{"id":420,"date":"2026-05-31T07:20:15","date_gmt":"2026-05-31T07:20:15","guid":{"rendered":"https:\/\/xronos.info\/?page_id=420"},"modified":"2026-05-31T07:20:15","modified_gmt":"2026-05-31T07:20:15","slug":"s%c9%99f%c9%99vil%c9%99r-dovl%c9%99ti","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/xronos.info\/?page_id=420","title":{"rendered":"S\u0259f\u0259vil\u0259r d\u00f6vl\u0259ti"},"content":{"rendered":"\n<link href=\"https:\/\/fonts.googleapis.com\/css2?family=Inter:wght@400;500;600;700&#038;display=swap\" rel=\"stylesheet\">\n<style>\n    #xronos-quiz-wrapper {\n        --primary: #1e3a8a;\n        --primary-light: #3b82f6;\n        --bg-color: #f1f5f9;\n        --card-bg: #ffffff;\n        --text-main: #1e293b;\n        --text-muted: #64748b;\n        --success: #22c55e;\n        --success-bg: #dcfce7;\n        --error: #ef4444;\n        --error-bg: #fee2e2;\n        --border: #e2e8f0;\n\n        background-color: var(--bg-color);\n        color: var(--text-main);\n        line-height: 1.6;\n        font-family: 'Inter', sans-serif;\n        padding-bottom: 50px;\n        position: relative;\n    }\n\n    #xronos-quiz-wrapper, \n    #xronos-quiz-wrapper * {\n        box-sizing: border-box;\n        margin: 0;\n        padding: 0;\n    }\n\n    #xronos-quiz-wrapper header {\n        background-color: var(--primary);\n        color: white;\n        padding: 24px 20px;\n        text-align: center;\n        box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0, 0, 0, 0.1);\n        position: sticky;\n        top: 0;\n        z-index: 100;\n    }\n\n    #xronos-quiz-wrapper header h1 {\n        font-size: 24px;\n        font-weight: 700;\n        letter-spacing: 1px;\n        margin: 0;\n        color: white;\n    }\n\n    #xronos-quiz-wrapper .container {\n        max-width: 900px;\n        margin: 40px auto;\n        padding: 0 20px;\n    }\n\n    #xronos-quiz-wrapper .section-title {\n        font-size: 20px;\n        font-weight: 600;\n        color: var(--primary);\n        margin: 30px 0 15px;\n        border-bottom: 2px solid var(--primary-light);\n        padding-bottom: 8px;\n        display: inline-block;\n    }\n\n    #xronos-quiz-wrapper .question-card {\n        background-color: var(--card-bg);\n        border-radius: 12px;\n        padding: 24px;\n        margin-bottom: 24px;\n        box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0, 0, 0, 0.05), 0 2px 4px -1px rgba(0, 0, 0, 0.03);\n        border: 1px solid var(--border);\n        transition: all 0.3s;\n    }\n\n    #xronos-quiz-wrapper .question-text {\n        font-size: 16px;\n        font-weight: 600;\n        margin-bottom: 16px;\n    }\n\n    #xronos-quiz-wrapper .option-label {\n        display: block;\n        padding: 14px 16px;\n        margin-bottom: 10px;\n        background-color: #f8fafc;\n        border: 2px solid var(--border);\n        border-radius: 8px;\n        cursor: pointer;\n        transition: 0.2s ease;\n        font-size: 15px;\n        font-weight: normal;\n    }\n\n    #xronos-quiz-wrapper .option-label:hover {\n        background-color: #f1f5f9;\n        border-color: #cbd5e1;\n    }\n\n    #xronos-quiz-wrapper .option-label input {\n        display: none;\n    }\n\n    #xronos-quiz-wrapper .option-label.selected {\n        background-color: #eff6ff;\n        border-color: var(--primary-light);\n    }\n\n    #xronos-quiz-wrapper .square-grid {\n        display: flex;\n        gap: 12px;\n        flex-wrap: wrap;\n        margin-top: 15px;\n    }\n\n    #xronos-quiz-wrapper .square-btn {\n        width: 50px;\n        height: 50px;\n        display: flex;\n        align-items: center;\n        justify-content: center;\n        font-size: 18px;\n        font-weight: 600;\n        background-color: white;\n        border: 2px solid var(--border);\n        border-radius: 8px;\n        cursor: pointer;\n        transition: 0.2s;\n    }\n\n    #xronos-quiz-wrapper .square-btn.active {\n        background-color: var(--primary-light);\n        color: white;\n        border-color: var(--primary-light);\n    }\n\n    #xronos-quiz-wrapper .order-container {\n        display: flex;\n        flex-direction: column;\n        gap: 15px;\n    }\n    #xronos-quiz-wrapper .order-box {\n        min-height: 60px;\n        background: #f8fafc;\n        border: 2px dashed var(--border);\n        border-radius: 8px;\n        padding: 10px;\n        display: flex;\n        flex-direction: column;\n        gap: 8px;\n    }\n    #xronos-quiz-wrapper .order-item {\n        background: white;\n        padding: 12px;\n        border: 1px solid var(--border);\n        border-radius: 6px;\n        cursor: pointer;\n        font-size: 14px;\n        box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);\n        user-select: none;\n    }\n    #xronos-quiz-wrapper .order-item:hover { background: #eff6ff; }\n    #xronos-quiz-wrapper .order-instructions { font-size: 13px; color: var(--text-muted); margin-bottom: 5px; }\n\n    #xronos-quiz-wrapper .numpad-container {\n        max-width: 250px;\n    }\n    #xronos-quiz-wrapper .numpad-display {\n        background: #f8fafc;\n        border: 2px solid var(--border);\n        border-radius: 8px;\n        height: 50px;\n        display: flex;\n        align-items: center;\n        justify-content: flex-end;\n        padding: 0 15px;\n        font-size: 24px;\n        font-weight: 700;\n        margin-bottom: 15px;\n        letter-spacing: 2px;\n    }\n    #xronos-quiz-wrapper .numpad-grid {\n        display: grid;\n        grid-template-columns: repeat(3, 1fr);\n        gap: 10px;\n    }\n    #xronos-quiz-wrapper .num-btn {\n        padding: 15px;\n        font-size: 18px;\n        font-weight: 600;\n        background: white;\n        border: 1px solid var(--border);\n        border-radius: 8px;\n        cursor: pointer;\n    }\n    #xronos-quiz-wrapper .num-btn:hover { background: var(--bg-color); }\n    #xronos-quiz-wrapper .num-btn.clear { background: #fee2e2; color: #ef4444; grid-column: span 3; }\n\n    #xronos-quiz-wrapper .matrix-table {\n        width: 100%;\n        border-collapse: collapse;\n        margin-top: 15px;\n    }\n    #xronos-quiz-wrapper .matrix-table th, \n    #xronos-quiz-wrapper .matrix-table td {\n        padding: 12px;\n        text-align: center;\n        border: 1px solid var(--border);\n    }\n    #xronos-quiz-wrapper .matrix-table th { background: #f8fafc; font-weight: 600; }\n    #xronos-quiz-wrapper .matrix-circle {\n        width: 30px;\n        height: 30px;\n        border-radius: 50%;\n        background: white;\n        border: 2px solid var(--border);\n        margin: 0 auto;\n        cursor: pointer;\n        transition: 0.2s;\n    }\n    #xronos-quiz-wrapper .matrix-circle.active {\n        background: var(--primary-light);\n        border-color: var(--primary-light);\n    }\n\n    #xronos-quiz-wrapper .alert-box {\n        background-color: #fffbeb;\n        border-left: 5px solid #f59e0b;\n        padding: 20px;\n        border-radius: 4px 8px 8px 4px;\n        margin-bottom: 25px;\n        font-size: 15px;\n        box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05);\n    }\n    #xronos-quiz-wrapper textarea.situation-input {\n        width: 100%;\n        min-height: 120px;\n        padding: 15px;\n        border: 2px solid var(--border);\n        border-radius: 8px;\n        font-size: 15px;\n        resize: vertical;\n        outline: none;\n        font-family: inherit;\n    }\n    #xronos-quiz-wrapper textarea.situation-input:focus { border-color: var(--primary-light); }\n\n    #xronos-quiz-wrapper .submit-btn {\n        display: block;\n        width: 100%;\n        padding: 18px;\n        font-size: 18px;\n        font-weight: 700;\n        color: white;\n        background-color: var(--primary);\n        border: none;\n        border-radius: 12px;\n        cursor: pointer;\n        margin-top: 40px;\n        box-shadow: 0 4px 12px rgba(30, 58, 138, 0.3);\n        transition: all 0.3s;\n    }\n    #xronos-quiz-wrapper .submit-btn:hover { background-color: #152c6b; transform: translateY(-2px); }\n    #xronos-quiz-wrapper .submit-btn:disabled { background-color: var(--text-muted); cursor: not-allowed; transform: none; }\n\n    #xronos-quiz-wrapper .correct-ans { background-color: var(--success-bg) !important; border-color: var(--success) !important; }\n    #xronos-quiz-wrapper .wrong-ans { background-color: var(--error-bg) !important; border-color: var(--error) !important; }\n    \n    #xronos-quiz-wrapper .feedback-box {\n        margin-top: 15px;\n        padding: 12px 16px;\n        background-color: var(--success-bg);\n        border-left: 4px solid var(--success);\n        border-radius: 4px;\n        color: #166534;\n        font-weight: 500;\n        font-size: 14px;\n        display: none;\n    }\n\n    #xronos-quiz-wrapper .modal-overlay {\n        position: fixed; top: 0; left: 0; width: 100%; height: 100%;\n        background: rgba(0,0,0,0.6);\n        display: none; justify-content: center; align-items: center;\n        z-index: 99999;\n    }\n    #xronos-quiz-wrapper .modal-content {\n        background: white; padding: 40px; border-radius: 16px;\n        text-align: center; max-width: 400px; width: 90%;\n        box-shadow: 0 10px 25px rgba(0,0,0,0.2);\n    }\n    #xronos-quiz-wrapper .modal-score { font-size: 48px; font-weight: 800; color: var(--primary); margin: 15px 0; }\n    #xronos-quiz-wrapper .modal-text { font-size: 16px; color: var(--text-muted); margin-bottom: 25px; }\n    #xronos-quiz-wrapper .close-modal {\n        padding: 12px 24px; background: var(--primary); color: white;\n        border: none; border-radius: 8px; font-weight: 600; cursor: pointer;\n    }\n    \n    #xronos-quiz-wrapper .disabled { pointer-events: none; opacity: 0.8; }\n<\/style>\n\n<div id=\"xronos-quiz-wrapper\">\n    <header>\n        <h1>Xronos S\u0131naq M\u0259rk\u0259zi &#8211; S\u0259f\u0259vil\u0259r D\u00f6vl\u0259ti<\/h1>\n    <\/header>\n\n    <div class=\"container\" id=\"quizContainer\">\n        <div class=\"section-title\">I B\u00f6lm\u0259: Qapal\u0131 test tap\u015f\u0131r\u0131qlar\u0131 (1-22)<\/div>\n        \n        <div id=\"closedQuestions\"><\/div>\n\n        <div class=\"section-title\">II B\u00f6lm\u0259: A\u00e7\u0131q test tap\u015f\u0131r\u0131qlar\u0131 (23-27)<\/div>\n\n        <div class=\"question-card\" id=\"q23-card\">\n            <div class=\"question-text\">23. S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259tinin inzibati, h\u0259rbi v\u0259 dini idar\u0259etm\u0259 aparat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 verilmi\u015f do\u011fru m\u00fclahiz\u0259l\u0259ri se\u00e7in:<\/div>\n            <ol style=\"margin-left: 20px; margin-bottom: 15px; font-size: 15px;\">\n                <li>V\u0259kil \u2013 \u015fahdan sonra ikinci n\u00fcfuzlu \u015f\u0259xs olub onun h\u0259m dini, h\u0259m d\u0259 d\u00fcny\u0259vi i\u015fl\u0259r \u00fczr\u0259 tam h\u00fcquqlu m\u00fcavini idi.<\/li>\n                <li>\u018fmir \u00fcl-\u00fcm\u0259r\u0259 v\u0259zif\u0259si fars v\u0259 dig\u0259r qeyri-t\u00fcrk \u0259yanlar\u0131n\u0131n inhisar\u0131nda olan m\u00fclki idar\u0259\u00e7i postu idi.<\/li>\n                <li>Ali m\u0259clis \u2013 \u015fah\u0131n yan\u0131nda 12 n\u0259f\u0259r y\u00fcks\u0259k m\u00f6vqe tutan n\u00fcfuzlu \u0259mirl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t m\u0259\u015fv\u0259r\u0259t\u00e7i orqan idi.<\/li>\n                <li>T\u0259va\u00e7i \u2013 m\u00fcharib\u0259 \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 qo\u015fun toplayan v\u0259 onlar\u0131n say\u0131n\u0131 d\u0259qiql\u0259\u015fdir\u0259n m\u0259mur idi.<\/li>\n                <li>Mirz\u0259 \u2013 S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259tind\u0259 daxili ticar\u0259t\u0259 n\u0259zar\u0259t ed\u0259n ali g\u00f6mr\u00fck r\u0259hb\u0259rinin r\u0259smi titulu idi.<\/li>\n            <\/ol>\n            <div class=\"square-grid\" id=\"q23-grid\">\n                <div class=\"square-btn\" data-val=\"1\">1<\/div>\n                <div class=\"square-btn\" data-val=\"2\">2<\/div>\n                <div class=\"square-btn\" data-val=\"3\">3<\/div>\n                <div class=\"square-btn\" data-val=\"4\">4<\/div>\n                <div class=\"square-btn\" data-val=\"5\">5<\/div>\n            <\/div>\n            <div class=\"feedback-box\" id=\"q23-feedback\"><\/div>\n        <\/div>\n\n        <div class=\"question-card\" id=\"q24-card\">\n            <div class=\"question-text\">24. S\u0259f\u0259vil\u0259r d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 (v\u0259 \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259) ba\u015f vermi\u015f h\u0259rbi v\u0259 siyasi hadis\u0259l\u0259rin xronoloji ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n edin: (S\u0131ralamaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fcz\u0259rin\u0259 klikl\u0259yin)<\/div>\n            <div class=\"order-container\">\n                <div class=\"order-instructions\">M\u00f6vcud Variantlar (Klikl\u0259y\u0259r\u0259k se\u00e7in):<\/div>\n                <div class=\"order-box\" id=\"q24-options\">\n                    <div class=\"order-item\" data-id=\"1\">1. Paytaxt\u0131n T\u0259brizd\u0259n Q\u0259zvin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si.<\/div>\n                    <div class=\"order-item\" data-id=\"2\">2. \u018frzincanda q\u0131z\u0131lba\u015flar\u0131n m\u00fc\u015favir\u0259sinin ke\u00e7irilm\u0259si.<\/div>\n                    <div class=\"order-item\" data-id=\"3\">3. S\u0131n\u0131q k\u00f6rp\u00fc d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 S\u0259f\u0259vil\u0259rin q\u0259l\u0259b\u0259si.<\/div>\n                    <div class=\"order-item\" data-id=\"4\">4. \u015eah Sultan H\u00fcseyn t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259halinin v\u0259 \u0259mlak\u0131n siyah\u0131ya al\u0131nmas\u0131n\u0131n ba\u015flanmas\u0131.<\/div>\n                    <div class=\"order-item\" data-id=\"5\">5. S\u0259f\u0259vi-Osmanl\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259rind\u0259 \u0259n a\u011f\u0131r \u015f\u0259rtli hesab edil\u0259n \u0130stanbul s\u00fclh\u00fcn\u00fcn imzalanmas\u0131.<\/div>\n                <\/div>\n                <div class=\"order-instructions\">Sizin S\u0131ralaman\u0131z (\u00c7\u0131xarmaq \u00fc\u00e7\u00fcn klikl\u0259yin):<\/div>\n                <div class=\"order-box\" id=\"q24-answer\"><\/div>\n            <\/div>\n            <div class=\"feedback-box\" id=\"q24-feedback\"><\/div>\n        <\/div>\n\n        <div class=\"question-card\" id=\"q25-card\">\n            <div class=\"question-text\">25. S\u0131n\u0131q k\u00f6rp\u00fc d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ba\u015f verdiyi ild\u0259n Caban\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ba\u015f verdiyi ili \u00e7\u0131x\u0131n. Al\u0131nan r\u0259q\u0259min \u00fcz\u0259rin\u0259 I Sufiyan d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ba\u015f verdiyi ilin sonuncu iki r\u0259q\u0259mini \u0259lav\u0259 edin. (Hesablama m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259ki d\u0259qiq ill\u0259r \u0259sas\u0131nda apar\u0131lmal\u0131d\u0131r).<\/div>\n            <div class=\"numpad-container\">\n                <div class=\"numpad-display\" id=\"q25-display\"><\/div>\n                <div class=\"numpad-grid\">\n                    <button class=\"num-btn\" onclick=\"xronosAddNum(1)\">1<\/button>\n                    <button class=\"num-btn\" onclick=\"xronosAddNum(2)\">2<\/button>\n                    <button class=\"num-btn\" onclick=\"xronosAddNum(3)\">3<\/button>\n                    <button class=\"num-btn\" onclick=\"xronosAddNum(4)\">4<\/button>\n                    <button class=\"num-btn\" onclick=\"xronosAddNum(5)\">5<\/button>\n                    <button class=\"num-btn\" onclick=\"xronosAddNum(6)\">6<\/button>\n                    <button class=\"num-btn\" onclick=\"xronosAddNum(7)\">7<\/button>\n                    <button class=\"num-btn\" onclick=\"xronosAddNum(8)\">8<\/button>\n                    <button class=\"num-btn\" onclick=\"xronosAddNum(9)\">9<\/button>\n                    <button class=\"num-btn\" onclick=\"xronosAddNum(0)\">0<\/button>\n                    <button class=\"num-btn clear\" onclick=\"xronosClearNum()\">Sil<\/button>\n                <\/div>\n            <\/div>\n            <div class=\"feedback-box\" id=\"q25-feedback\"><\/div>\n        <\/div>\n\n        <div class=\"question-card\" id=\"q26-card\">\n            <div class=\"question-text\">26. XVI-XVII y\u00fczillikl\u0259rd\u0259 S\u0259f\u0259vi-Osmanl\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259rini yekunla\u015fd\u0131ran s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259l\u0259rini v\u0259 onlar\u0131n \u015f\u0259rtl\u0259rini uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131n:<\/div>\n            <div style=\"font-size: 14px; margin-bottom: 10px;\">\n                1. 