{"id":465,"date":"2026-06-07T07:55:58","date_gmt":"2026-06-07T07:55:58","guid":{"rendered":"https:\/\/xronos.info\/?page_id=465"},"modified":"2026-06-07T07:55:58","modified_gmt":"2026-06-07T07:55:58","slug":"q%c9%99dim-yunanistan","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/xronos.info\/?page_id=465","title":{"rendered":"Q\u0259dim Yunan\u0131stan"},"content":{"rendered":"\n<!-- Dinamik Reklam Banneri -->\n<div class=\"promo-banner\">\n    <div class=\"promo-content\">\n        <span class=\"promo-badge\">YEN\u0130<\/span>\n        <span>Tarix f\u0259nni \u00fczr\u0259 elektron resurslar toplusu istifad\u0259nizd\u0259dir.<\/span>\n    <\/div>\n    <a href=\"https:\/\/xronos.info\/?page_id=80\" class=\"promo-btn\">\u018ftrafl\u0131 tan\u0131\u015f ol<\/a>\n<\/div>\n\n<div id=\"premium-quiz-container\">\n    <div class=\"quiz-top-bar\">\n        <h2>\u00dcmumi S\u0131naq \u0130mtahan\u0131<\/h2>\n        <div id=\"quiz-scale\" class=\"quiz-scale\"><\/div>\n    <\/div>\n\n    <div id=\"quiz-content\" class=\"quiz-content\">\n        <h3 id=\"question-text\" class=\"question-text\"><\/h3>\n        <div id=\"options-container\" class=\"options-container\"><\/div>\n        <div id=\"explanation-container\" class=\"explanation-container\" style=\"display: none;\"><\/div>\n    <\/div>\n\n    <div id=\"quiz-results\" class=\"quiz-results\" style=\"display: none;\">\n        <h3>\u0130mtahan N\u0259tic\u0259si<\/h3>\n        <div class=\"score-circle\">\n            <span id=\"score-text\">0\/0<\/span>\n        <\/div>\n        <p>Yuxar\u0131dak\u0131 \u015fkaladan suallar\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 klikl\u0259y\u0259r\u0259k d\u00fczg\u00fcn cavablara v\u0259 izahlara baxa bil\u0259rsiniz.<\/p>\n    <\/div>\n\n    <div class=\"quiz-navigation\">\n        <button id=\"btn-prev\" class=\"nav-btn\" onclick=\"prevQuestion()\">\u2190 Geri<\/button>\n        <button id=\"btn-next\" class=\"nav-btn btn-primary\" onclick=\"nextQuestion()\">\u0130r\u0259li \u2192<\/button>\n        <button id=\"btn-finish\" class=\"nav-btn btn-finish\" style=\"display:none;\" onclick=\"finishQuiz()\">N\u0259tic\u0259ni G\u00f6st\u0259r<\/button>\n    <\/div>\n    \n    <div class=\"quiz-footer\">\n        M\u00fc\u0259llif: R\u0259sul Mirz\u0259yev\n    <\/div>\n<\/div>\n\n<style>\n    :root {\n        --primary: #2563eb;\n        --primary-hover: #1d4ed8;\n        --answered: #22c55e;\n        --skipped: #ef4444;\n        --unseen: #e5e7eb;\n        --bg: #ffffff;\n        --text: #1f2937;\n        --border: #e5e7eb;\n    }\n\n    \/* --- Dinamik Banner Stili --- *\/\n    .promo-banner {\n        max-width: 800px;\n        margin: 2rem auto 1rem auto;\n        background: linear-gradient(270deg, #1e3a8a, #4f46e5, #9333ea, #3b82f6);\n        background-size: 300% 300%;\n        animation: gradientBG 8s ease infinite;\n        color: #ffffff;\n        border-radius: 16px;\n        padding: 16px 24px;\n        display: flex;\n        justify-content: space-between;\n        align-items: center;\n        box-shadow: 0 10px 25px rgba(79, 70, 229, 0.25);\n        font-family: 'Segoe UI', system-ui, sans-serif;\n        box-sizing: border-box;\n    }\n\n    @keyframes gradientBG {\n        0% { background-position: 0% 50%; }\n        50% { background-position: 100% 50%; }\n        100% { background-position: 0% 50%; }\n    }\n\n    .promo-content {\n        display: flex;\n        align-items: center;\n        gap: 15px;\n        font-size: 15px;\n        font-weight: 600;\n        line-height: 1.5;\n    }\n\n    .promo-badge {\n        background: #fef08a;\n        color: #b45309;\n        padding: 4px 10px;\n        border-radius: 8px;\n        font-size: 12px;\n        font-weight: 800;\n        text-transform: uppercase;\n        letter-spacing: 0.5px;\n        animation: pulseBadge 2s infinite;\n        white-space: nowrap;\n    }\n\n    @keyframes pulseBadge {\n        0% { transform: scale(1); }\n        50% { transform: scale(1.08); }\n        100% { transform: scale(1); }\n    }\n\n    .promo-btn {\n        background: rgba(255, 255, 255, 0.15);\n        border: 1px solid rgba(255, 255, 255, 0.3);\n        color: #ffffff;\n        padding: 10px 20px;\n        border-radius: 10px;\n        font-weight: 600;\n        font-size: 14px;\n        text-decoration: none;\n        transition: all 0.3s ease;\n        white-space: nowrap;\n    }\n\n    .promo-btn:hover {\n        background: #ffffff;\n        color: #1e3a8a;\n    }\n\n    @media (max-width: 768px) {\n        .promo-banner {\n            flex-direction: column;\n            text-align: center;\n            gap: 15px;\n        }\n        .promo-content {\n            flex-direction: column;\n            gap: 10px;\n        }\n    }\n    \/* --- Banner Stili Sonu --- *\/\n\n    #premium-quiz-container {\n        font-family: 'Segoe UI', system-ui, sans-serif;\n        max-width: 800px;\n        margin: 0 auto 2rem auto; \/* Banner il\u0259 uy\u011funla\u015fmaq \u00fc\u00e7\u00fcn margin d\u0259yi\u015fdirildi *\/\n        background: var(--bg);\n        border-radius: 16px;\n        box-shadow: 0 10px 25px rgba(0,0,0,0.05);\n        border: 1px solid var(--border);\n        overflow: hidden;\n        color: var(--text);\n    }\n\n    .quiz-top-bar {\n        background: #f8fafc;\n        padding: 1.5rem;\n        border-bottom: 1px solid var(--border);\n    }\n\n    .quiz-top-bar h2 {\n        margin: 0 0 1rem 0;\n        font-size: 1.25rem;\n        color: var(--text);\n        text-align: center;\n    }\n\n    .quiz-scale {\n        display: flex;\n        flex-wrap: wrap;\n        gap: 6px;\n        justify-content: center;\n    }\n\n    .scale-btn {\n        width: 32px;\n        height: 32px;\n        border-radius: 6px;\n        border: none;\n        background: var(--unseen);\n        color: #4b5563;\n        font-weight: 600;\n        font-size: 0.85rem;\n        cursor: pointer;\n        transition: all 0.2s;\n    }\n\n    .scale-btn:hover {\n        transform: translateY(-2px);\n    }\n\n    .scale-btn.active {\n        box-shadow: 0 0 0 2px #fff, 0 0 0 4px var(--primary);\n    }\n\n    .scale-btn.viewed { background: var(--skipped); color: white; }\n    .scale-btn.answered { background: var(--answered); color: white; }\n\n    .quiz-content { padding: 2rem; min-height: 300px; }\n    \n    .question-text {\n        font-size: 1.15rem;\n        line-height: 1.6;\n        margin-bottom: 1.5rem;\n        white-space: pre-line;\n    }\n\n    .options-container { display: flex; flex-direction: column; gap: 10px; }\n\n    .option-label {\n        display: flex;\n        align-items: center;\n        padding: 1rem;\n        border: 2px solid var(--border);\n        border-radius: 8px;\n        cursor: pointer;\n        transition: all 0.2s;\n    }\n\n    .option-label:hover { border-color: var(--primary); background: #eff6ff; }\n    \n    .option-label input { margin-right: 15px; transform: scale(1.2); cursor: pointer; }\n    \n    .option-label.selected {\n        border-color: var(--primary);\n        background: #eff6ff;\n    }\n\n    .option-label.correct {\n        border-color: var(--answered);\n        background: #f0fdf4;\n    }\n\n    .option-label.wrong {\n        border-color: var(--skipped);\n        background: #fef2f2;\n    }\n\n    .explanation-container {\n        margin-top: 1.5rem;\n        padding: 1rem;\n        background: #fef3c7;\n        border-left: 4px solid #f59e0b;\n        border-radius: 4px;\n        font-size: 0.95rem;\n        line-height: 1.5;\n    }\n\n    .quiz-navigation {\n        display: flex;\n        justify-content: space-between;\n        padding: 1.5rem 2rem;\n        border-top: 1px solid var(--border);\n        background: #f8fafc;\n    }\n\n    .nav-btn {\n        padding: 0.75rem 1.5rem;\n        border: none;\n        border-radius: 8px;\n        font-weight: 600;\n        cursor: pointer;\n        transition: 0.2s;\n        background: #e2e8f0;\n        color: #475569;\n    }\n\n    .nav-btn:hover { background: #cbd5e1; }\n    \n    .nav-btn.btn-primary { background: var(--primary); color: white; }\n    .nav-btn.btn-primary:hover { background: var(--primary-hover); }\n    \n    .nav-btn.btn-finish { background: var(--answered); color: white; margin-left: auto; }\n    .nav-btn.btn-finish:hover { background: #16a34a; }\n\n    .quiz-results { text-align: center; padding: 3rem 2rem; }\n    .score-circle {\n        width: 120px; height: 120px;\n        border-radius: 50%; background: #eff6ff;\n        border: 4px solid var(--primary);\n        display: flex; align-items: center; justify-content: center;\n        margin: 1rem auto; font-size: 2rem; font-weight: bold; color: var(--primary);\n    }\n\n    .quiz-footer {\n        text-align: right;\n        padding: 1rem 2rem;\n        font-size: 0.85rem;\n        color: #64748b;\n        font-weight: 600;\n        background: #fff;\n        border-top: 1px solid var(--border);\n    }\n<\/style>\n\n<script>\nconst quizData = [\n    {\n        \"q\": \"1. Q\u0259dim Yunan\u0131stan v\u0259 ona qon\u015fu b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 ba\u015f vermi\u015f m\u00fch\u00fcm tarixi d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rin xronoloji ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n1. Qavqamela d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc\\n2. Marafon d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc\\n3. \u0130ss d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc\\n4. Xeroneya d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc\",\n        \"options\": [\n            \"A) 2, 4, 3, 1\",\n            \"B) 2, 1, 3, 4\",\n            \"C) 4, 2, 1, 3\",\n            \"D) 2, 3, 4, 1\",\n            \"E) 4, 3, 2, 1\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Marafon d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc e.\u0259. 490-c\u0131 ild\u0259 yunanlar v\u0259 \u0259h\u0259m\u0259nil\u0259r aras\u0131nda ba\u015f vermi\u015fdir. Xeroneya d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc e.\u0259. 338-ci ild\u0259, \u0130ss d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc e.\u0259. 333-c\u00fc ild\u0259, Qavqamela is\u0259 e.\u0259. 331-ci ild\u0259 ba\u015f vermi\u015fdir. Do\u011fru ard\u0131c\u0131ll\u0131q: 2, 4, 3, 1.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"2. Q\u0259dim Yunan\u0131stan\u0131n co\u011frafi m\u0259kan\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 yanl\u0131\u015f verilmi\u015f uy\u011funlu\u011fu tap\u0131n:\",\n        \"options\": [\n            \"A) Q\u0259rb s\u0259rh\u0259dl\u0259ri - \u0130on d\u0259nizi sular\u0131 il\u0259 yuyulur\",\n            \"B) \u015eimal v\u0259 Orta Yunan\u0131stan - Aralar\u0131nda strateji Fermopil ke\u00e7idi yerl\u0259\u015fir\",\n            \"C) Orta v\u0259 C\u0259nubi Yunan\u0131stan - Bir-birind\u0259n Korinf k\u00f6rf\u0259zi vasit\u0259sil\u0259 ayr\u0131l\u0131r\",\n            \"D) Peloponnes yar\u0131madas\u0131 - \u015eimali Yunan\u0131stan\u0131n formala\u015fd\u0131\u011f\u0131 da\u011fl\u0131q \u0259razidir\",\n            \"E) \u015e\u0259rq s\u0259rh\u0259dl\u0259ri - Egey d\u0259nizi sular\u0131 il\u0259 yuyulur\"\n        ],\n        \"correct\": 3,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Peloponnes yar\u0131madas\u0131 \u015eimali Yunan\u0131standa deyil, \u00f6lk\u0259nin c\u0259nub hiss\u0259sind\u0259 \u2013 C\u0259nubi Yunan\u0131standa yerl\u0259\u015fir. Dig\u0259r co\u011frafi s\u0259rh\u0259d v\u0259 b\u00f6lg\u00fcl\u0259r tamamil\u0259 do\u011frudur.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"3. Peloponnes m\u00fcharib\u0259l\u0259rin\u0259 (e.\u0259. 431-404) aid s\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259 \u0259laq\u0259sinin do\u011fru verildiyi b\u0259ndi m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\",\n        \"options\": [\n            \"A) S\u0259b\u0259b: Ticar\u0259td\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck qazanmaq v\u0259 qon\u015fu \u0259razil\u0259ri tabe etm\u0259k ist\u0259yi -> N\u0259tic\u0259: Spartan\u0131n m\u0259\u011flubiyy\u0259ti il\u0259 Afina d\u0259niz ittifaq\u0131n\u0131n yenid\u0259n g\u00fccl\u0259nm\u0259si.\",\n            \"B) S\u0259b\u0259b: Afinada teatr\u0131n yaranaraq m\u0259d\u0259ni inki\u015faf\u0131n siyasi g\u0259rginlik yaratmas\u0131 -> N\u0259tic\u0259: Orta Yunan\u0131stan\u0131n \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259rhal i\u015f\u011fal\u0131.\",\n            \"C) S\u0259b\u0259b: \u015e\u0259h\u0259r-d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin bir-biri il\u0259 a\u011fal\u0131q u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259si -> N\u0259tic\u0259: T\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n z\u0259ifl\u0259m\u0259si, Spartan\u0131n qalib g\u0259l\u0259r\u0259k Afina d\u0259niz ittifaq\u0131n\u0131 l\u0259\u011fv etm\u0259si.\",\n            \"D) S\u0259b\u0259b: Yoxsul v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n v\u0259zif\u0259 tutmaq h\u00fcququ almas\u0131 -> N\u0259tic\u0259: Makedoniyan\u0131n Yunan\u0131stan\u0131 i\u015f\u011fal etm\u0259kd\u0259n imtina ed\u0259r\u0259k geri \u00e7\u0259kilm\u0259si.