{"id":377,"date":"2026-05-30T11:04:30","date_gmt":"2026-05-30T11:04:30","guid":{"rendered":"https:\/\/xronos.info\/?page_id=377"},"modified":"2026-05-30T11:04:30","modified_gmt":"2026-05-30T11:04:30","slug":"boyuk-hun-dovl%c9%99ti-q%c9%99dim-hindistan-v%c9%99-cin","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/xronos.info\/?page_id=377","title":{"rendered":"B\u00f6y\u00fck Hun d\u00f6vl\u0259ti, q\u0259dim Hindistan v\u0259 \u00c7in"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"promo-banner premium-banner\">\n    <div class=\"promo-content\">\n        <span class=\"promo-badge\">M\u00d6HT\u018f\u015e\u018fM YEN\u0130L\u0130K<\/span>\n        <span>Premium 30 s\u0131naq paketi il\u0259 imtahanda maksimum n\u0259tic\u0259 g\u00f6st\u0259rin!<\/span>\n    <\/div>\n    <a href=\"https:\/\/api.whatsapp.com\/send?phone=994559339283&#038;text=Salam,%20m%C9%99n%20Premium%2030%20s%C4%B1naq%20paketini%20%C9%99ld%C9%99%20etm%C9%99k%20ist%C9%99yir%C9%99m.\" target=\"_blank\" class=\"promo-btn btn-whatsapp-direct\">\n        <svg width=\"18\" height=\"18\" viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"currentColor\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" style=\"vertical-align: middle; margin-right: 5px;\">\n            <path d=\"M17.472 14.382c-.297-.149-1.758-.867-2.03-.967-.273-.099-.471-.148-.67.15-.197.297-.767.966-.94 1.164-.173.199-.347.223-.644.075-.297-.15-1.255-.463-2.39-1.475-.883-.788-1.48-1.761-1.653-2.059-.173-.297-.018-.458.13-.606.134-.133.298-.347.446-.52.149-.174.198-.298.298-.497.099-.198.05-.371-.025-.52-.075-.149-.669-1.612-.916-2.207-.242-.579-.487-.5-.669-.51a12.8 12.8 0 0 0-.57-.01c-.198 0-.52.074-.792.372-.272.297-1.04 1.016-1.04 2.479 0 1.462 1.065 2.875 1.213 3.074.149.198 2.096 3.2 5.077 4.487.709.306 1.262.489 1.694.625.712.227 1.36.195 1.871.118.571-.085 1.758-.719 2.006-1.413.248-.694.248-1.289.173-1.413-.074-.124-.272-.198-.57-.347m-5.421 7.403h-.004a9.87 9.87 0 0 1-5.031-1.378l-.361-.214-3.741.982.998-3.648-.235-.374a9.86 9.86 0 0 1-1.51-5.26c.001-5.45 4.436-9.884 9.888-9.884 2.64 0 5.122 1.03 6.988 2.898a9.825 9.825 0 0 1 2.893 6.994c-.003 5.45-4.437 9.885-9.885 9.885m8.413-18.297A11.815 11.815 0 0 0 12.05 0C5.495 0 .16 5.335.157 11.892c0 2.096.547 4.142 1.588 5.945L.057 24l6.305-1.654a11.882 11.882 0 0 0 5.683 1.448h.005c6.554 0 11.89-5.335 11.893-11.893a11.821 11.821 0 0 0-3.48-8.413Z\"\/>\n        <\/svg>\n        \u018fld\u0259 Et\n    <\/a>\n<\/div>\n\n<div class=\"promo-banner\">\n    <div class=\"promo-content\">\n        <span class=\"promo-badge\">YEN\u0130<\/span>\n        <span>Tarix f\u0259nni \u00fczr\u0259 elektron resurslar toplusu istifad\u0259nizd\u0259dir.<\/span>\n    <\/div>\n    <a href=\"https:\/\/xronos.info\/?page_id=80\" class=\"promo-btn\">\u018ftrafl\u0131 tan\u0131\u015f ol<\/a>\n<\/div>\n\n<div id=\"premium-quiz-container\">\n    <div class=\"quiz-top-bar\">\n        <h2>\u00dcmumi s\u0131naq imtahan\u0131<\/h2>\n        <div id=\"quiz-scale\" class=\"quiz-scale\"><\/div>\n    <\/div>\n\n    <div id=\"quiz-content\" class=\"quiz-content\">\n        <h3 id=\"question-text\" class=\"question-text\"><\/h3>\n        <div id=\"options-container\" class=\"options-container\"><\/div>\n        <div id=\"explanation-container\" class=\"explanation-container\" style=\"display: none;\"><\/div>\n    <\/div>\n\n    <div id=\"quiz-results\" class=\"quiz-results\" style=\"display: none;\">\n        <h3>\u0130mtahan N\u0259tic\u0259si<\/h3>\n        <div class=\"score-circle\">\n            <span id=\"score-text\">0\/0<\/span>\n        <\/div>\n        <p>Yuxar\u0131dak\u0131 \u015fkaladan suallar\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 klikl\u0259y\u0259r\u0259k d\u00fczg\u00fcn cavablara v\u0259 izahlara baxa bil\u0259rsiniz.<\/p>\n    <\/div>\n\n    <div class=\"quiz-navigation\">\n        <button id=\"btn-prev\" class=\"nav-btn\" onclick=\"prevQuestion()\">&#8592; Geri<\/button>\n        <button id=\"btn-next\" class=\"nav-btn btn-primary\" onclick=\"nextQuestion()\">\u0130r\u0259li &#8594;<\/button>\n        <button id=\"btn-finish\" class=\"nav-btn btn-finish\" style=\"display:none;\" onclick=\"finishQuiz()\">N\u0259tic\u0259ni G\u00f6st\u0259r<\/button>\n    <\/div>\n    \n    <div class=\"quiz-footer\">\n        M\u00fc\u0259llif: R\u0259sul Mirz\u0259yev\n    <\/div>\n<\/div>\n\n<div class=\"promo-banner\" style=\"background: #25D366; animation: none; border: 1px solid #1da851; box-shadow: 0 10px 25px rgba(37, 211, 102, 0.25);\">\n    <div class=\"promo-content\">\n        <svg width=\"24\" height=\"24\" viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"currentColor\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" style=\"min-width: 24px;\">\n            <path d=\"M17.472 14.382c-.297-.149-1.758-.867-2.03-.967-.273-.099-.471-.148-.67.15-.197.297-.767.966-.94 1.164-.173.199-.347.223-.644.075-.297-.15-1.255-.463-2.39-1.475-.883-.788-1.48-1.761-1.653-2.059-.173-.297-.018-.458.13-.606.134-.133.298-.347.446-.52.149-.174.198-.298.298-.497.099-.198.05-.371-.025-.52-.075-.149-.669-1.612-.916-2.207-.242-.579-.487-.5-.669-.51a12.8 12.8 0 0 0-.57-.01c-.198 0-.52.074-.792.372-.272.297-1.04 1.016-1.04 2.479 0 1.462 1.065 2.875 1.213 3.074.149.198 2.096 3.2 5.077 4.487.709.306 1.262.489 1.694.625.712.227 1.36.195 1.871.118.571-.085 1.758-.719 2.006-1.413.248-.694.248-1.289.173-1.413-.074-.124-.272-.198-.57-.347m-5.421 7.403h-.004a9.87 9.87 0 0 1-5.031-1.378l-.361-.214-3.741.982.998-3.648-.235-.374a9.86 9.86 0 0 1-1.51-5.26c.001-5.45 4.436-9.884 9.888-9.884 2.64 0 5.122 1.03 6.988 2.898a9.825 9.825 0 0 1 2.893 6.994c-.003 5.45-4.437 9.885-9.885 9.885m8.413-18.297A11.815 11.815 0 0 0 12.05 0C5.495 0 .16 5.335.157 11.892c0 2.096.547 4.142 1.588 5.945L.057 24l6.305-1.654a11.882 11.882 0 0 0 5.683 1.448h.005c6.554 0 11.89-5.335 11.893-11.893a11.821 11.821 0 0 0-3.48-8.413Z\"\/>\n        <\/svg>\n        <span>M\u00fczakir\u0259l\u0259r v\u0259 faydal\u0131 materiallar \u00fc\u00e7\u00fcn WhatsApp qrupumuza qo\u015fulun!<\/span>\n    <\/div>\n    <a href=\"https:\/\/chat.whatsapp.com\/LrkASicPyAH3Vi8941Hz7a\" target=\"_blank\" class=\"promo-btn\" style=\"background: white; color: #25D366; border: none; font-weight: bold;\">Qrupa Qo\u015ful<\/a>\n<\/div>\n\n<div class=\"promo-banner premium-banner\" style=\"margin-bottom: 2rem;\">\n    <div class=\"promo-content\">\n        <span class=\"promo-badge\" style=\"background: #ef4444; color: white;\">XRONOS<\/span>\n        <span>Tarix v\u0259 Kurikulum \u00fczr\u0259 s\u0131naq paketl\u0259ri il\u0259 \u0259trafl\u0131 tan\u0131\u015f ol v\u0259 haz\u0131rla\u015f!<\/span>\n    <\/div>\n    <a href=\"https:\/\/xronos.info\/?page_id=69\" target=\"_blank\" class=\"promo-btn\" style=\"background: #ef4444; border: none; color: white;\">\u018ftrafl\u0131 tan\u0131\u015f ol<\/a>\n<\/div>\n<style>\n    :root {\n        --primary: #2563eb;\n        --primary-hover: #1d4ed8;\n        --answered: #22c55e;\n        --skipped: #ef4444;  \n        --unseen: #e5e7eb;\n        --bg: #ffffff;\n        --text: #1f2937;\n        --border: #e5e7eb;\n        --premium-dark: #111827;\n        --premium-color: #f59e0b;\n    }\n\n    .promo-banner {\n        max-width: 800px;\n        margin: 2rem auto 1rem auto;\n        background: linear-gradient(270deg, #1e3a8a, #4f46e5, #9333ea, #3b82f6);\n        background-size: 300% 300%;\n        animation: gradientBG 8s ease infinite;\n        color: #ffffff;\n        border-radius: 16px;\n        padding: 16px 24px;\n        display: flex;\n        justify-content: space-between;\n        align-items: center;\n        box-shadow: 0 10px 25px rgba(79, 70, 229, 0.25);\n        font-family: 'Segoe UI', system-ui, sans-serif;\n        box-sizing: border-box;\n    }\n\n    .premium-banner {\n        background: linear-gradient(270deg, var(--premium-dark), #1f2937, #374151, var(--premium-dark));\n        border: 1px solid var(--premium-color);\n        box-shadow: 0 10px 25px rgba(245, 158, 11, 0.2);\n    }\n\n    .premium-banner .promo-badge {\n        background: var(--premium-color);\n        color: #ffffff;\n    }\n\n    .premium-banner .btn-whatsapp-direct {\n        background: #25D366;\n        border: none;\n        color: #ffffff;\n        display: inline-flex;\n        align-items: center;\n    }\n\n    .premium-banner .btn-whatsapp-direct:hover {\n        background: #1da851;\n        transform: translateY(-2px);\n    }\n\n    @keyframes gradientBG {\n        0% { background-position: 0% 50%; }\n        50% { background-position: 100% 50%; }\n        100% { background-position: 0% 50%; }\n    }\n\n    .promo-content {\n        display: flex;\n        align-items: center;\n        gap: 15px;\n        font-size: 15px;\n        font-weight: 600;\n        line-height: 1.5;\n    }\n\n    .promo-badge {\n        background: #fef08a;\n        color: #b45309;\n        padding: 4px 10px;\n        border-radius: 8px;\n        font-size: 12px;\n        font-weight: 800;\n        text-transform: uppercase;\n        letter-spacing: 0.5px;\n        animation: pulseBadge 2s infinite;\n        white-space: nowrap;\n    }\n\n    @keyframes pulseBadge {\n        0% { transform: scale(1); }\n        50% { transform: scale(1.08); }\n        100% { transform: scale(1); }\n    }\n\n    .promo-btn {\n        background: rgba(255, 255, 255, 0.15);\n        border: 1px solid rgba(255, 255, 255, 0.3);\n        color: #ffffff;\n        padding: 10px 20px;\n        border-radius: 10px;\n        font-weight: 600;\n        font-size: 14px;\n        text-decoration: none;\n        transition: all 0.3s ease;\n        white-space: nowrap;\n    }\n\n    .promo-btn:hover {\n        background: #ffffff;\n        color: #1e3a8a;\n    }\n\n    @media (max-width: 768px) {\n        .promo-banner {\n            flex-direction: column;\n            text-align: center;\n            gap: 15px;\n        }\n        .promo-content {\n            flex-direction: column;\n            gap: 10px;\n        }\n    }\n\n    #premium-quiz-container {\n        font-family: 'Segoe UI', system-ui, sans-serif;\n        max-width: 800px;\n        margin: 0 auto 2rem auto; \n        background: var(--bg);\n        border-radius: 16px;\n        box-shadow: 0 10px 25px rgba(0,0,0,0.05);\n        border: 1px solid var(--border);\n        overflow: hidden;\n        color: var(--text);\n    }\n\n    .quiz-top-bar {\n        background: #f8fafc;\n        padding: 1.5rem;\n        border-bottom: 1px solid var(--border);\n    }\n\n    .quiz-top-bar h2 {\n        margin: 0 0 1rem 0;\n        font-size: 1.25rem;\n        color: var(--text);\n        text-align: center;\n    }\n\n    .quiz-scale {\n        display: flex;\n        flex-wrap: wrap;\n        gap: 6px;\n        justify-content: center;\n    }\n\n    .scale-btn {\n        width: 32px;\n        height: 32px;\n        border-radius: 6px;\n        border: none;\n        background: var(--unseen);\n        color: #4b5563;\n        font-weight: 600;\n        font-size: 0.85rem;\n        cursor: pointer;\n        transition: all 0.2s;\n    }\n\n    .scale-btn:hover {\n        transform: translateY(-2px);\n    }\n\n    .scale-btn.active {\n        box-shadow: 0 0 0 2px #fff, 0 0 0 4px var(--primary);\n    }\n\n    .scale-btn.viewed { background: var(--skipped); color: white; }\n    .scale-btn.answered { background: var(--answered); color: white; }\n\n    .quiz-content { padding: 2rem; min-height: 300px; }\n     \n    .question-text {\n        font-size: 1.15rem;\n        line-height: 1.6;\n        margin-bottom: 1.5rem;\n        white-space: pre-line;\n    }\n\n    .options-container { display: flex; flex-direction: column; gap: 10px; }\n\n    .option-label {\n        display: flex;\n        align-items: center;\n        padding: 1rem;\n        border: 2px solid var(--border);\n        border-radius: 8px;\n        cursor: pointer;\n        transition: all 0.2s;\n    }\n\n    .option-label:hover { border-color: var(--primary); background: #eff6ff; }\n     \n    .option-label input { margin-right: 15px; transform: scale(1.2); cursor: pointer; }\n     \n    .option-label.selected {\n        border-color: var(--primary);\n        background: #eff6ff;\n    }\n\n    .option-label.correct {\n        border-color: var(--answered);\n        background: #f0fdf4;\n    }\n\n    .option-label.wrong {\n        border-color: var(--skipped);\n        background: #fef2f2;\n    }\n\n    .explanation-container {\n        margin-top: 1.5rem;\n        padding: 1rem;\n        background: #fef3c7;\n        border-left: 4px solid #f59e0b;\n        border-radius: 4px;\n        font-size: 0.95rem;\n        line-height: 1.5;\n    }\n\n    .quiz-navigation {\n        display: flex;\n        justify-content: space-between;\n        padding: 1.5rem 2rem;\n        border-top: 1px solid var(--border);\n        background: #f8fafc;\n    }\n\n    .nav-btn {\n        padding: 0.75rem 1.5rem;\n        border: none;\n        border-radius: 8px;\n        font-weight: 600;\n        cursor: pointer;\n        transition: 0.2s;\n        background: #e2e8f0;\n        color: #475569;\n    }\n\n    .nav-btn:hover { background: #cbd5e1; }\n     \n    .nav-btn.btn-primary { background: var(--primary); color: white; }\n    .nav-btn.btn-primary:hover { background: var(--primary-hover); }\n     \n    .nav-btn.btn-finish { background: var(--answered); color: white; margin-left: auto; }\n    .nav-btn.btn-finish:hover { background: #16a34a; }\n\n    .quiz-results { text-align: center; padding: 3rem 2rem; }\n    .score-circle {\n        width: 120px; height: 120px;\n        border-radius: 50%; background: #eff6ff;\n        border: 4px solid var(--primary);\n        display: flex; align-items: center; justify-content: center;\n        margin: 1rem auto; font-size: 2rem; font-weight: bold; color: var(--primary);\n    }\n\n    .quiz-footer {\n        text-align: right;\n        padding: 1rem 2rem;\n        font-size: 0.85rem;\n        color: #64748b;\n        font-weight: 600;\n        background: #fff;\n        border-top: 1px solid var(--border);\n    }\n<\/style>\n\n<script>\n\/\/ Qeyd: Sizin g\u00f6nd\u0259rdiyiniz 50 suall\u0131q 'quizData' massivi v\u0259 dig\u0259r funksiyalar \u00e7ox uzun oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn\n\/\/ buraya q\u0131sald\u0131lmadan oldu\u011fu kimi daxil edildiyini f\u0259rz edirik. \n\/\/ JavaScript kodunuzda he\u00e7 bir d\u0259yi\u015fiklik edilm\u0259yib, \u0259vv\u0259lki kimi tam funksionald\u0131r.