1590 \u0130stanbul s\u00fclh\u00fc<br>\n                2. 1612 II \u0130stanbul s\u00fclh\u00fc<br>\n                3. 1618 M\u0259r\u0259nd s\u00fclh\u00fc<br><br>\n                a. S\u0259f\u0259vil\u0259r ruslar\u0131n tikdirdiyi Terek qalas\u0131n\u0131n da\u011f\u0131d\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda sultan\u0131n f\u0259rman\u0131na mane olmayacaqlar\u0131 bar\u0259d\u0259 \u00f6hd\u0259lik g\u00f6t\u00fcrd\u00fcl\u0259r.<br>\n                b. Qarada\u011f, \u018frd\u0259bil, Xalxal, Z\u0259ncan, Q\u0259zvin v\u0259 L\u0259nk\u0259ran \u0259razil\u0259ri istisna olmaqla, Az\u0259rbaycan\u0131n dig\u0259r b\u00f6y\u00fck \u0259razil\u0259ri Osmanl\u0131lara verildi.<br>\n                c. S\u0259f\u0259vil\u0259r Az\u0259rbaycan v\u0259 azad edil\u0259n dig\u0259r S\u0259f\u0259vi torpaqlar\u0131n\u0131n Osmanl\u0131lar t\u0259r\u0259find\u0259n tan\u0131nmas\u0131na nail oldular, II \u0130stanbul s\u00fclh\u00fcn\u00fcn \u015f\u0259rtl\u0259ri b\u0259rpa olundu.\n            <\/div>\n            <table class=\"matrix-table\" id=\"q26-matrix\">\n                <tr>\n                    <th><\/th><th>A<\/th><th>B<\/th><th>C<\/th>\n                <\/tr>\n                <tr>\n                    <th>1<\/th>\n                    <td><div class=\"matrix-circle\" data-row=\"1\" data-col=\"a\"><\/div><\/td>\n                    <td><div class=\"matrix-circle\" data-row=\"1\" data-col=\"b\"><\/div><\/td>\n                    <td><div class=\"matrix-circle\" data-row=\"1\" data-col=\"c\"><\/div><\/td>\n                <\/tr>\n                <tr>\n                    <th>2<\/th>\n                    <td><div class=\"matrix-circle\" data-row=\"2\" data-col=\"a\"><\/div><\/td>\n                    <td><div class=\"matrix-circle\" data-row=\"2\" data-col=\"b\"><\/div><\/td>\n                    <td><div class=\"matrix-circle\" data-row=\"2\" data-col=\"c\"><\/div><\/td>\n                <\/tr>\n                <tr>\n                    <th>3<\/th>\n                    <td><div class=\"matrix-circle\" data-row=\"3\" data-col=\"a\"><\/div><\/td>\n                    <td><div class=\"matrix-circle\" data-row=\"3\" data-col=\"b\"><\/div><\/td>\n                    <td><div class=\"matrix-circle\" data-row=\"3\" data-col=\"c\"><\/div><\/td>\n                <\/tr>\n            <\/table>\n            <div class=\"feedback-box\" id=\"q26-feedback\"><\/div>\n        <\/div>\n\n        <div class=\"question-card\" id=\"q27-card\">\n            <div class=\"question-text\">27. M\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 \u0259sas\u0259n, S\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259rinin do\u011fru g\u00f6st\u0259rildiyi b\u0259ndl\u0259ri se\u00e7in:<\/div>\n            <ol style=\"margin-left: 20px; margin-bottom: 15px; font-size: 15px;\">\n                <li>S\u0259b\u0259b: \u015eah Sultan H\u00fcseynin vergil\u0259ri 3 d\u0259f\u0259 art\u0131rmas\u0131 (1699-1702). N\u0259tic\u0259: \u018fhalinin g\u00fcz\u0259ran\u0131n\u0131n daha da \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fm\u0259si v\u0259 m\u0259rk\u0259zi hakimiyy\u0259tin dayaqlar\u0131n\u0131n sars\u0131laraq \u00fcsyanlar \u0259r\u0259f\u0259sin\u0259 g\u0259lm\u0259si.<\/li>\n                <li>S\u0259b\u0259b: 1555-ci ild\u0259 paytaxt\u0131n Q\u0259zvin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si. N\u0259tic\u0259: T\u0259brizin siyasi \u0259h\u0259miyy\u0259tin\u0259 v\u0259 iqtisadi inki\u015faf\u0131na m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rm\u0259si.<\/li>\n                <li>S\u0259b\u0259b: 1494-c\u00fc il \u015e\u0259m\u0259si d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc. N\u0259tic\u0259: Q\u0131z\u0131lba\u015flar\u0131n q\u0259ti q\u0259l\u0259b\u0259si v\u0259 S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259tinin yaranmas\u0131.<\/li>\n                <li>S\u0259b\u0259b: Artemi Vol\u0131nskinin \u0130sfahana el\u00e7iliyi (1717). N\u0259tic\u0259: Rus tacirl\u0259rinin m\u0259nafeyin\u0259 uy\u011fun m\u00fcqavil\u0259nin imzalanmas\u0131.<\/li>\n                <li>S\u0259b\u0259b: S\u0131n\u0131q k\u00f6rp\u00fc d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc. N\u0259tic\u0259: S\u0259f\u0259vil\u0259rin m\u0259\u011flub olmas\u0131 v\u0259 Osmanl\u0131lar\u0131n b\u00fct\u00fcn Az\u0259rbaycan\u0131 i\u015f\u011fal etm\u0259si.<\/li>\n            <\/ol>\n            <div class=\"square-grid\" id=\"q27-grid\">\n                <div class=\"square-btn\" data-val=\"1\">1<\/div>\n                <div class=\"square-btn\" data-val=\"2\">2<\/div>\n                <div class=\"square-btn\" data-val=\"3\">3<\/div>\n                <div class=\"square-btn\" data-val=\"4\">4<\/div>\n                <div class=\"square-btn\" data-val=\"5\">5<\/div>\n            <\/div>\n            <div class=\"feedback-box\" id=\"q27-feedback\"><\/div>\n        <\/div>\n\n        <div class=\"section-title\">III B\u00f6lm\u0259: Situasiya suallar\u0131 (28-30)<\/div>\n        <div class=\"alert-box\">\n            <strong>Situasiya m\u0259tni:<\/strong> &#8220;S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259ti XVII y\u00fczilliyin ikinci yar\u0131s\u0131nda 4 iri \u0259yal\u0259t\u0259 &#8211; b\u0259yl\u0259rb\u0259yiliy\u0259 b\u00f6l\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Bu \u0259yal\u0259tl\u0259ri idar\u0259 ed\u0259n cani\u015finl\u0259r vergi toplay\u0131r v\u0259 \u00f6z g\u0259liri hesab\u0131na qo\u015fun saxlay\u0131rd\u0131lar. S\u0259f\u0259vi-Osmanl\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259ri d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 bu v\u0259zif\u0259l\u0259r\u0259 h\u0259rbi v\u0259 idar\u0259etm\u0259 qabiliyy\u0259tl\u0259ri il\u0259 se\u00e7il\u0259n adl\u0131-sanl\u0131 q\u0131z\u0131lba\u015f \u0259mirl\u0259ri t\u0259yin olunurdu. Lakin h\u0259rbi z\u0259rur\u0259tin aradan qalxd\u0131\u011f\u0131 sabitlik d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 bu v\u0259zif\u0259y\u0259 b\u0259z\u0259n s\u0259ri\u015ft\u0259siz adamlar\u0131n g\u0259tirilm\u0259si yerl\u0259rd\u0259 \u0259dal\u0259tsizlik v\u0259 r\u00fc\u015fv\u0259txorluq hallar\u0131na yol a\u00e7\u0131rd\u0131. Bu \u0259yal\u0259tl\u0259rd\u0259n biri \u00f6lk\u0259nin \u015f\u0259rqind\u0259 yerl\u0259\u015firdi v\u0259 S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259tin\u0259 birl\u0259\u015fdirildikd\u0259n sonra onun X\u0259z\u0259r d\u0259nizi sahilind\u0259ki m\u00fch\u00fcm \u015f\u0259h\u0259ri d\u00f6vl\u0259tin \u0259sas liman\u0131na \u00e7evrilmi\u015f, \u0259traf quyulardan neft \u00e7\u0131xar\u0131laraq xaric\u0259 ixrac olunma\u011fa ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131. Dig\u0259r bir q\u0259rb \u0259yal\u0259tinin m\u0259rk\u0259zini is\u0259 o d\u00f6vrd\u0259 buran\u0131 ziyar\u0259t etmi\u015f Avropa s\u0259yyahlar\u0131 (M\u0259s\u0259l\u0259n, Jan Batist Taverniye v\u0259 Jan \u015earden) &#8216;yaln\u0131z S\u0259f\u0259vil\u0259rin (Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rinin) ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 qala \u015f\u0259h\u0259r&#8217; v\u0259 &#8216;Nax\u00e7\u0131van v\u0259 \u015eirvan\u0131n qap\u0131s\u0131&#8217; kimi t\u0259svir edirdil\u0259r.&#8221;\n        <\/div>\n\n        <div class=\"question-card\" id=\"q28-card\">\n            <div class=\"question-text\">28. M\u0259tnd\u0259 b\u0259hs edil\u0259n, X\u0259z\u0259r d\u0259nizi sahilind\u0259 S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259tinin \u0259sas liman\u0131na \u00e7evril\u0259n \u015f\u0259h\u0259rin ad\u0131n\u0131 v\u0259 bu \u015f\u0259h\u0259rin daxil oldu\u011fu, m\u0259rk\u0259zi \u015eamax\u0131 olan b\u0259yl\u0259rb\u0259yliyin ad\u0131n\u0131 qeyd edin.<\/div>\n            <textarea class=\"situation-input\" placeholder=\"Cavab\u0131n\u0131z\u0131 bura yaz\u0131n...\"><\/textarea>\n            <div class=\"feedback-box\" id=\"q28-feedback\">\n                <strong>Do\u011fru\/G\u00f6zl\u0259nil\u0259n Cavab:<\/strong> Bak\u0131 (Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259ri), \u015eirvan b\u0259yl\u0259rb\u0259yiliyi\n            <\/div>\n        <\/div>\n\n        <div class=\"question-card\" id=\"q29-card\">\n            <div class=\"question-text\">29. M\u0259tnd\u0259 Avropa s\u0259yyahlar\u0131n\u0131n haqq\u0131nda &#8220;yaln\u0131z S\u0259f\u0259vil\u0259rin (Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rinin) ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 qala \u015f\u0259h\u0259r&#8221; v\u0259 &#8220;Nax\u00e7\u0131van v\u0259 \u015eirvan\u0131n qap\u0131s\u0131&#8221; kimi m\u0259lumat verdiyi, h\u0259m\u00e7inin \u00c7uxurs\u0259\u0259d b\u0259yl\u0259rb\u0259yiliyinin m\u0259rk\u0259zi olan \u015f\u0259h\u0259r hans\u0131d\u0131r?