\u011funluq (faktoloji x\u0259ta) m\u00f6vcuddur?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Attila -> Q\u0259rbi Roma \u00fcz\u0259rind\u0259 h\u0259lledici \u00fcst\u00fcnl\u00fck \u0259ld\u0259 ed\u0259r\u0259k, Avropa tarix\u00e7il\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n \u0130sg\u0259nd\u0259r v\u0259 Sezarla m\u00fcqayis\u0259 edilmi\u015fdir.\",\n            \"B) Mihiraqul xan -> Ordusunda \u00e7ox sayda d\u00f6y\u00fc\u015f fili olan nizami qo\u015fun yaradaraq Hindistan\u0131n \u015fimal-q\u0259rbini i\u015f\u011fal etmi\u015fdir.\",\n            \"C) Cavan\u015fir -> 662-ci il K\u00fcr d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 x\u0259z\u0259rl\u0259ri m\u0259\u011flub ed\u0259r\u0259k onlar\u0131 D\u0259rb\u0259ndd\u0259n geri qay\u0131tma\u011fa m\u0259cbur etmi\u015fdir.\",\n            \"D) Mete xan -> \u00c7inin \u015fimal \u0259razil\u0259rini z\u0259bt ed\u0259r\u0259k q\u00fcdr\u0259tli B\u00f6y\u00fck Hun d\u00f6vl\u0259tini formala\u015fd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r.\",\n            \"E) I T\u0259hmasib -> Katalaun d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 Avropa Hunlar\u0131na qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 apararaq onlar\u0131 Balkan yar\u0131madas\u0131na s\u0131x\u0131\u015fd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r.\"\n        ],\n        \"correct\": 4,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: S\u0259f\u0259vi h\u00f6kmdar\u0131 I T\u0259hmasib XVI \u0259srd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r v\u0259 V \u0259srd\u0259 ba\u015f vermi\u015f Katalaun d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc (Avropa Hunlar\u0131 il\u0259 Q\u0259rbi Roma aras\u0131nda) il\u0259 he\u00e7 bir tarixi, m\u0259ntiqi v\u0259 ya xronoloji \u0259laq\u0259si yoxdur. Bu kobud faktoloji x\u0259tad\u0131r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"36. Q\u0259dim v\u0259 Erk\u0259n orta \u0259srl\u0259r\u0259 aid tarixi hadis\u0259l\u0259rin xronologiyas\u0131n\u0131 qurun:\\n1. A\u011f Hun h\u00f6kmdar\u0131 Mihiraqulun Hindistan\u0131 i\u015f\u011fal ed\u0259r\u0259k q\u00fcdr\u0259tli imperiya yaratmas\u0131\\n2. Franklar\u0131n Avropan\u0131n q\u0259rb qap\u0131lar\u0131n\u0131, X\u0259z\u0259rl\u0259rin is\u0259 \u015f\u0259rq qap\u0131lar\u0131n\u0131 \u0259r\u0259b h\u00fccumlar\u0131ndan m\u00fcdafi\u0259 etdiyi d\u00f6vr\\n3. Avropa Hunlar\u0131n\u0131n Katalaun \u00e7\u00f6l\u00fcnd\u0259 Q\u0259rbi Roma il\u0259 m\u00fcharib\u0259si\\n4. Sasani-G\u00f6yt\u00fcrk h\u0259rbi ittifaq\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n A\u011f Hun d\u00f6vl\u0259tinin varl\u0131\u011f\u0131na son qoyulmas\u0131\",\n        \"options\": [\n            \"A) 3, 1, 4, 2\",\n            \"B) 1, 3, 2, 4\",\n            \"C) 3, 4, 1, 2\",\n            \"D) 1, 4, 3, 2\",\n            \"E) 4, 3, 2, 1\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Katalaun d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc V \u0259srd\u0259 (451) ba\u015f vermi\u015fdir (3). Mihiraqul xan\u0131n q\u00fcdr\u0259tli d\u00f6vr\u00fc VI \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259ri (v\u0259 ya I yar\u0131s\u0131) say\u0131l\u0131r (1). A\u011f Hunlar\u0131n s\u00fcqutu 567-ci ildir (4). X\u0259z\u0259r v\u0259 Franklar\u0131n \u0259r\u0259bl\u0259rl\u0259 m\u00fcbariz\u0259si is\u0259 \u0259sas\u0259n VIII y\u00fczilliy\u0259 t\u0259sad\u00fcf edir (2). Ard\u0131c\u0131ll\u0131q: 3, 1, 4, 2.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"37. B\u00f6y\u00fck Hun v\u0259 I G\u00f6yt\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tinin xarici siyas\u0259t tarixind\u0259 \u00c7in imperiyas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar ba\u015f vermi\u015f ox\u015far geosiyasi n\u0259tic\u0259 n\u0259 olmu\u015fdur?\",\n        \"options\": [\n            \"A) H\u0259r iki d\u00f6vl\u0259tin g\u00fccl\u0259ndiyi d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 \u00c7in \u00fcz\u0259rin\u0259 u\u011furlu h\u0259rbi y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259r t\u0259\u015fkil ed\u0259r\u0259k onun \u015fimal \u0259razil\u0259rini z\u0259bt etm\u0259si v\u0259 \u00c7ini as\u0131l\u0131l\u0131\u011fa salmas\u0131.\",\n            \"B) H\u0259r ikisinin \u00c7inl\u0259 \\\"B\u00f6y\u00fck Yasa\\\" qanunlar\u0131n\u0131 q\u0259bul ed\u0259r\u0259k vahid konfederasiyaya birl\u0259\u015fm\u0259si.\",\n            \"C) H\u0259r iki d\u00f6vl\u0259tin yaln\u0131z s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259l\u0259rin\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck ver\u0259r\u0259k \u00c7in\u0259 h\u0259rbi y\u00fcr\u00fc\u015fd\u0259n tamamil\u0259 imtina etm\u0259si.