\",\n            \"E) S\u0259b\u0259b: Fermopil ke\u00e7idinin ba\u011flanmas\u0131 -> N\u0259tic\u0259: Yunan\u0131stan\u0131n d\u0259rhal vahid m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fmi\u015f d\u00f6vl\u0259t\u0259 \u00e7evril\u0259r\u0259k Romaya h\u00fccumu.\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Yunan\u0131standa a\u011fal\u0131q (ticar\u0259td\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck, qon\u015fular\u0131 tabe etm\u0259) u\u011frunda r\u0259qab\u0259t e.\u0259. 431-404-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 Afina v\u0259 Sparta aras\u0131nda Peloponnes m\u00fcharib\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b oldu. Yekunda yunan \u015f\u0259h\u0259r-d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131na a\u011f\u0131r z\u0259rb\u0259 d\u0259ydi, Sparta qalib g\u0259ldi v\u0259 Afina d\u0259niz ittifaq\u0131 l\u0259\u011fv edildi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"4. Eyler-Venn diaqram\u0131na \u0259sas\u0259n idar\u0259\u00e7ilik x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\nI. Q\u0259dim Afina idar\u0259\u00e7iliyi\\nII. Q\u0259dim Roma respublikas\u0131 idar\u0259\u00e7iliyi\\nIII. Ortaq c\u0259h\u0259t\\na. D\u00f6vl\u0259t idar\u0259\u00e7iliyind\u0259 bir il m\u00fcdd\u0259tin\u0259 se\u00e7il\u0259n v\u0259 ordu ba\u015f komandan\u0131 olan Konsul v\u0259zif\u0259sinin olmas\u0131.\\nb. D\u00f6vl\u0259t idar\u0259\u00e7iliyind\u0259 bir il m\u00fcdd\u0259tin\u0259 se\u00e7il\u0259n v\u0259 ordu ba\u015f komandan\u0131 olan Strateq v\u0259zif\u0259sinin olmas\u0131.\\nc. E.\u0259. IV y\u00fczillikd\u0259 yoxsul v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n v\u0259zif\u0259 tutmaq h\u00fcququ \u0259ld\u0259 etm\u0259l\u0259ri.\",\n        \"options\": [\n            \"A) I-b; II-a; III-c\",\n            \"B) I-a; II-b; III-c\",\n            \"C) I-c; II-a; III-b\",\n            \"D) I-b; II-c; III-a\",\n            \"E) I-a; II-c; III-b\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Q\u0259dim Afinada bir il m\u00fcdd\u0259tin\u0259 se\u00e7il\u0259n v\u0259 ordu ba\u015f komandan\u0131 olan \u015f\u0259xs strateq adlan\u0131rd\u0131. Romada eyni funksiyalar\u0131 yerin\u0259 yetir\u0259n \u015f\u0259xs is\u0259 konsul idi. H\u0259r iki d\u00f6vl\u0259td\u0259 e.\u0259. IV \u0259srd\u0259 yoxsul v\u0259t\u0259nda\u015flar v\u0259zif\u0259 tutmaq h\u00fcququ \u0259ld\u0259 etmi\u015fdil\u0259r ki, bu da ortaq c\u0259h\u0259tdir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"5. Q\u0259dim yunan-Makedoniya (Hellenizm) d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259ciyy\u0259vi olan ortaq tarixi x\u00fcsusiyy\u0259ti (ox\u015farl\u0131\u011f\u0131) m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\",\n        \"options\": [\n            \"A) Aral\u0131q d\u0259nizinin q\u0259rb sahill\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri v\u0259 Roman\u0131 s\u00fcquta u\u011fratmalar\u0131.\",\n            \"B) E.\u0259. IV \u0259srd\u0259 q\u0259fl\u0259t\u0259n q\u00fcdr\u0259tl\u0259n\u0259r\u0259k \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259r d\u00f6vl\u0259tini par\u00e7alanmaqdan xilas etm\u0259l\u0259ri.\",\n            \"C) Zahir\u0259n q\u00fcdr\u0259tli g\u00f6r\u00fcns\u0259l\u0259r d\u0259, tez-tez ba\u015f ver\u0259n m\u00fcharib\u0259 v\u0259 \u00fcsyanlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 z\u0259ifl\u0259m\u0259l\u0259ri, Q\u0259rbd\u0259n g\u0259l\u0259n romal\u0131lara qar\u015f\u0131 dura bilm\u0259m\u0259l\u0259ri.\",\n            \"D) \u015eimali Afrikada g\u00fccl\u00fc m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fmi\u015f d\u00f6vl\u0259tl\u0259r olmalar\u0131 v\u0259 quldarl\u0131\u011f\u0131 l\u0259\u011fv etm\u0259l\u0259ri.\",\n            \"E) E.\u0259. V \u0259srd\u0259 Demosun hakimiyy\u0259ti tam \u0259l\u0259 alaraq b\u00fct\u00fcn \u015f\u0259rq \u00f6lk\u0259l\u0259rin\u0259 s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259l\u0259ri imzalatmas\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Aral\u0131q d\u0259nizinin \u015f\u0259rq sahill\u0259rind\u0259 yaranm\u0131\u015f yunan-Makedoniya d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri zahir\u0259n \u00e7ox q\u00fcdr\u0259tli g\u00f6r\u00fcns\u0259l\u0259r d\u0259, tez-tez ba\u015f ver\u0259n m\u00fcharib\u0259 v\u0259 daxili \u00fcsyanlar onlar\u0131 daxild\u0259n z\u0259ifl\u0259tmi\u015fdi. Bunun n\u0259tic\u0259sind\u0259 Q\u0259rbd\u0259n g\u0259l\u0259n yeni i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lara \u2013 romal\u0131lara qar\u015f\u0131 duru\u015f g\u0259tir\u0259 bilm\u0259dil\u0259r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"6. Verilmi\u015f m\u00fch\u00fcm d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rin n\u0259tic\u0259l\u0259ri bar\u0259d\u0259 c\u0259dv\u0259ld\u0259 pozulmu\u015f uy\u011funlu\u011fu (yanl\u0131\u015f variant\u0131) tap\u0131n:\",\n        \"options\": [\n            \"A) Marafon d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc (e.\u0259. 490) - Yunanlar\u0131n \u018fh\u0259m\u0259ni d\u00f6vl\u0259tin\u0259 qalib g\u0259lm\u0259si.\",\n            \"B) Fermopil d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc (e.\u0259. 480) - \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259rin q\u0259l\u0259b\u0259 qazanaraq Orta Yunan\u0131stan\u0131 tutmas\u0131.\",\n            \"C) \u0130ss d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc (e.\u0259. 333) - Makedoniya ordusunun \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259ri n\u00f6vb\u0259ti d\u0259f\u0259 a\u011f\u0131r m\u0259\u011flubiyy\u0259t\u0259 u\u011fratmas\u0131.\",\n            \"D) Xeroneya d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc (e.\u0259. 338) - Roma ordusunun Yunan-Makedoniya q\u00fcvv\u0259l\u0259rini darmada\u011f\u0131n etm\u0259si.\",\n            \"E) Qavqamela d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc (e.\u0259. 331) - Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rin h\u0259lledici q\u0259l\u0259b\u0259si v\u0259 \u018fh\u0259m\u0259ni imperiyas\u0131na z\u0259rb\u0259 vurmas\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 3,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: E.\u0259. 338-ci ild\u0259 ba\u015f vermi\u015f Xeroneya d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc Makedoniya d\u00f6vl\u0259tinin g\u00fccl\u0259ndiyi d\u00f6vrd\u0259 ba\u015f vermi\u015f v\u0259 Yunan\u0131stanla ba\u011fl\u0131 olmu\u015fdur. Bu d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 Roma ordusunun i\u015ftirak\u0131 v\u0259 Yunan-Makedoniya q\u00fcvv\u0259l\u0259rini darmada\u011f\u0131n etm\u0259si fikri tamamil\u0259 yanl\u0131\u015fd\u0131r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"7. M\u0259ntiqi z\u0259nciri tamamlay\u0131n:\\n- Q\u0259dim Yunan\u0131stan\u0131n da\u011fl\u0131q relyef\u0259 malik olmas\u0131\\n- \u00d6lk\u0259nin t\u0259bii olaraq x\u0131rda vilay\u0259tl\u0259r\u0259 b\u00f6l\u00fcnm\u0259si\\n- ?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Vahid, g\u00fccl\u00fc, m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fmi\u015f d\u00f6vl\u0259tin d\u0259rhal yaranaraq imperiyaya \u00e7evrilm\u0259si.\",\n            \"B) Bir vilay\u0259td\u0259n dig\u0259rin\u0259 gedi\u015f-g\u0259li\u015fin \u0259sas\u0259n d\u0259niz v\u0259 ya da\u011f c\u0131\u011f\u0131rlar\u0131 vasit\u0259sil\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si.\",\n            \"C) \u018fhalinin \u0259kin\u00e7ilikd\u0259n tamamil\u0259 imtina edib yaln\u0131z bal\u0131q\u00e7\u0131l\u0131qla m\u0259\u015f\u011ful olmas\u0131.\",\n            \"D) \\\"\u0130liada\\\" v\u0259 \\\"Odisseya\\\" dastanlar\u0131n\u0131n yaranmas\u0131na d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 qada\u011fa qoyulmas\u0131.\",\n            \"E) Afinada strateq v\u0259zif\u0259sinin l\u0259\u011fv edil\u0259r\u0259k xaricd\u0259n g\u0259tirilmi\u015f konsullarla \u0259v\u0259zl\u0259nm\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Yunan\u0131stan\u0131n da\u011fl\u0131q co\u011frafiyas\u0131 onun x\u0131rda vilay\u0259tl\u0259r\u0259 b\u00f6l\u00fcnm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olmu\u015fdu. Bunun m\u0259ntiqi n\u0259tic\u0259si kimi bir vilay\u0259td\u0259n dig\u0259rin\u0259 quru \u0259laq\u0259si \u00e7ox \u00e7\u0259tin idi, \u0259laq\u0259l\u0259r ancaq d\u0259niz v\u0259 s\u0259rt da\u011f c\u0131\u011f\u0131rlar\u0131 vasit\u0259sil\u0259 m\u00fcmk\u00fcn olurdu.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"8. Q\u0259dim Makedoniya v\u0259 Q\u0259dim Roma tarixinin Yunan\u0131stan tarixi il\u0259 k\u0259si\u015fm\u0259 n\u00f6qt\u0259si (h\u0259r ikisin\u0259 aid ortaq x\u00fcsusiyy\u0259t) say\u0131la bil\u0259r:\",\n        \"options\": [\n            \"A) H\u0259r ikisinin e.\u0259. V \u0259srd\u0259 m\u00fctl\u0259q monarxiya rejimind\u0259n demokratik idar\u0259\u00e7iliy\u0259 ke\u00e7m\u0259si.\",\n            \"B) H\u0259r ikisinin yaln\u0131z yoxsul v\u0259t\u0259nda\u015flardan ibar\u0259t ordu quraraq \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259r\u0259 m\u0259\u011flub olmas\u0131.\",\n            \"C) H\u0259r iki d\u00f6vl\u0259tin m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 Q\u0259dim Yunan\u0131stan \u0259razisini i\u015f\u011fal ed\u0259r\u0259k \u00f6z \u0259yal\u0259tin\u0259 \u00e7evirm\u0259si.\",\n            \"D) Peloponnes m\u00fcharib\u0259sind\u0259 birg\u0259 ittifaq quraraq Spartan\u0131 tamamil\u0259 darmada\u011f\u0131n etm\u0259l\u0259ri.\",\n            \"E) E.\u0259. VI y\u00fczillikd\u0259 Demosun idar\u0259\u00e7iliyin\u0259 ke\u00e7\u0259r\u0259k b\u00fct\u00fcn quldarl\u0131q qanunlar\u0131n\u0131 l\u0259\u011fv etm\u0259l\u0259ri.\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Yunan\u0131stan e.\u0259. IV \u0259srd\u0259 Makedoniya t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal edilmi\u015fdi. Eyni zamanda, yunan-Makedoniya d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri sonradan q\u0259rbd\u0259n g\u0259l\u0259n yeni i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lara \u2013 romal\u0131lara m\u0259\u011flub olmu\u015f v\u0259 Roma t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal edilmi\u015fdil\u0259r. Bu, h\u0259r iki d\u00f6vl\u0259tin ox\u015far i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 x\u00fcsusiyy\u0259tidir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"9. Tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t faktlar\u0131na dair uy\u011funlu\u011fu m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n1. Homer\\n2. Herodot\\n3. Dionis\\na. E.\u0259. V \u0259srin sonlar\u0131nda Yunan\u0131standa \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 teatr s\u0259hn\u0259cikl\u0259rinin t\u0259\u015fkil edildiyi v\u0259 \u0259fsan\u0259l\u0259rin s\u00f6yl\u0259nildiyi tanr\u0131.\\nb. Q\u0259rb sivilizasiyas\u0131nda tarix elminin \u0259sas\u0131n\u0131 qoymu\u015f v\u0259 \\\"tarixin atas\u0131\\\" adland\u0131r\u0131lan dahi \u015f\u0259xsiyy\u0259t.\\nc. E.\u0259. VIII y\u00fczillikd\u0259 q\u0259dim yunanlar\u0131n tarixini t\u0259r\u0259nn\u00fcm ed\u0259n \u00f6lm\u0259z poemalar\u0131n (\\\"\u0130liada\\\" v\u0259 \\\"Odisseya\\\") m\u00fc\u0259llifi.\",\n        \"options\": [\n            \"A) 1-c, 2-b, 3-a\",\n            \"B) 1-a, 2-d, 3-c\",\n            \"C) 1-b, 2-c, 3-a\",\n            \"D) 1-c, 2-a, 3-b\",\n            \"E) 1-b, 2-a, 3-c\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Homer e.\u0259. VIII \u0259srd\u0259 yunanlar\u0131n \u0259n q\u0259dim dastanlar\u0131n\u0131 yaratm\u0131\u015fd\u0131r (1-c). Herodot tarix elminin \u0259sas\u0131n\u0131 qoymu\u015f \\\"tarixin atas\u0131\\\"d\u0131r (2-b). Yunan\u0131standa teatr m\u0259hz tanr\u0131 Dionisin \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 ke\u00e7iril\u0259n bayramlardan yaranm\u0131\u015fd\u0131r (3-a).\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"10. M\u00fch\u00fcm tarixi hadis\u0259l\u0259rin xronoloji ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n1. Yunanlar\u0131n Fermopil d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259r\u0259 m\u0259\u011flub olmas\u0131\\n2. Afinada yoxsul v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n v\u0259zif\u0259 tutmaq h\u00fcququ qazanmas\u0131\\n3. Makedoniya d\u00f6vl\u0259tinin g\u00fccl\u0259nm\u0259y\u0259 ba\u015flamas\u0131\\n4. Marafon d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ba\u015f verm\u0259si\",\n        \"options\": [\n            \"A) 4, 1, 2, 3\",\n            \"B) 4, 1, 3, 2\",\n            \"C) 1, 4, 2, 3\",\n            \"D) 1, 4, 3, 2\",\n            \"E) 2, 4, 1, 3\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Marafon d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc e.\u0259. 490-c\u0131 ild\u0259, Fermopil d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc e.\u0259. 