<\/div>\n            <textarea class=\"situation-input\" placeholder=\"Cavab\u0131n\u0131z\u0131 bura yaz\u0131n...\"><\/textarea>\n            <div class=\"feedback-box\" id=\"q29-feedback\">\n                <strong>Do\u011fru\/G\u00f6zl\u0259nil\u0259n Cavab:<\/strong> \u0130r\u0259van (\u0130r\u0259van qalas\u0131 \/ \u015f\u0259h\u0259ri)\n            <\/div>\n        <\/div>\n\n        <div class=\"question-card\" id=\"q30-card\">\n            <div class=\"question-text\">30. M\u0259nb\u0259y\u0259 v\u0259 tarixi bilikl\u0259riniz\u0259 \u0259sas\u0259n, XVII y\u00fczilliyin ikinci yar\u0131s\u0131nda S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259tini t\u0259\u015fkil ed\u0259n b\u0259yl\u0259rb\u0259yilikl\u0259rin adlar\u0131n\u0131 (\u0259n az\u0131 3-n\u00fc) qeyd edin v\u0259 onlar\u0131n idar\u0259edicil\u0259rinin (b\u0259yl\u0259rb\u0259yil\u0259rin) \u0259sas v\u0259zif\u0259l\u0259rind\u0259n birini yaz\u0131n.<\/div>\n            <textarea class=\"situation-input\" placeholder=\"Cavab\u0131n\u0131z\u0131 bura yaz\u0131n...\"><\/textarea>\n            <div class=\"feedback-box\" id=\"q30-feedback\">\n                <strong>Do\u011fru\/G\u00f6zl\u0259nil\u0259n Cavab:<\/strong> \u015eirvan, Qaraba\u011f, T\u0259briz, \u00c7uxurs\u0259\u0259d (3-n\u00fc yazmaq kifay\u0259tdir). V\u0259zif\u0259si: Vergi toplamaq (v\u0259 ya \u00d6z g\u0259liri hesab\u0131na qo\u015fun saxlamaq).\n            <\/div>\n        <\/div>\n\n        <button class=\"submit-btn\" id=\"submitBtn\" onclick=\"xronosEvaluateExam()\">Cavablar\u0131 G\u00f6nd\u0259r v\u0259 N\u0259tic\u0259y\u0259 Bax<\/button>\n    <\/div>\n\n    <div class=\"modal-overlay\" id=\"resultModal\">\n        <div class=\"modal-content\">\n            <h2 style=\"color: var(--text-main);\">S\u0131naq N\u0259tic\u0259niz<\/h2>\n            <div class=\"modal-score\" id=\"scoreDisplay\">0\/27<\/div>\n            <p class=\"modal-text\">Avtomatik yoxlanan suallar \u00fczr\u0259 n\u0259tic\u0259niz hesabland\u0131. Situasiya suallar\u0131n\u0131n do\u011fru cavablar\u0131n\u0131 ekran\u0131n a\u015fa\u011f\u0131s\u0131nda yoxlaya bil\u0259rsiniz.<\/p>\n            <button class=\"close-modal\" onclick=\"xronosCloseModal()\">N\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259 Bax<\/button>\n        <\/div>\n    <\/div>\n<\/div>\n\n<script>\ndocument.addEventListener(\"DOMContentLoaded\", function() {\n    const questionsData = [\n        { num: 1, text: \"Tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 \u0259sas\u0259n, 1488-ci ild\u0259 ba\u015f vermi\u015f \u015eahda\u011f\u0131 v\u0259 1494-c\u00fc ild\u0259 ba\u015f vermi\u015f \u015e\u0259m\u0259si d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rinin \u00fcmumi ox\u015far n\u0259tic\u0259si n\u0259 olmu\u015fdur?\", options: [\"H\u0259r iki d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 q\u0131z\u0131lba\u015flar (S\u0259f\u0259vil\u0259r) \u015eirvan\u015fah v\u0259 A\u011fqoyunlu birl\u0259\u015fmi\u015f q\u00fcvv\u0259l\u0259rin\u0259 m\u0259\u011flub olmu\u015flar.\", \"H\u0259r iki d\u00f6y\u00fc\u015f n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u015eirvan\u015fahlar d\u00f6vl\u0259ti S\u0259f\u0259vil\u0259rd\u0259n as\u0131l\u0131 v\u0259ziyy\u0259t\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr.\", \"S\u0259f\u0259vil\u0259r q\u0259ti q\u0259l\u0259b\u0259 qazanaraq T\u0259brizi v\u0259 \u015eamax\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irmi\u015fl\u0259r.\", \"D\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 Osmanl\u0131 imperiyas\u0131n\u0131n birba\u015fa h\u0259rbi m\u00fcdaxil\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 S\u0259f\u0259vil\u0259r geri \u00e7\u0259kilm\u0259y\u0259 m\u0259cbur olmu\u015flar.\", \"A\u011fqoyunlu d\u00f6vl\u0259ti tamamil\u0259 s\u00fcquta u\u011frad\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fmi\u015f S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259ti yaranm\u0131\u015fd\u0131r.\"] },\n        { num: 2, text: \"S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259tinin ali idar\u0259etm\u0259 aparat\u0131 v\u0259 v\u0259zif\u0259l\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 verilmi\u015f uy\u011funluqlardan hans\u0131 s\u0259hvdir?\", options: [\"Ali m\u0259clis \u2013 \u015eah\u0131n yan\u0131nda 12 n\u0259f\u0259r y\u00fcks\u0259k m\u00f6vqe tutan n\u00fcfuzlu \u0259mirl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t m\u0259\u015fv\u0259r\u0259t\u00e7i orqan idi.\", \"V\u0259kil \u2013 \u015eahdan sonra d\u00f6vl\u0259td\u0259 ikinci n\u00fcfuzlu \u015f\u0259xs hesab olunur, \u015fah\u0131n h\u0259m dini, h\u0259m d\u0259 d\u00fcny\u0259vi i\u015fl\u0259r \u00fczr\u0259 tam h\u00fcquqlu m\u00fcavini idi.\", \"\u018fmir \u00fcl-\u00fcm\u0259r\u0259 \u2013 S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259tind\u0259 qo\u015funlara ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q edir v\u0259 bu v\u0259zif\u0259 yaln\u0131z Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rinin inhisar\u0131nda idi.\", \"Mirz\u0259 \u2013 S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259tind\u0259 ali dini t\u0259b\u0259q\u0259nin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rin\u0259, m\u0259scid v\u0259 v\u0259qf r\u0259hb\u0259rl\u0259rin\u0259 veril\u0259n x\u00fcsusi m\u0259n\u0259vi titul idi.\", \"T\u0259va\u00e7i \u2013 M\u00fcharib\u0259 \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 vilay\u0259tl\u0259rd\u0259n qo\u015fun toplayan v\u0259 onlar\u0131n say\u0131n\u0131 d\u0259qiql\u0259\u015fdir\u0259n m\u0259mur idi.\"] },\n        { num: 3, text: \"S\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259rinin do\u011fru g\u00f6st\u0259rildiyi b\u0259ndi m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\", options: [\"S\u0259b\u0259b: 1500-c\u00fc ild\u0259 \u018frzincanda q\u0131z\u0131lba\u015flar\u0131n m\u00fc\u015favir\u0259sinin ke\u00e7irilm\u0259si. N\u0259tic\u0259: \u0130lk z\u0259rb\u0259nin \u015eirvan\u015fah F\u0259rrux Yasara vurulmas\u0131 q\u0259rar\u0131n\u0131n q\u0259bul edilm\u0259si v\u0259 Caban\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ba\u015f verm\u0259si.\", \"S\u0259b\u0259b: S\u0259f\u0259vil\u0259rin Rusiya il\u0259 m\u00fctt\u0259fiq olmas\u0131. N\u0259tic\u0259: Terek qalas\u0131n\u0131n in\u015fas\u0131na m\u00fctl\u0259q \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259st\u0259k verilm\u0259si v\u0259 II \u0130stanbul s\u00fclh\u00fcn\u00fcn l\u0259\u011fvi.\", \"S\u0259b\u0259b: S\u0259f\u0259vil\u0259rin 1585-ci ild\u0259 I Sufiyan d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 qalib g\u0259lm\u0259si. N\u0259tic\u0259: Osmanl\u0131lar\u0131n T\u0259brizd\u0259n tamamil\u0259 qovulmas\u0131.\", \"S\u0259b\u0259b: 1555-ci ild\u0259 paytaxt\u0131n Q\u0259zvin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si. N\u0259tic\u0259: T\u0259brizin iqtisadiyyat\u0131n\u0131n daha da \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259nm\u0259si v\u0259 beyn\u0259lxalq ticar\u0259td\u0259 m\u00fctl\u0259q inhisar qazanmas\u0131.\", \"S\u0259b\u0259b: \u015eah Sultan H\u00fcseynin 1699-1702-ci ill\u0259r iqtisadi islahatlar\u0131. N\u0259tic\u0259: K\u0259ndlil\u0259rin vergil\u0259rd\u0259n azad edil\u0259r\u0259k \u00f6lk\u0259d\u0259 \u00fcsyanlar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n bird\u0259f\u0259lik al\u0131nmas\u0131.\"] },\n        { num: 4, text: \"1590-c\u0131 ild\u0259 S\u0259f\u0259vil\u0259r v\u0259 Osmanl\u0131lar aras\u0131nda imzalanm\u0131\u015f \u0130stanbul s\u00fclh\u00fcn\u00fcn \u015f\u0259rtl\u0259rin\u0259 v\u0259 n\u0259tic\u0259sin\u0259 aid do\u011fru fikri se\u00e7in:\", options: [\"S\u0259f\u0259vil\u0259r bu s\u00fclh n\u0259tic\u0259sind\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizi sahill\u0259rini v\u0259 \u015e\u0259rqi Anadolunu \u00f6z\u00fcn\u0259 birl\u0259\u015fdirdi.\", \"M\u00fcqavil\u0259y\u0259 \u0259sas\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n yaln\u0131z Qarada\u011f, \u018frd\u0259bil, Xalxal, Z\u0259ncan, Q\u0259zvin v\u0259 L\u0259nk\u0259ran \u0259razil\u0259ri istisna olmaqla dig\u0259r b\u00f6y\u00fck hiss\u0259si Osmanl\u0131lara verildi.