\n\nconst quizData = [\n    {\n        \"q\": \"1. Hadis\u0259l\u0259rin xronoloji ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n1. \u00c7ind\u0259 t\u0259s\u0259rr\u00fcfatda inqilabi yeniliy\u0259 s\u0259b\u0259b olan d\u0259mir emal\u0131na ba\u015flan\u0131lmas\u0131\\n2. Sin \u015ei Xuandinin \u00f6z\u00fcn\u00fc \u00f6lk\u0259nin birinci h\u00f6kmdar\u0131 elan etm\u0259si\\n3. \\\"Q\u0131rm\u0131z\u0131qa\u015fl\u0131lar\\\" \u00fcsyan\u0131n\u0131n ba\u015f verm\u0259si\\n4. \u00c7i\u00e7i tanhunun q\u0259rb\u0259 do\u011fru h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259r\u0259k Tanr\u0131 da\u011flar\u0131n\u0131n \u015fimal\u0131n\u0131 tabe etm\u0259si\",\n        \"options\": [\n            \"A) 1, 2, 4, 3\",\n            \"B) 2, 1, 4, 3\",\n            \"C) 1, 4, 2, 3\",\n            \"D) 2, 3, 4, 1\",\n            \"E) 4, 3, 2, 1\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah: \u00c7ind\u0259 d\u0259mir emal\u0131 e.\u0259. VI-V y\u00fczillikl\u0259r\u0259 aiddir. Sin \u015ei Xuandi e.\u0259. 221-ci ild\u0259 \u00c7ini birl\u0259\u015fdirdi. \u00c7i\u00e7i tanhunun f\u0259aliyy\u0259ti e.\u0259. 58-ci ild\u0259ki par\u00e7alanmadan sonra (e.\u0259. I \u0259sr) ba\u015flay\u0131r. \\\"Q\u0131rm\u0131z\u0131qa\u015fl\u0131lar\\\" \u00fcsyan\u0131 is\u0259 bizim eran\u0131n I y\u00fczilliyinin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131nda ba\u015f vermi\u015fdir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"2. Q\u0259dim Hun d\u00f6vl\u0259tind\u0259 Pin\u00e7en sazi\u015finin imzalanmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259b v\u0259 n\u0259tic\u0259 \u0259laq\u0259si hans\u0131 variantda do\u011fru verilmi\u015fdir?\",\n        \"options\": [\n            \"A) S\u0259b\u0259b: \u00c7in ordusunun \\\"Turan taktikas\u0131\\\" il\u0259 m\u00fchasir\u0259y\u0259 al\u0131nmas\u0131; N\u0259tic\u0259: \u00c7inin \u015fimal hiss\u0259sinin v\u0259 ticar\u0259t yollar\u0131n\u0131n hunlara verilm\u0259si.\",\n            \"B) S\u0259b\u0259b: \u00c7i\u00e7i tanhunun Xan s\u00fclal\u0259si il\u0259 s\u00fclh ba\u011flamas\u0131; N\u0259tic\u0259: B\u00f6y\u00fck \u0130p\u0259k yolunun tamamil\u0259 qapanmas\u0131.\",\n            \"C) S\u0259b\u0259b: Teoman tanhunun \u00c7in s\u0259ddini a\u015fmas\u0131; N\u0259tic\u0259: \u015e\u0259rqi v\u0259 Q\u0259rbi Hun d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin yaranmas\u0131.\",\n            \"D) S\u0259b\u0259b: Xan s\u00fclal\u0259sinin h\u0259rbi \u00fcst\u00fcnl\u00fck qazanmas\u0131; N\u0259tic\u0259: Hunlar\u0131n h\u0259r il \u00c7in\u0259 a\u011f\u0131r x\u0259rac verm\u0259y\u0259 m\u0259cbur edilm\u0259si.\",\n            \"E) S\u0259b\u0259b: Monqol tayfalar\u0131n\u0131n hunlara qar\u015f\u0131 \u00fcsyan etm\u0259si; N\u0259tic\u0259: Mete xan\u0131n qad\u0131nlar\u0131n siyasi h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 l\u0259\u011fv etm\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah: E.\u0259. 200-c\u00fc ild\u0259 Mete xan \\\"Turan taktikas\u0131\\\"ndan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k Pin\u00e7end\u0259 \u00e7oxsayl\u0131 \u00c7in ordusunu m\u00fchasir\u0259y\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131r v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 imzalanan sazi\u015fl\u0259 \u00c7in x\u0259rac verm\u0259yi \u00f6hd\u0259sin\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f, \u00c7inin \u015fimal\u0131 v\u0259 ticar\u0259t yollar\u0131 hunlar\u0131n n\u0259zar\u0259tin\u0259 ke\u00e7mi\u015fdir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"3. Q\u0259dim Hindistanda kasta sisteminin yaranmas\u0131n\u0131n v\u0259 k\u0259skinl\u0259\u015fm\u0259sinin ideoloji\/dini s\u0259b\u0259bi il\u0259 ondan do\u011fan n\u0259tic\u0259 hans\u0131 b\u0259ndd\u0259 d\u00fczg\u00fcn izah edilir?\",\n        \"options\": [\n            \"A) S\u0259b\u0259b: Buddizmin c\u0259miyy\u0259td\u0259 b\u00f6y\u00fck d\u0259st\u0259k almas\u0131; N\u0259tic\u0259: Qullar v\u0259 yoxsullar \u00fc\u00e7\u00fcn qanun qar\u015f\u0131s\u0131nda b\u0259rab\u0259rliyin t\u0259sbit edilm\u0259si.\",\n            \"B) S\u0259b\u0259b: Hinduizmd\u0259 d\u00fcnyan\u0131n v\u0259 insanlar\u0131n Brahma t\u0259r\u0259find\u0259n yarad\u0131lmas\u0131 inanc\u0131; N\u0259tic\u0259: \u0130nsanlar\u0131n d\u0259yi\u015fm\u0259y\u0259n irsi h\u00fcquq v\u0259 v\u0259zif\u0259l\u0259ri olan qruplara b\u00f6l\u00fcn\u0259r\u0259k b\u0259rab\u0259rsizliyin qanunil\u0259\u015fdirilm\u0259si.\",\n            \"C) S\u0259b\u0259b: Ari tayfalar\u0131n\u0131n monoteizmi (t\u0259ktanr\u0131l\u0131\u011f\u0131) q\u0259bul etm\u0259si; N\u0259tic\u0259: B\u00fct\u00fcn Hindistan\u0131n eyni dini inanc \u0259traf\u0131nda birl\u0259\u015fm\u0259si.\",\n            \"D) S\u0259b\u0259b: Qautaman\u0131n yeni f\u0259ls\u0259fi t\u0259lim yaratmas\u0131; N\u0259tic\u0259: Brahmanlar\u0131n h\u00f6kum\u0259t idar\u0259\u00e7iliyind\u0259n tamamil\u0259 uzaqla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131.\",\n            \"E) S\u0259b\u0259b: Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rin dini islahatlar\u0131; N\u0259tic\u0259: Z\u0259rd\u00fc\u015ftl\u00fcy\u00fcn K\u015fatri sinfinin \u0259sas dinin\u0259 \u00e7evrilm\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Hinduizm dinin\u0259 \u0259sas\u0259n, Brahma c\u0259miyy\u0259ti d\u0259yi\u015fm\u0259z t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259r\u0259 (kastalara) b\u00f6lm\u00fc\u015fd\u00fc v\u0259 bir kasta \u00fczv\u00fc \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonunad\u0259k do\u011fuldu\u011fu kastada qalmal\u0131 idi ki, bu da b\u0259rab\u0259rsizliyi g\u00fccl\u0259ndirirdi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"4. Q\u0259dim \u00c7in imperiyas\u0131n\u0131 idar\u0259 ed\u0259n Sin s\u00fclal\u0259si (Sin \u015ei Xuandi) v\u0259 Q\u0259dim Hindistan\u0131n Mauriya h\u00f6kmdar\u0131 A\u015fokan\u0131n d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rind\u0259ki ortaq analitik c\u0259h\u0259t n\u0259d\u0259n ibar\u0259tdir?\",\n        \"options\": [\n            \"A) H\u0259r ikisinin e.\u0259. III y\u00fczillikd\u0259 \u00f6z \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 m\u00f6vcud olan siyasi p\u0259rak\u0259nd\u0259liy\u0259 son qoyaraq vahid m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirilmi\u015f d\u00f6vl\u0259t yaratmalar\u0131.\",\n            \"B) H\u0259r ikisinin xarici k\u00f6\u00e7\u0259ri h\u00fccumlar\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6lk\u0259 boyu n\u0259h\u0259ng m\u00fcdafi\u0259 s\u0259dl\u0259ri in\u015fa etdirm\u0259l\u0259ri.\",\n            \"C) D\u00f6vl\u0259tl\u0259rini qorumaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 xristianl\u0131q v\u0259 islam kimi s\u0259mavi dinl\u0259rin yaranmas\u0131na \u015f\u0259rait yaratmalar\u0131.\",\n            \"D) \u00d6lk\u0259 \u0259razisini d\u0259qiq inzibati b\u00f6lg\u00fcy\u0259 (36 vilay\u0259t\u0259) ay\u0131raraq bura birba\u015fa qullar\u0131 t\u0259yin etm\u0259l\u0259ri.\",\n            \"E) \u0130sg\u0259nd\u0259rin imperiyas\u0131n\u0131n da\u011f\u0131lmas\u0131ndan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k b\u00fct\u00fcn Asiyada hegemonluq quraraq imperiya yaratmalar\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Sin \u015ei Xuandi e.\u0259. 221-ci ild\u0259 (e.\u0259. III \u0259sr) \u00c7ind\u0259 \\\"Vuru\u015fan pad\u015fahl\u0131qlar\\\" d\u00f6vr\u00fcn\u0259 son qoymu\u015f, A\u015foka is\u0259 e.\u0259. III y\u00fczilliyin 2-ci yar\u0131s\u0131nda Hindistan\u0131 vahid d\u00f6vl\u0259td\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259 bilmi\u015fdi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"5. \\\"Onlar\u0131n \u0259sg\u0259rl\u0259ri yay \u00e7\u0259k\u0259n g\u00fccl\u00fc v\u0259 zirehli s\u00fcvaril\u0259rdir. \u018fn\u0259n\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 s\u00fclh d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 maldarl\u0131qla m\u0259\u015f\u011ful olur, v\u0259h\u015fi heyvanlar\u0131 ovlay\u0131rlar. F\u00f6vq\u0259lad\u0259 hallarda d\u00f6y\u00fc\u015f t\u0259liml\u0259ri ke\u00e7\u0259rl\u0259r. Uzaqm\u0259nzilli silahlar\u0131 yay v\u0259 ox, \u0259lb\u0259yaxa silahlar\u0131 is\u0259 balta v\u0259 niz\u0259dir.\\\"\\nTarixi m\u0259tn\u0259 \u0259sas\u0259n h\u0259min xalq\u0131n h\u0259rbi v\u0259 iqtisadi h\u0259yat\u0131 bar\u0259d\u0259 hans\u0131 m\u0259ntiqi n\u0259tic\u0259ni \u00e7\u0131xarmaq olar?\",\n        \"options\": [\n            \"A) K\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131nda oturaq \u0259kin\u00e7iliy\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verilm\u0259si s\u00fcvari ordunun z\u0259ifl\u0259m\u0259si il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259nirdi.\",\n            \"B) Quldar \u0259m\u0259yind\u0259n istifad\u0259 etm\u0259kl\u0259 daimi nizami piyada qo\u015funu yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.\",\n            \"C) T\u0259s\u0259rr\u00fcfat t\u0259rzi (maldarl\u0131q v\u0259 ov\u00e7uluq) birba\u015fa olaraq onlar\u0131n h\u0259rbi v\u0259rdi\u015fl\u0259rini v\u0259 s\u00fcvari taktikalar\u0131n\u0131 g\u00fccl\u0259ndirirdi.\",\n            \"D) Yaln\u0131z m\u00fcharib\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259si yarand\u0131qda atlardan istifad\u0259 edir, dig\u0259r vaxtlar is\u0259 donanma quruculu\u011fu il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olurdular.\",\n            \"E) Orduda h\u0259lledici z\u0259rb\u0259ni uzaqm\u0259nzilli toplar v\u0259 mancanaqlar endirirdi.\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah: M\u0259tnd\u0259 hunlar\u0131n s\u00fclh d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 m\u0259\u015f\u011ful oldu\u011fu k\u00f6\u00e7\u0259ri maldarl\u0131q v\u0259 ov\u00e7ulu\u011fun onlar\u0131n \u00e7evik atl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259r (s\u00fcvaril\u0259r) kimi formala\u015fmas\u0131na nec\u0259 t\u0259bii z\u0259min yaratd\u0131\u011f\u0131 vur\u011fulan\u0131r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"6. Q\u0259dim \u00c7in tarixin\u0259 aid olan siyasi v\u0259 sosial hadis\u0259l\u0259rin uy\u011funlu\u011funu m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n1. Xan s\u00fclal\u0259sinin hakimiyy\u0259ti\\n2. Sin s\u00fclal\u0259sinin (Sin \u015ei Xuandi) hakimiyy\u0259ti\\n3. \\\"Vuru\u015fan pad\u015fahl\u0131qlar\\\" d\u00f6vr\u00fc\\na. D\u0259mirin emal\u0131na ba\u015flan\u0131lmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 ibtidai icma qurulu\u015funun da\u011f\u0131lmas\u0131.\\nb. B\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn vahid \u00f6l\u00e7\u00fc, \u00e7\u0259ki, pul sisteminin t\u0259tbiq edilm\u0259si v\u0259 36 vilay\u0259tin yarad\u0131lmas\u0131.\\nc. Vyetnam\u0131n b\u0259zi vilay\u0259tl\u0259rinin v\u0259 Koreyan\u0131n tabe edilm\u0259si, ka\u011f\u0131z\u0131n ixtiras\u0131.\",\n        \"options\": [\n            \"A) 1-c, 2-b, 3-a\",\n            \"B) 1-b, 2-c, 3-a\",\n            \"C) 1-a, 2-b, 3-c\",\n            \"D) 1-c, 2-a, 3-b\",\n            \"E) 1-b, 2-a, 3-c\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Vyetnam v\u0259 Koreya Xan s\u00fclal\u0259si d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 z\u0259bt edilmi\u015f, vahid pul v\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fc sistemi Sin \u015ei Xuandi zaman\u0131 t\u0259tbiq olunmu\u015f, d\u0259mirin emal\u0131 is\u0259 quldar d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin yarand\u0131\u011f\u0131, da\u011f\u0131n\u0131ql\u0131q olan \\\"Vuru\u015fan pad\u015fahl\u0131qlar\\\" \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 (e.\u0259. VI-V) ba\u015f vermi\u015fdir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"7. \u00c7ind\u0259 ba\u015f vermi\u015f \\\"Sar\u0131sar\u0131ql\u0131lar\\\" \u00fcsyan\u0131n\u0131n (184-c\u00fc il) \u00f6lk\u0259nin siyasi h\u0259yat\u0131na vurdu\u011fu h\u0259lledici z\u0259rb\u0259 hans\u0131 idi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Mancur s\u00fclal\u0259si monarxiyas\u0131 devrildi v\u0259 \u00c7in d\u0259rhal respublika elan edildi.\",\n            \"B) Xan s\u00fclal\u0259si z\u0259ifl\u0259y\u0259r\u0259k s\u00fcquta u\u011frad\u0131 v\u0259 quldarl\u0131q qurulu\u015fu a\u011f\u0131r b\u00f6hrana s\u00fcr\u00fckl\u0259nib \u00c7inin x\u0131rda d\u00f6vl\u0259tl\u0259r\u0259 par\u00e7alanmas\u0131 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259ndi.