480-ci ild\u0259 ba\u015f vermi\u015fdir. Q\u0259dim Afinada (Yunan\u0131standa) yoxsul v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n v\u0259zif\u0259 tutmaq h\u00fcququ qazanmas\u0131 e.\u0259. IV \u0259sr\u0259 t\u0259sad\u00fcf edir. Makedoniyan\u0131n g\u00fccl\u0259nm\u0259y\u0259 ba\u015flamas\u0131 is\u0259 xronoloji olaraq e.\u0259. IV y\u00fczilliyin ortalar\u0131na aiddir. Do\u011fru ard\u0131c\u0131ll\u0131q: 4, 1, 2, 3.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"11. Q\u0259dim Yunan\u0131stanla ba\u011fl\u0131 s\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259 \u0259laq\u0259sinin do\u011fru verildiyi b\u0259ndi g\u00f6st\u0259rin:\",\n        \"options\": [\n            \"A) S\u0259b\u0259b: E.\u0259. 480-ci ild\u0259 ba\u015f vermi\u015f Salamin d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc -> N\u0259tic\u0259: Makedoniyan\u0131n \u018fh\u0259m\u0259ni d\u00f6vl\u0259tini tamamil\u0259 s\u00fcquta u\u011fratmas\u0131.\",\n            \"B) S\u0259b\u0259b: Yunan \u015f\u0259h\u0259r-d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin ticar\u0259td\u0259 a\u011fal\u0131q etm\u0259k v\u0259 qon\u015fular\u0131 tabe etm\u0259k siyas\u0259ti -> N\u0259tic\u0259: Peloponnes m\u00fcharib\u0259sinin ba\u015flamas\u0131 v\u0259 d\u0259niz ittifaq\u0131n\u0131n l\u0259\u011fvi.\",\n            \"C) S\u0259b\u0259b: Aral\u0131q d\u0259nizinin \u015f\u0259rqind\u0259 yunan-Makedoniya d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin daxili z\u0259ifliyi -> N\u0259tic\u0259: Bu d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin g\u00fccl\u0259n\u0259r\u0259k Roma imperiyas\u0131n\u0131 s\u00fcquta u\u011fratmas\u0131.\",\n            \"D) S\u0259b\u0259b: Homerin q\u0259hr\u0259manl\u0131q dastanlar\u0131 yazmas\u0131 -> N\u0259tic\u0259: Yunan\u0131standa e.\u0259. V \u0259srd\u0259 quldarl\u0131\u011f\u0131n d\u00f6vl\u0259t f\u0259rman\u0131 il\u0259 l\u0259\u011fvi.\",\n            \"E) S\u0259b\u0259b: Afinada strateql\u0259rin 1 il m\u00fcdd\u0259tin\u0259 se\u00e7ilm\u0259si -> N\u0259tic\u0259: Spartan\u0131n h\u0259rbi diktaturaya \u00e7evril\u0259r\u0259k b\u00fct\u00fcn xalq\u0131 m\u0259hv etm\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Yunan \u015f\u0259h\u0259r-d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri (Afina v\u0259 Sparta) ticar\u0259td\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck \u0259ld\u0259 etm\u0259k v\u0259 qon\u015fu vilay\u0259tl\u0259ri \u00f6z\u00fcn\u0259 tabe etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Peloponnes m\u00fcharib\u0259l\u0259rin\u0259 (e.\u0259. 431-404) ba\u015flad\u0131lar. Bu m\u00fcharib\u0259 Spartan\u0131n q\u0259l\u0259b\u0259si v\u0259 Afina d\u0259niz ittifaq\u0131n\u0131n l\u0259\u011fvi il\u0259 ba\u015fa \u00e7atd\u0131.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"12. Eyler-Venn diaqram\u0131na \u0259sas\u0259n m\u00fcvafiq f\u0259rqli v\u0259 ortaq c\u0259h\u0259tl\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\nI. Q\u0259dim Afina (Yunan\u0131stan)\\nII. Q\u0259dim Roma\\nIII. Ortaq c\u0259h\u0259tl\u0259r\\na. D\u00f6vl\u0259t idar\u0259\u00e7iliyind\u0259 \u0259n y\u00fcks\u0259k h\u0259rbi v\u0259zif\u0259 sahibinin Konsul adlanmas\u0131\\nb. D\u00f6vl\u0259t idar\u0259\u00e7iliyind\u0259 \u0259n y\u00fcks\u0259k h\u0259rbi v\u0259zif\u0259 sahibinin Strateq adlanmas\u0131\\nc. E.\u0259. IV \u0259srd\u0259 yoxsullara qanunla v\u0259zif\u0259 tutmaq h\u00fcququnun verilm\u0259si\\nd. \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259r imperiyas\u0131n\u0131 s\u00fcquta u\u011fratmalar\u0131\",\n        \"options\": [\n            \"A) I-b, II-a, III-c\",\n            \"B) I-a, II-b, III-c\",\n            \"C) I-c, II-a, III-b\",\n            \"D) I-b, II-c, III-a\",\n            \"E) I-a, II-c, III-b\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Afinada \u0259n y\u00fcks\u0259k h\u0259rbi r\u0259hb\u0259r (ordu ba\u015f komandan\u0131) strateq adlan\u0131rd\u0131 (I-b). Romada is\u0259 bu v\u0259zif\u0259 konsula m\u0259xsus idi (II-a). Lakin h\u0259r iki d\u00f6vl\u0259tin ox\u015far c\u0259h\u0259ti e.\u0259. IV y\u00fczillikd\u0259 yoxsul v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n da ali v\u0259zif\u0259 tutmaq h\u00fcququnu \u0259ld\u0259 etm\u0259l\u0259ridir (III-c).\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"13. M\u0259tn\u0259 \u0259sas\u0259n Q\u0259dim Yunan\u0131stan\u0131n regionlar\u0131 v\u0259 co\u011frafiyas\u0131 haqq\u0131nda verilmi\u015f fikirl\u0259rd\u0259n hans\u0131 uy\u011funsuzluq (s\u0259hv) t\u0259\u015fkil edir?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Orta Yunan\u0131stan - \u015eimali Yunan\u0131standan Fermopil ke\u00e7idi vasit\u0259sil\u0259 ayr\u0131l\u0131r.\",\n            \"B) C\u0259nubi Yunan\u0131stan - Peloponnes yar\u0131madas\u0131nda formala\u015fm\u0131\u015fd\u0131r.\",\n            \"C) C\u0259nubi Yunan\u0131stan - Orta Yunan\u0131standan Korinf k\u00f6rf\u0259zi vasit\u0259sil\u0259 ayr\u0131l\u0131r.\",\n            \"D) Da\u011fl\u0131q relyef - \u018frazini x\u0131rda vilay\u0259tl\u0259r\u0259 b\u00f6l\u0259r\u0259k \u0259laq\u0259ni \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fdirirdi.\",\n            \"E) Afina \u015f\u0259h\u0259ri - \u015eimali Yunan\u0131stan\u0131n ucqar da\u011fl\u0131q b\u00f6lg\u0259sind\u0259 yerl\u0259\u015firdi.\"\n        ],\n        \"correct\": 4,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Q\u0259dim Afina \u015f\u0259h\u0259ri \u015eimali deyil, Orta Yunan\u0131standa (Attikada) yerl\u0259\u015firdi. Dig\u0259r co\u011frafi t\u0259rifl\u0259r m\u0259nb\u0259d\u0259 oldu\u011fu kimi d\u00fczg\u00fcnd\u00fcr.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"14. Verilmi\u015f m\u0259ntiqi bloksxemi (ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131) tamamlayan \u0259n do\u011fru fikri tap\u0131n:\\n- S\u0259b\u0259b 1: E.\u0259. 338-ci ild\u0259 Xeroneya d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ba\u015f verm\u0259si\\n- S\u0259b\u0259b 2: Makedoniya d\u00f6vl\u0259tinin g\u00fccl\u0259n\u0259r\u0259k Yunan\u0131stan v\u0259 dig\u0259r qon\u015fu \u0259razil\u0259ri tam tabe etm\u0259si\\n- N\u0259tic\u0259: Birl\u0259\u015fmi\u015f q\u00fcvv\u0259l\u0259rin yeni b\u00f6y\u00fck h\u0259d\u0259f\u0259 \u2013 \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259r \u00fcz\u0259rin\u0259 h\u0259lledici y\u00fcr\u00fc\u015f\u0259 ba\u015flamas\u0131\\n- Tarixi Z\u0259f\u0259r: ?\",\n        \"options\": [\n            \"A) E.\u0259. 331-ci ild\u0259 Qavqamela d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259rin a\u011f\u0131r m\u0259\u011flubiyy\u0259t\u0259 u\u011frad\u0131lmas\u0131.\",\n            \"B) E.\u0259. 490-c\u0131 ild\u0259 Marafon d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 yunanlar\u0131n ilk b\u00f6y\u00fck q\u0259l\u0259b\u0259si.\",\n            \"C) E.\u0259. 480-ci ild\u0259 Fermopil ke\u00e7idinin ba\u011flanaraq Orta Yunan\u0131stan\u0131n qorunmas\u0131.\",\n            \"D) E.\u0259. 404-c\u00fc ild\u0259 Afina d\u0259niz ittifaq\u0131n\u0131n l\u0259\u011fv edil\u0259r\u0259k Spartan\u0131n g\u00fccl\u0259nm\u0259si.\",\n            \"E) E.\u0259. 190-c\u0131 ild\u0259 Maqneziyada Roma ordusunun Makedoniya q\u00fcvv\u0259l\u0259rin\u0259 qalib g\u0259lm\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Makedoniyan\u0131n Yunan\u0131stan\u0131 tabe etm\u0259sind\u0259n sonra \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259r \u00fcz\u0259rin\u0259 y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259r intensivl\u0259\u015fdi. Bu y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259rin \u0259n m\u00fch\u00fcm v\u0259 h\u0259lledici n\u00f6qt\u0259si Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rin e.\u0259. 331-ci ild\u0259 Qavqamelada q\u0259l\u0259b\u0259 qazanaraq \u018fh\u0259m\u0259ni d\u00f6vl\u0259tinin varl\u0131\u011f\u0131na z\u0259rb\u0259 vurmas\u0131 oldu.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"15. Q\u0259dim yunan ordular\u0131n\u0131n i\u015ftirak etdiyi m\u00fcharib\u0259l\u0259r v\u0259 onlar\u0131n qar\u015f\u0131 t\u0259r\u0259fl\u0259rin\u0259 (r\u0259qibl\u0259rin\u0259) aid do\u011fru uy\u011funlu\u011fu m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n1. Marafon, Fermopil v\u0259 Salamin d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rind\u0259\\n2. Peloponnes m\u00fcharib\u0259sind\u0259\\na. Yunan \u015f\u0259h\u0259r-d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin (\u0259sas\u0259n Afina v\u0259 Spartan\u0131n) bir-biri il\u0259 h\u0259rbi m\u00fcbariz\u0259si\\nb. Yunan q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin \u018fh\u0259m\u0259ni d\u00f6vl\u0259ti il\u0259 toqqu\u015fmas\u0131\\nc. Yunan ordular\u0131n\u0131n Makedoniyaya qar\u015f\u0131 q\u0259l\u0259b\u0259 qazanmas\u0131\",\n        \"options\": [\n            \"A) 1-b, 2-a\",\n            \"B) 1-a, 2-b\",\n            \"C) 1-c, 2-a\",\n            \"D) 1-b, 2-c\",\n            \"E) 1-a, 2-c\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: E.\u0259. V \u0259srd\u0259 ba\u015f vermi\u015f Marafon, Fermopil v\u0259 Salamin d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259ri Yunan-\u018fh\u0259m\u0259ni m\u00fcharib\u0259l\u0259rinin m\u00fch\u00fcm toqqu\u015fmalar\u0131d\u0131r (1-b). Peloponnes m\u00fcharib\u0259l\u0259ri is\u0259 daxili hegemonluq u\u011frunda \u015f\u0259h\u0259r-d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin (Afina v\u0259 Sparta) m\u00fcharib\u0259si idi (2-a).\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"16. Q\u0259dim Yunan\u0131stan c\u0259miyy\u0259tind\u0259 Demos z\u00fcmr\u0259si haqq\u0131nda s\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259ni tap\u0131n:\",\n        \"options\": [\n            \"A) S\u0259b\u0259b: Q\u0259dim Yunan\u0131standa Demosun yoxsul v\u0259t\u0259nda\u015flardan ibar\u0259t olmas\u0131 -> N\u0259tic\u0259: Onlar\u0131n he\u00e7 bir zaman v\u0259zif\u0259 tutmaq h\u00fcququ \u0259ld\u0259 ed\u0259 bilm\u0259m\u0259si.\",\n            \"B) S\u0259b\u0259b: E.\u0259. IV \u0259srd\u0259 h\u00fcquqlar\u0131n geni\u015fl\u0259nm\u0259si prosesi -> N\u0259tic\u0259: Yunan\u0131standa (el\u0259c\u0259 d\u0259 Romada) yoxsul v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n n\u0259hay\u0259t v\u0259zif\u0259 tutmaq h\u00fcququ qazanmas\u0131.\",\n            \"C) S\u0259b\u0259b: Demos z\u00fcmr\u0259sinin varlanaraq Afinada ordu qurmas\u0131 -> N\u0259tic\u0259: Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rin Yunan\u0131stana y\u00fcr\u00fc\u015fd\u0259n qorxub \u00e7\u0259kinm\u0259si.\",\n            \"D) S\u0259b\u0259b: Demosun yaln\u0131z k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmas\u0131 -> N\u0259tic\u0259: Teatr tama\u015falar\u0131nda onlar\u0131n i\u015ftirak\u0131na qada\u011fa qoyulmas\u0131.\",\n            \"E) S\u0259b\u0259b: Yunan\u0131standa Demosun \u00fcsyan\u0131 -> N\u0259tic\u0259: D\u0259rhal respublika qurulu\u015funun l\u0259\u011fv edil\u0259r\u0259k imperiyan\u0131n yarad\u0131lmas\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: E.\u0259. VI \u0259srd\u0259n formala\u015fma\u011fa ba\u015flayan yoxsul z\u00fcmr\u0259 (demos) e.\u0259. IV y\u00fczillikd\u0259 siyasi h\u00fcquqlar, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 v\u0259zif\u0259 tutmaq h\u00fcququ qazana bildi. Bu proses eyni vaxtda Q\u0259dim Romada da \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"17. \\\"Xeroneya\\\", \\\"\u0130ss\\\" v\u0259 \\\"Qavqamela\\\" d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rinin ba\u015f verdiyi \u0259srl\u0259r\u0259 v\u0259 onlar\u0131n xronoloji ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131na dair do\u011fru cavab\u0131 tap\u0131n:\",\n        \"options\": [\n            \"A) H\u0259r \u00fc\u00e7 d\u00f6y\u00fc\u015f e.\u0259. V \u0259srd\u0259 ba\u015f vermi\u015f v\u0259 xronologiyas\u0131: Xeroneya, \u0130ss, Qavqamelad\u0131r.\",\n            \"B) H\u0259r \u00fc\u00e7 d\u00f6y\u00fc\u015f e.\u0259. IV \u0259srd\u0259 ba\u015f vermi\u015f v\u0259 xronologiyas\u0131: Xeroneya, \u0130ss, Qavqamelad\u0131r.\",\n            \"C) H\u0259r \u00fc\u00e7 d\u00f6y\u00fc\u015f e.\u0259. III \u0259srd\u0259 ba\u015f vermi\u015f v\u0259 xronologiyas\u0131: \u0130ss, Xeroneya, Qavqamelad\u0131r.\",\n            \"D) Bu d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r e.\u0259. II \u0259srd\u0259 ba\u015f vermi\u015f v\u0259 Roma ordusunun q\u0259l\u0259b\u0259si il\u0259 bitmi\u015fdir.\",\n            \"E) D\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r e.\u0259. VI \u0259srd\u0259 Yunan-\u018fh\u0259m\u0259ni m\u00fcharib\u0259l\u0259rini \u0259hat\u0259 edir.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: E.\u0259. 338 (Xeroneya), e.\u0259. 333 (\u0130ss) v\u0259 e.\u0259. 331-ci (Qavqamela) ill\u0259rd\u0259 ba\u015f vermi\u015f bu d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rin h\u0259r \u00fc\u00e7\u00fc E.