\",\n            \"D) H\u0259r ikisinin \u00c7in donanmas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n darmada\u011f\u0131n edil\u0259r\u0259k X\u0259z\u0259r d\u0259nizin\u0259 s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131.\",\n            \"E) \u00c7in s\u0259ddinin s\u00f6k\u00fclm\u0259si \u015f\u0259rti il\u0259 h\u0259r iki xaqanl\u0131\u011f\u0131n r\u0259sm\u0259n \u00c7in vassall\u0131\u011f\u0131n\u0131 q\u0259bul etm\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: H\u0259m Mete xan\u0131n r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131ndak\u0131 B\u00f6y\u00fck Hun d\u00f6vl\u0259ti, h\u0259m d\u0259 I G\u00f6yt\u00fcrk xaqanl\u0131\u011f\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fcn q\u00fcdr\u0259tli vaxtlar\u0131nda \u00c7in \u00fcz\u0259rin\u0259 y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259r ed\u0259r\u0259k \u00c7ini m\u0259\u011flub etmi\u015f, onun \u015fimal \u0259razil\u0259rini tutaraq as\u0131l\u0131l\u0131\u011fa salm\u0131\u015fd\u0131lar.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"38. Eyler-Venn diaqram\u0131na \u0259sas\u0259n d\u00f6vl\u0259tl\u0259r\u0259 aid d\u00fczg\u00fcn b\u0259ndi se\u00e7in:\\nI. Sasani imperiyas\u0131\\nII. Bizans imperiyas\u0131\\nIII. Ortaq c\u0259h\u0259tl\u0259r\\na. \u015eimali Qafqaz\u0131 tabe ed\u0259n I G\u00f6yt\u00fcrk d\u00f6vl\u0259ti il\u0259 birg\u0259 Sasanil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 ittifaq yaratmas\u0131.\\nb. C\u0259nubi Qafqaz u\u011frunda, el\u0259c\u0259 d\u0259 A\u011f Hunlara qar\u015f\u0131 I G\u00f6yt\u00fcrkl\u0259rl\u0259 qanl\u0131 m\u00fcbariz\u0259l\u0259r (yaxud ittifaqlar) aparmas\u0131.\\nc. Erk\u0259n orta \u0259srl\u0259rd\u0259 M\u0259rk\u0259zi v\u0259 Q\u0259rbi Asiyada, el\u0259c\u0259 d\u0259 Qafqazda t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri il\u0259 (Hunlar, G\u00f6yt\u00fcrkl\u0259r, X\u0259z\u0259rl\u0259r) birba\u015fa h\u0259rbi-siyasi \u0259laq\u0259l\u0259rd\u0259 (ittifaq v\u0259 ya m\u00fcharib\u0259) i\u015ftirak etm\u0259l\u0259ri.\",\n        \"options\": [\n            \"A) I - b; II - a; III - c\",\n            \"B) I - a; II - b; III - c\",\n            \"C) I - c; II - a; III - b\",\n            \"D) I - b; II - c; III - a\",\n            \"E) I - a; II - c; III - b\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: I G\u00f6yt\u00fcrkl\u0259r Sasanil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 Bizansla ittifaq qurmu\u015fdu (II-a). Sasanil\u0259r h\u0259m A\u011f Hunlar\u0131 m\u0259hv etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn G\u00f6yt\u00fcrkl\u0259rl\u0259 ittifaq qurmu\u015f, h\u0259m d\u0259 sonra Qafqaz u\u011frunda G\u00f6yt\u00fcrkl\u0259rl\u0259 vuru\u015fmu\u015fdu (I-b). H\u0259r iki imperiyan\u0131n ortaq c\u0259h\u0259ti qeyd olunan d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 g\u00fccl\u00fc t\u00fcrk xaqanl\u0131qlar\u0131 il\u0259 intensiv m\u00fcharib\u0259 v\u0259 ittifaq siyas\u0259ti aparmalar\u0131d\u0131r (III-c).\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"39. Albaniya h\u00f6kmdar\u0131 II Va\u00e7enin f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 (V \u0259srin ortalar\u0131) aid s\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259 \u0259laq\u0259sini m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\",\n        \"options\": [\n            \"A) S\u0259b\u0259b: II Va\u00e7enin Sasanil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 457-463-c\u00fc ill\u0259rd\u0259ki azadl\u0131q h\u0259r\u0259kat\u0131na ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etm\u0259si -> N\u0259tic\u0259: D\u0259rb\u0259nd ke\u00e7idini (\u00c7ola d\u0259r\u0259sini) tutmas\u0131, massagetl\u0259ri v\u0259 on bir Qafqaz h\u00f6kmdar\u0131n\u0131 \u00f6z t\u0259r\u0259fin\u0259 \u00e7\u0259k\u0259r\u0259k g\u00fccl\u00fc ittifaq yaratmas\u0131.\",\n            \"B) S\u0259b\u0259b: II Va\u00e7enin Sasanil\u0259rl\u0259 qohumluq \u0259laq\u0259l\u0259rini k\u0259sm\u0259si -> N\u0259tic\u0259: Albaniyan\u0131n d\u0259rhal \u018fr\u0259b xilaf\u0259tinin t\u0259rkibin\u0259 daxil olmas\u0131.\",\n            \"C) S\u0259b\u0259b: Cavan\u015firin hakimiyy\u0259td\u0259 g\u0259lm\u0259si -> N\u0259tic\u0259: II Va\u00e7enin X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131na qa\u00e7araq orada s\u0131\u011f\u0131nacaq tapmas\u0131.\",\n            \"D) S\u0259b\u0259b: II Va\u00e7enin Xristianl\u0131qdan imtina etm\u0259si -> N\u0259tic\u0259: Bizans\u0131n Albaniyaya h\u0259rbi m\u00fcdaxil\u0259 ed\u0259r\u0259k paytaxt B\u0259rd\u0259ni i\u015f\u011fal etm\u0259si.