\",\n            \"C) \u00c7in B\u00f6y\u00fck \u0130p\u0259k yolu \u00fcz\u0259rind\u0259ki iqtisadi n\u0259zar\u0259tini h\u0259mi\u015f\u0259lik itir\u0259r\u0259k Roma imperiyas\u0131n\u0131n \u0259yal\u0259tin\u0259 \u00e7evrildi.\",\n            \"D) \u00d6lk\u0259 \u0259halisinin m\u00fctl\u0259q \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin buddizmi q\u0259bul etm\u0259sin\u0259 m\u0259cbur ed\u0259n qanunlar verildi.\",\n            \"E) K\u0259ndlil\u0259r\u0259 torpaq islahat\u0131 s\u00f6z verils\u0259 d\u0259, q\u0131rm\u0131z\u0131qa\u015fl\u0131lar t\u0259r\u0259find\u0259n \u00fcsyan amans\u0131zl\u0131qla yat\u0131r\u0131ld\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: \\\"Sar\u0131sar\u0131ql\u0131lar\\\" \u00fcsyan\u0131 20 il davam etmi\u015f, \u00e7\u0259tinlikl\u0259 yat\u0131r\u0131lsa da quldarl\u0131q qurulu\u015funa a\u011f\u0131r z\u0259rb\u0259 vurmu\u015f, Xan s\u00fclal\u0259si s\u00fcqut etmi\u015f (III y\u00fczilliyin \u0259vv\u0259li) v\u0259 \u00c7in yenid\u0259n x\u0131rda d\u00f6vl\u0259tl\u0259r\u0259 par\u00e7alanm\u0131\u015fd\u0131r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"8. B\u00f6y\u00fck Hun d\u00f6vl\u0259tinin z\u0259ifl\u0259m\u0259sin\u0259 v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 e.\u0259. 58-ci ild\u0259 par\u00e7alanmas\u0131na s\u0259b\u0259b olan \u0259sas amill\u0259r qrupuna aid edil\u0259 bilm\u0259z?\",\n        \"options\": [\n            \"A) \u00c7in h\u00f6kmdarlar\u0131n\u0131n t\u0259tbiq etdiyi nikah diplomatiyas\u0131 il\u0259 hunlar\u0131 daxild\u0259n z\u0259ifl\u0259tm\u0259si.\",\n            \"B) \u00c7i\u00e7i v\u0259 Huhanye aras\u0131nda yaranan k\u0259skin taxt-tac \u00e7\u0259ki\u015fm\u0259l\u0259ri.\",\n            \"C) Xan s\u00fclal\u0259si il\u0259 B\u00f6y\u00fck \u0130p\u0259k yoluna n\u0259zar\u0259ti \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k u\u011frunda arams\u0131z m\u00fcbariz\u0259nin getm\u0259si.\",\n            \"D) Mete tanhunun h\u0259rbi islahat ke\u00e7ir\u0259r\u0259k fit s\u0259si \u00e7\u0131xaran oxlar\u0131 t\u0259tbiq etm\u0259si v\u0259 orduda intizam yaratmas\u0131.\",\n            \"E) Hunlar\u0131n \u00f6z daxilind\u0259 \u00c7in\u0259 tabe olmaq ist\u0259y\u0259nl\u0259r v\u0259 azadl\u0131q t\u0259r\u0259fdarlar\u0131 aras\u0131nda olan fikir ayr\u0131l\u0131qlar\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 3,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Mete tanhunun orduda islahatlar aparmas\u0131 d\u00f6vl\u0259tin par\u00e7alanmas\u0131na yox, \u0259n q\u00fcdr\u0259tli d\u00f6vr\u00fcn\u0259 (y\u00fcks\u0259li\u015f\u0259) \u00e7atma s\u0259b\u0259bi idi. Dig\u0259r variantlar e.\u0259. I y\u00fczillikd\u0259ki t\u0259n\u0259zz\u00fcl s\u0259b\u0259bl\u0259ridir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"9. Q\u0259dim Hindistan tarixin\u0259 aid h\u0259rbi-siyasi hadis\u0259l\u0259rin xronoloji ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n1. Hindistan\u0131n \u015fimal-q\u0259rbinin \u018fh\u0259m\u0259ni d\u00f6vl\u0259tinin tabe\u00e7iliyin\u0259 ke\u00e7m\u0259si\\n2. Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rin Hind \u00e7ay\u0131na q\u0259d\u0259r olan torpaqlar\u0131 z\u0259bt etm\u0259si\\n3. Aril\u0259rin \u015fimal-q\u0259rbd\u0259n h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259r\u0259k Hindistana g\u0259lm\u0259si\\n4. Mauriya s\u00fclal\u0259sin\u0259 son qoyulmas\u0131 v\u0259 \u00f6lk\u0259nin yenid\u0259n par\u00e7alanmas\u0131\",\n        \"options\": [\n            \"A) 1, 3, 2, 4\",\n            \"B) 3, 1, 2, 4\",\n            \"C) 3, 2, 1, 4\",\n            \"D) 2, 1, 3, 4\",\n            \"E) 1, 2, 4, 3\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: K\u00f6\u00e7\u0259ri ari tayfalar\u0131 Hindistana e.\u0259. II minillikd\u0259 g\u0259lmi\u015f, \u018fh\u0259m\u0259ni y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fc e.\u0259. VI y\u00fczillikd\u0259, Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rin y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fc e.\u0259. 327-ci ild\u0259 ba\u015f vermi\u015f, Mauriya s\u00fclal\u0259sinin s\u00fcqutu is\u0259 e.\u0259. 180-ci il\u0259 aiddir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"10. Q\u0259dim \u00c7in v\u0259 Q\u0259dim Hindistan\u0131n m\u0259d\u0259ni, elmi nailiyy\u0259tl\u0259rin\u0259 aid Venn diaqram\u0131 m\u0259ntiqin\u0259 \u0259sas\u0259n k\u0259si\u015fm\u0259 (ox\u015farl\u0131q) zonas\u0131na uy\u011fun g\u0259l\u0259n variant hans\u0131d\u0131r?\",\n        \"options\": [\n            \"A) H\u0259r ikisind\u0259 h\u0259nd\u0259si fiqurlar\u0131n hesablanmas\u0131na dair riyazi \\\"S\u0131f\u0131r\\\" anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n k\u0259\u015ff olunmas\u0131.\",\n            \"B) \u0130nsanlar\u0131n h\u00fcquqi v\u0259 sosial statusunu m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259n d\u0259yi\u015fm\u0259z \\\"Kasta\\\" sisteminin f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259si.\",\n            \"C) E.\u0259. III y\u00fczillikd\u0259 ayr\u0131-ayr\u0131 x\u0131rda vilay\u0259t v\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin vahid imperiyada birl\u0259\u015fdirilm\u0259si fakt\u0131.\",\n            \"D) Ka\u011f\u0131z istehsal\u0131 texnologiyas\u0131 v\u0259 kompas\u0131n g\u0259mi\u00e7ilikd\u0259 t\u0259tbiqinin d\u00fcnyaya yay\u0131lmas\u0131.\",\n            \"E) Z\u0259rd\u00fc\u015ftl\u00fck dininin ilk d\u0259f\u0259 r\u0259smi d\u00f6vl\u0259t f\u0259ls\u0259f\u0259si kimi q\u0259bul olunmas\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah: H\u0259m \u00c7ind\u0259 (Sin \u015ei Xuandi - e.\u0259. 221), h\u0259m d\u0259 Hindistanda (A\u015foka - e.\u0259. III y\u00fczilliyin II yar\u0131s\u0131) da\u011f\u0131n\u0131q halda olan \u00f6lk\u0259 e.\u0259. III y\u00fczillikd\u0259 vahid d\u00f6vl\u0259t \u015f\u0259klin\u0259 sal\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. S\u0131f\u0131r v\u0259 Kasta yaln\u0131z Hindistana, ka\u011f\u0131z v\u0259 kompas is\u0259 \u00c7in\u0259 aiddir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"11. \\\"E.\u0259. III y\u00fczillikd\u0259 in\u015fa edilmi\u015f bu m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m abid\u0259 bir b\u00fct\u00f6v da\u015fdan yonulmu\u015fdu. Zirv\u0259sind\u0259ki d\u00f6rd aslan fiquru b\u00fct\u00fcn istiqam\u0259tl\u0259r\u0259 bax\u0131rd\u0131.\\\"\\nQ\u0259dim Hindistana aid bu memarl\u0131q abid\u0259sind\u0259 4 aslan fiqurunun qoyulmas\u0131 hans\u0131 siyasi m\u0259naya xidm\u0259t edirdi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) C\u0259miyy\u0259tin brahmanlar, k\u015fatril\u0259r, vay\u015fil\u0259r v\u0259 \u015fudralar adl\u0131 d\u00f6rd \u0259sas t\u0259b\u0259q\u0259y\u0259 b\u00f6l\u00fcnm\u0259sini t\u0259r\u0259nn\u00fcm edirdi.\",\n            \"B) Hind \u00e7ay\u0131n\u0131n \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259tirdiyi d\u00f6rd \u0259sas vadinin b\u0259r\u0259k\u0259tini simvoliz\u0259 edirdi.\",\n            \"C) D\u00f6vl\u0259tin b\u00fct\u00fcn t\u0259r\u0259fl\u0259rd\u0259n (s\u0259rh\u0259dl\u0259rd\u0259n) etibarl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 qorundu\u011funu v\u0259 pad\u015fahl\u0131\u011f\u0131n q\u00fcdr\u0259tini n\u00fcmayi\u015f etdirirdi.\",\n            \"D) \u00d6lk\u0259ni i\u015f\u011fal etmi\u015f d\u00f6rd b\u00f6y\u00fck xarici s\u00fclal\u0259nin (yunan, ari, hun, fars) r\u0259mzi idi.\",\n            \"E) Buddizmin d\u00f6rd m\u00fcq\u0259dd\u0259s h\u0259qiq\u0259tini insanlara \u00e7atd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn qoyulmu\u015fdu.\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah: M\u0259nb\u0259d\u0259 qeyd olundu\u011fu kimi, \\\"bu aslanlar ke\u015fik\u00e7i kimi h\u0259r t\u0259r\u0259f\u0259 baxaraq sanki d\u00f6vl\u0259tin s\u0259rh\u0259dl\u0259rini qoruyur\\\" v\u0259 Hindistan pad\u015fahl\u0131\u011f\u0131n\u0131n q\u00fcdr\u0259tini g\u00f6st\u0259rir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"12. B\u00f6y\u00fck Hun tanhusu Teoman v\u0259 Mete xan\u0131n siyasi f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunan \u0259sas f\u0259rqlilik n\u0259d\u0259n ibar\u0259tdir?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Teoman \u00c7in\u0259 y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259r t\u0259\u015fkil etmi\u015f, Mete is\u0259 yaln\u0131z Q\u0259rb\u0259 - Avropaya k\u00f6\u00e7 etmi\u015fdir.\",\n            \"B) Teoman ilk d\u0259f\u0259 tayfalar\u0131 birl\u0259\u015fdirib d\u00f6vl\u0259t yaratm\u0131\u015f, Mete xan is\u0259 h\u0259min d\u00f6vl\u0259ti imperiyaya \u00e7evir\u0259r\u0259k \u00c7ini x\u0259rac verm\u0259y\u0259 m\u0259cbur etmi\u015fdir.\",\n            \"C) Teoman Q\u0259rbi Hun d\u00f6vl\u0259tini yaratm\u0131\u015f, Mete is\u0259 \u015e\u0259rqi Hun d\u00f6vl\u0259tinin \u0259sas\u0131n\u0131 qoymu\u015fdur.\",\n            \"D) Teoman orduda ciddi intizam yaradaraq Turan taktikas\u0131n\u0131 l\u0259\u011fv etmi\u015f, Mete is\u0259 ondan ilk d\u0259f\u0259 istifad\u0259 etmi\u015fdir.\",\n            \"E) Teoman yaln\u0131z \u015eamanizmi q\u0259bul etmi\u015f, Mete is\u0259 Buddizmi r\u0259smi din\u0259 \u00e7evirmi\u015fdir.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Teoman e.\u0259. III y\u00fczilliyin 2-ci yar\u0131s\u0131nda Hun tayfalar\u0131n\u0131 birl\u0259\u015fdirib vahid d\u00f6vl\u0259t yaratm\u0131\u015f, o\u011flu Mete xan is\u0259 bu d\u00f6vl\u0259ti \u0259n q\u00fcdr\u0259tli d\u00f6vr\u00fcn\u0259 \u00e7atd\u0131raraq onu imperiyaya (Pin\u00e7end\u0259n sonra) \u00e7evirmi\u015fdir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"13. C\u0259dv\u0259ld\u0259 Q\u0259dim Hindistan kastalar\u0131na aid hans\u0131 b\u0259ndin t\u0259sviri do\u011fru verilm\u0259mi\u015fdir?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Brahmanlar \u2013 \u018fhalinin \u0259n y\u00fcks\u0259k dini n\u00fcfuza malik kahinl\u0259r z\u00fcmr\u0259si idi.\",\n            \"B) K\u015fatril\u0259r \u2013 \u00d6lk\u0259nin t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini t\u0259min ed\u0259n, \u0259sas\u0259n d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t t\u0259b\u0259q\u0259 idi.\",\n            \"C) Vay\u015fil\u0259r \u2013 T\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 idar\u0259 ed\u0259n icma\u00e7\u0131 k\u0259ndlil\u0259r v\u0259 s\u0259n\u0259tkarlardan ibar\u0259t sinif idi.\",\n            \"D) \u015eudralar \u2013 N\u00f6k\u0259rl\u0259r adland\u0131r\u0131lan \u0259n a\u015fa\u011f\u0131 h\u00fcquqlu t\u0259b\u0259q\u0259 idi.\",\n            \"E) Toxunulmazlar \u2013 D\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 f\u0259rql\u0259ndiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 birba\u015fa k\u015fatri kastas\u0131na ke\u00e7id h\u00fcququ qazanm\u0131\u015f x\u00fcsusi h\u0259rbi d\u0259st\u0259 idi.\"\n        ],\n        \"correct\": 4,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Toxunulmazlar he\u00e7 bir kastaya daxil edilm\u0259y\u0259n, c\u0259miyy\u0259td\u0259 \u0259n a\u015fa\u011f\u0131 v\u0259 xor bax\u0131lan insanlar qrupu idi; onlar\u0131n ba\u015fqa bir kastaya ke\u00e7id h\u00fcququ q\u0259tiyy\u0259n yox idi. Kasta sistemind\u0259 z\u00fcmr\u0259d\u0259n z\u00fcmr\u0259y\u0259 ke\u00e7m\u0259k (bir insan \u00f6mr\u00fcn\u00fcn ax\u0131r\u0131na q\u0259d\u0259r do\u011fuldu\u011fu kastada qal\u0131rd\u0131) m\u00fcmk\u00fcn deyildi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"14. Q\u0259dim \u015e\u0259rq \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 ba\u015f vermi\u015f ixtiralar\u0131 aid olduqlar\u0131 sivilizasiyalarla uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131n:\\n1. Ka\u011f\u0131z v\u0259 kompas\\n2. S\u0131f\u0131r r\u0259q\u0259mi v\u0259 \u015eahmat oyunu\\n3. Da\u015fq\u0131nlara qar\u015f\u0131 \u00e7ay vadil\u0259rind\u0259 b\u0259ndl\u0259rin (arxlar\u0131n) tikilm\u0259si\\na. Q\u0259dim Hindistan\\nb. Q\u0259dim \u00c7in\\nc. \u015eumerl\u0259r (Q\u0259dim \u0130ki\u00e7ayaras\u0131)\\nQeyd: 3-c\u00fc b\u0259ndd\u0259 veril\u0259n t\u0259bi\u0259t hadis\u0259si \\\"Azan \u00e7ay\\\"la ba\u011fl\u0131d\u0131r.\",\n        \"options\": [\n            \"A) 1-b, 2-a, 3-b\",\n            \"B) 1-a, 2-b, 3-c\",\n            \"C) 1-c, 2-a, 3-b\",\n            \"D) 1-b, 2-c, 3-a\",\n            \"E) 1-a, 2-c, 3-b\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Ka\u011f\u0131z v\u0259 kompas Q\u0259dim \u00c7in\u0259 (1-b), S\u0131f\u0131r v\u0259 \u015eahmat Q\u0259dim Hindistana (2-a), da\u015fq\u0131nlara qar\u015f\u0131 (x\u00fcsus\u0259n Xuanxe\/Azan \u00e7ay) b\u0259ndl\u0259rin in\u015fas\u0131 is\u0259 \u00c7in\u0259 (3-b) aiddir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"15. Q\u0259dim \u00c7ind\u0259 m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirilmi\u015f d\u00f6vl\u0259tin t\u0259m\u0259ll\u0259rini sars\u0131dan hadis\u0259l\u0259rin xronologiyas\u0131n\u0131 tap\u0131n:\\n1. \\\"Q\u0131rm\u0131z\u0131qa\u015fl\u0131lar\\\" \u00fcsyan\u0131n\u0131n ba\u015flanmas\u0131\\n2. V\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259l\u0259rinin d\u0259rinl\u0259\u015fm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 \\\"Vuru\u015fan pad\u015fahl\u0131qlar\\\" d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn bitm\u0259si (birl\u0259\u015fdirm\u0259)\\n3. \u00c7an qarda\u015flar\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 20 ild\u0259n art\u0131q davam ed\u0259n \u00fcsyan\u0131n (\\\"Sar\u0131sar\u0131ql\u0131lar\\\") ba\u015flamas\u0131\\n4. Xan s\u00fclal\u0259sinin hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259lm\u0259si\",\n        \"options\": [\n            \"A) 2, 4, 1, 3\",\n            \"B) 4, 2, 1, 3\",\n            \"C) 1, 3, 2, 4\",\n            \"D) 2, 1, 3, 4\",\n            \"E) 2, 4, 3, 1\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah: \\\"Vuru\u015fan pad\u015fahl\u0131qlar\\\" e.