\u0259. IV \u0259sr\u0259 aiddir v\u0259 ard\u0131c\u0131ll\u0131q tarixi ax\u0131na (eradan \u0259vv\u0259l oldu\u011funa g\u00f6r\u0259 r\u0259q\u0259ml\u0259rin ki\u00e7ilm\u0259si prinsipin\u0259) tam uy\u011fundur.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"18. A\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 tarixi m\u0259lumatlardan (M\u0259d\u0259niyy\u0259t) ne\u00e7\u0259si bilavasit\u0259 Q\u0259dim Yunan\u0131stanla ba\u011fl\u0131d\u0131r?\\n1. \u015eair Homer t\u0259r\u0259find\u0259n \\\"\u0130liada\\\" v\u0259 \\\"Odisseya\\\"n\u0131n q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nmas\u0131.\\n2. Q\u0259rb sivilizasiyas\u0131nda Herodotun tarix elminin \u0259sas\u0131n\u0131 qoymas\u0131.\\n3. Tanr\u0131 Dionisin \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 teatr s\u0259hn\u0259cikl\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131.\\n4. \u00c7evr\u0259nin 360 d\u0259r\u0259c\u0259y\u0259, saat\u0131n is\u0259 60 d\u0259qiq\u0259y\u0259 b\u00f6l\u00fcnm\u0259si sisteminin ixtira edilm\u0259si.\",\n        \"options\": [\n            \"A) 1, 2, 3\",\n            \"B) Yaln\u0131z 1, 2\",\n            \"C) 1, 3, 4\",\n            \"D) 2, 3, 4\",\n            \"E) Yaln\u0131z 3, 4\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Homerin dastanlar\u0131, Herodotun \\\"Tarix\\\"i v\u0259 tanr\u0131 Dionis\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f teatr birm\u0259nal\u0131 olaraq Yunan\u0131stana aiddir (1,2,3). Lakin saat\u0131n v\u0259 \u00e7evr\u0259nin d\u0259r\u0259c\u0259l\u0259r\u0259 b\u00f6l\u00fcnm\u0259si altm\u0131\u015fl\u0131q say sistemin\u0259 \u2013 q\u0259dim \u0130ki\u00e7ayaras\u0131 (\u015fumerl\u0259r) sivilizasiyas\u0131na m\u0259xsus k\u0259\u015ffdir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"19. Q\u0259dim yunan sivilizasiyas\u0131n\u0131n m\u0259d\u0259ni v\u0259 intellektual miras\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 c\u0259dv\u0259ld\u0259 pozulmu\u015f m\u0259ntiqi uy\u011funlu\u011fu (s\u0259hv b\u0259ndi) tap\u0131n:\",\n        \"options\": [\n            \"A) Homer - E.\u0259. VIII y\u00fczillikd\u0259 yunanlar\u0131n q\u0259dim d\u00f6vr\u00fcn\u00fc \u0259hat\u0259 ed\u0259n poemalar q\u0259l\u0259m\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131r.\",\n            \"B) Herodot - \u00d6z f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 \\\"tarixin atas\u0131\\\" l\u0259q\u0259bini alm\u0131\u015f v\u0259 bu elmin \u0259sas\u0131n\u0131 qoymu\u015fdur.\",\n            \"C) Teatr - E.\u0259. V \u0259srin sonlar\u0131nda tama\u015falar\u0131n a\u00e7\u0131q havada s\u0259hn\u0259l\u0259\u015fdirilm\u0259si il\u0259 yaranm\u0131\u015fd\u0131r.\",\n            \"D) Dionis - \u015e\u0259r\u0259fin\u0259 ke\u00e7iril\u0259n dini mahn\u0131 v\u0259 r\u0259qs ayinl\u0259ri yunan teatr\u0131n\u0131n formala\u015fmas\u0131na t\u0259kan vermi\u015fdir.\",\n            \"E) Afina \u015f\u0259h\u0259ri - Orta \u0259srl\u0259rd\u0259 \\\"Qumbara\u00e7\u0131lar oca\u011f\u0131\\\"n\u0131n ilk d\u0259f\u0259 yarad\u0131ld\u0131\u011f\u0131 h\u0259rbi q\u0259rargah olmu\u015fdur.\"\n        ],\n        \"correct\": 4,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: \\\"Qumbara\u00e7\u0131lar oca\u011f\u0131\\\" Q\u0259dim Afina il\u0259 he\u00e7 bir \u0259laq\u0259si olmayan, yaln\u0131z XVIII y\u00fczillikd\u0259 Osmanl\u0131 h\u00f6kmdar\u0131 I Mahmud t\u0259r\u0259find\u0259n qurulmu\u015f spesifik h\u0259rbi h\u0259rbi hiss\u0259 n\u00f6v\u00fcd\u00fcr.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"20. Peloponnes m\u00fcharib\u0259sinin (e.\u0259. 431-404) Yunan\u0131stan \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n b\u00f6y\u00fck strateji, m\u0259nfi n\u0259tic\u0259si n\u0259 hesab olunurdu?\",\n        \"options\": [\n            \"A) M\u00fcharib\u0259nin t\u0259s\u0259rr\u00fcfata a\u011f\u0131r z\u0259rb\u0259 vurmas\u0131 v\u0259 yunan \u015f\u0259h\u0259r-d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin daxild\u0259n z\u0259ifl\u0259y\u0259r\u0259k g\u0259l\u0259c\u0259k i\u015f\u011fallar (Makedoniya t\u0259hl\u00fck\u0259si) qar\u015f\u0131s\u0131nda aciz qalmas\u0131.\",\n            \"B) Spartan\u0131n h\u0259rbi donanmas\u0131n\u0131 z\u0259ifl\u0259d\u0259r\u0259k d\u0259nizd\u0259ki b\u00fct\u00fcn r\u0259qab\u0259ti k\u00f6n\u00fcll\u00fc olaraq romal\u0131lara t\u0259hvil verm\u0259si.\",\n            \"C) Afinada Demos z\u00fcmr\u0259sinin tamamil\u0259 l\u0259\u011fv edil\u0259r\u0259k k\u0259nd \u0259halisinin k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131na m\u0259ruz qalmas\u0131.\",\n            \"D) Yunan ordular\u0131n\u0131n Hindistan s\u0259rh\u0259dl\u0259rind\u0259n d\u0259rhal geri \u00e7\u0259kil\u0259r\u0259k imperiyan\u0131 da\u011f\u0131tmalar\u0131.\",\n            \"E) \u015eimali v\u0259 Orta Yunan\u0131stan aras\u0131nda ticar\u0259tin qada\u011fan olunaraq iqtisadi embarqonun t\u0259tbiqi.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Fasil\u0259l\u0259rl\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259t davam ed\u0259n v\u0259 Spartan\u0131n q\u0259l\u0259b\u0259si (Afina d\u0259niz ittifaq\u0131n\u0131n l\u0259\u011fvi) il\u0259 bit\u0259n bu m\u00fcharib\u0259 \u00fcmumilikd\u0259 Yunan\u0131stan\u0131n t\u0259s\u0259rr\u00fcfat h\u0259yat\u0131na, insan resurslar\u0131na v\u0259 h\u0259rbi g\u00fcc\u00fcn\u0259 a\u011f\u0131r z\u0259rb\u0259 vurmu\u015fdu ki, bu da sonradan onlar\u0131 xarici m\u00fcdaxil\u0259l\u0259r qar\u015f\u0131s\u0131nda k\u00f6vr\u0259k etdi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"21. Q\u0259dim yunan tarixi il\u0259 ba\u011fl\u0131 X\u0259rit\u0259-M\u0259kan anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131n do\u011fru uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u0131ran\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n1. Q\u0259rbd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n v\u0259 sahill\u0259rini yuyan d\u0259niz\\n2. \u015e\u0259rqd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n v\u0259 sahill\u0259rini yuyan d\u0259niz\\n3. C\u0259nubda yerl\u0259\u015f\u0259n v\u0259 sahill\u0259rini yuyan d\u0259niz\\na. \u0130on d\u0259nizi\\nb. Egey d\u0259nizi\\nc. Aral\u0131q d\u0259nizi\",\n        \"options\": [\n            \"A) 1-a, 2-b, 3-c\",\n            \"B) 1-b, 2-c, 3-a\",\n            \"C) 1-a, 2-c, 3-b\",\n            \"D) 1-c, 2-a, 3-b\",\n            \"E) 1-b, 2-a, 3-c\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Yunan\u0131stan c\u0259nubdan Aral\u0131q d\u0259nizi, q\u0259rbd\u0259n \u0130on d\u0259nizi v\u0259 \u015f\u0259rqd\u0259n is\u0259 Egey d\u0259nizi sular\u0131 il\u0259 \u0259hat\u0259 olunmu\u015f, Balkan yar\u0131madas\u0131nda formala\u015fm\u0131\u015f da\u011fl\u0131q \u00f6lk\u0259dir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"22. Aral\u0131q d\u0259nizinin \u015f\u0259rq sahill\u0259rind\u0259 yaranm\u0131\u015f yunan-Makedoniya (ellin) d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri il\u0259 e.\u0259. V \u0259srin sonlar\u0131nda m\u00f6vcud olan yunan \u015f\u0259h\u0259r-d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin (Afina, Sparta) ortaq daxili iqtisadi v\u0259 siyasi problemi n\u0259 idi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) H\u0259r ikisinin tez-tez ba\u015f ver\u0259n daxili m\u00fcharib\u0259l\u0259r, \u00fcsyanlar v\u0259 ziddiyy\u0259tl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 m\u00fct\u0259madi olaraq z\u0259ifl\u0259m\u0259si.\",\n            \"B) H\u0259r ikisinin Roma imperiyas\u0131n\u0131 h\u0259rbi yolla darmada\u011f\u0131n etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn gizli x\u0259fiyy\u0259 ittifaq\u0131 qurmas\u0131.\",\n            \"C) \\\"\u0130liada\\\" v\u0259 \\\"Odisseya\\\" dastanlar\u0131n\u0131n oxunmas\u0131n\u0131n qada\u011fan edilm\u0259sin\u0259 qar\u015f\u0131 qanl\u0131 \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131n ba\u015f verm\u0259si.\",\n            \"D) Hakimiyy\u0259tin yaln\u0131z kas\u0131blara verilm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 iqtisadiyyat\u0131n d\u0259rhal \u00e7\u00f6km\u0259si.\",\n            \"E) T\u0259s\u0259rr\u00fcfatda yaranan dur\u011funlu\u011fu aradan qald\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 yaln\u0131z bal\u0131q\u00e7\u0131l\u0131qla m\u0259\u015f\u011ful olmalar\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: H\u0259m yunan \u015f\u0259h\u0259r-d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri (Peloponnes m\u00fcharib\u0259si timsal\u0131nda), h\u0259m d\u0259 sonradan yaranm\u0131\u015f yunan-Makedoniya d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri fasil\u0259siz daxili m\u00fcharib\u0259l\u0259r, intriqalar v\u0259 \u00fcsyanlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 daim z\u0259ifl\u0259mi\u015f v\u0259 ba\u015fqa d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin yemin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdil\u0259r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"23. M\u0259ntiqi z\u0259nciri m\u00fc\u0259yy\u0259n edin: Q\u0259rb sivilizasiyas\u0131nda tarix elminin inki\u015faf\u0131n\u0131n t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl\u00fc m\u0259rh\u0259l\u0259si kimi: -> Q\u0259dim Yunan\u0131standa c\u0259miyy\u0259t v\u0259 m\u00fcharib\u0259l\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 tarixi hadis\u0259l\u0259rin sistemli \u015f\u0259kild\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nmas\u0131 -> \\\"Tarixin atas\u0131\\\" adland\u0131r\u0131lan dahi \u015f\u0259xsiyy\u0259tin b\u0259\u015f\u0259r m\u0259d\u0259niyy\u0259tind\u0259 ortaya \u00e7\u0131xmas\u0131 -> ?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Yunan alimi Herodotun f\u0259aliyy\u0259ti.\",\n            \"B) Kor \u015fair Homerin \\\"\u0130liada\\\" dastan\u0131.\",\n            \"C) Tanr\u0131 Dionisin \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 bayramlar\u0131n r\u0259smil\u0259\u015fdirilm\u0259si.\",\n            \"D) Strateql\u0259rin h\u0259rbi hesabatlar\u0131n\u0131n kitab hal\u0131na sal\u0131nmas\u0131.\",\n            \"E) Konsullar\u0131n Roma tarixini f\u0259ls\u0259fi c\u0259h\u0259td\u0259n t\u0259hlil etm\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Q\u0259rb sivilizasiyas\u0131nda tarix elminin b\u00fcn\u00f6vr\u0259si bilavasit\u0259 Q\u0259dim yunan alimi Herodotun (\\\"Tarixin atas\u0131\\\") fundamental f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 at\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"24. Q\u0259dim Afina ordusunun idar\u0259\u00e7iliyi il\u0259 ba\u011fl\u0131 do\u011fru fikri tap\u0131n:\",\n        \"options\": [\n            \"A) Ordu ba\u015f komandan\u0131 strateq adlan\u0131rd\u0131 v\u0259 yaln\u0131z bir il m\u00fcdd\u0259tin\u0259 se\u00e7ilirdi.\",\n            \"B) Ordu ba\u015f komandan\u0131 konsul adlan\u0131rd\u0131 v\u0259 \u00f6m\u00fcrl\u00fck t\u0259yin olunurdu.\",\n            \"C) Orduya e.\u0259. V \u0259srd\u0259n etibar\u0259n yaln\u0131z Demos z\u00fcmr\u0259sind\u0259n olan s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259r r\u0259hb\u0259rlik edirdi.\",\n            \"D) Strateq v\u0259zif\u0259si quldarl\u0131\u011f\u0131 l\u0259\u011fv etm\u0259k m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131yan m\u00fclki pe\u015f\u0259 idi.\",\n            \"E) Strateql\u0259r Roma senat\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n birba\u015fa Afina r\u0259hb\u0259rliyin\u0259 ezam edilirdi.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Afinada se\u00e7kili h\u0259rbi v\u0259zif\u0259 olan strateql\u0259r bir illik f\u0259aliyy\u0259t m\u00fcdd\u0259tin\u0259 se\u00e7ilir v\u0259 orduya (donanmaya) ba\u015f komandanl\u0131q edirdil\u0259r. Konsul is\u0259 Roma respublikas\u0131n\u0131n idar\u0259edici v\u0259zif\u0259si idi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"25. Q\u0259dim d\u00f6vr beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri kontekstind\u0259 verilmi\u015f m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259rin d\u00fczg\u00fcn xronologiyas\u0131n\u0131 tap\u0131n:\\n1. Yunan ordusunun (v\u0259 Makedoniyan\u0131n) \u015e\u0259rq\u0259 h\u0259rbi y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259rinin ba\u015flanmas\u0131 v\u0259 \u0130ss d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc\\n2. Marafon d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 yunanlar\u0131n q\u0259l\u0259b\u0259si\\n3. Romal\u0131lar\u0131n Aral\u0131q d\u0259nizinin \u015f\u0259rqin\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259r\u0259k Yunan\u0131stan v\u0259 Makedoniyan\u0131 i\u015f\u011fal etm\u0259si\",\n        \"options\": [\n            \"A) 2, 1, 3\",\n            \"B) 1, 2, 3\",\n            \"C) 3, 2, 1\",\n            \"D) 2, 3, 1\",\n            \"E) 1, 3, 2\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: \u0130lk olaraq Yunan-\u018fh\u0259m\u0259ni m\u00fcharib\u0259l\u0259ri d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Marafon d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc (e.