\",\n            \"E) S\u0259b\u0259b: Firuzabad \u015f\u0259h\u0259rinin sal\u0131nmas\u0131 -> N\u0259tic\u0259: Sasanil\u0259rin Albaniyaya h\u00fccum ed\u0259r\u0259k II Va\u00e7eni edam etdirm\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Alban h\u00f6kmdar\u0131 II Va\u00e7e Sasanil\u0259rin dini v\u0259 siyasi z\u00fclm\u00fcn\u0259 qar\u015f\u0131 457-463-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 \u00fcsyan qald\u0131raraq m\u00fch\u00fcm strateji m\u0259nt\u0259q\u0259 olan \u00c7ola d\u0259r\u0259sini tutmu\u015f v\u0259 Qafqaz hakiml\u0259ri, o c\u00fcml\u0259d\u0259n massagetl\u0259rl\u0259 ittifaq yaratm\u0131\u015fd\u0131.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"40. Sasanil\u0259r d\u00f6vl\u0259tind\u0259 V y\u00fczillikd\u0259 geni\u015f v\u00fcs\u0259t alm\u0131\u015f v\u0259 I Qubad t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259vv\u0259l d\u0259st\u0259kl\u0259n\u0259n M\u0259zd\u0259kil\u0259r h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n sonrak\u0131 taleyi nec\u0259 oldu?\",\n        \"options\": [\n            \"A) M\u0259zd\u0259ki ideyalar\u0131ndan v\u0259 feodallar\u0131n g\u00fccl\u00fc t\u0259zyiqind\u0259n qorxuya d\u00fc\u015f\u0259n I Qubad yenid\u0259n hakimiyy\u0259ti m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirdikd\u0259n sonra onlara divan tutdu v\u0259 h\u0259r\u0259kat amans\u0131zl\u0131qla yat\u0131r\u0131ld\u0131.\",\n            \"B) M\u0259zd\u0259k Sasanil\u0259rin pad\u015fah\u0131 elan edildi v\u0259 b\u00fct\u00fcn qullar d\u0259rhal azadl\u0131\u011fa burax\u0131ld\u0131.\",\n            \"C) I Qubad m\u0259zd\u0259kil\u0259rin k\u00f6m\u0259yil\u0259 X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u0259hv ed\u0259r\u0259k Qafqazda \u0259b\u0259di s\u00fclh yaratd\u0131.\",\n            \"D) H\u0259r\u0259kat yaln\u0131z Albaniyada yay\u0131ld\u0131 v\u0259 II Va\u00e7enin k\u00f6m\u0259yi il\u0259 Sasani z\u00fclm\u00fcn\u0259 son qoyuldu.\",\n            \"E) M\u0259zd\u0259kil\u0259r Xristianl\u0131\u011f\u0131 q\u0259bul ed\u0259r\u0259k Roma imperiyas\u0131na s\u0131\u011f\u0131nd\u0131lar v\u0259 h\u0259r\u0259kat dinc yolla ba\u015fa \u00e7atd\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: M\u0259zd\u0259kil\u0259r h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131 \u0259vv\u0259lc\u0259 iri feodallara qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259n I Qubad, taxtdan sal\u0131n\u0131b yenid\u0259n hakimiyy\u0259t\u0259 qay\u0131td\u0131qdan sonra (v\u0259 h\u0259r\u0259kat\u0131n radikal ideyalar\u0131ndan qorxaraq) m\u0259zd\u0259kil\u0259r\u0259 divan tutdu. H\u0259r\u0259kat yat\u0131r\u0131ld\u0131 v\u0259 M\u0259zd\u0259k edam olundu.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"41. M\u0259ntiqi z\u0259nciri tamamlayan \u0259n do\u011fru b\u0259ndi se\u00e7in: \u015e\u0259rqi Avropada v\u0259 Qafqazda m\u00f6hk\u0259ml\u0259n\u0259n X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n q\u00fcdr\u0259tl\u0259nm\u0259si -> \u018fr\u0259b xilaf\u0259tinin c\u0259nubdan (Qafqazdan) \u015fimala do\u011fru geni\u015fmiqyasl\u0131 i\u015f\u011fallar\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n s\u0259rt \u015f\u0259kild\u0259 al\u0131nmas\u0131 -> ?\",\n        \"options\": [\n            \"A) X\u0259z\u0259rl\u0259rin \u0259r\u0259b y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259rinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alaraq q\u0259rbd\u0259 eyni i\u015fi g\u00f6r\u0259n Franklarla b\u0259rab\u0259r Avropan\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyind\u0259 v\u0259 etnik-dini b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcnd\u0259 h\u0259lledici tarixi missiya oynamas\u0131.\",\n            \"B) X\u0259z\u0259rl\u0259rin d\u0259rhal \u0130slam\u0131 q\u0259bul ed\u0259r\u0259k Qafqazdan tamamil\u0259 \u00e7\u0259kilm\u0259si.\",\n            \"C) Avropa Hunlar\u0131n\u0131n yenid\u0259n dir\u00e7\u0259l\u0259r\u0259k Bizans\u0131 darmada\u011f\u0131n etm\u0259si.\",\n            \"D) Xilaf\u0259tin paytaxt\u0131n\u0131n D\u0259rb\u0259nd\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si.\",\n            \"E) \u00c7in imperiyas\u0131n\u0131n Qafqaza h\u0259rbi y\u00fcr\u00fc\u015f ed\u0259r\u0259k h\u0259m x\u0259z\u0259rl\u0259ri, h\u0259m d\u0259 \u0259r\u0259bl\u0259ri c\u0259zaland\u0131rmas\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259r\u0259bl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 g\u00f6st\u0259rdiyi \u015fidd\u0259tli m\u00fcqavim\u0259t say\u0259sind\u0259 Xilaf\u0259t ordular\u0131 Qafqazdan (\u015f\u0259rqd\u0259n) Avropan\u0131n i\u00e7\u0259ril\u0259rin\u0259 daxil ola bilm\u0259dil\u0259r. Bu da X\u0259z\u0259rl\u0259rin Avropan\u0131n tarixi v\u0259 dini t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyind\u0259 misilsiz rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259sdiq edir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"42. Q\u0259dim v\u0259 Erk\u0259n orta \u0259srl\u0259r