\u0259. 221-d\u0259 bitir (2). Xan s\u00fclal\u0259si e.\u0259. 206-c\u0131 ild\u0259 hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259lir (4). \\\"Q\u0131rm\u0131z\u0131qa\u015fl\u0131lar\\\" eram\u0131z\u0131n I y\u00fczilliyinin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 (1), \\\"Sar\u0131sar\u0131ql\u0131lar\\\" is\u0259 184-c\u00fc ild\u0259 (3) ba\u015f vermi\u015fdir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"16. \\\"Bu \u00f6lk\u0259nin co\u011frafiyas\u0131 el\u0259 idi ki, \u015f\u0259rqd\u0259 h\u00fcnd\u00fcr da\u011flar, c\u0259nubda v\u0259 q\u0259rbd\u0259 is\u0259 okyan v\u0259 d\u0259nizl\u0259r t\u0259bii qoruyucu rolunu oynay\u0131rd\u0131, lakin \u015fimal-q\u0259rb t\u0259r\u0259fd\u0259n asanl\u0131qla yadelli i\u015f\u011fallar\u0131na m\u0259ruz qal\u0131rd\u0131. Xalqlar bu da\u011flar\u0131n ke\u00e7idl\u0259rind\u0259n g\u0259l\u0259r\u0259k yerli icmalar\u0131 tabe edirdil\u0259r.\\\"\\nT\u0259svir edil\u0259n co\u011frafi \u015f\u0259rait v\u0259 tarixi v\u0259ziyy\u0259t hans\u0131 q\u0259dim sivilizasiyaya aiddir?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Q\u0259dim \u00c7in\",\n            \"B) Q\u0259dim Misir\",\n            \"C) Q\u0259dim Hindistan\",\n            \"D) Q\u0259dim Manna\",\n            \"E) Q\u0259dim Babil\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Hindistan\u0131n \u015fimal\u0131 Himalay il\u0259 \u0259hat\u0259ns\u0259 d\u0259, da\u011flar\u0131n q\u0259rb hiss\u0259sind\u0259ki (\u015fimal-q\u0259rb) ke\u00e7idl\u0259rd\u0259n aril\u0259r, \u0259h\u0259m\u0259nil\u0259r v\u0259 makedoniyal\u0131lar \u00f6lk\u0259y\u0259 soxula bilmi\u015fl\u0259r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"17. B\u00f6y\u00fck Hun tanhusu Mete xan e.\u0259. 200-c\u00fc ild\u0259 \u00c7in ordusunu m\u00fchasir\u0259y\u0259 ald\u0131qdan sonra tamamil\u0259 m\u0259hv etm\u0259k \u0259v\u0259zin\u0259 s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259si ba\u011flama\u011fa raz\u0131 oldu. Pin\u00e7en sazi\u015finin \u015f\u0259rtl\u0259ri hunlara iqtisadi bax\u0131mdan hans\u0131 b\u00f6y\u00fck \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc qazand\u0131rd\u0131?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Xan s\u00fclal\u0259sinin qo\u015funlar\u0131 hunlar\u0131n ordusuna tam inteqrasiya olundu.\",\n            \"B) \u00c7inin m\u0259rk\u0259zind\u0259ki Xuanxe vadisind\u0259 hunlar oturaq \u0259kin\u00e7iliy\u0259 ba\u015flad\u0131lar.\",\n            \"C) \u00c7inin \u015fimal hiss\u0259si il\u0259 yana\u015f\u0131, Asiyadan Avropaya ged\u0259n ticar\u0259t yollar\u0131 (B\u00f6y\u00fck \u0130p\u0259k yolu) hunlar\u0131n n\u0259zar\u0259tin\u0259 ke\u00e7di.\",\n            \"D) Koreya v\u0259 Vyetnam \u0259razil\u0259rind\u0259n toplanan vergil\u0259r birba\u015fa \u00d6t\u00fck\u0259n\u0259 g\u00f6nd\u0259rildi.\",\n            \"E) \u00c7in imperatoru t\u0259r\u0259find\u0259n hun xaqan\u0131na r\u0259sm\u0259n Tanr\u0131 qutu titulu verildi.\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Pin\u00e7en sazi\u015fi il\u0259 \u00c7inin \u015fimal hiss\u0259si v\u0259 x\u00fcsus\u0259n ticar\u0259t yollar\u0131 (B\u00f6y\u00fck \u0130p\u0259k yolu) hunlar\u0131n n\u0259zar\u0259tin\u0259 ke\u00e7di ki, bu da imperiyan\u0131n iqtisadi c\u0259h\u0259td\u0259n g\u00fccl\u0259nm\u0259sin\u0259 b\u00f6y\u00fck t\u0259kan verdi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"18. \u00c7in tarixi s\u0259n\u0259dl\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n, Xan s\u00fclal\u0259si t\u0259r\u0259find\u0259n Vyetnam\u0131n b\u0259zi vilay\u0259tl\u0259rinin v\u0259 Koreyan\u0131n i\u015f\u011fal olunmas\u0131n\u0131n birba\u015fa s\u0259b\u0259bi hans\u0131 amill\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndiril\u0259 bil\u0259r?\",\n        \"options\": [\n            \"A) \u00c7inlil\u0259rin monqollarla apard\u0131qlar\u0131 Kalka d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259ki q\u0259l\u0259b\u0259 il\u0259.\",\n            \"B) \u00d6lk\u0259 daxilind\u0259 t\u0259rk edilmi\u015f k\u0259ndl\u0259rin dir\u00e7\u0259ldilm\u0259si v\u0259 iqtisadi-h\u0259rbi q\u00fcdr\u0259tin artmas\u0131 fonunda ba\u015flanan istila\u00e7\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259rl\u0259.\",\n            \"C) Yapon d\u0259niz\u00e7il\u0259rinin q\u0259fil h\u00fccumlar\u0131ndan m\u00fcdafi\u0259 olunmaq ist\u0259yi il\u0259.\",\n            \"D) B\u00f6y\u00fck \u00c7in s\u0259ddinin tamamil\u0259 da\u011f\u0131lmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 c\u0259nubdan g\u0259l\u0259n t\u0259hl\u00fck\u0259 il\u0259.\",\n            \"E) Sin s\u00fclal\u0259sinin s\u00fcqutundan sonra ordunun n\u0259zar\u0259td\u0259n \u00e7\u0131xmas\u0131 il\u0259.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Xan s\u00fclal\u0259si d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 iqtisadi t\u0259dbirl\u0259r (t\u0259rk edilmi\u015f k\u0259ndl\u0259rin m\u0259skunla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, bo\u015f torpaqlar\u0131n bec\u0259rilm\u0259si) d\u00f6vl\u0259ti dir\u00e7\u0259ltdi, s\u0259rh\u0259dl\u0259r geni\u015fl\u0259ndi v\u0259 i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 Vyetnam\u0131n b\u0259zi hiss\u0259l\u0259ri v\u0259 Koreya tabe edildi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"19. Q\u0259dim \u00c7in t\u0259f\u0259kk\u00fcr sisteminin m\u0259rk\u0259zind\u0259 duran Konfutsi t\u0259limi il\u0259 Q\u0259dim Hindistanda Buddizm dininin ox\u015far tarixi inki\u015faf yolu n\u0259d\u0259n ibar\u0259t olmu\u015fdur?\",\n        \"options\": [\n            \"A) H\u0259r ikisi e.\u0259. VI y\u00fczillikd\u0259 yaranm\u0131\u015fd\u0131r.\",\n            \"B) H\u0259r ikisi ilkin m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 r\u0259smi s\u00fclal\u0259l\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n \u00f6l\u00fcm c\u0259zas\u0131 il\u0259 qada\u011fan edilmi\u015fdir.\",\n            \"C) H\u0259r iki t\u0259lim insanlar\u0131n m\u00fctl\u0259q \u015f\u0259kild\u0259 z\u00fcmr\u0259l\u0259r\u0259 ayr\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259bli\u011f etmi\u015fdir.\",\n            \"D) H\u0259r ikisi yaln\u0131z varl\u0131 torpaq sahibl\u0259rinin maraqlar\u0131n\u0131 m\u00fcdafi\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.\",\n            \"E) H\u0259r ikisinin \u0259sas\u0131n\u0131 qoyan \u015f\u0259xsl\u0259r c\u0259miyy\u0259tin \u0259n ali h\u00f6kmdarlar\u0131 olmu\u015fdur.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Konfutsi t\u0259limi \u00c7ind\u0259 e.\u0259. VI-V y\u00fczillikl\u0259rd\u0259, Buddizm is\u0259 Hindistanda e.\u0259. VI y\u00fczilliyin ortalar\u0131nda Qautama t\u0259r\u0259find\u0259n yaranm\u0131\u015fd\u0131r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"20. Q\u0259dim \u015e\u0259rqd\u0259 d\u00f6vl\u0259t idar\u0259\u00e7iliyin\u0259 dair uy\u011funlu\u011fu m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n1. H\u00f6kmdar h\u0259rbi r\u0259hb\u0259r olmaqla yana\u015f\u0131 \\\"G\u00f6y Tanr\u0131n\u0131n Yerd\u0259ki n\u00fcmay\u0259nd\u0259si\\\" (\\\"Tanr\u0131 qutu\\\") adlan\u0131rd\u0131.\\n2. H\u00f6kmdar\u0131n imperiyan\u0131 idar\u0259 etm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirilmi\u015f sistem (36 vilay\u0259t) yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.\\n3. H\u00f6kmdar\u0131n \u0259n \u0259sas f\u0259aliyy\u0259t istiqam\u0259ti f\u0259rqli inanclar\u0131n m\u00f6vcudlu\u011funa r\u0259\u011fm\u0259n dini (buddizm) yaymaq idi.\\na. Mauriya imperiyas\u0131 (A\u015foka)\\nb. B\u00f6y\u00fck Hun imperiyas\u0131\\nc. Sin imperiyas\u0131 (Sin \u015ei Xuandi)\",\n        \"options\": [\n            \"A) 1-b, 2-c, 3-a\",\n            \"B) 1-c, 2-a, 3-b\",\n            \"C) 1-a, 2-b, 3-c\",\n            \"D) 1-b, 2-a, 3-c\",\n            \"E) 1-a, 2-c, 3-b\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah: \\\"Tanr\u0131 qutu\\\" Hun tanhusuna (1-b), 36 vilay\u0259t Sin imperiyas\u0131na (2-c), buddizmin himay\u0259dar\u0131 olmaq is\u0259 Hindistanda A\u015fokaya (3-a) aiddir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"21. M\u0259tnd\u0259 qeyd olunur: \\\"Xan s\u00fclal\u0259si d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 elm v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tin inki\u015faf\u0131na qay\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6st\u0259rilm\u0259si il\u0259 \u0259hali vahid xalqa \u00e7evrildi.\\\"\\nA\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lardan hans\u0131 bu d\u00f6vrd\u0259 \u00c7in iqtisadi v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin \u0259n m\u00fch\u00fcm inki\u015faf g\u00f6st\u0259ricisi hesab olunmur?\",\n        \"options\": [\n            \"A) \u0130p\u0259k ticar\u0259tinin geni\u015fl\u0259nm\u0259si.\",\n            \"B) Ka\u011f\u0131z\u0131n ixtira edil\u0259r\u0259k yaz\u0131 material\u0131 kimi istifad\u0259 olunmas\u0131.\",\n            \"C) \u00c7in tarixind\u0259n b\u0259hs ed\u0259n ilk sanball\u0131 \\\"Tarixi qeydl\u0259r\\\" \u0259s\u0259rinin Sima Tsyan t\u0259r\u0259find\u0259n yaz\u0131lmas\u0131.\",\n            \"D) Hindistanla ticar\u0259t apar\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn B\u00f6y\u00fck \u0130p\u0259k yolunun Qanq vadisin\u0259 q\u0259d\u0259r uzad\u0131lmas\u0131.\",\n            \"E) Kompas\u0131n d\u0259niz\u00e7il\u0259r v\u0259 s\u0259yyahlar t\u0259r\u0259find\u0259n ixtira edil\u0259r\u0259k uzaq s\u0259f\u0259rl\u0259rd\u0259 istifad\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 3,\n        \"exp\": \"\u0130zah: B\u00f6y\u00fck \u0130p\u0259k yolu \u00c7ind\u0259n Aral\u0131q d\u0259nizi sahill\u0259rin\u0259 v\u0259 Avropaya q\u0259d\u0259r uzan\u0131rd\u0131; onun m\u00fctl\u0259q \u015f\u0259kild\u0259 \\\"Qanq vadisin\u0259\\\" q\u0259d\u0259r \u00e7\u0259kilm\u0259si fakt\u0131 v\u0259 ya s\u00fclal\u0259nin \u0259sas iqtisadi g\u00f6st\u0259ricisi kimi bel\u0259 bir formul m\u0259nb\u0259d\u0259 qeyd edilmir. Dig\u0259r variantlar bilavasit\u0259 \u00c7inin m\u0259d\u0259ni g\u00f6st\u0259ricil\u0259ridir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"22. Q\u0259dim Hindistanda \u015fahmat\u0131n k\u0259\u015ffi hans\u0131 ictimai-siyasi anlay\u0131\u015f\u0131n c\u0259miyy\u0259td\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259sinin vizual ifad\u0259si idi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Yaln\u0131z brahmanlar kameras\u0131n\u0131n c\u0259miyy\u0259ti idar\u0259 etm\u0259sini.\",\n            \"B) H\u0259rbi qo\u015funun d\u00f6rd f\u0259rqli n\u00f6vd\u0259n ibar\u0259t (piyada, s\u00fcvari, d\u00f6y\u00fc\u015f arabalar\u0131 v\u0259 fill\u0259r) qurulu\u015funu \u0259ks etdirm\u0259sini.\",\n            \"C) Rac\u0259l\u0259rin qullarla dinc yana\u015f\u0131 ya\u015famas\u0131n\u0131.\",\n            \"D) Buddizmin s\u00fclh t\u0259liminin yay\u0131lmas\u0131n\u0131.\",\n            \"E) \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259rin g\u0259tirdiyi yeni idar\u0259etm\u0259 metodunu.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: M\u0259nb\u0259 qeyd edir ki, s\u00fcm\u00fckd\u0259n d\u00fcz\u0259ldil\u0259n \u015fahmat fiqurlar\u0131 q\u0259dimd\u0259ki hind qo\u015fununu t\u0259svir edir v\u0259 Hindistanda \u015fahmat oyununu \\\"d\u00f6rd n\u00f6v qo\u015fun\\\" adland\u0131r\u0131rd\u0131lar.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"23. Q\u0259dim \u015e\u0259rq d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin s\u00fcqutu il\u0259 ba\u011fl\u0131 uy\u011funlu\u011fu tap\u0131n:\\n1. Q\u0259rbi Hun d\u00f6vl\u0259tinin s\u00fcqutu (e.\u0259. 36)\\n2. Mauriya d\u00f6vl\u0259tinin par\u00e7alanmas\u0131 (e.\u0259. 180)\\n3. Xan s\u00fclal\u0259sinin s\u00fcqutu (III y\u00fczilliyin \u0259vv\u0259li)\\na. S\u0259rk\u0259rd\u0259 t\u0259r\u0259find\u0259n s\u00fclal\u0259y\u0259 son qoyulmas\u0131 v\u0259 yunan koloniyalar\u0131na xalq\u0131n \u00fcsyan etm\u0259si fonunda.\\nb. Daxili qiyam (\\\"Sar\u0131sar\u0131ql\u0131lar\\\") v\u0259 quldarl\u0131q sisteminin t\u0259n\u0259zz\u00fcl\u00fc s\u0259b\u0259bind\u0259n.\\nc. Par\u00e7alanmadan sonra z\u0259ifl\u0259y\u0259n d\u00f6vl\u0259tin xarici g\u00fcc\u00fcn (\u00c7in imperiyas\u0131) h\u0259rbi m\u00fcdaxil\u0259sin\u0259 m\u0259ruz qalmas\u0131.\",\n        \"options\": [\n            \"A) 1-c, 2-a, 3-b\",\n            \"B) 1-a, 2-c, 3-b\",\n            \"C) 1-b, 2-a, 3-c\",\n            \"D) 1-c, 2-b, 3-a\",\n            \"E) 1-a, 2-b, 3-c\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Q\u0259rbi Hunlar z\u0259ifl\u0259dikd\u0259n sonra \u00c7inlil\u0259rin h\u00fccumu il\u0259 e.\u0259. 36-c\u0131 ild\u0259 s\u00fcqut etdi (c). Mauriya d\u00f6vl\u0259ti daxili q\u00fcdr\u0259tini itirib par\u00e7aland\u0131, \u0259razid\u0259 yunan i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lar\u0131na qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 d\u0259 ba\u015f verirdi (a). Xan s\u00fclal\u0259si is\u0259 k\u0259ndli v\u0259 yoxsul \u00fcsyanlar\u0131 (Sar\u0131sar\u0131ql\u0131lar) n\u0259tic\u0259sind\u0259 sars\u0131laraq s\u00fcqut etmi\u015fdi (b).