\u0259. 490) ba\u015f verdi (2). Daha sonra Q\u0259dim Makedoniya d\u00f6vl\u0259tinin g\u00fccl\u0259nm\u0259si il\u0259 yunan-makedoniya qo\u015funlar\u0131 \u015e\u0259rq\u0259 y\u00fcr\u00fc\u015f ed\u0259r\u0259k \u0130ss (e.\u0259. 333) v\u0259 dig\u0259r d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259ri m\u0259\u011flub etdi (1). \u018fn sonda is\u0259 z\u0259ifl\u0259mi\u015f yunan-Makedoniya d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri Q\u0259rbd\u0259n g\u0259l\u0259n Roma t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal olundu (3). Ard\u0131c\u0131ll\u0131q: 2, 1, 3.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"26. Q\u0259dim Afinada e.\u0259. VII-VI \u0259srl\u0259rd\u0259 c\u0259r\u0259yan ed\u0259n siyasi prosesl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 s\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259 \u0259laq\u0259sinin do\u011fru verildiyi b\u0259ndi m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\",\n        \"options\": [\n            \"A) S\u0259b\u0259b: E.\u0259. VII y\u00fczillikd\u0259 demosla aristokratlar aras\u0131nda m\u00fcbariz\u0259nin k\u0259skinl\u0259\u015fm\u0259si v\u0259 xalq \u00fcsyan\u0131 t\u0259hl\u00fck\u0259si -> N\u0259tic\u0259: Zad\u0259ganlar\u0131n demosa g\u00fcz\u0259\u015ft\u0259 ged\u0259r\u0259k e.\u0259. 594-c\u00fc ild\u0259 Solon islahatlar\u0131n\u0131 q\u0259bul etm\u0259si.\",\n            \"B) S\u0259b\u0259b: \\\"Drakon qanunlar\u0131\\\"n\u0131n q\u0259bul edilm\u0259si -> N\u0259tic\u0259: Yoxsul v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n b\u00fct\u00fcn d\u00f6vl\u0259t v\u0259zif\u0259l\u0259rini tutmaq h\u00fcququnun r\u0259sm\u0259n t\u0259sdiql\u0259nm\u0259si.\",\n            \"C) S\u0259b\u0259b: Afinada tiranl\u0131\u011f\u0131n l\u0259\u011fv edilm\u0259si -> N\u0259tic\u0259: Afinan\u0131n q\u0259fl\u0259t\u0259n z\u0259ifl\u0259y\u0259r\u0259k \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n tamamil\u0259 i\u015f\u011fal olunmas\u0131.\",\n            \"D) S\u0259b\u0259b: Solon islahatlar\u0131n\u0131n ke\u00e7irilm\u0259si -> N\u0259tic\u0259: Qul \u0259m\u0259yind\u0259n istifad\u0259nin q\u0259ti qada\u011fan olunmas\u0131 v\u0259 b\u00fct\u00fcn qullar\u0131n \u00f6lk\u0259d\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131.\",\n            \"E) S\u0259b\u0259b: Periklin strateq se\u00e7ilm\u0259si -> N\u0259tic\u0259: Afina donanmas\u0131n\u0131n l\u0259\u011fv edil\u0259r\u0259k ordunun yaln\u0131z muzdlu falanqalardan t\u0259\u015fkil edilm\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: E.\u0259. VII y\u00fczillikd\u0259 Demosla Aristokratlar aras\u0131nda m\u00fcbariz\u0259 k\u0259skinl\u0259\u015fmi\u015fdi v\u0259 demos k\u0259ndlil\u0259r\u0259 torpaq verilm\u0259sini, borclar\u0131n l\u0259\u011fvini t\u0259l\u0259b edirdi. Xalq \u00fcsyan\u0131ndan qorxan zad\u0259ganlar demosa g\u00fcz\u0259\u015ft\u0259 getdil\u0259r v\u0259 e.\u0259. 594-c\u00fc ild\u0259 Solon islahatlar\u0131 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259r\u0259k borc k\u00f6l\u0259liyi l\u0259\u011fv edildi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"27. Yunan-\u0130ran m\u00fcharib\u0259l\u0259rinin (e.\u0259. V \u0259sr) gedi\u015fat\u0131na aid d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r v\u0259 onlar\u0131n s\u0259ciyy\u0259vi n\u0259tic\u0259l\u0259ri aras\u0131ndak\u0131 uy\u011funlu\u011fu tap\u0131n:\\n1. Marafon d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc\\n2. Salamin d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc\\n3. Fermopil d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc\\na. S\u00fcr\u0259tli yunan g\u0259mil\u0259rinin (triyeralar\u0131n) \u00e7evik h\u0259r\u0259k\u0259ti say\u0259sind\u0259 \u0259h\u0259m\u0259ni donanmas\u0131n\u0131n m\u0259\u011flub edilm\u0259si.\\nb. Falanqalar\u0131n cinahlardan s\u0131xmas\u0131 taktikas\u0131n\u0131n yunanlara h\u0259lledici q\u0259l\u0259b\u0259 qazand\u0131rmas\u0131.\\nc. \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259rin q\u0259l\u0259b\u0259 qazanaraq Orta Yunan\u0131stan\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259si.\",\n        \"options\": [\n            \"A) 1-b, 2-a, 3-c\",\n            \"B) 1-a, 2-b, 3-c\",\n            \"C) 1-c, 2-a, 3-b\",\n            \"D) 1-b, 2-c, 3-a\",\n            \"E) 1-a, 2-c, 3-b\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: E.\u0259. 490-c\u0131 il Marafon d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 falanqalar\u0131n cinahlardan s\u0131xmas\u0131 q\u0259l\u0259b\u0259d\u0259 h\u0259lledici olmu\u015fdu v\u0259 yunanlar qalib g\u0259lmi\u015fdi. E.\u0259. 480-ci il Salamin d\u0259niz vuru\u015fmas\u0131nda triyera adlanan s\u00fcr\u0259tli yunan g\u0259mil\u0259ri \u0259h\u0259m\u0259ni donanmas\u0131na qalib g\u0259ldi. Fermopil d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 is\u0259 yunanlar m\u0259\u011flub oldu v\u0259 \u0259h\u0259m\u0259nil\u0259r Orta Yunan\u0131stan\u0131 tutdular.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"28. Q\u0259dim Afina idar\u0259\u00e7iliyind\u0259 ba\u015f vermi\u015f d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin xronoloji ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n1. Qanunlar\u0131 m\u00fczakir\u0259 v\u0259 q\u0259bul etm\u0259k s\u0259lahiyy\u0259tinin xalq y\u0131\u011f\u0131nca\u011f\u0131na verilm\u0259si\\n2. Yoxsul v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n b\u00fct\u00fcn v\u0259zif\u0259l\u0259ri tutmaq h\u00fcququ \u0259ld\u0259 etm\u0259si v\u0259 v\u0259zif\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 \u0259m\u0259khaqq\u0131n\u0131n k\u0259silm\u0259si\\n3. Aristokratlar\u0131n m\u0259nafeyini qoruyan v\u0259 \\\"qanla yaz\u0131lm\u0131\u015f\\\" Drakon qanunlar\u0131n\u0131n t\u0259rtibi\\n4. Borcuna g\u00f6r\u0259 qula \u00e7evrilmi\u015f afinal\u0131lar\u0131n azad edilm\u0259si v\u0259 borc k\u00f6l\u0259liyinin l\u0259\u011fvi\",\n        \"options\": [\n            \"A) 3, 4, 1, 2\",\n            \"B) 3, 1, 4, 2\",\n            \"C) 4, 3, 1, 2\",\n            \"D) 4, 1, 3, 2\",\n            \"E) 3, 4, 2, 1\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: \\\"Drakon qanunlar\u0131\\\" e.\u0259. VII y\u00fczillikd\u0259 t\u0259rtib edilmi\u015fdi. E.\u0259. 594-c\u00fc ild\u0259 Solon islahat\u0131 il\u0259 borcuna g\u00f6r\u0259 qula \u00e7evril\u0259nl\u0259r azad edildi. E.\u0259. VI y\u00fczilliyin sonlar\u0131nda afinal\u0131lar tiranl\u0131\u011fa son qoyaraq qanun q\u0259bul etm\u0259k h\u00fcququnu xalq y\u0131\u011f\u0131nca\u011f\u0131na verdil\u0259r. E.\u0259. V y\u00fczilliyin ortalar\u0131nda Periklin d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 is\u0259 yoxsul v\u0259t\u0259nda\u015flar b\u00fct\u00fcn v\u0259zif\u0259l\u0259ri tuta bildil\u0259r v\u0259 v\u0259zif\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 \u0259m\u0259khaqq\u0131 t\u0259tbiq edildi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"29. Q\u0259dim Afina v\u0259 Q\u0259dim Roma tarixin\u0259 aid ox\u015far (k\u0259si\u015f\u0259n) siyasi x\u00fcsusiyy\u0259t hans\u0131d\u0131r?\",\n        \"options\": [\n            \"A) H\u0259r ikisind\u0259 e.\u0259. VI \u0259srin sonlar\u0131nda idar\u0259\u00e7ilikd\u0259 k\u00f6kl\u00fc d\u0259yi\u015fiklik edil\u0259r\u0259k m\u00fcvafiq olaraq tiranl\u0131q v\u0259 pad\u015fahl\u0131\u011fa son qoyulmas\u0131, yeni idar\u0259 \u00fcsuluna ke\u00e7ilm\u0259si.\",\n            \"B) H\u0259r ikisinin e.\u0259. V \u0259srd\u0259 \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259r d\u00f6vl\u0259ti il\u0259 qanl\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259r apararaq onlar\u0131 s\u00fcquta u\u011fratmas\u0131.\",\n            \"C) H\u0259r iki d\u00f6vl\u0259tin b\u00fct\u00fcn tarixi boyu yaln\u0131z aristokratlar t\u0259r\u0259find\u0259n idar\u0259 edil\u0259r\u0259k demosa he\u00e7 bir h\u00fcquq verm\u0259m\u0259si.\",\n            \"D) E.\u0259. 146-c\u0131 ild\u0259 h\u0259r iki d\u00f6vl\u0259tin Karfagen \u0259razisini b\u0259rab\u0259r \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6z aralar\u0131nda b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcrm\u0259si.\",\n            \"E) Yaln\u0131z muzdlu qo\u015funlara arxaland\u0131qlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn e.\u0259. III \u0259srd\u0259 Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal edilm\u0259l\u0259ri.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Q\u0259dim Afinada e.\u0259. VI y\u00fczilliyin sonlar\u0131nda tiranl\u0131\u011fa son qoyularaq xalq y\u0131\u011f\u0131nca\u011f\u0131 ali hakimiyy\u0259t orqan\u0131 oldu. Q\u0259dim Romada is\u0259 e.\u0259. 509-cu ild\u0259 (y\u0259ni e.\u0259. VI \u0259srin sonlar\u0131nda) pad\u015fahl\u0131q d\u00f6vr\u00fc bitdi v\u0259 respublika quruldu. Bu, h\u0259r iki q\u0259dim sivilizasiyan\u0131n eyni \u0259srin sonlar\u0131nda t\u0259kba\u015f\u0131na m\u00fctl\u0259qiyy\u0259td\u0259n kollektiv idar\u0259etm\u0259y\u0259 ke\u00e7idini g\u00f6st\u0259r\u0259n ortaq DoK 4 s\u0259viyy\u0259li tarixi faktd\u0131r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"30. M\u0259ntiqi ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131 tamamlayan tarixi fakt\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n edin: \u0130sg\u0259nd\u0259rin e.\u0259. 333-c\u00fc ild\u0259 \u0130ss d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 III Daraya qalib g\u0259lm\u0259si -> Suriya, F\u0259l\u0259stin v\u0259 Misirin \u0130sg\u0259nd\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259l\u0259 ke\u00e7irilm\u0259si -> ?\",\n        \"options\": [\n            \"A) E.\u0259. 331-ci ild\u0259 Qavqamela d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 \u018fh\u0259m\u0259ni ordusunun h\u0259lledici m\u0259\u011flubiyy\u0259t\u0259 u\u011frad\u0131lmas\u0131 v\u0259 n\u0259h\u0259ng imperiyan\u0131n s\u00fcqutu.\",\n            \"B) Yunan donanmas\u0131n\u0131n Salamin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda \u0259h\u0259m\u0259nil\u0259ri darmada\u011f\u0131n ed\u0259r\u0259k m\u00fcharib\u0259y\u0259 son qoymas\u0131.\",\n            \"C) \u0130sg\u0259nd\u0259rin Hindistanda m\u0259\u011flub olaraq Makedoniyaya geri \u00e7\u0259kilm\u0259y\u0259 m\u0259cbur edilm\u0259si.\",\n            \"D) Romal\u0131lar\u0131n h\u00fccum ed\u0259r\u0259k Makedoniya imperiyas\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na bird\u0259f\u0259lik son qoymas\u0131.\",\n            \"E) Afina d\u0259niz ittifaq\u0131n\u0131n yarad\u0131laraq \u0130sg\u0259nd\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 \u00fcsyan qald\u0131rmas\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: E.\u0259. 333-c\u00fc ild\u0259 \u0130ss d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259n sonra \u0130sg\u0259nd\u0259r Suriya, F\u0259l\u0259stin v\u0259 Misiri tutdu. Buradan qay\u0131td\u0131qdan sonra e.\u0259. 331-ci ild\u0259 Mesopotamiyaya h\u0259r\u0259k\u0259t etdi v\u0259 Qavqamela d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259rin b\u00f6y\u00fck qo\u015fununu m\u0259\u011flub ed\u0259r\u0259k n\u0259h\u0259ng imperiyan\u0131 s\u00fcquta u\u011fratd\u0131.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"31. Q\u0259dim Afina c\u0259miyy\u0259tind\u0259 \\\"insanayaql\u0131\\\" termini kiml\u0259r\u0259 \u015famil edilirdi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Filiz m\u0259d\u0259nl\u0259rind\u0259 v\u0259 da\u015f karxanalar\u0131nda a\u011f\u0131r \u0259m\u0259y\u0259 c\u0259lb edilmi\u015f qullara.\",\n            \"B) Aristokratlara qar\u015f\u0131 \u00fcsyan qald\u0131rm\u0131\u015f v\u0259 h\u00fcquqlar\u0131 \u0259lind\u0259n al\u0131nm\u0131\u015f k\u0259ndlil\u0259r\u0259.\",\n            \"C) \\\"Drakon qanunlar\u0131\\\"n\u0131 pozdu\u011funa g\u00f6r\u0259 edam c\u0259zas\u0131na m\u0259hkum edilmi\u015f \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259.\",\n            \"D) Orduda xidm\u0259t ed\u0259n v\u0259 falanqalarda vuru\u015fan yoxsul d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259r\u0259.\",\n            \"E) Xarici ticar\u0259tl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan v\u0259 Afina d\u0259niz ittifaq\u0131n\u0131 maliyy\u0259l\u0259\u015fdir\u0259n tacirl\u0259r\u0259.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: \u018fh\u0259m\u0259ni d\u00f6vl\u0259ti \u00fcz\u0259rind\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259d\u0259n sonra \u0259ld\u0259 edil\u0259n minl\u0259rl\u0259 quldan filiz m\u0259d\u0259nl\u0259rind\u0259 v\u0259 da\u015f karxanalar\u0131nda geni\u015f istifad\u0259 olunurdu v\u0259 qullar\u0131 \\\"insanayaql\u0131\\\" adland\u0131r\u0131rd\u0131lar.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"32. Peloponnes m\u00fcharib\u0259sin\u0259 (e.\u0259. 