\", \"S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259ti tarixind\u0259 \u0259n u\u011furlu m\u00fcqavil\u0259 kimi tarix\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc v\u0259 Amasiya s\u00fclh\u00fcn\u00fcn \u015f\u0259rtl\u0259ri tamamil\u0259 b\u0259rpa olundu.\", \"\u015eirvan\u015fahlar d\u00f6vl\u0259tinin m\u00fcst\u0259qilliyi h\u0259r iki t\u0259r\u0259fd\u0259n r\u0259sm\u0259n tan\u0131nd\u0131.\", \"S\u0259f\u0259vil\u0259r bu m\u00fcqavil\u0259 il\u0259 ruslar\u0131n tikdirdiyi Terek qalas\u0131n\u0131 da\u011f\u0131tmaq h\u00fcququ \u0259ld\u0259 etdi.\"] },\n        { num: 5, text: \"Tarixi d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r v\u0259 onlar\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 aid hans\u0131 uy\u011funluq do\u011frudur?\", options: [\"Mollah\u0259s\u0259nli d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc (1578) \u2013 Osmanl\u0131 ordusu S\u0259f\u0259vil\u0259ri m\u0259\u011flub etdi v\u0259 D\u0259rb\u0259nd\u0259 q\u0259d\u0259r ir\u0259lil\u0259di.\", \"Niyazabad d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc (1583) \u2013 S\u0259f\u0259vi qo\u015funlar\u0131 Osmanl\u0131 v\u0259 Kr\u0131m xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n birl\u0259\u015fmi\u015f q\u00fcvv\u0259l\u0259ri qar\u015f\u0131s\u0131nda a\u011f\u0131r m\u0259\u011flubiyy\u0259t\u0259 u\u011frad\u0131.\", \"I Sufiyan d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc (1585) \u2013 S\u0259f\u0259vi q\u00fcvv\u0259l\u0259ri qalib g\u0259l\u0259r\u0259k Osmanl\u0131lar\u0131 T\u0259brizd\u0259n geri oturtdu.\", \"II Sufiyan d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc (1605) \u2013 S\u0259f\u0259vi ordusu qalib g\u0259ldi v\u0259 Osmanl\u0131 ordusuna a\u011f\u0131r z\u0259rb\u0259 vurdu.\", \"S\u0131n\u0131q k\u00f6rp\u00fc d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc (1618) \u2013 Kr\u0131m-Osmanl\u0131 qo\u015funlar\u0131 qalib g\u0259l\u0259r\u0259k M\u0259r\u0259nd s\u00fclh\u00fcn\u00fcn S\u0259f\u0259vil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n pozulmas\u0131na nail oldular.\"] },\n        { num: 6, text: \"XVII y\u00fczilliyin ikinci yar\u0131s\u0131nda S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259tind\u0259 inzibati idar\u0259etm\u0259 v\u0259 torpaq m\u00fclkiyy\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 hans\u0131 m\u00fclahiz\u0259 s\u0259hvdir?\", options: [\"Az\u0259rbaycan \u0259razisi inzibati c\u0259h\u0259td\u0259n d\u00f6rd b\u0259yl\u0259rb\u0259yiliy\u0259: \u015eirvan, Qaraba\u011f, T\u0259briz v\u0259 \u00c7uxurs\u0259\u0259d\u0259 b\u00f6l\u00fcn\u00fcrd\u00fc.\", \"Divan torpaqlar\u0131 d\u00f6vl\u0259t torpaqlar\u0131 idi v\u0259 onun g\u0259lirl\u0259ri birba\u015fa d\u00f6vl\u0259t x\u0259rcl\u0259rin\u0259 s\u0259rf olunurdu.\", \"Xass torpaqlar\u0131 S\u0259f\u0259vi hakim s\u00fclal\u0259sin\u0259 (\u015fah ail\u0259sin\u0259) m\u0259xsus x\u00fcsusi torpaqlar idi.\", \"V\u0259qf torpaqlar\u0131 dini idar\u0259l\u0259r\u0259 v\u0259 m\u0259scidl\u0259r\u0259 m\u0259xsus idi, lakin ehtiyac yarand\u0131qda d\u00f6vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n asanl\u0131qla al\u0131n\u0131b-sat\u0131la v\u0259 ya ba\u015fqas\u0131na ba\u011f\u0131\u015flana bil\u0259rdi.\", \"B\u0259yl\u0259rb\u0259yil\u0259r idar\u0259 etdikl\u0259ri \u0259yal\u0259tl\u0259rd\u0259n vergi toplay\u0131r v\u0259 \u00f6z g\u0259liri hesab\u0131na x\u00fcsusi qo\u015fun saxlay\u0131rd\u0131lar.\"] },\n        { num: 7, text: \"\\\"1612-ci ild\u0259 imzalanm\u0131\u015f bu s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259sinin \u0259sas x\u00fcsusiyy\u0259ti o idi ki, burada daha \u0259vv\u0259lki bir m\u00fcqavil\u0259nin \u015f\u0259rtl\u0259ri b\u0259rpa olunurdu v\u0259 eyni zamanda S\u0259f\u0259vi t\u0259r\u0259fi \u015fimaldak\u0131 ba\u015fqa bir d\u00f6vl\u0259tin h\u0259rbi add\u0131m\u0131na mane olmayaca\u011f\u0131 bar\u0259d\u0259 \u00f6hd\u0259lik g\u00f6t\u00fcr\u00fcrd\u00fc.\\\" M\u0259tnd\u0259 b\u0259hs edil\u0259n m\u00fcqavil\u0259nin ad\u0131 v\u0259 S\u0259f\u0259vil\u0259rin g\u00f6t\u00fcrd\u00fcy\u00fc \u00f6hd\u0259lik hans\u0131 b\u0259ndd\u0259 do\u011fru verilmi\u015fdir?\", options: [\"M\u0259r\u0259nd s\u00fclh\u00fc; Rusiya g\u0259mil\u0259rinin X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 ticar\u0259tin\u0259 mane olmamaq.\", \"II \u0130stanbul s\u00fclh\u00fc; Ruslar\u0131n tikdirdiyi Terek qalas\u0131n\u0131n da\u011f\u0131d\u0131lmas\u0131 bar\u0259d\u0259 Osmanl\u0131 sultan\u0131n\u0131n f\u0259rman\u0131na mane olmamaq.\", \"Amasiya s\u00fclh\u00fc; Kr\u0131m xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n Qafqaza y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 bit\u0259r\u0259f qalmaq.\", \"Q\u0259sri-\u015eirin s\u00fclh\u00fc; \u0130ngilisl\u0259rin H\u00f6rm\u00fcz bo\u011faz\u0131ndak\u0131 ticar\u0259t m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rini da\u011f\u0131tmamaq.\", \"I \u0130stanbul s\u00fclh\u00fc; Portuqaliyal\u0131lar\u0131n Fars k\u00f6rf\u0259zind\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131na k\u00f6m\u0259k etm\u0259k.\"] },\n        { num: 8, text: \"S\u0259f\u0259vil\u0259r d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Bak\u0131 v\u0259 \u015eamax\u0131 \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rinin iqtisadi h\u0259yat\u0131 bar\u0259d\u0259 deyil\u0259nl\u0259rd\u0259n hans\u0131 d\u00fczg\u00fcnd\u00fcr?\", options: [\"\u015eirvan\u0131n S\u0259f\u0259vil\u0259r\u0259 birl\u0259\u015fdirilm\u0259sind\u0259n sonra Bak\u0131 \u0259h\u0259miyy\u0259tini itirdi v\u0259 b\u00fct\u00fcn ticar\u0259t yaln\u0131z \u015eamax\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259n quruldu.\", \"\u015eamax\u0131 b\u0259yl\u0259rb\u0259ylik m\u0259rk\u0259zi kimi t\u0259n\u0259zz\u00fcl\u0259 u\u011frayaraq, xarici ticar\u0259t yollar\u0131ndan k\u0259narda qald\u0131.\", \"Bak\u0131 X\u0259z\u0259r sahilind\u0259 d\u00f6vl\u0259tin \u0259sas liman\u0131na \u00e7evrildi v\u0259 \u0259traf quyulardan \u00e7\u0131xar\u0131lan neft h\u0259m d\u0259niz, h\u0259m d\u0259 karvan yolu il\u0259 ixrac olunma\u011fa ba\u015fland\u0131.\", \"\u015eamax\u0131 \u015f\u0259h\u0259ri tamamil\u0259 h\u0259rbi qarnizona \u00e7evril\u0259r\u0259k burada he\u00e7 bir ticar\u0259t f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 icaz\u0259 verilm\u0259di.\", \"Bak\u0131da hasil edil\u0259n neftin xaric\u0259 ixrac\u0131 \u015eah t\u0259r\u0259find\u0259n r\u0259sm\u0259n qada\u011fan edil\u0259r\u0259k yaln\u0131z ordu ehtiyaclar\u0131na s\u0259rf edildi.\"] },\n        { num: 9, text: \"\u015eah I \u0130smay\u0131l\u0131n g\u0259nclik ill\u0259ri v\u0259 formala\u015fmas\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynam\u0131\u015f tarixi fakt:\", options: [\"G\u0259nclik ill\u0259rini \u018frd\u0259bild\u0259 ke\u00e7ir\u0259r\u0259k burada ilk q\u0131z\u0131lba\u015f ordusunu yaratm\u0131\u015f v\u0259 birba\u015fa T\u0259briz\u0259 h\u00fccum etmi\u015fdir.\", \"Lahicanda (Gilan) s\u0131\u011f\u0131nd\u0131\u011f\u0131 m\u00fcdd\u0259td\u0259 Key \u018ffridun m\u0259dr\u0259s\u0259si il\u0259 \u00fczb\u0259\u00fcz binada yerl\u0259\u015fdirilmi\u015f v\u0259 \u015e\u0259ms\u0259ddin Lahici onun t\u0259rbiy\u0259\u00e7isi t\u0259yin olunmu\u015fdur.\", \"G\u0259ncliyind\u0259 A\u011fqoyunlu saray\u0131nda b\u00f6y\u00fcm\u00fc\u015f v\u0259 Uzun H\u0259s\u0259nin x\u00fcsusi h\u0259rbi t\u0259liml\u0259rind\u0259n ke\u00e7mi\u015fdir.\", \"\u015eirvan\u015fah F\u0259rrux Yasar t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259sir g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259r\u0259k uzun m\u00fcdd\u0259t \u015eamax\u0131 zindan\u0131nda saxlan\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.\", \"Xorasana s\u00fcrg\u00fcn edilmi\u015f, orada S\u0259f\u0259vi t\u0259riq\u0259tinin m\u0259rk\u0259zini yaradaraq minl\u0259rl\u0259 m\u00fcrid toplam\u0131\u015fd\u0131r.\"] },\n        { num: 10, text: \"\\\"Qavqamela\\\", \\\"Uau\u015f\\\" v\u0259 \\\"1585-ci il I Sufiyan\\\" d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rinin \u00fcmumi tarixi n\u0259tic\u0259si n\u0259dir?\", options: [\"H\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcnd\u0259 Az\u0259rbaycan (v\u0259 ya bu \u0259razini t\u0259msil ed\u0259n) q\u00fcvv\u0259l\u0259ri i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lara qalib g\u0259lmi\u015fl\u0259r.