\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"24. S\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259rinin do\u011fru verildiyi b\u0259ndi m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\",\n        \"options\": [\n            \"A) S\u0259b\u0259b: \u00c7inin c\u0259nub-\u015f\u0259rq hiss\u0259sind\u0259 \u00e7\u0259ltik tarlalar\u0131n\u0131n qurumas\u0131; N\u0259tic\u0259: \u0130nsanlar\u0131n M\u0259rk\u0259zi Asiyaya - \u00d6t\u00fck\u0259n\u0259 k\u00fctl\u0259vi k\u00f6\u00e7 etm\u0259si.\",\n            \"B) S\u0259b\u0259b: Q\u0259dim hindlil\u0259rin s\u0131f\u0131r r\u0259q\u0259mini v\u0259 on-r\u0259q\u0259mli hesab\u0131 icad etm\u0259si; N\u0259tic\u0259: B\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n bu g\u00fcn istifad\u0259 etdiyi sad\u0259 hesab sisteminin \u0259sas\u0131n\u0131n qoyulmas\u0131.\",\n            \"C) S\u0259b\u0259b: A\u015fokan\u0131n \\\"Veda\\\" yaz\u0131lar\u0131n\u0131 yand\u0131rmas\u0131; N\u0259tic\u0259: Qautaman\u0131n onun \u0259leyhin\u0259 k\u0259ndli \u00fcsyan\u0131 qald\u0131rmas\u0131.\",\n            \"D) S\u0259b\u0259b: Hunlar\u0131n da\u011f ke\u00e7idl\u0259rind\u0259n istifad\u0259 etm\u0259kd\u0259n \u00e7\u0259kinm\u0259si; N\u0259tic\u0259: Onlar\u0131n \u00c7in ordusuna qar\u015f\u0131 donanma qurma\u011fa ba\u015flamas\u0131.\",\n            \"E) S\u0259b\u0259b: \u00c7in s\u0259ddinin Sin s\u00fclal\u0259si d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 tamamlanmas\u0131; N\u0259tic\u0259: Hunlar\u0131n bir daha he\u00e7 vaxt \u00c7in \u0259razisin\u0259 daxil ola bilm\u0259m\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Hindlil\u0259r s\u0131f\u0131r r\u0259q\u0259mini k\u0259\u015ff etmi\u015f v\u0259 on-r\u0259q\u0259mli hesab\u0131 ixtira etmi\u015fdil\u0259r ki, m\u00fcasir d\u00fcnyada da bu rahat hesab sistemi istifad\u0259 olunur. \u00c7in s\u0259ddinin tikilm\u0259sin\u0259 baxmayaraq, hunlar s\u0259ddi a\u015faraq yen\u0259 h\u00fccum etmi\u015fdil\u0259r (E variant\u0131 s\u0259hvdir).\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"25. Q\u0259dim \u00c7in v\u0259 Q\u0259dim Hindistanda yaranm\u0131\u015f s\u00fclal\u0259l\u0259rin ox\u015far taleyini g\u00f6st\u0259r\u0259n \u0259n d\u0259qiq f\u0259rql\u0259ndirici m\u0259qam n\u0259d\u0259n ibar\u0259tdir?\",\n        \"options\": [\n            \"A) H\u0259r ikisind\u0259 e.\u0259. III y\u00fczillikd\u0259 yaranan v\u0259 \u00f6lk\u0259ni birl\u0259\u015fdir\u0259n s\u00fclal\u0259l\u0259rin (Sin v\u0259 Mauriya) \u00f6z q\u00fcdr\u0259tini uzun m\u00fcdd\u0259t saxlaya bilm\u0259yib tezlikl\u0259 s\u00fcqut etm\u0259si v\u0259 ya d\u0259yi\u015fm\u0259si.\",\n            \"B) H\u0259r ikisinin e.\u0259. II y\u00fczillikd\u0259 Q\u0259rbi Roma \u0130mperiyas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n as\u0131l\u0131 hala sal\u0131nmas\u0131.\",\n            \"C) Eyni d\u00f6vrd\u0259 monoteist dinl\u0259ri r\u0259smi olaraq d\u00f6vl\u0259t dini s\u0259viyy\u0259sin\u0259 qald\u0131rmalar\u0131.\",\n            \"D) C\u0259miyy\u0259td\u0259 qad\u0131nlar\u0131n idar\u0259etm\u0259 postlar\u0131nda qeyri-m\u0259hdud s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259r alaraq d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri s\u00fclh i\u00e7ind\u0259 idar\u0259 etm\u0259l\u0259ri.\",\n            \"E) H\u0259r iki sivilizasiyan\u0131n k\u00f6\u00e7\u0259ri maldarl\u0131qdan imtina edib donanma quruculu\u011fu il\u0259 d\u00fcnyaya h\u00f6km etm\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah: \u00c7ind\u0259 e.\u0259. 221-ci ild\u0259 Sin s\u00fclal\u0259si \u00f6lk\u0259ni birl\u0259\u015fdirs\u0259 d\u0259, c\u0259mi 15 il sonra e.\u0259. 206-c\u0131 ild\u0259 Xan s\u00fclal\u0259si il\u0259 \u0259v\u0259z olundu. Hindistanda Mauriya s\u00fclal\u0259si (x\u00fcsus\u0259n A\u015fokan\u0131n e.\u0259. III \u0259srd\u0259 \u00f6lk\u0259ni birl\u0259\u015fdirm\u0259si) onun \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra z\u0259ifl\u0259di v\u0259 e.\u0259. 180-ci ild\u0259 s\u00fcquta u\u011frad\u0131. N\u0259tic\u0259d\u0259 h\u0259r iki \u00f6lk\u0259d\u0259 vahid d\u00f6vl\u0259t yenid\u0259n x\u0131rda hiss\u0259l\u0259r\u0259 par\u00e7aland\u0131.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"26. Q\u0259dim d\u00f6vr siyasi tarixinin t\u0259hlilin\u0259 \u0259sas\u0259n s\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259rinin do\u011fru g\u00f6st\u0259rildiyi variant\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\",\n        \"options\": [\n            \"A) S\u0259b\u0259b: Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rin e.\u0259. 327-ci ild\u0259 Hindistana y\u00fcr\u00fc\u015f etm\u0259si; N\u0259tic\u0259: Hindistanda Mauriya s\u00fclal\u0259sinin s\u00fcquta u\u011framas\u0131 v\u0259 d\u00f6vl\u0259tin par\u00e7alanmas\u0131.\",\n            \"B) S\u0259b\u0259b: Sin \u015ei Xuandinin vahid \u00f6l\u00e7\u00fc, \u00e7\u0259ki v\u0259 pul sistemi t\u0259tbiq etm\u0259si; N\u0259tic\u0259: \\\"Vuru\u015fan pad\u015fahl\u0131qlar\\\" d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn ba\u015flanmas\u0131.\",\n            \"C) S\u0259b\u0259b: E.\u0259. VI-V y\u00fczillikl\u0259rd\u0259 \u00c7ind\u0259 d\u0259mir emal\u0131na ba\u015flan\u0131lmas\u0131; N\u0259tic\u0259: \u0130btidai icma qurulu\u015funun da\u011f\u0131lmas\u0131 v\u0259 yeni quldar d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin meydana g\u0259lm\u0259si.\",\n            \"D) S\u0259b\u0259b: Hun xan\u0131m\u0131n\u0131n Pin\u00e7end\u0259 \u00c7in imperatoruna k\u00f6m\u0259k etm\u0259si; N\u0259tic\u0259: Hun c\u0259miyy\u0259tind\u0259 qad\u0131nlar\u0131n siyasi h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n tamamil\u0259 l\u0259\u011fv edilm\u0259si.\",\n            \"E) S\u0259b\u0259b: Q\u0259dim Hindistanda d\u0259mirin k\u0259\u015ff edilm\u0259si; N\u0259tic\u0259: Ari tayfalar\u0131n\u0131n Hindistana ilk k\u00fctl\u0259vi h\u00fccumlar\u0131n\u0131n ba\u015flamas\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah: D\u0259mirin emal\u0131na ba\u015flan\u0131lmas\u0131 t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 inki\u015faf etdirdi, t\u0259l\u0259batdan art\u0131q m\u0259hsul is\u0259 s\u0259rv\u0259t u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259y\u0259 v\u0259 ibtidai icma qurulu\u015funun da\u011f\u0131laraq yeni quldar d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin yaranmas\u0131na t\u0259kan verdi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"27. Hadis\u0259l\u0259rin xronoloji ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n1. Q\u0259rbi Hun d\u00f6vl\u0259tinin s\u00fcqutu\\n2. \u00c7ind\u0259 \\\"Sar\u0131sar\u0131ql\u0131lar\\\" \u00fcsyan\u0131n\u0131n ba\u015flamas\u0131\\n3. Q\u0259dim Hindistanda Mauriya s\u00fclal\u0259sin\u0259 son qoyulmas\u0131\\n4. \u00c7ind\u0259 \\\"Vuru\u015fan pad\u015fahl\u0131qlar\\\" d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn bitm\u0259si (Sin \u015ei Xuandinin \u00f6lk\u0259ni birl\u0259\u015fdirm\u0259si)\",\n        \"options\": [\n            \"A) 4, 3, 1, 2\",\n            \"B) 3, 4, 1, 2\",\n            \"C) 4, 1, 3, 2\",\n            \"D) 1, 4, 3, 2\",\n            \"E) 3, 1, 4, 2\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah: \\\"Vuru\u015fan pad\u015fahl\u0131qlar\\\" e.\u0259. 221-ci ild\u0259 bitmi\u015f (4), Mauriya s\u00fclal\u0259si e.\u0259. 180-ci ild\u0259 s\u00fcqut etmi\u015f (3), Q\u0259rbi Hun e.\u0259. 36-c\u0131 ild\u0259 m\u0259hv olmu\u015f (1), \\\"Sar\u0131sar\u0131ql\u0131lar\\\" is\u0259 eram\u0131z\u0131n 184-c\u00fc ilind\u0259 (2) ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"28. \\\"Xan s\u00fclal\u0259si h\u00f6kmdarlar\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259rd\u0259ki m\u0259\u011flubiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n sonra nikah diplomatiyas\u0131ndan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k onlarla yax\u0131nla\u015fd\u0131lar v\u0259 eyni zamanda d\u00fc\u015fm\u0259nin d\u00f6y\u00fc\u015f \u00fcsullar\u0131n\u0131 \u00f6yr\u0259ndil\u0259r.\\\"\\nBu tarixi m\u0259tn\u0259 \u0259saslanaraq \u00c7inin y\u00fcr\u00fctd\u00fcy\u00fc bu diplomatik v\u0259 h\u0259rbi strategiyan\u0131n uzunm\u00fcdd\u0259tli n\u0259tic\u0259si n\u0259 oldu?\",\n        \"options\": [\n            \"A) B\u00f6y\u00fck \u0130p\u0259k yoluna n\u0259zar\u0259t tamamil\u0259 v\u0259 bird\u0259f\u0259lik itirildi.\",\n            \"B) \u00c7in d\u00f6vl\u0259ti z\u0259ifl\u0259diyi \u00fc\u00e7\u00fcn asanl\u0131qla Q\u0259rbi Hun d\u00f6vl\u0259tinin as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131na d\u00fc\u015fd\u00fc.\",\n            \"C) Bu yax\u0131nla\u015fma sonradan daxili \u00e7\u0259ki\u015fm\u0259l\u0259ri k\u00f6r\u00fckl\u0259y\u0259r\u0259k B\u00f6y\u00fck Hun imperiyas\u0131n\u0131n e.\u0259. 58-ci ild\u0259 iki yer\u0259 par\u00e7alanmas\u0131na \u015f\u0259rait yaratd\u0131.\",\n            \"D) B\u00fct\u00fcn \u00c7in ordusu k\u00f6\u00e7\u0259ri maldarl\u0131\u011fa ke\u00e7\u0259r\u0259k \u0259kin\u00e7ilikd\u0259n imtina etdi.\",\n            \"E) \u00c7i\u00e7i Tanhunun \u00c7in\u0259 tabe olmas\u0131 il\u0259 \u015e\u0259rqi Hun d\u00f6vl\u0259ti tam m\u00fcst\u0259qillik qazand\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah: \u00c7inlil\u0259rin nikah diplomatiyas\u0131 v\u0259 hunlar\u0131n d\u00f6y\u00fc\u015f \u00fcsullar\u0131n\u0131 \u00f6yr\u0259nm\u0259si hunlar\u0131 daxild\u0259n z\u0259ifl\u0259tm\u0259k m\u0259qs\u0259di g\u00fcd\u00fcrd\u00fc ki, bu da sonda daxili \u00e7\u0259ki\u015fm\u0259l\u0259rin artmas\u0131na v\u0259 imperiyan\u0131n par\u00e7alanmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xard\u0131.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"29. Q\u0259dim \u00c7in tarixin\u0259 aid olan xalq \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131 v\u0259 onlar\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259ri aras\u0131ndak\u0131 uy\u011funlu\u011fu m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n1. \\\"Q\u0131rm\u0131z\u0131qa\u015fl\u0131lar\\\" \u00fcsyan\u0131\\n2. \\\"Sar\u0131sar\u0131ql\u0131lar\\\" \u00fcsyan\u0131\\na. I y\u00fczilliyin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131nda ba\u015f vermi\u015f v\u0259 i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n f\u0259rql\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi vizual \u0259lam\u0259t (r\u0259ngli qa\u015f) se\u00e7diyi h\u0259r\u0259kat.\\nb. II y\u00fczilliyin sonunda (184) 20 ild\u0259n art\u0131q davam ed\u0259r\u0259k quldarl\u0131q sistemin\u0259 a\u011f\u0131r z\u0259rb\u0259 vuran v\u0259 Xan s\u00fclal\u0259sinin z\u0259ifl\u0259m\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olan \u00e7\u0131x\u0131\u015f.\\nc. V\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si yaradaraq \u00f6lk\u0259nin vahid Sin imperiyas\u0131 hal\u0131nda birl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xaran proses.\",\n        \"options\": [\n            \"A) 1-a, 2-b\",\n            \"B) 1-b, 2-c\",\n            \"C) 1-c, 2-a\",\n            \"D) 1-a, 2-c\",\n            \"E) 1-b, 2-a\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah: \\\"Q\u0131rm\u0131z\u0131qa\u015fl\u0131lar\\\" \u00fcsyan\u0131 I y\u00fczilliyin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 ba\u015flam\u0131\u015f v\u0259 \u00fcsyan\u00e7\u0131lar f\u0259rql\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn qa\u015flar\u0131n\u0131 q\u0131rm\u0131z\u0131ya boyam\u0131\u015fd\u0131lar (1-a). \u00c7jan qarda\u015flar\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259rlik etdiyi \\\"Sar\u0131sar\u0131ql\u0131lar\\\" is\u0259 184-c\u00fc ild\u0259 ba\u015flayaraq Xan s\u00fclal\u0259sinin t\u0259n\u0259zz\u00fcl\u00fcn\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xard\u0131 (2-b).\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"30. Q\u0259dim Hindistanda yaranm\u0131\u015f m\u00fch\u00fcm f\u0259ls\u0259fi-dini c\u0259r\u0259yanlardan olan Buddizmin \u0259sas m\u0259qs\u0259d v\u0259 mahiyy\u0259tini \u0259ks etdir\u0259n analitik fikri g\u00f6st\u0259rin:\",\n        \"options\": [\n            \"A) Tanr\u0131 Brahman\u0131n c\u0259miyy\u0259ti yaratmas\u0131n\u0131 v\u0259 kasta sisteminin d\u0259yi\u015fm\u0259zliyini qoruma\u011f\u0131 \u0259sas h\u0259d\u0259f se\u00e7irdi.\",\n            \"B) B\u00fct\u00fcn insanlar\u0131n irsi v\u0259zif\u0259l\u0259rl\u0259 do\u011fuldu\u011funu v\u0259 yaln\u0131z qurbanlar ver\u0259r\u0259k qurtulu\u015fa \u00e7ataca\u011f\u0131n\u0131 t\u0259bli\u011f edirdi.\",\n            \"C) Hinduizmin t\u0259m\u0259l qaydalar\u0131na \u2013 insanlar\u0131n m\u00fctl\u0259q \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259z kastalara b\u00f6l\u00fcnm\u0259si ideyas\u0131na qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xaraq, y\u00fcks\u0259k m\u0259qs\u0259d\u0259 ancaq \u015f\u0259xsi s\u0259yl\u0259 \u00e7atma\u011f\u0131n m\u00fcmk\u00fcnl\u00fcy\u00fcn\u00fc ir\u0259li s\u00fcr\u00fcrd\u00fc.\",\n            \"D) Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rin i\u015f\u011fal\u0131na qar\u015f\u0131 xalq\u0131 birl\u0259\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Mauriya h\u00f6kmdarlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259rbi ideologiya kimi yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.