431-404) dair s\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259 \u0259laq\u0259sinin do\u011fru g\u00f6st\u0259rildiyi b\u0259ndi tap\u0131n:\",\n        \"options\": [\n            \"A) S\u0259b\u0259b: Afina v\u0259 Spartan\u0131n ticar\u0259td\u0259 a\u011fal\u0131q etm\u0259k v\u0259 qon\u015fular\u0131 tabe etm\u0259k siyas\u0259ti -> N\u0259tic\u0259: \u015e\u0259h\u0259r-d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n da\u011f\u0131lmas\u0131, daxild\u0259n z\u0259ifl\u0259m\u0259si v\u0259 Afina d\u0259niz ittifaq\u0131n\u0131n l\u0259\u011fvi.\",\n            \"B) S\u0259b\u0259b: \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259rin Orta Yunan\u0131stana h\u00fccumu -> N\u0259tic\u0259: Afina v\u0259 Spartan\u0131n birl\u0259\u015f\u0259r\u0259k \u0130ss d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259 qazanmas\u0131.\",\n            \"C) S\u0259b\u0259b: Yoxsul v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n strateq se\u00e7ilm\u0259sin\u0259 qada\u011fa qoyulmas\u0131 -> N\u0259tic\u0259: Spartan\u0131n Afinaya h\u00fccum ed\u0259r\u0259k tiranl\u0131\u011f\u0131 b\u0259rpa etm\u0259si.\",\n            \"D) S\u0259b\u0259b: Roma qo\u015funlar\u0131n\u0131n Aral\u0131q d\u0259nizi \u015f\u0259rqin\u0259 ir\u0259lil\u0259m\u0259si -> N\u0259tic\u0259: Yunan \u015f\u0259h\u0259r-d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin \u00f6z aralar\u0131ndak\u0131 m\u00fcbariz\u0259ni dayand\u0131raraq ittifaq ba\u011flamas\u0131.\",\n            \"E) S\u0259b\u0259b: Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rin Hindistana y\u00fcr\u00fc\u015f etm\u0259si -> N\u0259tic\u0259: Yunan\u0131standa quldar demokratiyas\u0131n\u0131n q\u0259fl\u0259t\u0259n t\u0259n\u0259zz\u00fcl\u0259 u\u011framas\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Yunan \u015f\u0259h\u0259r-d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri (Afina v\u0259 Sparta) ticar\u0259td\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck qazanmaq v\u0259 qon\u015fular\u0131 tabe etm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 Peloponnes m\u00fcharib\u0259sin\u0259 ba\u015flad\u0131lar. N\u0259tic\u0259d\u0259 t\u0259s\u0259rr\u00fcfat da\u011f\u0131ld\u0131, onlar daxild\u0259n z\u0259ifl\u0259di v\u0259 Afina d\u0259niz ittifaq\u0131 l\u0259\u011fv olundu.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"33. Eyler-Venn diaqram\u0131na \u0259sas\u0259n tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r\u0259 aid ortaq c\u0259h\u0259ti m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n1. Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259r\\n2. I Dara\\n3. Ortaq c\u0259h\u0259t\",\n        \"options\": [\n            \"A) M\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 Q\u0259dim Yunan\u0131stan q\u00fcvv\u0259l\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 h\u0259rbi toqqu\u015fmalarda (m\u00fcharib\u0259l\u0259rd\u0259) i\u015ftirak etm\u0259l\u0259ri.\",\n            \"B) Qavqamela d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 birba\u015fa bir-biri il\u0259 vuru\u015faraq s\u00fclh ba\u011flamalar\u0131.\",\n            \"C) H\u0259r ikisinin e.\u0259. V \u0259srd\u0259 Hindistan\u0131n \u015fimal-q\u0259rbini tamamil\u0259 i\u015f\u011fal etm\u0259si.\",\n            \"D) \\\"D\u0259niz sahibl\u0259ri\\\" adlanaraq Aral\u0131q d\u0259nizind\u0259 ticar\u0259t inhisar\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 almalar\u0131.\",\n            \"E) Afinada quldar demokratiyas\u0131n\u0131 m\u0259hv ed\u0259r\u0259k \\\"Drakon qanunlar\u0131\\\"n\u0131 t\u0259tbiq etm\u0259l\u0259ri.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: \u018fh\u0259m\u0259ni h\u00f6kmdar\u0131 I Dara e.\u0259. 490-c\u0131 ild\u0259 yunanlara qar\u015f\u0131 (Marafon d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc) qo\u015fun g\u00f6nd\u0259r\u0259r\u0259k onlarla h\u0259rbi toqqu\u015fmada i\u015ftirak etmi\u015fdir. Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259r is\u0259 yunan-makedoniya qo\u015funlar\u0131na ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q ed\u0259r\u0259k \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259rl\u0259 vuru\u015fmu\u015f, eyni zamanda \u0259vv\u0259ll\u0259r yunan q\u00fcvv\u0259l\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 (Xeroneya) m\u00fcbariz\u0259 aparm\u0131\u015f d\u00f6vl\u0259tin r\u0259hb\u0259ri idi. H\u0259r ikisi yunan h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259l\u0259ri il\u0259 toqqu\u015fmalarda (biri d\u00fc\u015fm\u0259n, dig\u0259ri is\u0259 h\u0259m d\u00fc\u015fm\u0259n, h\u0259m lider kimi) i\u015ftirak etmi\u015fdir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"34. Ellinizm d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 yaranm\u0131\u015f yunan-Makedoniya d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin s\u00fcqutunun \u0259sas s\u0259b\u0259bi (z\u0259if t\u0259r\u0259fi) n\u0259 idi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Zahir\u0259n q\u00fcdr\u0259tli g\u00f6r\u00fcns\u0259l\u0259r d\u0259, daxili m\u00fcharib\u0259l\u0259r v\u0259 \u00fcsyanlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 z\u0259ifl\u0259m\u0259l\u0259ri v\u0259 Q\u0259rbd\u0259n g\u0259l\u0259n romal\u0131lara qar\u015f\u0131 dura bilm\u0259m\u0259l\u0259ri.\",\n            \"B) B\u00fct\u00fcn qullar\u0131 d\u0259rhal azad etdikl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn iqtisadiyyat\u0131n t\u0259n\u0259zz\u00fcl\u0259 u\u011framas\u0131 v\u0259 acl\u0131\u011f\u0131n ba\u015flamas\u0131.\",\n            \"C) \u018fh\u0259m\u0259ni imperiyas\u0131n\u0131n q\u0259fil h\u00fccumu n\u0259tic\u0259sind\u0259 Balkan yar\u0131madas\u0131ndan s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b \u00e7\u0131xar\u0131lmalar\u0131.\",\n            \"D) Hindistana edil\u0259n y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259rin d\u00f6vl\u0259t x\u0259zin\u0259sini tamamil\u0259 bo\u015faltmas\u0131 v\u0259 ordunun l\u0259\u011fv edilm\u0259si.\",\n            \"E) Donanmaya diqq\u0259t yetirm\u0259dikl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259niz ticar\u0259tinin b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u0259 Karfagenin \u0259lin\u0259 ke\u00e7m\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Aral\u0131q d\u0259nizinin \u015f\u0259rq sahill\u0259rind\u0259 yaranan yunan-Makedoniya d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri zahir\u0259n q\u00fcdr\u0259tli g\u00f6r\u00fcns\u0259l\u0259r d\u0259, m\u00f6hk\u0259m deyildil\u0259r; tez-tez ba\u015f ver\u0259n m\u00fcharib\u0259 v\u0259 \u00fcsyanlar onlar\u0131 z\u0259ifl\u0259dirdi ki, n\u0259tic\u0259d\u0259 q\u0259rbd\u0259n g\u0259l\u0259n yeni i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lara \u2013 romal\u0131lara qar\u015f\u0131 dura bilmirdil\u0259r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"35. C\u0259dv\u0259ld\u0259 verilmi\u015f d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r v\u0259 onlar\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 aid hans\u0131 b\u0259ndd\u0259 kobud faktoloji s\u0259hv\u0259 yol verilmi\u015fdir?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Salamin (e.\u0259. 480) \u2013 \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259r qalib g\u0259l\u0259r\u0259k yunan donanmas\u0131n\u0131 m\u0259hv etdil\u0259r.\",\n            \"B) Marafon (e.\u0259. 490) \u2013 Yunanlar sayca \u00fcst\u00fcn \u018fh\u0259m\u0259ni ordusunu m\u0259\u011flub etdi.\",\n            \"C) Fermopil (e.\u0259. 480) \u2013 Yunanlar m\u0259\u011flub oldu v\u0259 \u0259h\u0259m\u0259nil\u0259r Orta Yunan\u0131stan\u0131 tutdu.\",\n            \"D) Xeroneya (e.\u0259. 338) \u2013 Makedoniya ordusu birl\u0259\u015fmi\u015f yunan qo\u015fununa qalib g\u0259ldi.\",\n            \"E) \u0130ss (e.\u0259. 333) \u2013 Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259r III Daran\u0131n muzdlu ordusunu m\u0259\u011flub etdi.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: E.\u0259. 480-ci il Salamin d\u0259niz d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259r deyil, \u0259ksin\u0259 yunan triyeralar\u0131n\u0131n \u00e7evik h\u0259r\u0259k\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 yunanlar qalib g\u0259lmi\u015f v\u0259 \u0259h\u0259m\u0259ni donanmas\u0131 m\u0259\u011flub edilmi\u015fdir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"36. Q\u0259dim Afina d\u00f6vl\u0259tind\u0259 Solon islahatlar\u0131n\u0131n (e.\u0259. 594) \u0259n m\u00fch\u00fcm siyasi v\u0259 ictimai n\u0259tic\u0259si n\u0259 hesab olunur?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Demosun t\u0259l\u0259bl\u0259rinin yerin\u0259 yetirilm\u0259si il\u0259 borc k\u00f6l\u0259liyinin l\u0259\u011fvi v\u0259 afinal\u0131lar\u0131n bir daha qul edilm\u0259m\u0259si.\",\n            \"B) Strateq v\u0259zif\u0259sinin yarad\u0131lmas\u0131 v\u0259 yaln\u0131z aristokratlar\u0131n bu v\u0259zif\u0259y\u0259 \u00f6m\u00fcrl\u00fck t\u0259yin olunmas\u0131.\",\n            \"C) \\\"Drakon qanunlar\u0131\\\"n\u0131n q\u0259bul edil\u0259r\u0259k yoxsul k\u0259ndlil\u0259rin h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n tamamil\u0259 \u0259lind\u0259n al\u0131nmas\u0131.\",\n            \"D) Spartan\u0131n Afinaya h\u00fccum ed\u0259r\u0259k quldar demokratiyas\u0131n\u0131 h\u0259rbi tiranl\u0131qla \u0259v\u0259z etm\u0259si.\",\n            \"E) B\u00fct\u00fcn qullar\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n xaricd\u0259n g\u0259tirilmi\u015fl\u0259rin tam azad edil\u0259r\u0259k Afina v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131 elan olunmas\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Demosun k\u0259skin m\u00fcbariz\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 e.\u0259. 594-c\u00fc ild\u0259 Solon islahatlar\u0131 q\u0259bul edildi, k\u0259ndlil\u0259rin borclar\u0131 l\u0259\u011fv olundu v\u0259 q\u0259rara al\u0131nd\u0131 ki, he\u00e7 bir afinal\u0131 bir daha qul edil\u0259 bilm\u0259z.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"37. Q\u0259dim Afina demokratiyas\u0131nda e.\u0259. VI y\u00fczilliyin sonlar\u0131na aid m\u00fch\u00fcm d\u0259yi\u015fiklik hans\u0131 b\u0259ndd\u0259 \u00f6z \u0259ksini tap\u0131b?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Afinal\u0131lar\u0131n \u00fcsyan qald\u0131raraq tiranl\u0131\u011fa son qoymas\u0131 v\u0259 xalq y\u0131\u011f\u0131nca\u011f\u0131n\u0131n ali hakimiyy\u0259t orqan\u0131 olmas\u0131.\",\n            \"B) Afinan\u0131n Makedoniya t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal edil\u0259r\u0259k muxtariyy\u0259tini tamamil\u0259 itirm\u0259si.\",\n            \"C) Aristokratlar\u0131n Demosu darmada\u011f\u0131n ed\u0259r\u0259k b\u00fct\u00fcn hakimiyy\u0259ti \u00f6z \u0259ll\u0259rind\u0259 c\u0259ml\u0259\u015fdirm\u0259si.\",\n            \"D) Afinada ilk d\u0259f\u0259 olaraq v\u0259zif\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 \u0259m\u0259khaqq\u0131n\u0131n k\u0259silm\u0259sinin r\u0259smil\u0259\u015fdirilm\u0259si.\",\n            \"E) Afina donanmas\u0131n\u0131n yarad\u0131laraq d\u0259rhal Misir \u00fcz\u0259rin\u0259 h\u0259rbi y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fcn t\u0259\u015fkil edilm\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: E.\u0259. VI y\u00fczilliyin sonlar\u0131nda afinal\u0131lar \u00fcsyan qald\u0131r\u0131b tiranl\u0131\u011fa son qoydular; islahatlara \u0259sas\u0259n qanun q\u0259bul etm\u0259k s\u0259lahiyy\u0259ti xalq y\u0131\u011f\u0131nca\u011f\u0131na verildi v\u0259 o, ali hakimiyy\u0259t orqan\u0131 oldu.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"38. E.\u0259. V y\u00fczilliyin ortalar\u0131nda Periklin strateqliyi ill\u0259rind\u0259 Afinadak\u0131 v\u0259ziyy\u0259tl\u0259 ba\u011fl\u0131 s\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259 \u0259laq\u0259sini tap\u0131n:\",\n        \"options\": [\n            \"A) S\u0259b\u0259b: Hakimiyy\u0259t u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259d\u0259 yoxsullar\u0131n h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n xeyli artmas\u0131 -> N\u0259tic\u0259: Onlar\u0131n b\u00fct\u00fcn v\u0259zif\u0259l\u0259ri tuta bilm\u0259si v\u0259 v\u0259zif\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 \u0259m\u0259khaqq\u0131n\u0131n verilm\u0259si.\",\n            \"B) S\u0259b\u0259b: Afinan\u0131n q\u00fcdr\u0259tinin z\u0259ifl\u0259m\u0259si -> N\u0259tic\u0259: Tiranl\u0131\u011f\u0131n yenid\u0259n b\u0259rpa edil\u0259r\u0259k strateql\u0259rin edam olunmas\u0131.\",\n            \"C) S\u0259b\u0259b: Qul \u0259m\u0259yin\u0259 ehtiyac\u0131n azalmas\u0131 -> N\u0259tic\u0259: Filiz m\u0259d\u0259nl\u0259rinin ba\u011flanmas\u0131 v\u0259 qullar\u0131n orduda xidm\u0259t\u0259 g\u00f6nd\u0259rilm\u0259si.\",\n            \"D) S\u0259b\u0259b: Spartan\u0131n t\u0259zyiql\u0259rinin artmas\u0131 -> N\u0259tic\u0259: Afina donanmas\u0131n\u0131n r\u0259sm\u0259n l\u0259\u011fv edilib yaln\u0131z piyada qo\u015funa \u00fcst\u00fcnl\u00fck verilm\u0259si.