t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin s\u00fcqutu xronologiyas\u0131n\u0131 ard\u0131c\u0131l m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n1. Avropa Hun d\u00f6vl\u0259tinin s\u00fcqutu\\n2. A\u011f Hun d\u00f6vl\u0259tinin s\u00fcqutu\\n3. I G\u00f6yt\u00fcrk xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n z\u0259ifl\u0259y\u0259r\u0259k q\u0259rb v\u0259 \u015f\u0259rq xaqanl\u0131qlar\u0131na par\u00e7alanmas\u0131\\n4. Uy\u011fur xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n s\u00fcqutu\",\n        \"options\": [\n            \"A) 1, 2, 3, 4\",\n            \"B) 2, 1, 4, 3\",\n            \"C) 3, 4, 1, 2\",\n            \"D) 1, 3, 2, 4\",\n            \"E) 2, 3, 1, 4\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Avropa Hun d\u00f6vl\u0259ti V \u0259srin ortalar\u0131nda (453-454-c\u00fc ill\u0259r) Attilan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra par\u00e7aland\u0131 v\u0259 s\u00fcqut etdi. A\u011f Hun d\u00f6vl\u0259ti 567-ci ild\u0259 m\u0259hv edildi. I G\u00f6yt\u00fcrk xaqanl\u0131\u011f\u0131 VI \u0259srin sonu - VII \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 (581-603) par\u00e7aland\u0131. Uy\u011fur xaqanl\u0131\u011f\u0131 is\u0259 daha gec, IX \u0259srd\u0259 (840-c\u0131 il) q\u0131r\u011f\u0131zlar\u0131n z\u0259rb\u0259si il\u0259 s\u00fcqut etdi. Ard\u0131c\u0131ll\u0131q: 1, 2, 3, 4.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"43. S\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259 \u0259laq\u0259sinin do\u011fru verildiyi b\u0259ndi tap\u0131n:\",\n        \"options\": [\n            \"A) S\u0259b\u0259b: Avropa Hun h\u00f6kmdar\u0131 Attilan\u0131n orduya m\u00fck\u0259mm\u0259l nizam-intizam v\u0259 c\u0259sar\u0259tli q\u0131l\u0131nc h\u00fccumu taktikas\u0131 g\u0259tirm\u0259si -> N\u0259tic\u0259: Katalaun d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 Q\u0259rbi Roma v\u0259 m\u00fctt\u0259fiql\u0259ri \u00fcz\u0259rind\u0259 psixoloji v\u0259 h\u0259rbi \u00fcst\u00fcnl\u00fck qazanaraq onlar\u0131 z\u0259ifl\u0259tm\u0259si.\",\n            \"B) S\u0259b\u0259b: A\u011f Hun h\u00f6kmdar\u0131 Mihiraqulun Hindistan\u0131 t\u0259rk etm\u0259si -> N\u0259tic\u0259: G\u00f6yt\u00fcrkl\u0259rin onlara h\u00fccum etm\u0259kd\u0259n imtina etm\u0259si.\",\n            \"C) S\u0259b\u0259b: Cavan\u015firin 662-ci ild\u0259 X\u0259z\u0259rl\u0259r\u0259 uduzmas\u0131 -> N\u0259tic\u0259: Albaniyan\u0131n X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131na tam tabe edilm\u0259si.\",\n            \"D) S\u0259b\u0259b: B\u00f6y\u00fck Karl\u0131n imperator elan edilm\u0259si -> N\u0259tic\u0259: X\u0259z\u0259rl\u0259rin Franklara m\u00fcharib\u0259 elan etm\u0259si.\",\n            \"E) S\u0259b\u0259b: \u00c7inin Hunlar\u0131 \u015fimala s\u0131x\u0131\u015fd\u0131rmas\u0131 -> N\u0259tic\u0259: B\u00f6y\u00fck Hun d\u00f6vl\u0259tinin \u0130kinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sin\u0259 qo\u015fulmas\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Attila \u00f6z d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259rin\u0259 g\u00fccl\u00fc motivasiya v\u0259 taktika (birba\u015fa h\u00fccum) a\u015f\u0131lam\u0131\u015fd\u0131 (\\\"D\u00fc\u015fm\u0259n \u00fcst\u00fcn\u0259 \u0259limd\u0259 q\u0131l\u0131nc birinci m\u0259n yeriy\u0259c\u0259y\u0259m\\\"). Bunun n\u0259tic\u0259sind\u0259 hunlar b\u00f6y\u00fck Roma-Alman ordular\u0131 (Katalaun d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc) qar\u015f\u0131s\u0131nda q\u0259tiyy\u0259tli \u00fcst\u00fcnl\u00fck qazanm\u0131\u015fd\u0131r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"44. M\u00fch\u00fcm tarixi hadis\u0259l\u0259rin ox\u015farl\u0131\u011f\u0131na \u0259sas\u0259n c\u0259dv\u0259ld\u0259 pozulmu\u015f uy\u011funlu\u011fu m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\",\n        \"options\": [\n            \"A) I G\u00f6yt\u00fcrk v\u0259 X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131 -> Qafqaz \u0259razisi u\u011frunda Sasani imperiyas\u0131 il\u0259 m\u00fcbariz\u0259 aparmalar\u0131.\",\n            \"B) A\u011f Hun v\u0259 I G\u00f6yt\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri -> Fasil\u0259siz h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar\u0131n v\u0259 ya taxt-tac davalar\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259tin z\u0259ifl\u0259m\u0259sind\u0259 rol oynamas\u0131.\",\n            \"C) Avropa Hun v\u0259 B\u00f6y\u00fck Hun d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri -> \u00c7in imperiyas\u0131n\u0131 m\u0259\u011flub ed\u0259r\u0259k onun \u015fimal \u0259razil\u0259rini \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259l\u0259ri.