\", \"Bu d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259n sonra Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 yeni m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fmi\u015f d\u00f6vl\u0259tl\u0259r yaranm\u0131\u015fd\u0131r.\", \"H\u0259r \u00fc\u00e7 d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259razisini m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259n (v\u0259 ya bura aid olan) q\u00fcvv\u0259l\u0259r m\u0259\u011flubiyy\u0259t\u0259 u\u011fram\u0131\u015fd\u0131r.\", \"D\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rin h\u0259r \u00fc\u00e7\u00fc eyni \u0259srd\u0259 ba\u015f vermi\u015fdir.\", \"H\u0259r \u00fc\u00e7 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcn n\u0259tic\u0259sind\u0259 s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259si imzalanaraq \u0259razi itkisi qanunil\u0259\u015fdirilmi\u015fdir.\"] },\n        { num: 11, text: \"S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259tinin XVIII y\u00fczilliyin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259ki daxili v\u0259ziyy\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 veril\u0259n m\u0259lumatlardan hans\u0131 do\u011frudur?\", options: [\"\u015eah Sultan H\u00fcseyn \u00f6lk\u0259nin iqtisadi b\u00f6hran\u0131n\u0131 u\u011furla aradan qald\u0131raraq \u0259halinin vergil\u0259rini tamamil\u0259 l\u0259\u011fv etdi.\", \"1699-1702-ci ill\u0259rd\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n siyah\u0131yaalma n\u0259tic\u0259sind\u0259 t\u0259tbiq olunan yeni vergil\u0259r \u0259vv\u0259lkil\u0259rd\u0259n 3 d\u0259f\u0259 art\u0131q oldu v\u0259 \u0259halinin g\u00fcz\u0259ran\u0131n\u0131 d\u00f6z\u00fclm\u0259z etdi.\", \"Az\u0259rbaycan\u0131 b\u00fcr\u00fcy\u0259n quraql\u0131q zaman\u0131 d\u00f6vl\u0259t anbarlar\u0131ndan \u0259haliy\u0259 k\u00fclli miqdarda pulsuz tax\u0131l paylanaraq acl\u0131\u011f\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131 al\u0131nd\u0131.\", \"\u018frd\u0259bild\u0259 ata-babalar\u0131n\u0131n q\u0259bri \u00fcst\u00fcnd\u0259ki q\u0131z\u0131l-g\u00fcm\u00fc\u015f\u00fc \u0259ridib pul k\u0259sdir\u0259n h\u00f6kmdar I \u015eah Abbas idi.\", \"S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259tin\u0259 g\u0259l\u0259n Rusiya el\u00e7isi Artemi Vol\u0131nski S\u0259f\u0259vil\u0259rin b\u00f6hrandan \u00e7\u0131xmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn onlara b\u00f6y\u00fck h\u0259cmd\u0259 maliyy\u0259 yard\u0131m\u0131 ay\u0131rd\u0131.\"] },\n        { num: 12, text: \"1618-ci ild\u0259 Osmanl\u0131lar v\u0259 S\u0259f\u0259vil\u0259r aras\u0131nda imzalanm\u0131\u015f M\u0259r\u0259nd s\u00fclh\u00fcn\u00fcn tarixi \u0259h\u0259miyy\u0259ti n\u0259d\u0259n ibar\u0259t idi?\", options: [\"Osmanl\u0131lar T\u0259brizi v\u0259 \u015eirvan\u0131 h\u0259mi\u015f\u0259lik olaraq \u00f6z \u0259razil\u0259rin\u0259 qatd\u0131lar.\", \"S\u0259f\u0259vil\u0259r Az\u0259rbaycan v\u0259 azad edil\u0259n dig\u0259r S\u0259f\u0259vi torpaqlar\u0131n\u0131n Osmanl\u0131lar t\u0259r\u0259find\u0259n r\u0259sm\u0259n tan\u0131nmas\u0131na nail oldular.\", \"S\u0259f\u0259vil\u0259r ilk d\u0259f\u0259 olaraq Qara d\u0259niz\u0259 s\u0259rb\u0259st \u00e7\u0131x\u0131\u015f h\u00fcququ \u0259ld\u0259 etdil\u0259r.\", \"Rus qo\u015funlar\u0131n\u0131n X\u0259z\u0259ryan\u0131 b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 m\u0259skunla\u015fmas\u0131na h\u0259r iki d\u00f6vl\u0259t raz\u0131l\u0131q verdi.\", \"II \u0130stanbul s\u00fclh\u00fcn\u00fcn \u015f\u0259rtl\u0259ri tamamil\u0259 l\u0259\u011fv edildi v\u0259 Osmanl\u0131lar Az\u0259rbaycandan bird\u0259f\u0259lik imtina etdil\u0259r.\"] },\n        { num: 13, text: \"\\\"S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259tind\u0259 m\u0259rk\u0259zd\u0259n uzaqla\u015fma meylin\u0259 g\u00f6r\u0259 bu v\u0259zif\u0259d\u0259n v\u0259 ona veril\u0259n tiyul torpa\u011f\u0131ndan m\u0259hrum edilmi\u015f ilk \u015f\u0259xs \u015eah I \u0130smay\u0131l\u0131n l\u0259l\u0259si olmu\u015fdur.\\\" M\u0259tnd\u0259 b\u0259hs edil\u0259n tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259t v\u0259 onun tutdu\u011fu v\u0259zif\u0259 hans\u0131d\u0131r?\", options: [\"H\u00fcseyn b\u0259y \u015eaml\u0131 \u2013 \u018fmir \u00fcl-\u00fcm\u0259r\u0259\", \"\u015e\u0259ms\u0259ddin Lahici \u2013 V\u0259kil\", \"Qara Piri b\u0259y Qacar \u2013 Ali m\u0259clis s\u0259dri\", \"\u018fli b\u0259y Rumlu \u2013 S\u0259dr\u0259z\u0259m\", \"F\u0259rrux Yasar \u2013 T\u0259va\u00e7i ba\u015f\u0131\"] },\n        { num: 14, text: \"XVII y\u00fczilliyin ikinci yar\u0131s\u0131nda S\u0259f\u0259vil\u0259rin Qafqazdak\u0131 \u0259sas inzibati-\u0259razi idar\u0259\u00e7iliyin\u0259 daxil olan b\u0259yl\u0259rb\u0259yilikl\u0259r v\u0259 onlar\u0131n m\u0259rk\u0259zl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 yanl\u0131\u015f b\u0259ndi tap\u0131n:\", options: [\"\u015eirvan b\u0259yl\u0259rb\u0259yiliyi \u2013 m\u0259rk\u0259zi \u015eamax\u0131\", \"Qaraba\u011f b\u0259yl\u0259rb\u0259yiliyi \u2013 m\u0259rk\u0259zi G\u0259nc\u0259\", \"T\u0259briz-C\u0259nubi Az\u0259rbaycan b\u0259yl\u0259rb\u0259yiliyi \u2013 m\u0259rk\u0259zi T\u0259briz\", \"\u00c7uxurs\u0259\u0259d b\u0259yl\u0259rb\u0259yiliyi \u2013 m\u0259rk\u0259zi \u0130r\u0259van\", \"Mu\u011fan b\u0259yl\u0259rb\u0259yiliyi \u2013 m\u0259rk\u0259zi L\u0259nk\u0259ran\"] },\n        { num: 15, text: \"M\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 XVII \u0259sr \u0130r\u0259van qalas\u0131 haqq\u0131nda frans\u0131z s\u0259yyahlar\u0131 Jan Batist Taverniye v\u0259 Jan \u015eardenin qeydl\u0259rinin ortaq m\u0259zmunu n\u0259d\u0259n ibar\u0259tdir?\", options: [\"\u0130r\u0259van qalas\u0131n\u0131n xristian erm\u0259nil\u0259rin tarixi v\u0259 dini m\u0259rk\u0259zi oldu\u011fu vur\u011fulan\u0131r.\", \"Qalada yaln\u0131z m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n, y\u0259ni S\u0259f\u0259vil\u0259rin (Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rinin) ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 qeyd edilir.\", \"\u015e\u0259h\u0259rin Osmanl\u0131 sultan\u0131n\u0131n \u015f\u0259xsi idar\u0259\u00e7iliyin\u0259 verildiyi v\u0259 g\u00fccl\u00fc t\u00fcrk qarnizonunun yerl\u0259\u015fdiyi bildirilir.\", \"\u0130r\u0259van\u0131n \\\"\u015e\u0259rqin \u0259n b\u00f6y\u00fck bazar\u0131\\\" adland\u0131r\u0131laraq, beyn\u0259lxalq ip\u0259k ticar\u0259tinin yegan\u0259 m\u0259rk\u0259zi kimi g\u00f6st\u0259rilir.\", \"S\u0259yyahlar qalan\u0131n rus qo\u015funlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n tamamil\u0259 da\u011f\u0131d\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 qeyd etmi\u015fl\u0259r.\"] },\n        { num: 16, text: \"XVII y\u00fczillikd\u0259 T\u0259brizin iqtisadi v\u0259 siyasi h\u0259yat\u0131na dair hans\u0131 m\u00fclahiz\u0259 do\u011fru deyildir?\", options: [\"T\u0259briz \u015f\u0259h\u0259ri m\u00fcharib\u0259l\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 da\u011f\u0131nt\u0131lara m\u0259ruz qalsa da, iqtisadi m\u00f6vqeyin\u0259 g\u00f6r\u0259 imperiyan\u0131n ikinci \u015f\u0259h\u0259ri hesab olunurdu.\", \"Yax\u0131n v\u0259 Orta \u015e\u0259rqin \u0259n iri bazar\u0131 hesab olunan Qeys\u0259riyy\u0259 m\u0259hz bu d\u00f6vrd\u0259 b\u0259rpa edilmi\u015fdi.\", \"1555-ci ild\u0259 paytaxt\u0131n Q\u0259zvin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si T\u0259brizin siyasi \u0259h\u0259miyy\u0259tin\u0259 v\u0259 iqtisadi inki\u015faf\u0131na m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rmi\u015fdi.\", \"T\u0259briz hakiml\u0259ri bu \u0259srin sonlar\u0131na q\u0259d\u0259r S\u0259f\u0259vi ordusunun ba\u015f komandan\u0131 v\u0259zif\u0259sini d\u0259 icra edirdil\u0259r.\", \"T\u0259briz s\u0259n\u0259tkarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n t\u0259n\u0259zz\u00fcl etm\u0259si s\u0259b\u0259bind\u0259n b\u00fct\u00fcn beyn\u0259lxalq ticar\u0259t yollar\u0131 \u015f\u0259h\u0259rd\u0259n tamamil\u0259 uzaqla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.\"] },\n        { num: 17, text: \"\\\"M\u00fcharib\u0259 \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 vilay\u0259tl\u0259rd\u0259n qo\u015fun toplayan v\u0259 onlar\u0131n say\u0131n\u0131 d\u0259qiql\u0259\u015fdir\u0259n m\u0259mur.\\\" Qaraqoyunlu v\u0259 A\u011fqoyunlulardan S\u0259f\u0259vil\u0259r\u0259 ke\u00e7mi\u015f bu v\u0259zif\u0259 nec\u0259 adlan\u0131rd\u0131?