\",\n            \"E) S\u0259b\u0259b: Xalq y\u0131\u011f\u0131nca\u011f\u0131n\u0131n s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259rinin l\u0259\u011fvi -> N\u0259tic\u0259: Periklin \u00f6z\u00fcn\u00fc Afina pad\u015fah\u0131 elan ed\u0259r\u0259k m\u00fctl\u0259qiyy\u0259t qurmas\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: E.\u0259. V y\u00fczilliyin ortalar\u0131nda Periklin strateqliyi d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 yoxsul v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n h\u00fcquqlar\u0131 xeyli artd\u0131, onlar b\u00fct\u00fcn v\u0259zif\u0259l\u0259ri tuta bildil\u0259r v\u0259 v\u0259zif\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 \u0259m\u0259khaqq\u0131 t\u0259tbiq edildi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"39. Q\u0259dim Yunan\u0131stan v\u0259 Q\u0259dim Roma ordular\u0131n\u0131n taktiki, m\u00fch\u0259ndis f\u0259rqlilikl\u0259rin\u0259 aid deyil:\",\n        \"options\": [\n            \"A) Roma ordusunun m\u00fchasir\u0259 silahlar\u0131ndan v\u0259 betondan istifad\u0259 etm\u0259si (Yunanlarda bu d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 qeyd olunmur).\",\n            \"B) Yunanlar\u0131n d\u0259niz d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rind\u0259 triyeralardan istifad\u0259si.\",\n            \"C) H\u0259r iki ordunun \u0259sas\u0259n f\u0259hl\u0259 v\u0259 qullardan (insanayaql\u0131lardan) ibar\u0259t t\u0259\u015fkil olunmas\u0131.\",\n            \"D) Yunan ordusunda s\u0131x falanqa d\u00fcz\u00fcl\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259n istifad\u0259 edilm\u0259si.\",\n            \"E) Yunanlar\u0131n e.\u0259. V, Romal\u0131lar\u0131n is\u0259 Pun m\u00fcharib\u0259l\u0259rind\u0259 h\u0259lledici d\u0259niz donanmas\u0131na malik olmalar\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Q\u0259dim c\u0259miyy\u0259tl\u0259rd\u0259 ordu \u0259sas\u0259n azad v\u0259t\u0259nda\u015flardan t\u0259\u015fkil olunurdu. X\u00fcsus\u0259n qullar (\\\"insanayaql\u0131\\\"lar) orduda deyil, a\u011f\u0131r fiziki i\u015fl\u0259rd\u0259, da\u015f karxanalar\u0131nda v\u0259 m\u0259d\u0259nl\u0259rd\u0259 istifad\u0259 edilirdil\u0259r. \\\"C\\\" b\u0259ndi tarixi reall\u0131\u011fa tamamil\u0259 ziddir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"40. Makedoniya imperiyas\u0131n\u0131n v\u0259 onun h\u0259rbi y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259rinin xronologiyas\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n1. \u0130ss d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259rin m\u0259\u011flub edilm\u0259si\\n2. \u0130sg\u0259nd\u0259rin \u015e\u0259rq\u0259 y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc dayand\u0131raraq geri qay\u0131tmas\u0131 (Hindistan y\u00fcr\u00fc\u015f)\\n3. Xeroneya d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 yunanlar\u0131n tabe edilm\u0259si\\n4. Qavqamela d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc v\u0259 \u018fh\u0259m\u0259ni imperiyas\u0131n\u0131n s\u00fcqutu\",\n        \"options\": [\n            \"A) 3, 1, 4, 2\",\n            \"B) 1, 4, 2, 3\",\n            \"C) 3, 4, 1, 2\",\n            \"D) 4, 1, 3, 2\",\n            \"E) 1, 3, 4, 2\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Makedoniya qo\u015funu e.\u0259. 338-ci ild\u0259 Xeroneya d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 yunanlara qalib g\u0259ldi. Sonra e.\u0259. 333-c\u00fc ild\u0259 \u0130ss d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 III Daran\u0131 m\u0259\u011flub etdi. E.\u0259. 331-ci ild\u0259 Qavqamela d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc il\u0259 imperiyan\u0131 s\u00fcquta u\u011fratd\u0131. N\u0259hay\u0259t, Hindistana y\u00fcr\u00fc\u015f ed\u0259r\u0259k sonradan \u0259sg\u0259rl\u0259rin yorulmas\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n geri qay\u0131td\u0131. Ard\u0131c\u0131ll\u0131q: 3, 1, 4, 2.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"41. Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rin imperiyas\u0131n\u0131n \u0259razi h\u00fcdudlar\u0131na dair m\u0259tnd\u0259ki tarixi fakta \u0259sas\u0259n do\u011fru b\u0259ndi g\u00f6st\u0259rin:\",\n        \"options\": [\n            \"A) \u015eimali Afrikadan \u0130spaniyaya q\u0259d\u0259r olan b\u00fct\u00fcn Aral\u0131q d\u0259nizi sahill\u0259ri.\",\n            \"B) Balkan yar\u0131madas\u0131 v\u0259 Misird\u0259n Hind \u00e7ay\u0131na q\u0259d\u0259r uzanan \u0259razil\u0259r.\",\n            \"C) \u00c7in s\u0259ddind\u0259n ba\u015flayaraq Karfagen\u0259 q\u0259d\u0259r olan Asiya v\u0259 Afrika torpaqlar\u0131.\",\n            \"D) \u0130taliya yar\u0131madas\u0131ndan Qafqaz da\u011flar\u0131na q\u0259d\u0259r olan Avropa v\u0259 \u00d6n Asiya h\u00fcdudlar\u0131.\",\n            \"E) Yaln\u0131z Orta Yunan\u0131stan v\u0259 Ki\u00e7ik Asiyan\u0131n Egey d\u0259nizi sahill\u0259ri.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Makedoniyal\u0131lar\u0131n i\u015f\u011fallar\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 Balkan yar\u0131madas\u0131 v\u0259 Misird\u0259n Hind \u00e7ay\u0131na q\u0259d\u0259r uzanan n\u0259h\u0259ng imperiya yaranm\u0131\u015f, paytaxt\u0131 is\u0259 Babil \u015f\u0259h\u0259ri olmu\u015fdur.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"42. Q\u0259dim d\u00f6vr beyn\u0259lxalq v\u0259 siyasi m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rind\u0259 e.\u0259. 146-c\u0131 il\u0259 aid ortaq h\u0259rbi-siyasi hadis\u0259ni (m\u0259ntiqi n\u0259tic\u0259ni) tap\u0131n:\",\n        \"options\": [\n            \"A) Roman\u0131n eyni ild\u0259 h\u0259m Karfageni, h\u0259m d\u0259 Makedoniya v\u0259 Yunan\u0131stan\u0131 i\u015f\u011fal ed\u0259r\u0259k \u0259yal\u0259tin\u0259 \u00e7evirm\u0259si.\",\n            \"B) Yunanlar\u0131n v\u0259 \u0259h\u0259m\u0259nil\u0259rin birg\u0259 ittifaq quraraq Spartan\u0131 tamamil\u0259 darmada\u011f\u0131n etm\u0259si.\",\n            \"C) Tiberi v\u0259 Qay qarda\u015flar\u0131n\u0131n torpaq islahat\u0131 ke\u00e7ir\u0259r\u0259k ordunu buraxmas\u0131.\",\n            \"D) Spartak \u00fcsyan\u0131n\u0131n ba\u015f verm\u0259si v\u0259 Q\u0259dim Roman\u0131n s\u00fcqut etm\u0259si.\",\n            \"E) Makedoniya imperiyas\u0131n\u0131n yarad\u0131laraq Hindistana y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fcn q\u0259fl\u0259t\u0259n dayand\u0131r\u0131lmas\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: E.\u0259. 146-c\u0131 ild\u0259 Roma imperiyas\u0131 (Respublikas\u0131) \u015f\u0259rqd\u0259 v\u0259 q\u0259rbd\u0259 h\u0259lledici i\u015f\u011fallar h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259r\u0259k h\u0259m Karfageni, h\u0259m d\u0259 Makedoniya v\u0259 Yunan\u0131stan\u0131 i\u015f\u011fal edib \u00f6z \u0259yal\u0259tin\u0259 \u00e7evirmi\u015fdir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"43. Q\u0259dim Afinada q\u0259bul edilmi\u015f \\\"Drakon qanunlar\u0131\\\"n\u0131n ictimaiyy\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n \\\"m\u00fcr\u0259kk\u0259bl\u0259 deyil, qanla yaz\u0131lm\u0131\u015f\\\" adland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n \u0259sas s\u0259b\u0259bi n\u0259 idi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Qanunlar\u0131n aristokratlar\u0131n (zad\u0259ganlar\u0131n) m\u0259nafeyini qorumas\u0131 v\u0259 son d\u0259r\u0259c\u0259 s\u0259rt t\u0259dbirl\u0259ri (c\u0259zalar\u0131) n\u0259z\u0259rd\u0259 tutmas\u0131.\",\n            \"B) Qanunlar\u0131n xalq y\u0131\u011f\u0131nca\u011f\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n Demosun xeyrin\u0259 q\u0259bul edil\u0259r\u0259k yaln\u0131z quldarlar\u0131 edam etm\u0259si.\",\n            \"C) Bu qanunlar\u0131n Yunan-\u0130ran m\u00fcharib\u0259l\u0259rind\u0259 f\u0259rarilik ed\u0259nl\u0259r\u0259 b\u0259ra\u0259t qazand\u0131rmas\u0131.\",\n            \"D) \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n dikt\u0259 edil\u0259r\u0259k yunanlar\u0131n k\u00f6l\u0259 hal\u0131na sal\u0131nmas\u0131n\u0131 r\u0259smil\u0259\u015fdirm\u0259si.\",\n            \"E) Qanun m\u0259tninin da\u015f karxanalar\u0131nda i\u015fl\u0259y\u0259n qullar\u0131n aln\u0131na h\u0259kk edilm\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: E.\u0259. VII y\u00fczillikd\u0259 q\u0259bul edilmi\u015f \\\"Drakon qanunlar\u0131\\\" yaln\u0131z aristokratlar\u0131n m\u0259nafeyini m\u00fcdafi\u0259 etdiyi v\u0259 \u00e7ox amans\u0131z oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn demos t\u0259r\u0259find\u0259n \\\"m\u00fcr\u0259kk\u0259bl\u0259 deyil, qanla yaz\u0131lm\u0131\u015f\\\" qanunlar kimi xarakteriz\u0259 edilirdi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"44. Q\u0259dim Afina termini olan \\\"Strateq\\\" v\u0259zif\u0259sin\u0259 aid s\u0259ciyy\u0259vi x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n1. \u00d6m\u00fcrl\u00fck se\u00e7il\u0259n pad\u015fah idi.\\n2. Ordu v\u0259 donanmaya ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q ed\u0259n \u015f\u0259xs idi.\\n3. Yaln\u0131z e.\u0259. VI y\u00fczilliyin sonlar\u0131ndan etibar\u0259n xalq y\u0131\u011f\u0131nca\u011f\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n se\u00e7ilm\u0259y\u0259 ba\u015fland\u0131.\\n4. \\\"Drakon qanunlar\u0131\\\"n\u0131 haz\u0131rlayan \u0259sas ruhani idar\u0259si idi.\",\n        \"options\": [\n            \"A) 2, 3\",\n            \"B) 1, 4\",\n            \"C) 1, 2\",\n            \"D) 3, 4\",\n            \"E) 2, 4\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Afinada e.\u0259. VI y\u00fczilliyin sonlar\u0131nda tiranl\u0131\u011fa son qoyulduqdan sonra xalq y\u0131\u011f\u0131nca\u011f\u0131 ordu v\u0259 donanmaya ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q ed\u0259n strateql\u0259r se\u00e7m\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Strateq \u00f6m\u00fcrl\u00fck deyil, bir il m\u00fcdd\u0259tin\u0259 se\u00e7ilirdi (m\u0259s\u0259l\u0259n, Perikl d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 strateq se\u00e7ilmi\u015fdi).\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"45. Eyler-Venn diaqram\u0131na \u0259sas\u0259n m\u00fcvafiq uy\u011funlu\u011fu m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n1. Marafon d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc\\n2. Salamin d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc\\n3. Ortaq c\u0259h\u0259t\\na. E.\u0259. 490-c\u0131 ild\u0259 ba\u015f verm\u0259si v\u0259 falanqalar\u0131n cinahlardan s\u0131xmas\u0131 taktikas\u0131n\u0131n i\u015fl\u0259dilm\u0259si\\nb. E.\u0259. 480-ci ild\u0259 ba\u015f verm\u0259si v\u0259 triyeralar\u0131n d\u0259nizd\u0259ki \u00e7evik h\u0259r\u0259k\u0259ti il\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259 qazan\u0131lmas\u0131\\nc. Yunanlar\u0131n v\u0259t\u0259nl\u0259rini m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259r\u0259k \u018fh\u0259m\u0259ni ordusuna qalib g\u0259lm\u0259l\u0259ri\",\n        \"options\": [\n            \"A) 1-a; 2-b; 3-c\",\n            \"B) 1-b; 2-c; 3-a\",\n            \"C) 1-a; 2-c; 3-b\",\n            \"D) 1-c; 2-b; 3-a\",\n            \"E) 1-b; 2-a; 3-c\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Marafon d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc e.\u0259. 490-c\u0131 ild\u0259 olmu\u015f v\u0259 falanqalar h\u0259lledici rol oynam\u0131\u015fd\u0131r (1-a). Salamin d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc e.\u0259. 480-ci ild\u0259 ba\u015f vermi\u015f v\u0259 triyeralar vasit\u0259sil\u0259 d\u0259nizd\u0259 qalibiyy\u0259t \u0259ld\u0259 edilmi\u015fdir (2-b). H\u0259r ikisinin ortaq c\u0259h\u0259ti yunanlar\u0131n \u018fh\u0259m\u0259ni ordusuna qalib g\u0259lm\u0259l\u0259ridir (3-c).\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"46. Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rin M\u0259rk\u0259zi Asiyadan ke\u00e7\u0259r\u0259k Hindistana etdiyi y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fcn dayand\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 geri qay\u0131tmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bini g\u00f6st\u0259rin:\",\n        \"options\": [\n            \"A) \u018fhalinin ciddi m\u00fcqavim\u0259ti v\u0259 uzun, arams\u0131z d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259n yorulmu\u015f \u0259sg\u0259rl\u0259rin geri qay\u0131tmaq t\u0259l\u0259bi.\",\n            \"B) Babil \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 \u00fcsyan qalxmas\u0131 x\u0259b\u0259rinin g\u0259lm\u0259si v\u0259 paytaxt\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259d\u0259 olmas\u0131.\",\n            \"C) III Daran\u0131n yeni ordu toplayaraq arxadan z\u0259rb\u0259 endirm\u0259k plan\u0131.\",\n            \"D) Hindistanda Mauriya s\u00fclal\u0259sinin b\u00fct\u00fcn yunanlar\u0131 \u0259sir alaraq qula \u00e7evirm\u0259si.\",\n            \"E) E.\u0259. 146-c\u0131 ild\u0259 Roma qo\u015funlar\u0131n\u0131n Balkan yar\u0131madas\u0131na daxil olmas\u0131 x\u0259b\u0259ri.