\",\n            \"D) X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 Frank d\u00f6vl\u0259ti -> \u00d6z c\u0259bh\u0259l\u0259rind\u0259 Avropan\u0131 \u018fr\u0259b xilaf\u0259tinin i\u015f\u011fallar\u0131ndan qorumalar\u0131.\",\n            \"E) Sasanil\u0259r v\u0259 Bizans -> M\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 h\u0259m t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 vuru\u015fmalar\u0131, h\u0259m d\u0259 onlarla ittifaqa girm\u0259l\u0259ri.\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: B\u00f6y\u00fck Hun d\u00f6vl\u0259ti (Mete xan) \u00c7inin \u015fimal \u0259razil\u0259rini z\u0259bt etmi\u015fdir. Lakin Q\u0259rb\u0259 (Avropaya) k\u00f6\u00e7 ed\u0259r\u0259k orada yaranm\u0131\u015f Avropa Hun d\u00f6vl\u0259tinin \u00c7in imperiyas\u0131 il\u0259 he\u00e7 bir birba\u015fa h\u0259rbi m\u00fcnaqi\u015f\u0259si v\u0259 ya torpaq z\u0259bt etm\u0259si fakt\u0131 yoxdur. Bu b\u0259nd kobud tarixi x\u0259tad\u0131r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"45. X\u0259rit\u0259 (M\u0259kan) biliyin\u0259 \u0259sas\u0259n, s\u0259rh\u0259dl\u0259ri Hindistan\u0131n \u015fimal\u0131ndan Aral g\u00f6l\u00fcn\u0259, Tibet da\u011flar\u0131ndan X\u0259z\u0259r d\u0259nizi sahill\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r uzanan, b\u00f6y\u00fck fil ordusuna malik q\u00fcdr\u0259tli q\u0259dim\/erk\u0259n orta \u0259sr t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259ti hans\u0131 idi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) A\u011f Hun (Eftalitl\u0259r) imperiyas\u0131\",\n            \"B) Uy\u011fur xaqanl\u0131\u011f\u0131\",\n            \"C) X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131\",\n            \"D) B\u00f6y\u00fck Mo\u011fol d\u00f6vl\u0259ti\",\n            \"E) B\u00f6y\u00fck S\u0259lcuq imperiyas\u0131\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: M\u0259nb\u0259d\u0259 qeyd olundu\u011fu kimi, A\u011f Hun d\u00f6vl\u0259ti \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u0259n q\u00fcdr\u0259tli d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 (Mihiraqul xan\u0131n vaxt\u0131nda) Hindistandan Arala, Tibetd\u0259n X\u0259z\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r n\u0259h\u0259ng bir \u0259razini \u0259hat\u0259 edirdi v\u0259 700 d\u00f6y\u00fc\u015f filin\u0259 malik idi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"46. S\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259 \u0259laq\u0259sinin do\u011fru verildiyi b\u0259ndi m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\",\n        \"options\": [\n            \"A) S\u0259b\u0259b: I G\u00f6yt\u00fcrk xaqanl\u0131\u011f\u0131nda hakim s\u00fclal\u0259 (A\u015fina) daxilind\u0259 \u00e7\u0259ki\u015fm\u0259l\u0259r v\u0259 \u00c7inin pozuculuq f\u0259aliyy\u0259ti -> N\u0259tic\u0259: D\u00f6vl\u0259tin \u0259vv\u0259lc\u0259 q\u0259rb v\u0259 \u015f\u0259rq hiss\u0259l\u0259rin\u0259 par\u00e7alanmas\u0131, daha sonra is\u0259 h\u0259r ikisinin \u00c7ind\u0259n as\u0131l\u0131 hala d\u00fc\u015fm\u0259si.\",\n            \"B) S\u0259b\u0259b: Uy\u011fur xaqanl\u0131\u011f\u0131nda \u0130slam\u0131n r\u0259smi din elan edilm\u0259si -> N\u0259tic\u0259: B\u00fct\u00fcn t\u00fcrk boylar\u0131n\u0131n uy\u011furlara tabe olmas\u0131.\",\n            \"C) S\u0259b\u0259b: 567-ci ild\u0259 A\u011f Hunlar\u0131n G\u00f6yt\u00fcrkl\u0259r\u0259 qalib g\u0259lm\u0259si -> N\u0259tic\u0259: Sasanil\u0259rin A\u011f Hunlara vergi verm\u0259y\u0259 ba\u015flamas\u0131.\",\n            \"D) S\u0259b\u0259b: X\u0259z\u0259rl\u0259rin Bizansla ittifaq\u0131 pozmas\u0131 -> N\u0259tic\u0259: X\u0259z\u0259rl\u0259rin c\u0259nub qap\u0131lar\u0131n\u0131 \u0259r\u0259bl\u0259r\u0259 a\u00e7araq onlar\u0131n Qafqaz\u0131 i\u015f\u011fal etm\u0259sin\u0259 icaz\u0259 verm\u0259si.\",\n            \"E) S\u0259b\u0259b: Attilan\u0131n Roman\u0131 tutmaqdan imtina etm\u0259si -> N\u0259tic\u0259: Hunlar\u0131n slavyan m\u0259n\u015f\u0259li s\u00fclal\u0259 t\u0259r\u0259find\u0259n idar\u0259 olunma\u011fa ba\u015flamas\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: I G\u00f6yt\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tind\u0259 \u00e7inli \u015fahzad\u0259l\u0259rin v\u0259 diplomatlar\u0131n hiyl\u0259l\u0259ri, h\u0259m\u00e7inin taxt-tac u\u011frunda daxili m\u00fcbariz\u0259 d\u00f6vl\u0259tin z\u0259ifl\u0259y\u0259r\u0259k q\u0259rb v\u0259 \u015f\u0259rq xaqanl\u0131qlar\u0131na par\u00e7alanmas\u0131na s\u0259b\u0259b olmu\u015f, sonda bu xaqanl\u0131qlar \u00c7inin as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131na d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"47. M\u0259ntiqi ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131 tamamlayan \u0259n do\u011fru c\u00fcml\u0259ni se\u00e7in: Xilaf\u0259t qo\u015funlar\u0131n\u0131n C\u0259nubi Qafqaz\u0131 i\u015f\u011fal edib \u015fimala \u2013 D\u0259rb\u0259ndd\u0259n yuxar\u0131 ir\u0259lil\u0259m\u0259k c\u0259hdl\u0259ri -> X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bu h\u00fccumlar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u015fidd\u0259tli m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259si v\u0259 ard\u0131c\u0131l m\u00fcharib\u0259l\u0259r -> ?