\",\n            \"E) T\u0259bi\u0259t hadis\u0259l\u0259rinin v\u0259 heyvanlar\u0131n m\u00fcq\u0259dd\u0259sl\u0259\u015fdiril\u0259r\u0259k \\\"Veda\\\" qanunlar\u0131n\u0131n s\u0259rt \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259tbiqini ist\u0259yirdi.\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Buddizmin banisi Qautama kastalara qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131x\u0131r v\u0259 c\u0259miyy\u0259td\u0259ki bu \u0259dal\u0259tsizliy\u0259 etiraz olaraq insan\u0131n h\u0259r hans\u0131 bir kastaya m\u0259xsuslu\u011fundan as\u0131l\u0131 olmayaraq yaln\u0131z \u00f6z \u015f\u0259xsi s\u0259yi il\u0259 y\u00fcks\u0259k m\u0259qs\u0259d\u0259 (h\u0259qiq\u0259t\u0259) \u00e7ata bil\u0259c\u0259yini \u00f6yr\u0259dirdi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"31. M\u00fcqayis\u0259li tarix: B\u00f6y\u00fck Hun v\u0259 Q\u0259dim \u00c7in d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin iqtisadi v\u0259 siyasi k\u0259si\u015fm\u0259 (Venn diaqram\u0131) n\u00f6qt\u0259sin\u0259 aid olan x\u00fcsusiyy\u0259t hans\u0131d\u0131r?\",\n        \"options\": [\n            \"A) H\u0259r ikisi e.\u0259. I y\u00fczillikd\u0259 \\\"Sar\u0131sar\u0131ql\u0131lar\\\" \u00fcsyan\u0131ndan z\u0259r\u0259r \u00e7\u0259k\u0259r\u0259k par\u00e7alanm\u0131\u015fd\u0131r.\",\n            \"B) H\u0259r ikisi B\u00f6y\u00fck \u0130p\u0259k yoluna n\u0259zar\u0259t etm\u0259k u\u011frunda f\u0259al h\u0259rbi v\u0259 diplomatik m\u00fcbariz\u0259 aparm\u0131\u015fd\u0131r.\",\n            \"C) H\u0259r iki d\u00f6vl\u0259td\u0259 ordu quruculu\u011funda \u0259sas h\u0259lledici q\u00fcvv\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f arabalar\u0131 v\u0259 fill\u0259r olmu\u015fdur.\",\n            \"D) H\u0259r ikisind\u0259 vahid, m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirilmi\u015f pul v\u0259 \u00e7\u0259ki sistemi e.\u0259. III \u0259srd\u0259 s\u00fcqut etmi\u015fdir.\",\n            \"E) H\u0259r ikisi tarixd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 kompas v\u0259 ka\u011f\u0131z\u0131 ixtira ed\u0259r\u0259k uzaq d\u0259niz s\u0259f\u0259rl\u0259rin\u0259 \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: B\u00f6y\u00fck \u0130p\u0259k yoluna n\u0259zar\u0259t etm\u0259k h\u0259m Hun d\u00f6vl\u0259tinin (Pin\u00e7en sazi\u015find\u0259n sonra n\u0259zar\u0259ti \u0259l\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131lar), h\u0259m d\u0259 \u00c7in d\u00f6vl\u0259tinin (Xan s\u00fclal\u0259si bu yolu \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn daim hunlarla m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131rd\u0131) iqtisadi v\u0259 siyasi h\u0259d\u0259fl\u0259rinin k\u0259si\u015fm\u0259 n\u00f6qt\u0259si idi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"32. Q\u0259dim Hindistanda kasta sistemin\u0259 g\u00f6r\u0259 c\u0259miyy\u0259tin t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259\u015fm\u0259si modelind\u0259 \\\"Brahmanlar\\\" v\u0259 \\\"Toxunulmazlar\\\" aras\u0131ndak\u0131 q\u00fctbl\u0259\u015fm\u0259nin \u0259sas g\u00f6st\u0259ricisi n\u0259 idi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Brahmanlar \u00f6lk\u0259nin h\u0259rbi m\u00fcdafi\u0259sini t\u0259\u015fkil edir, toxunulmazlar is\u0259 onlara yaln\u0131z silah haz\u0131rlay\u0131rd\u0131lar.\",\n            \"B) Brahmanlar \\\"Veda\\\" qanunlar\u0131na \u0259sas\u0259n c\u0259miyy\u0259tin m\u0259n\u0259vi, dini r\u0259hb\u0259rliyini h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259n ali kahinl\u0259r idi, toxunulmazlar is\u0259 he\u00e7 bir kastaya daxil edilm\u0259y\u0259n, c\u0259miyy\u0259tin \u0259n xor bax\u0131lan v\u0259 h\u00fcquqsuz qrupunu t\u0259\u015fkil edirdil\u0259r.\",\n            \"C) Brahmanlar yaln\u0131z s\u0259n\u0259tkarl\u0131qla m\u0259\u015f\u011ful olur, toxunulmazlar is\u0259 idar\u0259etm\u0259d\u0259 rac\u0259l\u0259ri t\u0259msil edirdil\u0259r.\",\n            \"D) H\u0259r iki qrup b\u0259rab\u0259r h\u00fcquqlara malik olub, aralar\u0131nda yegan\u0259 f\u0259rq yaln\u0131z torpaq m\u00fclkiyy\u0259tinin h\u0259cmind\u0259 idi.\",\n            \"E) Toxunulmazlar d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 f\u0259rql\u0259n\u0259r\u0259k birba\u015fa brahman kastas\u0131na ke\u00e7\u0259 bil\u0259rdil\u0259r.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Brahmanlar tanr\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259n y\u00fcks\u0259k v\u0259zif\u0259y\u0259 \u2013 kahinliy\u0259 qoyulmu\u015f n\u00fcfuzlu t\u0259b\u0259q\u0259, toxunulmazlar is\u0259 d\u00f6rd kastan\u0131n he\u00e7 birin\u0259 q\u0259bul edilm\u0259y\u0259n, ham\u0131n\u0131n xor baxd\u0131\u011f\u0131 \u0259n alt sosial qrup idi. C\u0259miyy\u0259td\u0259 bir kastadan dig\u0259rin\u0259 ke\u00e7m\u0259k qada\u011fan idi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"33. Q\u0259dim d\u00fcnya tarixind\u0259 k\u0259\u015ff v\u0259 ixtiralar\u0131n m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259rl\u0259 uy\u011funlu\u011funu m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n1. Ka\u011f\u0131z v\u0259 kompas\u0131n ixtira edilm\u0259si\\n2. D\u0259qiq riyazi hesablamalara \u0259saslanan on-r\u0259q\u0259mli hesab\u0131n v\u0259 s\u0131f\u0131r\u0131n k\u0259\u015ffi\\n3. Fit s\u0259si \u00e7\u0131xaran oxlar\u0131n h\u0259rbi taktikaya daxil edilm\u0259si\\na. Q\u0259dim Hindistan\\nb. B\u00f6y\u00fck Hun\\nc. Q\u0259dim \u00c7in\",\n        \"options\": [\n            \"A) 1-a, 2-b, 3-c\",\n            \"B) 1-c, 2-a, 3-b\",\n            \"C) 1-b, 2-c, 3-a\",\n            \"D) 1-c, 2-b, 3-a\",\n            \"E) 1-a, 2-c, 3-b\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Ka\u011f\u0131z v\u0259 kompas \u00c7in d\u0259niz\u00e7il\u0259ri v\u0259 aliml\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n k\u0259\u015ff edilmi\u015f, on-r\u0259q\u0259mli sistem v\u0259 s\u0131f\u0131r Hindistanda yaranm\u0131\u015f, fit s\u0259si \u00e7\u0131xaran oxlar is\u0259 Mete tanhunun h\u0259rbi islahatlar\u0131 zaman\u0131 Hun ordusunda t\u0259tbiq olunmu\u015fdur.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"34. \\\"T\u0259bii mane\u0259l\u0259r olan da\u011flar v\u0259 d\u0259nizl\u0259r q\u0259dim d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 bu \u00f6lk\u0259nin \u0259halisi \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcdafi\u0259 rolunu oynam\u0131\u015fd\u0131r. Xuanxe v\u0259 Yantsz\u0131 \u00e7aylar\u0131n\u0131n m\u0259hsuldar vadil\u0259rind\u0259 is\u0259 \u0259kin\u00e7ilik inki\u015faf etmi\u015fdir. Lakin Xuanxe tez-tez da\u015faraq \u0259kinl\u0259ri m\u0259hv etdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 ona \\\"min bir f\u0259lak\u0259t \u00e7ay\u0131\\\" deyirdil\u0259r.\\\"\\nBu m\u0259tn\u0259 \u0259sas\u0259n xalq\u0131n h\u0259yat t\u0259rzi v\u0259 m\u00fch\u0259ndislik f\u0259aliyy\u0259ti bar\u0259d\u0259 hans\u0131 m\u0259ntiqi m\u00fchakim\u0259 do\u011frudur?\",\n        \"options\": [\n            \"A) \u00c7aylar\u0131n da\u015fmas\u0131 insanlar\u0131 yaln\u0131z k\u00f6\u00e7\u0259ri maldarl\u0131qla m\u0259\u015f\u011ful olma\u011fa m\u0259cbur etdi.\",\n            \"B) Bu t\u0259bii f\u0259lak\u0259tl\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn insanlar q\u0259dimd\u0259n b\u0259ndl\u0259r tikm\u0259yi v\u0259 suvarma arxlar\u0131 \u00e7\u0259km\u0259yi \u00f6yr\u0259n\u0259r\u0259k t\u0259bi\u0259ti ram etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131lar.\",\n            \"C) \u00c7aylar\u0131n m\u0259hsuldar olmas\u0131 onlar\u0131 B\u00f6y\u00fck \u00c7in s\u0259ddini tikm\u0259kd\u0259n imtina etm\u0259y\u0259 vadar etdi.\",\n            \"D) \u0130nsanlar da\u015fq\u0131nlardan qorunmaq \u00fc\u00e7\u00fcn y\u00fcks\u0259k da\u011flara k\u00f6\u00e7\u00fcb, d\u0259niz\u00e7ilik f\u0259aliyy\u0259tini tamamil\u0259 dayand\u0131rd\u0131lar.\",\n            \"E) Xuanxenin f\u0259lak\u0259tl\u0259ri buddizmin bu \u0259razil\u0259rd\u0259 yay\u0131lmas\u0131n\u0131n \u0259sas s\u0259b\u0259bi oldu.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: M\u0259tnd\u0259 a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 qeyd edilir ki, \\\"azan \u00e7ay\\\" v\u0259 \\\"min bir f\u0259lak\u0259t \u00e7ay\u0131\\\" adland\u0131r\u0131lan Xuanxenin da\u015fq\u0131nlar\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 xalq b\u0259ndl\u0259r v\u0259 suvarma arxlar\u0131 in\u015fa ed\u0259r\u0259k \u00e7ay\u0131 ram etm\u0259y\u0259 m\u00fcv\u0259ff\u0259q olmu\u015fdur.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"35. S\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259rinin do\u011fru g\u00f6st\u0259rildiyi b\u0259ndi tap\u0131n:\",\n        \"options\": [\n            \"A) S\u0259b\u0259b: \u00c7i\u00e7i Tanhunun \u00c7in\u0259 tabe olmaq ist\u0259m\u0259si; N\u0259tic\u0259: Mete xan\u0131n ordunu yenid\u0259n t\u0259\u015fkil etm\u0259si.\",\n            \"B) S\u0259b\u0259b: Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rin yorulmu\u015f ordusunun geri qay\u0131tmas\u0131; N\u0259tic\u0259: Hindistanda yunan i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lar\u0131na qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259nin ba\u015flamas\u0131 v\u0259 Mauriya d\u00f6vl\u0259tinin \u0259sas\u0131n\u0131n qoyulmas\u0131na \u015f\u0259rait yaranmas\u0131.\",\n            \"C) S\u0259b\u0259b: A\u015fokan\u0131n Veda qanunlar\u0131n\u0131 s\u0259rtl\u0259\u015fdirm\u0259si; N\u0259tic\u0259: Sin \u015ei Xuandinin \\\"Vuru\u015fan pad\u015fahl\u0131qlar\\\" d\u00f6vr\u00fcn\u0259 son qoymas\u0131.\",\n            \"D) S\u0259b\u0259b: \u00c7inin B\u00f6y\u00fck \u0130p\u0259k yolunu tam n\u0259zar\u0259t\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u0259si; N\u0259tic\u0259: Hunlar\u0131n Pin\u00e7en d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 \u00c7in\u0259 m\u0259\u011flub olmas\u0131.\",\n            \"E) S\u0259b\u0259b: Hindistanda S\u0131f\u0131r r\u0259q\u0259minin k\u0259\u015ff edilm\u0259si; N\u0259tic\u0259: Toxunulmazlar kastas\u0131n\u0131n l\u0259\u011fv edilm\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: \u0130sg\u0259nd\u0259r Hindistan\u0131 t\u0259rk etdikd\u0259n v\u0259 \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra Makedoniya imperiyas\u0131n\u0131n da\u011f\u0131lmas\u0131 il\u0259 yunan-makedoniya i\u015f\u011fal\u0131na qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 q\u0131z\u0131\u015fm\u0131\u015f, Mauriya s\u00fclal\u0259sind\u0259n \u00c7andraqupta i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lar\u0131 \u00f6lk\u0259d\u0259n qovaraq d\u00f6vl\u0259t yaratm\u0131\u015fd\u0131r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"36. Xronoloji ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n1. Pin\u00e7en sazi\u015finin imzalanmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 Hun d\u00f6vl\u0259tinin imperiyaya \u00e7evrilm\u0259si\\n2. \u00c7ind\u0259 Sin s\u00fclal\u0259sinin s\u00fcqut ed\u0259r\u0259k Xan s\u00fclal\u0259sinin hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259lm\u0259si\\n3. Asiyada Hun tayfalar\u0131n\u0131 birl\u0259\u015fdir\u0259n Teoman Tanhunun vahid d\u00f6vl\u0259t yaratmas\u0131\\n4. \u00c7ind\u0259 \\\"Sar\u0131sar\u0131ql\u0131lar\\\" \u00fcsyan\u0131n\u0131n ba\u015f verm\u0259si\",\n        \"options\": [\n            \"A) 3, 2, 1, 4\",\n            \"B) 3, 1, 2, 4\",\n            \"C) 2, 3, 1, 4\",\n            \"D) 1, 2, 3, 4\",\n            \"E) 3, 4, 1, 2\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Teoman tanhu e.\u0259. III \u0259srin II yar\u0131s\u0131nda d\u00f6vl\u0259t yaratd\u0131 (3). Xan s\u00fclal\u0259si e.\u0259. 206-da g\u0259ldi (2). Pin\u00e7en sazi\u015fi e.\u0259. 200-c\u00fc ild\u0259 ba\u015f verdi (1). Sar\u0131sar\u0131ql\u0131lar \u00fcsyan\u0131 184-c\u00fc ild\u0259 oldu (4).\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"37. Q\u0259dim \u00c7in imperatoru Sin \u015ei Xuandinin y\u00fcr\u00fctd\u00fcy\u00fc daxili siyas\u0259tin d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259ti n\u0259d\u0259 idi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) \u00d6lk\u0259ni inzibati vilay\u0259tl\u0259r\u0259 (36 vilay\u0259t\u0259) b\u00f6lm\u0259si v\u0259 vahid \u00f6l\u00e7\u00fc, \u00e7\u0259ki, pul sistemi t\u0259tbiq etm\u0259si il\u0259 m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirilmi\u015f idar\u0259etm\u0259ni m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirm\u0259si.\",\n            \"B) Konfutsi t\u0259limini r\u0259smi d\u00f6vl\u0259t ideologiyas\u0131na \u00e7evir\u0259r\u0259k b\u00fct\u00fcn \u00fcsyanlar\u0131 qan t\u00f6km\u0259d\u0259n, s\u00fclh yolu il\u0259 yat\u0131rmas\u0131.\",\n            \"C) \u00c7in s\u0259ddini s\u00f6k\u0259r\u0259k qon\u015fu k\u00f6\u00e7\u0259ri tayfalarla m\u0259d\u0259ni v\u0259 ticar\u0259t \u0259laq\u0259l\u0259rini maksimum s\u0259viyy\u0259y\u0259 qald\u0131rmas\u0131.\",\n            \"D) Hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 x\u0259rac \u00f6d\u0259m\u0259kd\u0259n xilas olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn imperiyan\u0131 iki m\u00fcst\u0259qil xaqanl\u0131\u011fa b\u00f6lm\u0259si.\",\n            \"E) K\u0259ndlil\u0259ri qul hal\u0131ndan \u00e7\u0131xar\u0131b onlara x\u00fcsusi m\u00fclkiyy\u0259t v\u0259 siyasi h\u00fcquqlar verm\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Sin \u015ei Xuandi e.