\", options: [\"T\u0259va\u00e7i\", \"K\u0259nqa\u015f\", \"Qaravul\", \"Xass\u0259 \u0259sg\u0259ri\", \"V\u0259kil\"] },\n        { num: 18, text: \"1578-1590-c\u0131 ill\u0259r S\u0259f\u0259vi-Osmanl\u0131 m\u00fcharib\u0259sinin gedi\u015find\u0259 ba\u015f vermi\u015f hadis\u0259l\u0259rin xronoloji ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131 v\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259ri aras\u0131nda uy\u011funsuzluq:\", options: [\"Mollah\u0259s\u0259nli d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc (1578) \u2013 S\u0259f\u0259vil\u0259rin q\u0259l\u0259b\u0259si, D\u0259rb\u0259ndd\u0259n ba\u015fqa \u015eirvan\u0131n azad edilm\u0259si.\", \"Niyazabad d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc (1583) \u2013 S\u0259f\u0259vil\u0259rin Osmanl\u0131-Kr\u0131m qo\u015funlar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259si.\", \"I Sufiyan d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc (1585) \u2013 S\u0259f\u0259vil\u0259rin q\u0259l\u0259b\u0259si v\u0259 T\u0259brizin Osmanl\u0131lardan geri al\u0131nmas\u0131.\", \"1590 \u0130stanbul s\u00fclh\u00fc \u2013 Az\u0259rbaycan\u0131n b\u00f6y\u00fck hiss\u0259sinin Osmanl\u0131lar\u0131n \u0259lin\u0259 ke\u00e7m\u0259si.\", \"\u015eirvan u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259nin k\u0259skinl\u0259\u015fm\u0259si \u2013 Kr\u0131m xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n Osmanl\u0131lara f\u0259al h\u0259rbi k\u00f6m\u0259yi.\"] },\n        { num: 19, text: \"Rusiya \u00e7ar\u0131 I Pyotrun g\u00f6st\u0259ri\u015fi il\u0259 Artemi Vol\u0131nskinin r\u0259hb\u0259rlik etdiyi el\u00e7iliyin S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259tind\u0259ki \u0259sas tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131na (1715-1717) daxil deyildi:\", options: [\"S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259tind\u0259ki \u00fcmumi v\u0259ziyy\u0259ti \u00f6yr\u0259nm\u0259k.\", \"Karvan yollar\u0131n\u0131 v\u0259 bu yollar boyunca s\u00fcvari qo\u015funlar \u00fc\u00e7\u00fcn otlaqlar\u0131n olub-olmamas\u0131n\u0131 ara\u015fd\u0131rmaq.\", \"Yerli qo\u015funlar\u0131n v\u0259 m\u00fcdafi\u0259 qur\u011fular\u0131n\u0131n v\u0259ziyy\u0259tini \u00f6yr\u0259nm\u0259k v\u0259 xristianlarla \u0259laq\u0259 yaratmaq.\", \"\u0130sfahanda rus tacirl\u0259rinin m\u0259nafeyin\u0259 uy\u011fun ticar\u0259t m\u00fcqavil\u0259sin\u0259 nail olmaq.\", \"S\u0259f\u0259vil\u0259rl\u0259 birlikd\u0259 Osmanl\u0131 imperiyas\u0131na qar\u015f\u0131 geni\u015f h\u0259rbi ittifaq (koalisiya) yaratmaq.\"] },\n        { num: 20, text: \"Qaraqoyunlu, A\u011fqoyunlu v\u0259 S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin iqtisadi sistemind\u0259 \u00fcmumi olan c\u0259h\u0259t:\", options: [\"H\u0259r \u00fc\u00e7 d\u00f6vl\u0259td\u0259 \u201cQanunnam\u0259\u201dnin q\u0259bul edil\u0259r\u0259k k\u0259ndlil\u0259rin m\u00fctl\u0259q azadl\u0131\u011fa burax\u0131lmas\u0131.\", \"K\u0259ndlil\u0259rin \u0259sas istehsal\u00e7\u0131 q\u00fcvv\u0259 olmas\u0131 v\u0259 iqtisadiyyatda feodal-torpaq m\u00fclkiyy\u0259ti formalar\u0131n\u0131n (xass, m\u00fclk, v\u0259qf) m\u00fch\u00fcm rol oynamas\u0131.\", \"\u018fsas d\u00f6vl\u0259t g\u0259lirl\u0259rinin yaln\u0131z d\u0259niz ticar\u0259tind\u0259n \u2013 g\u00f6mr\u00fck r\u00fcsumlar\u0131ndan \u0259ld\u0259 edilm\u0259si.\", \"Soyurqal torpaq sahibliyinin l\u0259\u011fv edil\u0259r\u0259k b\u00fct\u00fcn torpaqlar\u0131n d\u00f6vl\u0259tin (divan\u0131n) xeyrin\u0259 m\u00fcsadir\u0259 olunmas\u0131.\", \"H\u0259rbi xidm\u0259t m\u00fcqabilind\u0259 torpaq paylanmas\u0131 (iqta, tiyul) sistemind\u0259n tamamil\u0259 imtina edilm\u0259si.\"] },\n        { num: 21, text: \"\u015eeyx Heyd\u0259rin r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 1488-ci ild\u0259 \u015eahda\u011f\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 ba\u015f vermi\u015f tarixi hadis\u0259nin mahiyy\u0259ti:\", options: [\"Q\u0131z\u0131lba\u015flar A\u011fqoyunlu v\u0259 \u015eirvan\u015fah qo\u015funlar\u0131na qalib g\u0259l\u0259r\u0259k \u015eamax\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irdil\u0259r.\", \"D\u00f6y\u00fc\u015f n\u0259tic\u0259sind\u0259 S\u0259f\u0259vi qo\u015funlar\u0131 (q\u0131z\u0131lba\u015flar) m\u0259\u011flub oldu v\u0259 \u015eeyx Heyd\u0259r h\u0259lak oldu.\", \"S\u0259f\u0259vil\u0259r v\u0259 \u015eirvan\u015fahlar birl\u0259\u015f\u0259r\u0259k A\u011fqoyunlular\u0131n hakimiyy\u0259tin\u0259 son qoydular.\", \"D\u00f6y\u00fc\u015f yaln\u0131z S\u0259f\u0259vi v\u0259 Kr\u0131m qo\u015funlar\u0131 aras\u0131nda ba\u015f vermi\u015fdi.\", \"\u015eeyx Heyd\u0259r Osmanl\u0131 ordusunun k\u00f6m\u0259yi il\u0259 b\u00fct\u00fcn Qafqaz\u0131 \u00f6z\u00fcn\u0259 tabe etdi.\"] },\n        { num: 22, text: \"XVIII y\u00fczilliyin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259tini b\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f b\u00f6hran\u0131n iqtisadi s\u0259b\u0259bl\u0259rin\u0259 daxil idi:\", options: [\"\u015eah\u0131n \\\"Quran\\\"\u0131 v\u0259 dig\u0259r dini kitablar\u0131 qada\u011fan ed\u0259r\u0259k yaln\u0131z ticar\u0259t\u0259 y\u00f6n\u0259lm\u0259si.\", \"B\u00fct\u00fcn vergil\u0259rin q\u0259fild\u0259n l\u0259\u011fv edilm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 x\u0259zin\u0259y\u0259 daxil olan g\u0259lirl\u0259rin k\u0259silm\u0259si.\", \"1699-1702-ci ill\u0259r siyah\u0131yaal\u0131nmas\u0131ndan sonra vergil\u0259rin 3 d\u0259f\u0259 art\u0131r\u0131lmas\u0131, quraql\u0131q v\u0259 m\u0259murlar\u0131n y\u0131\u011f\u0131lan vergil\u0259ri m\u0259nims\u0259m\u0259si.\", \"Vol\u0131nski el\u00e7iliyinin \u0130sfahanda t\u00f6r\u0259tdiyi qiyam n\u0259tic\u0259sind\u0259 S\u0259f\u0259vi x\u0259zin\u0259sinin tamamil\u0259 Rusiyaya da\u015f\u0131nmas\u0131.\", \"S\u0259f\u0259vi \u0259razisind\u0259n ke\u00e7\u0259n \u0130p\u0259k yolunun d\u0259niz yollar\u0131 il\u0259 \u0259v\u0259z olunmas\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rin bo\u015falmas\u0131.\"] }\n    ];\n\n    window.xronosAnswerKey = {\n        q1: 0, q2: 3, q3: 0, q4: 1, q5: 3, q6: 3, q7: 1, q8: 2, q9: 1, q10: 2, \n        q11: 1, q12: 1, q13: 0, q14: 4, q15: 1, q16: 4, q17: 0, q18: 2, q19: 4, \n        q20: 1, q21: 1, q22: 2,\n        q23: ['1', '3', '4'],\n        q24: ['2', '1', '5', '3', '4'],\n        q25: \"203\",\n        q26: { '1': ['b'], '2': ['a'], '3': ['c'] },\n        q27: ['1', '2', '4']\n    };\n\n    window.q24SelectedOrder = [];\n    window.q25Value = \"\";\n    window.letters = ['A', 'B', 'C', 'D', 'E'];\n\n    function initQuestions() {\n        const closedContainer = document.getElementById('closedQuestions');\n        let html = '';\n        \n        questionsData.forEach((q, index) => {\n            let optionsHtml = '';\n            q.options.forEach((opt, oIndex) => {\n                optionsHtml += `\n                    <label class=\"option-label\" onclick=\"xronosSelectRadio(this, 'q${index+1}')\">\n                        <input type=\"radio\" name=\"q${index+1}\" value=\"${oIndex}\">\n                        <strong>${window.letters[oIndex]})<\/strong> ${opt}\n                    <\/label>\n                `;\n            });\n            \n            html += `\n                <div class=\"question-card\" id=\"q${index+1}-card\">\n                    <div class=\"question-text\">${q.num}. ${q.text}<\/div>\n                    <div class=\"options-container\">\n                        ${optionsHtml}\n                    <\/div>\n                    <div class=\"feedback-box\" id=\"q${index+1}-feedback\"><\/div>\n                <\/div>\n            `;\n        });\n        closedContainer.innerHTML = html;\n\n        \/\/ D\u00fczbucaql\u0131 \u00c7oxse\u00e7imli D\u00fcym\u0259l\u0259r\n        document.querySelectorAll('#xronos-quiz-wrapper .square-btn').forEach(btn => {\n            btn.addEventListener('click', function() {\n                this.classList.toggle('active');\n            });\n        });\n\n        \/\/ Ard\u0131c\u0131ll\u0131q D\u00fcym\u0259l\u0259ri\n        document.querySelectorAll('#q24-options .order-item').forEach(item => {\n            item.addEventListener('click', function() { window.xronosMoveItem(this, 'answer'); });\n        });\n\n        \/\/ Matrisa\n        document.querySelectorAll('#xronos-quiz-wrapper .matrix-circle').forEach(circle => {\n            circle.addEventListener('click', function() {\n                this.classList.toggle('active');\n            });\n        });\n    }\n\n    initQuestions();\n});\n\nwindow.xronosSelectRadio = function(label, groupName) {\n    document.querySelectorAll(`input[name=\"${groupName}\"]`).forEach(input => {\n        input.parentElement.classList.remove('selected');\n    });\n    label.querySelector('input').checked = true;\n    label.classList.add('selected');\n}\n\nwindow.xronosMoveItem = function(element, toBox) {\n    const id = element.getAttribute('data-id');\n    const optionsBox = document.getElementById('q24-options');\n    const answerBox = document.getElementById('q24-answer');\n\n    if (toBox === 'answer') {\n        answerBox.appendChild(element);\n        window.q24SelectedOrder.push(id);\n        element.onclick = function() { window.xronosMoveItem(this, 'options'); };\n    } else {\n        optionsBox.appendChild(element);\n        window.q24SelectedOrder = window.q24SelectedOrder.filter(val => val !