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Uzun s\u00fcr\u0259n \u0259r\u0259b-x\u0259z\u0259r m\u00fcharib\u0259l\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0259r\u0259bl\u0259rin \u015e\u0259rqi Avropaya daxil olmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 v\u0259 Avropan\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin \u015f\u0259rqd\u0259n t\u0259min olunmas\u0131.\",\n            \"B) X\u0259z\u0259rl\u0259rin \u0259r\u0259b ordusuna m\u0259\u011flub olaraq D\u0259rb\u0259ndd\u0259n Volqaboyuna q\u0259d\u0259r b\u00fct\u00fcn \u0259razil\u0259ri t\u0259rk etm\u0259si.\",\n            \"C) \u018fr\u0259bl\u0259rin X\u0259z\u0259rl\u0259rl\u0259 s\u00fclh ba\u011flay\u0131b birg\u0259 Bizans \u00fcz\u0259rin\u0259 y\u00fcr\u00fc\u015f\u0259 ke\u00e7m\u0259si.\",\n            \"D) X\u0259z\u0259rl\u0259rin Sasanil\u0259rl\u0259 birl\u0259\u015f\u0259r\u0259k xilaf\u0259tin paytaxt\u0131 Ba\u011fdad\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259si.\",\n            \"E) Bu m\u00fcharib\u0259l\u0259rin G\u00f6yt\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tinin yaranmas\u0131na bilavasit\u0259 t\u0259kan verm\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: VII-VIII \u0259srl\u0259rd\u0259 davam ed\u0259n \u0259r\u0259b-x\u0259z\u0259r m\u00fcharib\u0259l\u0259ri qanl\u0131 v\u0259 d\u0259yi\u015fk\u0259n olsa da, yekun strateji n\u0259tic\u0259d\u0259 X\u0259z\u0259rl\u0259r \u0259r\u0259bl\u0259rin D\u0259rb\u0259nd ke\u00e7idini adlay\u0131b \u015e\u0259rqi Avropan\u0131n d\u0259rinlikl\u0259rin\u0259 daxil olmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 k\u0259sdil\u0259r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"48. C\u0259dv\u0259l\u0259 \u0259sas\u0259n h\u00f6kmdarlar v\u0259 onlar\u0131n komandanl\u0131q etdiyi tarixi d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r aras\u0131ndak\u0131 do\u011fru uy\u011funlu\u011fu m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n1. Alban h\u00f6kmdar\u0131 Cavan\u015fir\\n2. Avropa Hun h\u00f6kmdar\u0131 Attila\\na. 662-ci ild\u0259 K\u00fcr \u00e7ay\u0131 sahilind\u0259 d\u00f6vl\u0259tin s\u0259rh\u0259dl\u0259rini pozmu\u015f X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n q\u00fcvv\u0259l\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 qalibiyy\u0259tli d\u00f6y\u00fc\u015f.\\nb. V \u0259srin ortalar\u0131nda Katalaun \u00e7\u00f6l\u00fcnd\u0259 Q\u0259rbi Roma imperiyas\u0131 v\u0259 m\u00fctt\u0259fiql\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 h\u0259lledici toqqu\u015fma.\\nc. 567-ci ild\u0259 Sasani-G\u00f6yt\u00fcrk qo\u015funlar\u0131na ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q ed\u0259r\u0259k A\u011f Hun d\u00f6vl\u0259tin\u0259 son qoyulmas\u0131.\",\n        \"options\": [\n            \"A) 1-a, 2-b\",\n            \"B) 1-b, 2-c\",\n            \"C) 1-c, 2-a\",\n            \"D) 1-a, 2-c\",\n            \"E) 1-b, 2-a\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Cavan\u015fir 662-ci ild\u0259 K\u00fcr \u00e7ay\u0131 sahilind\u0259 X\u0259z\u0259rl\u0259r\u0259 qalib g\u0259l\u0259r\u0259k onlar\u0131 \u00f6lk\u0259d\u0259n qovmu\u015fdur (1-a). Attila is\u0259 451-ci ild\u0259 Q\u0259rbi Roma il\u0259 Katalaun d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 toqqu\u015fmu\u015fdur (2-b). 567-ci ild\u0259ki hadis\u0259y\u0259 bu h\u00f6kmdarlar\u0131n he\u00e7 biri ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etm\u0259mi\u015fdir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"49. Q\u0259dim v\u0259 Erk\u0259n orta \u0259srl\u0259rd\u0259 \u015eimali Qafqaz, Volqaboyu v\u0259 Qara d\u0259niz sahill\u0259ri d\u0259 daxil olmaqla geni\u015f Avrasiya co\u011frafiyas\u0131nda m\u00f6vcud olmu\u015f hans\u0131 iki t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tind\u0259 daxili siyasi q\u00fcdr\u0259tin itirilm\u0259sind\u0259 \\\"dini p\u0259rak\u0259nd\u0259lik\\\" faktoru \u0259sas rol oynam\u0131\u015fd\u0131r?