\u0259. 221-d\u0259 \u00f6lk\u0259ni birl\u0259\u015fdirdikd\u0259n sonra m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirilmi\u015f sistem qurmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 \u0259razini 36 vilay\u0259t\u0259 b\u00f6lm\u00fc\u015f, b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn vahid pul, \u00f6l\u00e7\u00fc v\u0259 \u00e7\u0259ki sistemi t\u0259tbiq etmi\u015fdir. Konfutsi t\u0259limini is\u0259 r\u0259dd etmi\u015fdi (B yanl\u0131\u015fd\u0131r).\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"38. \\\"Onlar M\u0259rk\u0259zi Asiyan\u0131n \u015f\u0259riksiz hakimi idil\u0259r. Orxon v\u0259 Selenqa \u00e7aylar\u0131 aras\u0131nda ya\u015fayan bu tayfalar, \u0259sas\u0259n k\u00f6\u00e7\u0259ri maldarl\u0131qla m\u0259\u015f\u011ful olurdular... Onlar uzaqm\u0259nzilli ox v\u0259 yaydan m\u0259har\u0259tl\u0259 istifad\u0259 ed\u0259n zirehli s\u00fcvaril\u0259r idi.\\\"\\nVerilmi\u015f s\u0259n\u0259d par\u00e7as\u0131ndak\u0131 m\u0259lumatlara \u0259sas\u0259n hans\u0131 q\u0259na\u0259t\u0259 g\u0259lm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Bu tayfalar \u0259sas\u0259n d\u0259niz\u00e7ilik hesab\u0131na d\u00fcnya ticar\u0259tin\u0259 n\u0259zar\u0259t edirdil\u0259r.\",\n            \"B) Onlar\u0131n h\u0259rbi taktikas\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 oturaq \u0259kin\u00e7ilikd\u0259n y\u0131\u011f\u0131lan g\u0259lirl\u0259rl\u0259 saxlan\u0131lan nizami piyada qo\u015funu t\u0259\u015fkil edirdi.\",\n            \"C) H\u0259m iqtisadiyyatlar\u0131, h\u0259m d\u0259 h\u0259rbi q\u00fcdr\u0259tl\u0259ri co\u011frafi \u015f\u0259raitin t\u0259l\u0259b etdiyi k\u00f6\u00e7\u0259ri h\u0259yat t\u0259rzi v\u0259 at\u0131c\u0131l\u0131q m\u0259har\u0259ti \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulmu\u015fdu.\",\n            \"D) \u00d6t\u00fck\u0259n \u0259razisind\u0259 m\u0259skunla\u015fd\u0131qdan sonra h\u0259rbi f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rini dayand\u0131r\u0131b yaln\u0131z elm v\u0259 memarl\u0131qla m\u0259\u015f\u011ful olmu\u015flar.\",\n            \"E) \u00c7inlil\u0259rd\u0259n qorunduqlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn he\u00e7 vaxt \u015f\u0259rq istiqam\u0259tind\u0259 y\u00fcr\u00fc\u015f etm\u0259mi\u015fl\u0259r.\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah: M\u0259tn k\u00f6\u00e7\u0259ri maldarl\u0131q, geni\u015f \u00e7\u00f6ll\u0259r (M\u0259rk\u0259zi Asiya) v\u0259 m\u00fck\u0259mm\u0259l atl\u0131 (s\u00fcvari) d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc qabiliyy\u0259tl\u0259rinin bu c\u0259miyy\u0259tin iqtisadi v\u0259 h\u0259rbi daya\u011f\u0131 oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"39. A\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 c\u0259dv\u0259ld\u0259 Q\u0259dim Hindistana aid hans\u0131 f\u0259ls\u0259fi v\u0259 ya elmi nailiyy\u0259tin m\u0259n\u015f\u0259yi do\u011fru verilmi\u015fdir?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Ka\u011f\u0131z istehsal\u0131 \u2013 Mauriya d\u00f6vl\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 x\u00fcsusi a\u011faclardan haz\u0131rlan\u0131rd\u0131.\",\n            \"B) D\u00f6rd aslanl\u0131 s\u00fctun \u2013 Buddizmin v\u0259 Mauriya pad\u015fahl\u0131\u011f\u0131n\u0131n q\u00fcdr\u0259tini n\u00fcmayi\u015f etdir\u0259n inc\u0259s\u0259n\u0259t n\u00fcmun\u0259si idi.\",\n            \"C) Tarixi qeydl\u0259r \u2013 Aryil\u0259rin yerli xalqla m\u00fcbariz\u0259sini \u0259ks etdir\u0259n r\u0259smi salnam\u0259 idi.\",\n            \"D) Fit s\u0259si \u00e7\u0131xaran oxlar \u2013 Qanq vadisind\u0259 yerli hind tayfalar\u0131n\u0131n istifad\u0259 etdiyi \u0259sas silah idi.\",\n            \"E) Z\u0259rd\u00fc\u015ftl\u00fck \u2013 Brahmanlar\u0131n c\u0259miyy\u0259ti idar\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yaratd\u0131\u011f\u0131 r\u0259smi d\u00f6vl\u0259t dini idi.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: D\u00f6rd aslan heyk\u0259lli s\u00fctun (h\u0259r t\u0259r\u0259f\u0259 baxan v\u0259 s\u0259rh\u0259dl\u0259ri qoruyan simvol kimi) Q\u0259dim Hindistan\u0131n, x\u00fcsus\u0259n A\u015foka d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn (Mauriya) q\u00fcdr\u0259tini g\u00f6st\u0259r\u0259n \u0259n vacib memarl\u0131q abid\u0259sidir. Dig\u0259rl\u0259ri (ka\u011f\u0131z, tarixi qeydl\u0259r) \u00c7in\u0259, fit \u00e7alan oxlar is\u0259 Hunlara aiddir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"40. Q\u0259dim \u015e\u0259rq \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 ba\u015f vermi\u015f siyasi hadis\u0259l\u0259rin uy\u011funlu\u011funu m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n1. Pin\u00e7en sazi\u015finin imzalanmas\u0131\\n2. Vyetnam\u0131n b\u0259zi hiss\u0259l\u0259ri v\u0259 Koreyan\u0131n i\u015f\u011fal edilm\u0259si\\n3. Kasta sisteminin c\u0259miyy\u0259ti qruplara ay\u0131rmas\u0131\\na. Q\u0259dim Hindistan (Hinduizm inanc\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259)\\nb. Q\u0259dim \u00c7in (Xan s\u00fclal\u0259sinin i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 siyas\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259)\\nc. B\u00f6y\u00fck Hun (Mete xan\u0131n h\u0259rbi \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc n\u0259tic\u0259sind\u0259)\",\n        \"options\": [\n            \"A) 1-c, 2-b, 3-a\",\n            \"B) 1-b, 2-a, 3-c\",\n            \"C) 1-a, 2-c, 3-b\",\n            \"D) 1-c, 2-a, 3-b\",\n            \"E) 1-b, 2-c, 3-a\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Pin\u00e7en sazi\u015fi Mete xan\u0131n q\u0259l\u0259b\u0259sidir (1-c). Koreya v\u0259 Vyetnam\u0131n b\u0259zi hiss\u0259l\u0259rini \u00c7inin Xan s\u00fclal\u0259si i\u015f\u011fal etmi\u015fdi (2-b). Kasta sistemi is\u0259 Q\u0259dim Hindistanda b\u0259rab\u0259rsizliyi t\u0259nziml\u0259yirdi (3-a).\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"41. \u00c7i\u00e7i tanhunun siyasi f\u0259aliyy\u0259tini xarakteriz\u0259 ed\u0259n \u0259sas m\u0259qam hans\u0131d\u0131r?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Mete xana qar\u015f\u0131 qiyam qald\u0131raraq Hun imperiyas\u0131n\u0131 da\u011f\u0131tmas\u0131.\",\n            \"B) Qarda\u015f\u0131 Huhanyenin \u00c7in\u0259 tabe olmaq t\u0259klifini q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 r\u0259dd ed\u0259r\u0259k m\u00fcst\u0259qilliyini qoruyan Q\u0259rbi Hun d\u00f6vl\u0259tin\u0259 r\u0259hb\u0259rlik etm\u0259si.\",\n            \"C) Xan s\u00fclal\u0259si il\u0259 nigah diplomatiyas\u0131na gir\u0259r\u0259k \u00c7in\u0259 a\u011f\u0131r x\u0259rac \u00f6d\u0259m\u0259si.\",\n            \"D) \u00d6t\u00fck\u0259ni qoyub C\u0259nubi Qafqaza k\u00f6\u00e7\u0259r\u0259k orada Avropa Hun d\u00f6vl\u0259tini yaratmas\u0131.\",\n            \"E) \u00c7in imperatoruna qar\u015f\u0131 \\\"Q\u0131rm\u0131z\u0131qa\u015fl\u0131lar\\\" \u00fcsyan\u0131n\u0131 birba\u015fa t\u0259\u015fkil v\u0259 maliyy\u0259l\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k \u00c7ini z\u0259ifl\u0259tm\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: E.\u0259. 58-ci ild\u0259 Hun imperiyas\u0131 z\u0259ifl\u0259y\u0259nd\u0259, qarda\u015f\u0131 Huhanye \u00c7in\u0259 tabe olma\u011f\u0131 se\u00e7s\u0259 d\u0259, \u00c7i\u00e7i tanhu bunu r\u0259dd edib m\u00fcst\u0259qil Q\u0259rbi Hun d\u00f6vl\u0259tin\u0259 r\u0259hb\u0259rlik etmi\u015f, s\u0259rh\u0259dl\u0259ri q\u0259rb\u0259 (\u0130ss\u0131k g\u00f6l\u00fc, Tanr\u0131 da\u011flar\u0131) geni\u015fl\u0259ndirmi\u015fdir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"42. Xronoloji ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n1. Q\u0259dim Hindistanda \u00c7andraquptan\u0131n Mauriya s\u00fclal\u0259sinin \u0259sas\u0131n\u0131 qoymas\u0131\\n2. \u00c7ind\u0259 \\\"Q\u0131rm\u0131z\u0131qa\u015fl\u0131lar\\\" \u00fcsyan\u0131n\u0131n ba\u015f verm\u0259si\\n3. Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rin Hind \u00e7ay\u0131na q\u0259d\u0259r olan torpaqlar\u0131 z\u0259bt etm\u0259si\\n4. Mete tanhunun \u00c7in s\u0259ddini a\u015faraq Pin\u00e7en m\u00fchasir\u0259sini qurmas\u0131\",\n        \"options\": [\n            \"A) 3, 1, 4, 2\",\n            \"B) 1, 3, 4, 2\",\n            \"C) 3, 4, 1, 2\",\n            \"D) 1, 4, 3, 2\",\n            \"E) 4, 1, 3, 2\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah: \u0130sg\u0259nd\u0259rin Hindistana y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fc e.\u0259. 327 (3). \u0130sg\u0259nd\u0259rd\u0259n az sonra yunanlara qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 dal\u011fas\u0131nda \u00c7andraquptan\u0131n Mauriya s\u00fclal\u0259sini qurmas\u0131 e.\u0259. IV \u0259srin sonlar\u0131 (1). Mete xan\u0131n Pin\u00e7en m\u00fchasir\u0259si e.\u0259. 200 (4). \\\"Q\u0131rm\u0131z\u0131qa\u015fl\u0131lar\\\" \u00fcsyan\u0131 bizim eran\u0131n I \u0259sri (2).\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"43. Venn diaqram\u0131na \u0259sas\u0259n Q\u0259dim \u00c7in imperatorlar\u0131 Sin \u015ei Xuandi v\u0259 Q\u0259dim Hindistan h\u00f6kmdar\u0131 A\u015fokaya aid ox\u015far c\u0259h\u0259t hans\u0131 ola bil\u0259r?\",\n        \"options\": [\n            \"A) H\u0259r ikisi e.\u0259. III y\u00fczillikd\u0259 da\u011f\u0131n\u0131q d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri birl\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k vahid v\u0259 m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirilmi\u015f imperiya yaratm\u0131\u015fd\u0131r.\",\n            \"B) H\u0259r ikisi yadelli monqol i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lar\u0131na qar\u015f\u0131 birg\u0259 ittifaq qurmu\u015fdur.\",\n            \"C) H\u0259r ikisi \u00f6lk\u0259sind\u0259ki b\u00fct\u00fcn dini inanclar\u0131 l\u0259\u011fv ed\u0259r\u0259k z\u0259rd\u00fc\u015ftl\u00fcy\u00fc d\u00f6vl\u0259t dini etmi\u015fdir.\",\n            \"D) H\u0259r ikisi k\u0259ndlil\u0259r\u0259 torpaq paylayaraq quldarl\u0131q sistemini l\u0259\u011fv etmi\u015fdir.\",\n            \"E) H\u0259r ikisinin hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259r onlar\u0131n paytaxt\u0131na daxil olmu\u015fdur.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah: H\u0259m \u00c7ind\u0259 Sin \u015ei Xuandi (e.\u0259. 221), h\u0259m d\u0259 Hindistanda Mauriya h\u00f6kmdar\u0131 A\u015foka (e.\u0259. III y\u00fczilliyin ikinci yar\u0131s\u0131) siyasi da\u011f\u0131n\u0131ql\u0131\u011fa son qoyaraq \u00f6lk\u0259ni vahid d\u00f6vl\u0259t hal\u0131nda birl\u0259\u015fdir\u0259 bilmi\u015fdil\u0259r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"44. S\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259rinin do\u011fru verildiyi b\u0259ndi g\u00f6st\u0259rin:\",\n        \"options\": [\n            \"A) S\u0259b\u0259b: \u00c7inin c\u0259nubunda \u00e7\u0259ltik tarlalar\u0131n\u0131n qurumas\u0131; N\u0259tic\u0259: \u0130nsanlar\u0131n M\u0259rk\u0259zi Asiyaya - \u00d6t\u00fck\u0259n\u0259 k\u00fctl\u0259vi k\u00f6\u00e7 etm\u0259si.\",\n            \"B) S\u0259b\u0259b: Hindlil\u0259rin \u015fahmat oyununu k\u0259\u015ff etm\u0259si; N\u0259tic\u0259: Hindistanda kasta sisteminin bird\u0259f\u0259lik l\u0259\u011fv edilm\u0259si.\",\n            \"C) S\u0259b\u0259b: Xan s\u00fclal\u0259sinin aqrar v\u0259 vergi siyas\u0259tinin s\u0259rtl\u0259\u015fm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 k\u0259ndlil\u0259rin yoxsulla\u015f\u0131b qula \u00e7evrilm\u0259si; N\u0259tic\u0259: II \u0259srin sonunda \\\"Sar\u0131sar\u0131ql\u0131lar\\\" \u00fcsyan\u0131n\u0131n ba\u015flanmas\u0131.\",\n            \"D) S\u0259b\u0259b: Hunlar\u0131n da\u011f ke\u00e7idl\u0259rind\u0259n istifad\u0259 etm\u0259kd\u0259n \u00e7\u0259kinm\u0259si; N\u0259tic\u0259: Onlar\u0131n \u00c7in ordusuna qar\u015f\u0131 donanma qurma\u011fa ba\u015flamas\u0131.\",\n            \"E) S\u0259b\u0259b: \u00c7in s\u0259ddinin in\u015fas\u0131n\u0131n bitm\u0259si; N\u0259tic\u0259: Hunlar\u0131n bir daha he\u00e7 vaxt \u00c7in \u0259razisin\u0259 gir\u0259 bilm\u0259m\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah: K\u0259ndlil\u0259rin icar\u0259 borclar\u0131n\u0131 \u00f6d\u0259y\u0259 bilm\u0259yib qula \u00e7evrilm\u0259l\u0259ri, ziddiyy\u0259tl\u0259rin k\u0259skinl\u0259\u015fm\u0259si 184-c\u00fc ild\u0259 ba\u015flayan Sar\u0131sar\u0131ql\u0131lar \u00fcsyan\u0131n\u0131n \u0259sas s\u0259b\u0259bi idi. E variant\u0131 s\u0259hvdir, \u00e7\u00fcnki s\u0259dd tikils\u0259 d\u0259, hunlar (Mete v\u0259 dig\u0259rl\u0259ri) yen\u0259 d\u0259 onu a\u015f\u0131b ke\u00e7irdil\u0259r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"45. Q\u0259dim \u00c7in tarix\u00e7isi Sima Tsyan t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nm\u0131\u015f v\u0259 onu \\\"\u00c7in tarixinin Herodotu\\\" adland\u0131rma\u011fa \u0259sas ver\u0259n m\u00fch\u00fcm m\u0259d\u0259niyy\u0259t abid\u0259si hans\u0131d\u0131r?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Veda qanunlar\u0131\",\n            \"B) Da\u011flar v\u0259 d\u0259nizl\u0259r haqq\u0131nda kitab\",\n            \"C) Tarixi qeydl\u0259r\",\n            \"D) B\u00f6y\u00fck Yasa\",\n            \"E) Gilqame\u015f dastan\u0131\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah: E.