== id);\n        element.onclick = function() { window.xronosMoveItem(this, 'answer'); };\n        Array.from(optionsBox.children).sort((a,b) => a.getAttribute('data-id') - b.getAttribute('data-id')).forEach(el => optionsBox.appendChild(el));\n    }\n}\n\nwindow.xronosAddNum = function(n) {\n    if(window.q25Value.length < 4) {\n        window.q25Value += n;\n        document.getElementById('q25-display').innerText = window.q25Value;\n    }\n}\n\nwindow.xronosClearNum = function() {\n    window.q25Value = \"\";\n    document.getElementById('q25-display').innerText = \"\";\n}\n\nwindow.xronosEvaluateExam = function() {\n    let score = 0;\n    const answerKey = window.xronosAnswerKey;\n    const letters = window.letters;\n\n    \/\/ 1-22 Qapal\u0131\n    for (let i = 1; i <= 22; i++) {\n        const card = document.getElementById(`q${i}-card`);\n        const feedback = document.getElementById(`q${i}-feedback`);\n        const selectedLabel = card.querySelector('.option-label.selected');\n        const correctIndex = answerKey[`q${i}`];\n        \n        card.classList.add('disabled');\n        \n        if (selectedLabel) {\n            const selectedVal = parseInt(selectedLabel.querySelector('input').value);\n            if (selectedVal === correctIndex) {\n                selectedLabel.classList.add('correct-ans');\n                score++;\n            } else {\n                selectedLabel.classList.add('wrong-ans');\n                window.xronosShowFeedback(feedback, `Yanl\u0131\u015f! Do\u011fru cavab: <strong>${letters[correctIndex]}<\/strong>`);\n            }\n        } else {\n            window.xronosShowFeedback(feedback, `Cavabland\u0131r\u0131lmay\u0131b! Do\u011fru cavab: <strong>${letters[correctIndex]}<\/strong>`);\n        }\n        \n        const allLabels = card.querySelectorAll('.option-label');\n        if(allLabels[correctIndex]) allLabels[correctIndex].classList.add('correct-ans');\n    }\n\n    \/\/ Q23 - \u00c7oxse\u00e7imli\n    score += window.xronosCheckMultiSelect('q23');\n    \n    \/\/ Q24 - Ard\u0131c\u0131ll\u0131q\n    const q24Card = document.getElementById('q24-card');\n    q24Card.classList.add('disabled');\n    if (JSON.stringify(window.q24SelectedOrder) === JSON.stringify(answerKey.q24)) {\n        score++;\n    } else {\n        window.xronosShowFeedback(document.getElementById('q24-feedback'), `Do\u011fru ard\u0131c\u0131ll\u0131q: 2, 1, 5, 3, 4`);\n    }\n\n    \/\/ Q25 - R\u0259q\u0259m daxil etm\u0259\n    const q25Card = document.getElementById('q25-card');\n    q25Card.classList.add('disabled');\n    if (window.q25Value === answerKey.q25) {\n        document.getElementById('q25-display').style.borderColor = \"var(--success)\";\n        document.getElementById('q25-display').style.background = \"var(--success-bg)\";\n        score++;\n    } else {\n        document.getElementById('q25-display').style.borderColor = \"var(--error)\";\n        document.getElementById('q25-display').style.background = \"var(--error-bg)\";\n        window.xronosShowFeedback(document.getElementById('q25-feedback'), `Do\u011fru cavab: ${answerKey.q25}`);\n    }\n\n    \/\/ Q26 - Matrisa \u00c7oxse\u00e7imli uy\u011funla\u015fd\u0131rma\n    const q26Card = document.getElementById('q26-card');\n    q26Card.classList.add('disabled');\n    let matrixCorrect = true;\n    [1, 2, 3].forEach(row => {\n        const selected = Array.from(document.querySelectorAll(`.matrix-circle.active[data-row=\"${row}\"]`)).map(c => c.getAttribute('data-col'));\n        const correct = answerKey.q26[row];\n        \n        selected.sort();\n        correct.sort();\n        \n        if (JSON.stringify(selected) === JSON.stringify(correct)) {\n            document.querySelectorAll(`.matrix-circle.active[data-row=\"${row}\"]`).forEach(c => c.style.background = \"var(--success)\");\n        } else {\n            matrixCorrect = false;\n            document.querySelectorAll(`.matrix-circle.active[data-row=\"${row}\"]`).forEach(c => c.style.background = \"var(--error)\");\n            correct.forEach(col => {\n                const correctCircle = document.querySelector(`.matrix-circle[data-row=\"${row}\"][data-col=\"${col}\"]`);\n                if (correctCircle) correctCircle.style.border = \"3px solid var(--success)\";\n            });\n        }\n    });\n    if (matrixCorrect) score++;\n    else window.xronosShowFeedback(document.getElementById('q26-feedback'), `Do\u011fru uy\u011funluq: 1 - b; 2 - a; 3 - c`);\n\n    \/\/ Q27 - \u00c7oxse\u00e7imli\n    score += window.xronosCheckMultiSelect('q27');\n\n    \/\/ 28-30 Situasiya\n    [28, 29, 30].forEach(num => {\n        document.getElementById(`q${num}-card`).classList.add('disabled');\n        document.getElementById(`q${num}-feedback`).style.display = 'block';\n    });\n\n    document.getElementById('submitBtn').disabled = true;\n    document.getElementById('submitBtn').innerText = \"Cavablar Yoxlan\u0131ld\u0131\";\n    \n    document.getElementById('scoreDisplay').innerText = `${score}\/27`;\n    document.getElementById('resultModal').style.display = 'flex';\n}\n\nwindow.xronosCheckMultiSelect = function(qId) {\n    const card = document.getElementById(`${qId}-card`);\n    card.classList.add('disabled');\n    const selected = Array.from(document.querySelectorAll(`#${qId}-grid .square-btn.active`)).map(btn => btn.getAttribute('data-val'));\n    const correct = window.xronosAnswerKey[qId];\n    \n    selected.sort();\n    correct.sort();\n    \n    if (JSON.stringify(selected) === JSON.stringify(correct)) {\n        document.querySelectorAll(`#${qId}-grid .square-btn.active`).forEach(b => b.style.background = \"var(--success)\");\n        return 1;\n    } else {\n        document.querySelectorAll(`#${qId}-grid .square-btn.active`).forEach(b => b.style.background = \"var(--error)\");\n        window.xronosShowFeedback(document.getElementById(`${qId}-feedback`), `Do\u011fru cavablar: ${correct.join(', ')}`);\n        return 0;\n    }\n}\n\nwindow.xronosShowFeedback = function(element, htmlContent) {\n    element.innerHTML = htmlContent;\n    element.style.display = 'block';\n}\n\nwindow.xronosCloseModal = function() {\n    document.getElementById('resultModal').style.display = 'none';\n    window.scrollTo({ top: 0, behavior: 'smooth' });\n}\n<\/script>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Xronos S\u0131naq M\u0259rk\u0259zi &#8211; S\u0259f\u0259vil\u0259r D\u00f6vl\u0259ti I B\u00f6lm\u0259: Qapal\u0131 test tap\u015f\u0131r\u0131qlar\u0131 (1-22) II B\u00f6lm\u0259: A\u00e7\u0131q test tap\u015f\u0131r\u0131qlar\u0131 (23-27) 23. S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259tinin inzibati, h\u0259rbi v\u0259 dini idar\u0259etm\u0259 aparat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 verilmi\u015f do\u011fru m\u00fclahiz\u0259l\u0259ri se\u00e7in: V\u0259kil \u2013 \u015fahdan sonra ikinci n\u00fcfuzlu \u015f\u0259xs olub onun h\u0259m dini, h\u0259m d\u0259 d\u00fcny\u0259vi i\u015fl\u0259r \u00fczr\u0259 tam h\u00fcquqlu m\u00fcavini idi. \u018fmir \u00fcl-\u00fcm\u0259r\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-420","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/420","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=420"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/420\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":421,"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/420\/revisions\/421"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=420"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}