\",\n        \"options\": [\n            \"A) X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 Uy\u011fur xaqanl\u0131\u011f\u0131 (el\u0259c\u0259 d\u0259 A\u011f Hunlar)\",\n            \"B) Avropa Hunlar\u0131 v\u0259 Osmanl\u0131 imperiyas\u0131\",\n            \"C) Qaraxanl\u0131lar v\u0259 Q\u0259zn\u0259lil\u0259r\",\n            \"D) Sasanil\u0259r v\u0259 \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259r d\u00f6vl\u0259ti\",\n            \"E) B\u00f6y\u00fck Mo\u011fol d\u00f6vl\u0259ti v\u0259 I G\u00f6yt\u00fcrk xaqanl\u0131\u011f\u0131\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: M\u0259nb\u0259d\u0259 x\u00fcsusil\u0259 vur\u011fulan\u0131r ki, A\u011f Hun, Uy\u011fur v\u0259 X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131qlar\u0131n\u0131n z\u0259ifl\u0259m\u0259si v\u0259 s\u00fcqutunu \u015f\u0259rtl\u0259ndir\u0259n \u0259n m\u00fch\u00fcm ortaq amill\u0259rd\u0259n (ox\u015far x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n) biri bu d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259 m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirilmi\u015f t\u0259k dinin olmamas\u0131, dini p\u0259rak\u0259nd\u0259liyin c\u0259miyy\u0259ti daxild\u0259n par\u00e7alamas\u0131 idi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"50. \\\"Tarixi xronologiya v\u0259 s\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259 z\u0259ncirinin qlobal t\u0259hlili (DoK 4)\\\": Erk\u0259n orta \u0259srl\u0259r Avrasiya tarixind\u0259 Sasanil\u0259rin v\u0259 Bizans\u0131n t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin\u0259 m\u00fcnasib\u0259td\u0259 (A\u011f Hun, G\u00f6yt\u00fcrk v\u0259 X\u0259z\u0259rl\u0259rl\u0259) y\u00fcr\u00fctd\u00fcy\u00fc \u00fcmumi xarici siyas\u0259t kursunun yekun n\u0259tic\u0259sini hans\u0131 fikir daha d\u0259qiq ifad\u0259 edir?\",\n        \"options\": [\n            \"A) H\u0259r iki imperiya \u00f6z geosiyasi v\u0259 ticar\u0259t (B\u00f6y\u00fck \u0130p\u0259k yolu) maraqlar\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bu t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin h\u0259rbi potensial\u0131ndan bir-birin\u0259 qar\u015f\u0131 (v\u0259 ya ba\u015fqa r\u0259qibl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131) m\u00fcv\u0259qq\u0259ti ittifaqlar qismind\u0259 istifad\u0259 etmi\u015f, eyni zamanda f\u00fcrs\u0259t d\u00fc\u015fd\u00fckc\u0259 onlarla qanl\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259r aparm\u0131\u015flar.\",\n            \"B) Sasanil\u0259r v\u0259 Bizans daimi olaraq yaln\u0131z s\u00fclh m\u00f6vqeyind\u0259 durmu\u015f v\u0259 he\u00e7 bir t\u00fcrk xaqanl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 m\u00fcharib\u0259 etm\u0259mi\u015fl\u0259r.\",\n            \"C) H\u0259r iki d\u00f6vl\u0259t islam\u0131n yay\u0131lmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn G\u00f6yt\u00fcrkl\u0259r\u0259 tabe olaraq m\u00fcst\u0259qillikl\u0259rind\u0259n imtina etmi\u015fl\u0259r.\",\n            \"D) Bizans yaln\u0131z X\u0259z\u0259rl\u0259rl\u0259, Sasanil\u0259r is\u0259 yaln\u0131z Uy\u011furlarla ittifaq quraraq d\u00fcnyan\u0131n qalan hiss\u0259sini aralar\u0131nda b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcrm\u00fc\u015fl\u0259r.\",\n            \"E) Bu imperiyalar\u0131n he\u00e7 biri Qafqaz v\u0259 M\u0259rk\u0259zi Asiya u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259d\u0259 t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259rini \u00f6z\u00fcn\u0259 ciddi r\u0259qib hesab etm\u0259mi\u015fdir.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Tarixi s\u0259n\u0259dl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 Sasanil\u0259r A\u011f Hunlar\u0131 m\u0259hv etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn G\u00f6yt\u00fcrkl\u0259rl\u0259 m\u00fctt\u0259fiq olmu\u015f, ancaq d\u0259rhal sonra Qafqaz u\u011frunda el\u0259 G\u00f6yt\u00fcrkl\u0259rl\u0259 m\u00fcharib\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. Bizans da Sasanil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 G\u00f6yt\u00fcrkl\u0259rl\u0259, \u0259r\u0259bl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 is\u0259 X\u0259z\u0259rl\u0259rl\u0259 m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 ittifaqlar qurmu\u015fdu. Bu m\u00fcv\u0259qq\u0259ti ittifaqlar v\u0259 m\u00fct\u0259madi m\u00fcharib\u0259l\u0259r h\u0259r iki imperiyan\u0131n praqmatik xarici siyas\u0259t kursunun g\u00f6st\u0259ricisidir.\"\n    }\n];\n\nlet currentIdx = 0;\nlet userAnswers = {};\nlet viewed = {0: true};\nlet isFinished = false;\n\nfunction initQuiz() {\n    const scale = document.getElementById('quiz-scale');\n    quizData.forEach((_, index) => {\n        const btn = document.createElement('button');\n        btn.className = 'scale-btn';\n        btn.innerText = index + 1;\n        btn.onclick = () => jumpToQuestion(index);\n        btn.id = `scale-btn-${index}`;\n        scale.appendChild(btn);\n    });\n    renderQuestion();\n}\n\nfunction updateScaleColors() {\n    quizData.forEach((_, index) => {\n        const btn = document.getElementById(`scale-btn-${index}`);\n        btn.classList.remove('active', 'viewed', 'answered');\n        \n        if (userAnswers[index] !