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: \u0130sg\u0259nd\u0259r Hind \u00e7ay\u0131na q\u0259d\u0259r olan torpaqlar\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irs\u0259 d\u0259, \u0259halinin ciddi m\u00fcqavim\u0259tini v\u0259 arams\u0131z d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259n yorulmu\u015f \u0259sg\u0259rl\u0259rinin geri qay\u0131tmaq t\u0259l\u0259bini n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fc dayand\u0131r\u0131b geri qay\u0131tmal\u0131 oldu.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"47. Misirin Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259r\u0259 m\u00fcnasib\u0259tin\u0259 dair s\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259 \u0259laq\u0259sini tap\u0131n:\",\n        \"options\": [\n            \"A) S\u0259b\u0259b: \u0130sg\u0259nd\u0259rin Finikiyan\u0131n Tir \u015f\u0259h\u0259rini asanl\u0131qla ala bilm\u0259m\u0259si v\u0259 q\u0259z\u0259bl\u0259nm\u0259si -> N\u0259tic\u0259: Misir kahinl\u0259rinin qorxaraq \u0130sg\u0259nd\u0259r\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fs\u00fcz tabe olmas\u0131 v\u0259 onu \\\"firon\\\" adland\u0131rmas\u0131.\",\n            \"B) S\u0259b\u0259b: \u0130sg\u0259nd\u0259rin Misird\u0259 quldarl\u0131\u011f\u0131 l\u0259\u011fv ed\u0259c\u0259yini v\u0259d etm\u0259si -> N\u0259tic\u0259: K\u0259ndlil\u0259rin ona qo\u015fularaq \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 vuru\u015fmas\u0131.\",\n            \"C) S\u0259b\u0259b: Misir fironunun g\u00fccl\u00fc ordusunun olmas\u0131 -> N\u0259tic\u0259: \u0130sg\u0259nd\u0259rin Misir\u0259 girm\u0259kd\u0259n \u00e7\u0259kin\u0259r\u0259k yaln\u0131z Suriya v\u0259 F\u0259l\u0259stinl\u0259 kifay\u0259tl\u0259nm\u0259si.\",\n            \"D) S\u0259b\u0259b: \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259rin qabaqcadan Misir\u0259 b\u00f6y\u00fck ordu yeritm\u0259si -> N\u0259tic\u0259: \u0130sg\u0259nd\u0259rin Qavqameladan \u0259vv\u0259l Misird\u0259 III Dara il\u0259 vuru\u015fmas\u0131.\",\n            \"E) S\u0259b\u0259b: \u0130sg\u0259nd\u0259rin donanmas\u0131n\u0131n olmamas\u0131 -> N\u0259tic\u0259: Misiri yaln\u0131z quru yolla, uzun s\u00fcr\u0259n m\u00fchasir\u0259d\u0259n sonra ala bilm\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: \u0130sg\u0259nd\u0259r e.\u0259. 333-c\u00fc il \u0130ss d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259n sonra Suriya v\u0259 F\u0259l\u0259stini tutaraq Misir\u0259 do\u011fru ir\u0259lil\u0259di. Misir ona d\u00f6y\u00fc\u015fs\u00fcz tabe oldu v\u0259 kahinl\u0259r onu \\\"firon\\\" v\u0259 \\\"tanr\u0131\\\" adland\u0131rd\u0131lar.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"48. C\u0259dv\u0259l\u0259 \u0259sas\u0259n tarixi anlay\u0131\u015flar v\u0259 onlar\u0131n izahlar\u0131 aras\u0131ndak\u0131 do\u011fru uy\u011funlu\u011fu m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n1. V\u0259t\u0259nda\u015f\\n2. Tiraniya\\n3. Triyera\\na. S\u00fcr\u0259tli v\u0259 \u00e7evik yunan d\u0259niz g\u0259misi\\nb. Qanunla m\u00fc\u0259yy\u0259n olunmu\u015f h\u00fcquqlardan istifad\u0259 ed\u0259n v\u0259 d\u00f6vl\u0259t qar\u015f\u0131s\u0131nda v\u0259zif\u0259l\u0259r da\u015f\u0131yan adam\\nc. Hakimiyy\u0259tin zorla \u0259l\u0259 ke\u00e7irilm\u0259si\",\n        \"options\": [\n            \"A) 1-b, 2-c, 3-a\",\n            \"B) 1-a, 2-b, 3-c\",\n            \"C) 1-c, 2-a, 3-b\",\n            \"D) 1-b, 2-a, 3-c\",\n            \"E) 1-a, 2-c, 3-b\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Q\u0259dim Yunan\u0131standa V\u0259t\u0259nda\u015f \u2013 qanunla m\u00fc\u0259yy\u0259n olunmu\u015f h\u00fcquqlardan istifad\u0259 ed\u0259n adam, Tiraniya \u2013 hakimiyy\u0259tin zorla \u0259l\u0259 ke\u00e7irilm\u0259si, Triyera is\u0259 Salamin d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259ni t\u0259min ed\u0259n s\u00fcr\u0259tli yunan g\u0259misi idi. Do\u011fru cavab: A.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"49. Yunan\u0131standa (Afinada) quldar demokratiyas\u0131n\u0131n \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259ndiyi d\u00f6vr v\u0259 onun \u0259n m\u00fch\u00fcm islahat\u0131 bar\u0259d\u0259 do\u011fru b\u0259ndi se\u00e7in:\",\n        \"options\": [\n            \"A) E.\u0259. V \u0259srin ortalar\u0131 \u2013 Periklin strateqliyi d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 yoxsul v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n b\u00fct\u00fcn v\u0259zif\u0259l\u0259ri tuta bilm\u0259si v\u0259 onlara \u0259m\u0259khaqq\u0131 verilm\u0259si.\",\n            \"B) E.\u0259. 594-c\u00fc il \u2013 Solonun strateq se\u00e7il\u0259r\u0259k tiranl\u0131\u011fa son qoymas\u0131 v\u0259 aristokratiyan\u0131 qovmas\u0131.\",\n            \"C) E.\u0259. 480-ci il \u2013 Fermopil q\u0259l\u0259b\u0259sind\u0259n sonra yunanlar\u0131n b\u00fct\u00fcn \u018fh\u0259m\u0259ni qullar\u0131n\u0131 azad ed\u0259r\u0259k onlara v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q verm\u0259si.\",\n            \"D) E.\u0259. 338-ci il \u2013 Makedoniya i\u015f\u011fal\u0131ndan sonra yunanlar\u0131n muxtariyy\u0259t \u0259ld\u0259 ed\u0259r\u0259k yaln\u0131z \u00f6zl\u0259rini idar\u0259 etm\u0259si.\",\n            \"E) E.\u0259. VII \u0259sr \u2013 Drakon qanunlar\u0131n\u0131n t\u0259tbiqi il\u0259 demosun tam h\u00fcquqlu hakim sinf\u0259 \u00e7evrilm\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Afinada quldarl\u0131q demokratiyas\u0131n\u0131n \u0259n y\u00fcks\u0259k inki\u015faf d\u00f6vr\u00fc e.\u0259. V y\u00fczilliyin ortalar\u0131nda Periklin strateqliyi ill\u0259rin\u0259 t\u0259sad\u00fcf edir. Bu d\u00f6vrd\u0259 yoxsul v\u0259t\u0259nda\u015flar b\u00fct\u00fcn v\u0259zif\u0259l\u0259ri tuta bil\u0259rdi v\u0259 v\u0259zif\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 \u0259m\u0259khaqq\u0131 verilirdi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"50. Q\u0259dim d\u00fcnyan\u0131n siyasi m\u0259nz\u0259r\u0259sini d\u0259yi\u015fdir\u0259n \u0130ss v\u0259 Qavqamela d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rinin m\u0259ntiqi v\u0259 xronoloji yekunu kimi hans\u0131 n\u0259tic\u0259ni g\u00f6st\u0259rm\u0259k olar?\",\n        \"options\": [\n            \"A) N\u0259h\u0259ng \u018fh\u0259m\u0259ni imperiyas\u0131n\u0131n s\u00fcquta u\u011framas\u0131 v\u0259 Balkan yar\u0131madas\u0131ndan Hind \u00e7ay\u0131na q\u0259d\u0259r uzanan Makedoniya imperiyas\u0131n\u0131n yaranmas\u0131.\",\n            \"B) Aral\u0131q d\u0259nizi \u015f\u0259rqind\u0259ki b\u00fct\u00fcn yunan-Makedoniya d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin Roma t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259rhal i\u015f\u011fal edilm\u0259si.\",\n            \"C) Afina d\u0259niz ittifaq\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 v\u0259 \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259rin d\u0259nizl\u0259rd\u0259n tamamil\u0259 qovulmas\u0131.\",\n            \"D) III Daran\u0131n M\u0259rk\u0259zi Asiyaya \u00e7\u0259kil\u0259r\u0259k yeni t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259ti qurmas\u0131 v\u0259 \u0130sg\u0259nd\u0259ri geri oturtdurmas\u0131.\",\n            \"E) Hindistanda Mauriya s\u00fclal\u0259sinin s\u00fcqut ed\u0259r\u0259k Makedoniyaya tabe olmas\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: E.\u0259. 333-c\u00fc il \u0130ss v\u0259 e.\u0259. 331-ci il Qavqamela d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259r III Daran\u0131 m\u0259\u011flub etdi, n\u0259h\u0259ng \u018fh\u0259m\u0259ni imperiyas\u0131 s\u00fcqut etdi v\u0259 Balkanlardan Hind \u00e7ay\u0131na q\u0259d\u0259r uzanan yeni bir imperiya formala\u015fd\u0131.\"\n    }\n];\n\nlet currentIdx = 0;\nlet userAnswers = {};\nlet viewed = {0: true};\nlet isFinished = false;\n\nfunction initQuiz() {\n    const scale = document.getElementById('quiz-scale');\n    quizData.forEach((_, index) => {\n        const btn = document.createElement('button');\n        btn.className = 'scale-btn';\n        btn.innerText = index + 1;\n        btn.onclick = () => jumpToQuestion(index);\n        btn.id = `scale-btn-${index}`;\n        scale.appendChild(btn);\n    });\n    renderQuestion();\n}\n\nfunction updateScaleColors() {\n    quizData.forEach((_, index) => {\n        const btn = document.getElementById(`scale-btn-${index}`);\n        btn.classList.remove('active', 'viewed', 'answered');\n        \n        if (userAnswers[index] !== undefined) {\n            btn.classList.add('answered');\n        } else if (viewed[index]) {\n            btn.classList.add('viewed');\n        }\n        if (index === currentIdx) {\n            btn.classList.add('active');\n        }\n    });\n}\n\nfunction renderQuestion() {\n    const q = quizData[currentIdx];\n    document.getElementById('question-text').innerText = q.q;\n    const optionsContainer = document.getElementById('options-container');\n    optionsContainer.innerHTML = '';\n    \n    q.options.forEach((opt, idx) => {\n        const label = document.createElement('label');\n        label.className = 'option-label';\n        if (userAnswers[currentIdx] === idx) label.classList.add('selected');\n        \n        if (isFinished) {\n            if (idx === q.correct) label.classList.add('correct');\n            if (userAnswers[currentIdx] === idx && idx !== q.correct) label.classList.add('wrong');\n            label.style.pointerEvents = 'none';\n        }\n\n        const input = document.createElement('input');\n        input.type = 'radio';\n        input.name = 'q-option';\n        input.value = idx;\n        if (userAnswers[currentIdx] === idx) input.checked = true;\n        if (!isFinished) {\n            input.onchange = () => selectOption(idx);\n        } else {\n            input.disabled = true;\n        }\n        \n        label.appendChild(input);\n        label.appendChild(document.createTextNode(opt));\n        optionsContainer.appendChild(label);\n    });\n\n    const expContainer = document.getElementById('explanation-container');\n    if (isFinished) {\n        expContainer.style.display = 'block';\n        expContainer.innerHTML = `<strong>\u0130zah:<\/strong> ${q.exp}`;\n    } else {\n        expContainer.style.display = 'none';\n    }\n\n    document.getElementById('btn-prev').disabled = currentIdx === 0;\n    \n    if (currentIdx === quizData.length - 1 && !isFinished) {\n        document.getElementById('btn-next').style.display = 'none';\n        document.getElementById('btn-finish').style.display = 'inline-block';\n    } else {\n        document.getElementById('btn-next').style.display = 'inline-block';\n        document.getElementById('btn-finish').style.display = 'none';\n    }\n    \n    if (currentIdx === quizData.length - 1 && isFinished) {\n        document.getElementById('btn-next').disabled = true;\n    } else {\n        document.getElementById('btn-next').disabled = false;\n    }\n\n    updateScaleColors();\n}\n\nfunction selectOption(idx) {\n    if (isFinished) return;\n    userAnswers[currentIdx] = idx;\n    renderQuestion();\n}\n\nfunction nextQuestion() {\n    if (currentIdx < quizData.length - 1) {\n        currentIdx++;\n        viewed[currentIdx] = true;\n        renderQuestion();\n    }\n}\n\nfunction prevQuestion() {\n    if (currentIdx > 0) {\n        currentIdx--;\n        viewed[currentIdx] = true;\n        renderQuestion();\n    }\n}\n\nfunction jumpToQuestion(idx) {\n    currentIdx = idx;\n    viewed[currentIdx] = true;\n    renderQuestion();\n}\n\nfunction finishQuiz() {\n    isFinished = true;\n    let score = 0;\n    quizData.forEach((q, idx) => {\n        if (userAnswers[idx] === q.correct) score++;\n    });\n    \n    document.getElementById('quiz-content').style.display = 'none';\n    document.getElementById('quiz-results').style.display = 'block';\n    document.getElementById('score-text').innerText = `${score}\/${quizData.length}`;\n    \n    document.getElementById('btn-finish').style.display = 'none';\n    \n    \/\/ Auto jump to 1st to review\n    setTimeout(() => {\n        document.getElementById('quiz-content').style.display = 'block';\n        currentIdx = 0;\n        renderQuestion();\n    }, 3000);\n}\n\ndocument.addEventListener('DOMContentLoaded', initQuiz);\n<\/script>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>YEN\u0130 Tarix f\u0259nni \u00fczr\u0259 elektron resurslar toplusu istifad\u0259nizd\u0259dir. \u018ftrafl\u0131 tan\u0131\u015f ol \u00dcmumi S\u0131naq \u0130mtahan\u0131 \u0130mtahan N\u0259tic\u0259si 0\/0 Yuxar\u0131dak\u0131 \u015fkaladan suallar\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 klikl\u0259y\u0259r\u0259k d\u00fczg\u00fcn cavablara v\u0259 izahlara baxa bil\u0259rsiniz. \u2190 Geri \u0130r\u0259li \u2192 N\u0259tic\u0259ni G\u00f6st\u0259r M\u00fc\u0259llif: R\u0259sul Mirz\u0259yev<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-465","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/465","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=465"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/465\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":466,"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/465\/revisions\/466"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=465"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}