== undefined) {\n            btn.classList.add('answered');\n        } else if (viewed[index]) {\n            btn.classList.add('viewed');\n        }\n        if (index === currentIdx) {\n            btn.classList.add('active');\n        }\n    });\n}\n\nfunction renderQuestion() {\n    const q = quizData[currentIdx];\n    document.getElementById('question-text').innerText = q.q;\n    const optionsContainer = document.getElementById('options-container');\n    optionsContainer.innerHTML = '';\n    \n    q.options.forEach((opt, idx) => {\n        const label = document.createElement('label');\n        label.className = 'option-label';\n        if (userAnswers[currentIdx] === idx) label.classList.add('selected');\n        \n        if (isFinished) {\n            if (idx === q.correct) label.classList.add('correct');\n            if (userAnswers[currentIdx] === idx && idx !== q.correct) label.classList.add('wrong');\n            label.style.pointerEvents = 'none';\n        }\n\n        const input = document.createElement('input');\n        input.type = 'radio';\n        input.name = 'q-option';\n        input.value = idx;\n        if (userAnswers[currentIdx] === idx) input.checked = true;\n        if (!isFinished) {\n            input.onchange = () => selectOption(idx);\n        } else {\n            input.disabled = true;\n        }\n        \n        label.appendChild(input);\n        label.appendChild(document.createTextNode(opt));\n        optionsContainer.appendChild(label);\n    });\n\n    const expContainer = document.getElementById('explanation-container');\n    if (isFinished) {\n        expContainer.style.display = 'block';\n        expContainer.innerHTML = `<strong>\u0130zah:<\/strong> ${q.exp}`;\n    } else {\n        expContainer.style.display = 'none';\n    }\n\n    document.getElementById('btn-prev').disabled = currentIdx === 0;\n    \n    if (currentIdx === quizData.length - 1 && !isFinished) {\n        document.getElementById('btn-next').style.display = 'none';\n        document.getElementById('btn-finish').style.display = 'inline-block';\n    } else {\n        document.getElementById('btn-next').style.display = 'inline-block';\n        document.getElementById('btn-finish').style.display = 'none';\n    }\n    \n    if (currentIdx === quizData.length - 1 && isFinished) {\n        document.getElementById('btn-next').disabled = true;\n    } else {\n        document.getElementById('btn-next').disabled = false;\n    }\n\n    updateScaleColors();\n}\n\nfunction selectOption(idx) {\n    if (isFinished) return;\n    userAnswers[currentIdx] = idx;\n    renderQuestion();\n}\n\nfunction nextQuestion() {\n    if (currentIdx < quizData.length - 1) {\n        currentIdx++;\n        viewed[currentIdx] = true;\n        renderQuestion();\n    }\n}\n\nfunction prevQuestion() {\n    if (currentIdx > 0) {\n        currentIdx--;\n        viewed[currentIdx] = true;\n        renderQuestion();\n    }\n}\n\nfunction jumpToQuestion(idx) {\n    currentIdx = idx;\n    viewed[currentIdx] = true;\n    renderQuestion();\n}\n\nfunction finishQuiz() {\n    isFinished = true;\n    let score = 0;\n    quizData.forEach((q, idx) => {\n        if (userAnswers[idx] === q.correct) score++;\n    });\n    \n    document.getElementById('quiz-content').style.display = 'none';\n    document.getElementById('quiz-results').style.display = 'block';\n    document.getElementById('score-text').innerText = `${score}\/${quizData.length}`;\n    \n    document.getElementById('btn-finish').style.display = 'none';\n    \n    \/\/ Auto jump to 1st to review\n    setTimeout(() => {\n        document.getElementById('quiz-content').style.display = 'block';\n        currentIdx = 0;\n        renderQuestion();\n    }, 3000);\n}\n\ndocument.addEventListener('DOMContentLoaded', initQuiz);\n<\/script>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>YEN\u0130 Tarix f\u0259nni \u00fczr\u0259 elektron resurslar toplusu istifad\u0259nizd\u0259dir. \u018ftrafl\u0131 tan\u0131\u015f ol \u00dcmumi S\u0131naq \u0130mtahan\u0131 \u0130mtahan N\u0259tic\u0259si 0\/0 Yuxar\u0131dak\u0131 \u015fkaladan suallar\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 klikl\u0259y\u0259r\u0259k d\u00fczg\u00fcn cavablara v\u0259 izahlara baxa bil\u0259rsiniz. \u2190 Geri \u0130r\u0259li \u2192 N\u0259tic\u0259ni G\u00f6st\u0259r M\u00fc\u0259llif: R\u0259sul Mirz\u0259yev<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-471","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/471","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=471"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/471\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":472,"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/471\/revisions\/472"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=471"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}