\u0259. II-I y\u00fczillikl\u0259rd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f \u00c7in alimi Sima Tsyan \u00c7in tarixin\u0259 dair ilk sanball\u0131 \\\"Tarixi qeydl\u0259r\\\" \u0259s\u0259rini yazm\u0131\u015fd\u0131r ki, bu da onun avropal\u0131lar t\u0259r\u0259find\u0259n \u00c7in Herodotu adland\u0131r\u0131lmas\u0131na s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"46. Q\u0259dim Hindistanda \u015fimal-q\u0259rbd\u0259n g\u0259l\u0259n t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259rin co\u011frafi mahiyy\u0259tini hans\u0131 b\u0259nd daha d\u0259qiq ifad\u0259 edir?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Himalay da\u011flar\u0131 \u015fimal-q\u0259rbd\u0259 yerl\u0259\u015fdiyind\u0259n yaln\u0131z x\u00fcsusi alpinist qo\u015funlar bu \u0259razil\u0259r\u0259 gir\u0259 bil\u0259rdi.\",\n            \"B) Hindistan yar\u0131madas\u0131n\u0131n c\u0259nubu tamamil\u0259 quru yollarla \u0259hat\u0259 olundu\u011fundan i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lar ancaq \u015fimal-q\u0259rb d\u0259nizl\u0259rind\u0259n g\u0259lirdi.\",\n            \"C) \u015e\u0259rqd\u0259, c\u0259nubda v\u0259 q\u0259rbd\u0259 okean\/d\u0259nizl\u0259rin, \u015fimalda is\u0259 ke\u00e7ilm\u0259z Himalay da\u011flar\u0131n\u0131n qoruyucu rol oynamas\u0131na r\u0259\u011fm\u0259n, \u015fimal-q\u0259rb da\u011f ke\u00e7idl\u0259ri aril\u0259r, \u0259h\u0259m\u0259nil\u0259r v\u0259 yunanlar \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6lk\u0259y\u0259 yegan\u0259 giri\u015f qap\u0131s\u0131 idi.\",\n            \"D) Qanq \u00e7ay\u0131n\u0131n \u015fimal-q\u0259rbd\u0259 m\u00fct\u0259madi da\u015fmas\u0131 i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lar\u0131n i\u015fini asanla\u015fd\u0131r\u0131rd\u0131.\",\n            \"E) Bu b\u00f6lg\u0259d\u0259 he\u00e7 bir m\u0259hsuldar torpaq olmad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn yadellil\u0259r ancaq m\u0259rk\u0259z\u0259 h\u00fccum edirdi.\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Hindistan co\u011frafi bax\u0131mdan b\u00f6y\u00fck t\u0259bii mane\u0259l\u0259rl\u0259 (d\u0259nizl\u0259r, y\u00fcks\u0259k da\u011flar) m\u00fcdafi\u0259 olunsa da, yegan\u0259 z\u0259if n\u00f6qt\u0259si olan \u015fimal-q\u0259rb da\u011f ke\u00e7idl\u0259rind\u0259n h\u0259m aril\u0259r, h\u0259m \u0259h\u0259m\u0259nil\u0259r, h\u0259m d\u0259 \u0130sg\u0259nd\u0259rin qo\u015funlar\u0131 asanl\u0131qla \u00f6lk\u0259y\u0259 daxil ola bilmi\u015fdil\u0259r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"47. B\u00f6y\u00fck Hun d\u00f6vl\u0259tind\u0259 m\u0259rk\u0259zi idar\u0259etm\u0259 v\u0259 ordu strukturuna dair hans\u0131 ifad\u0259 m\u0259nb\u0259y\u0259 ziddir?\",\n        \"options\": [\n            \"A) D\u00f6vl\u0259t \\\"El\\\" adlan\u0131rd\u0131 v\u0259 h\u00f6kmdar\u0131n hakimiyy\u0259tinin Tanr\u0131dan g\u0259ldiyin\u0259 inan\u0131l\u0131rd\u0131.\",\n            \"B) Hun tanhular\u0131 \\\"G\u00f6y Tanr\u0131n\u0131n Yer \u00fcz\u00fcnd\u0259ki n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri\\\" (\\\"Tanr\u0131 qutu\\\") hesab edilirdi.\",\n            \"C) Mete xan orduda nizam-intizam yaratm\u0131\u015f, onluq sistemini t\u0259tbiq etmi\u015f v\u0259 fit s\u0259si \u00e7\u0131xaran oxlar k\u0259\u015ff edilmi\u015fdir.\",\n            \"D) Ordunun \u0259sas\u0131n\u0131 k\u00f6\u00e7\u0259ri h\u0259yat t\u0259rzi il\u0259 ba\u011fl\u0131 olaraq q\u00fcdr\u0259tli piyada falanqalar\u0131 v\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f arabalar\u0131 t\u0259\u015fkil edirdi.\",\n            \"E) H\u00f6kmdar hakimiyy\u0259ti irs\u0259n (atadan o\u011fula) ke\u00e7irdi.\"\n        ],\n        \"correct\": 3,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Hunlarda ordunun \u0259sas\u0131n\u0131 q\u00fcdr\u0259tli s\u00fcvari (atl\u0131) d\u0259st\u0259l\u0259ri t\u0259\u015fkil edirdi, piyada falanqalar\u0131 v\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f arabalar\u0131 yox. Onlar\u0131n g\u00fcc\u00fc k\u00f6\u00e7\u0259ri h\u0259yat t\u0259rzind\u0259n do\u011fan mahir at\u00e7\u0131l\u0131q v\u0259 at\u0131c\u0131l\u0131q qabiliyy\u0259tl\u0259rind\u0259 idi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"48. \\\"Bu inancda \u015famanlar\u0131n G\u00f6y tanr\u0131 il\u0259 insanlar aras\u0131nda vasit\u0259\u00e7i oldu\u011funa inam var idi. \u00d6l\u0259nl\u0259rin qiym\u0259tli \u0259\u015fyalar\u0131 axir\u0259t inanc\u0131 s\u0259b\u0259bil\u0259 m\u0259zara qoyulurdu.\\\"\\nT\u0259svir edil\u0259n dini \u0259n\u0259n\u0259 v\u0259 inanclar Q\u0259dim d\u00fcnyan\u0131n hans\u0131 sivilizasiyas\u0131na aiddir?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Q\u0259dim \u00c7in\",\n            \"B) Q\u0259dim Hindistan\",\n            \"C) B\u00f6y\u00fck Hun d\u00f6vl\u0259ti\",\n            \"D) \u018fh\u0259m\u0259ni d\u00f6vl\u0259ti\",\n            \"E) Mauriya d\u00f6vl\u0259ti\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah: M\u0259nb\u0259d\u0259 G\u00f6y Tanr\u0131ya, axir\u0259t d\u00fcnyas\u0131na inanan, m\u0259zarlara q\u0131l\u0131nc v\u0259 z\u0259rg\u0259rlik \u0259\u015fyalar\u0131 qoyan, eyni zamanda \u015faman\u00e7\u0131l\u0131q \u0259n\u0259n\u0259sini ya\u015fadan c\u0259miyy\u0259t kimi Q\u0259dim Hunlar\u0131n inanc sistemi t\u0259svir olunur.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"49. Q\u0259dim \u00c7in sivilizasiyas\u0131nda e.\u0259. III-II minillikl\u0259r\u0259 aid q\u0259birl\u0259rd\u0259n tap\u0131lan \u0259\u015fyalar\u0131n m\u00fcxt\u0259lifliyi c\u0259miyy\u0259t haqq\u0131nda hans\u0131 tarixi n\u0259tic\u0259ni \u00e7\u0131xarma\u011fa imkan verir?\",\n        \"options\": [\n            \"A) \u018fhalinin ham\u0131s\u0131n\u0131n yaln\u0131z mis al\u0259tl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 etm\u0259sini.\",\n            \"B) Buddizmin h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 art\u0131q d\u00f6vl\u0259t dini s\u0259viyy\u0259sin\u0259 qalxmas\u0131n\u0131.\",\n            \"C) C\u0259miyy\u0259td\u0259 t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259\u015fm\u0259nin v\u0259 ictimai b\u0259rab\u0259rsizliyin art\u0131q m\u00f6vcud olmas\u0131n\u0131.\",\n            \"D) Qullar\u0131n \u00fcsyan ed\u0259r\u0259k b\u00fct\u00fcn s\u0259rv\u0259tl\u0259ri z\u0259bt etm\u0259sini.\",\n            \"E) Ticar\u0259t yollar\u0131n\u0131n h\u0259l\u0259 d\u0259 tamamil\u0259 qapal\u0131 olmas\u0131n\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah: E.\u0259. II minillikd\u0259 \u00c7ind\u0259 q\u0259birl\u0259rd\u0259n tap\u0131lan \u0259\u015fyalar\u0131n (b\u0259zil\u0259rinin kas\u0131b, b\u0259zil\u0259rinin \u00e7ox z\u0259ngin \u0259\u015fyalarla basd\u0131r\u0131lmas\u0131) f\u0259rqliliyi v\u0259 m\u00fcxt\u0259lifliyi c\u0259miyy\u0259td\u0259 ictimai b\u0259rab\u0259rsizliyin, varl\u0131-kas\u0131b (v\u0259 ya t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259\u015fm\u0259nin) oldu\u011funu s\u00fcbut edir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"50. Xronoloji c\u0259dv\u0259li ard\u0131c\u0131ll\u0131qla d\u00fcz\u00fcn:\\n1. Hindistanda Mauriya s\u00fclal\u0259sin\u0259 son qoyulmas\u0131\\n2. Mete tanhunun M\u0259rk\u0259zi Asiyada monqol v\u0259 tibet tayfalar\u0131n\u0131 tabe etm\u0259si\\n3. \u00c7ind\u0259 vahid d\u00f6vl\u0259t qurulandan d\u0259rhal sonra b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn vahid pul, \u00e7\u0259ki, \u00f6l\u00e7\u00fc sisteminin t\u0259tbiq edilm\u0259si\\n4. Q\u0259rbi Hun d\u00f6vl\u0259tinin s\u00fcqutu\",\n        \"options\": [\n            \"A) 3, 2, 1, 4\",\n            \"B) 2, 3, 1, 4\",\n            \"C) 3, 1, 2, 4\",\n            \"D) 1, 2, 4, 3\",\n            \"E) 4, 3, 2, 1\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Sin \u015ei Xuandinin islahatlar\u0131 e.\u0259. 221-ci ild\u0259n sonra (3). Mete xan\u0131n y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259ri e.\u0259. 209-174 (2). Mauriya s\u00fclal\u0259sinin s\u00fcqutu e.\u0259. 180 (1). Q\u0259rbi Hun d\u00f6vl\u0259tinin s\u00fcqutu is\u0259 e.\u0259. 36-c\u0131 ildir (4). Ard\u0131c\u0131ll\u0131q: 3, 2, 1, 4.\"\n    }\n];\n\nlet currentIdx = 0;\nlet userAnswers = {};\nlet viewed = {0: true};\nlet isFinished = false;\n\nfunction initQuiz() {\n    const scale = document.getElementById('quiz-scale');\n    scale.innerHTML = ''; \n    quizData.forEach((_, index) => {\n        const btn = document.createElement('button');\n        btn.className = 'scale-btn';\n        btn.innerText = index + 1;\n        btn.onclick = () => jumpToQuestion(index);\n        btn.id = `scale-btn-${index}`;\n        scale.appendChild(btn);\n    });\n    renderQuestion();\n}\n\nfunction updateScaleColors() {\n    quizData.forEach((_, index) => {\n        const btn = document.getElementById(`scale-btn-${index}`);\n        if(!btn) return;\n        btn.classList.remove('active', 'viewed', 'answered');\n        \n        if (isFinished) {\n            if (userAnswers[index] === quizData[index].correct) {\n                btn.classList.add('answered'); \n            } else {\n                btn.classList.add('viewed'); \n            }\n        } else {\n            if (userAnswers[index] !== undefined) {\n                btn.classList.add('answered');\n            } else if (viewed[index]) {\n                btn.classList.add('viewed');\n            }\n        }\n\n        if (index === currentIdx) {\n            btn.classList.add('active');\n        }\n    });\n}\n\nfunction renderQuestion() {\n    const q = quizData[currentIdx];\n    document.getElementById('question-text').innerText = q.q;\n    const optionsContainer = document.getElementById('options-container');\n    optionsContainer.innerHTML = '';\n    \n    q.options.forEach((opt, idx) => {\n        const label = document.createElement('label');\n        label.className = 'option-label';\n        if (userAnswers[currentIdx] === idx) label.classList.add('selected');\n        \n        if (isFinished) {\n            if (idx === q.correct) label.classList.add('correct');\n            if (userAnswers[currentIdx] === idx && idx !== q.correct) label.classList.add('wrong');\n            label.style.pointerEvents = 'none';\n        }\n\n        const input = document.createElement('input');\n        input.type = 'radio';\n        input.name = 'q-option';\n        input.value = idx;\n        if (userAnswers[currentIdx] === idx) input.checked = true;\n        if (!isFinished) {\n            input.onchange = () => selectOption(idx);\n        } else {\n            input.disabled = true;\n        }\n        \n        label.appendChild(input);\n        label.appendChild(document.createTextNode(opt));\n        optionsContainer.appendChild(label);\n    });\n\n    const expContainer = document.getElementById('explanation-container');\n    if (isFinished) {\n        expContainer.style.display = 'block';\n        expContainer.innerHTML = `<strong>\u0130zah:<\/strong> ${q.exp}`;\n    } else {\n        expContainer.style.display = 'none';\n    }\n\n    document.getElementById('btn-prev').disabled = currentIdx === 0;\n    \n    if (currentIdx === quizData.length - 1 && !isFinished) {\n        document.getElementById('btn-next').style.display = 'none';\n        document.getElementById('btn-finish').style.display = 'inline-block';\n    } else {\n        document.getElementById('btn-next').style.display = 'inline-block';\n        document.getElementById('btn-finish').style.display = 'none';\n    }\n    \n    if (currentIdx === quizData.length - 1 && isFinished) {\n        document.getElementById('btn-next').disabled = true;\n    } else {\n        document.getElementById('btn-next').disabled = false;\n    }\n\n    updateScaleColors();\n}\n\nfunction selectOption(idx) {\n    if (isFinished) return;\n    userAnswers[currentIdx] = idx;\n    renderQuestion();\n}\n\nfunction nextQuestion() {\n    if (currentIdx < quizData.length - 1) {\n        currentIdx++;\n        viewed[currentIdx] = true;\n        renderQuestion();\n    }\n}\n\nfunction prevQuestion() {\n    if (currentIdx > 0) {\n        currentIdx--;\n        viewed[currentIdx] = true;\n        renderQuestion();\n    }\n}\n\nfunction jumpToQuestion(idx) {\n    currentIdx = idx;\n    viewed[currentIdx] = true;\n    renderQuestion();\n}\n\nfunction finishQuiz() {\n    isFinished = true;\n    let score = 0;\n    quizData.forEach((q, idx) => {\n        if (userAnswers[idx] === q.correct) score++;\n    });\n    \n    document.getElementById('quiz-content').style.display = 'none';\n    document.getElementById('quiz-results').style.display = 'block';\n    document.getElementById('score-text').innerText = `${score}\/${quizData.length}`;\n    \n    document.getElementById('btn-finish').style.display = 'none';\n    \n    updateScaleColors();\n    \n    setTimeout(() => {\n        document.getElementById('quiz-content').style.display = 'block';\n        currentIdx = 0;\n        renderQuestion();\n    }, 3000);\n}\n\ndocument.addEventListener('DOMContentLoaded', initQuiz);\n<\/script>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00d6HT\u018f\u015e\u018fM YEN\u0130L\u0130K Premium 30 s\u0131naq paketi il\u0259 imtahanda maksimum n\u0259tic\u0259 g\u00f6st\u0259rin! \u018fld\u0259 Et YEN\u0130 Tarix f\u0259nni \u00fczr\u0259 elektron resurslar toplusu istifad\u0259nizd\u0259dir. \u018ftrafl\u0131 tan\u0131\u015f ol \u00dcmumi s\u0131naq imtahan\u0131 \u0130mtahan N\u0259tic\u0259si 0\/0 Yuxar\u0131dak\u0131 \u015fkaladan suallar\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 klikl\u0259y\u0259r\u0259k d\u00fczg\u00fcn cavablara v\u0259 izahlara baxa bil\u0259rsiniz. &#8592; Geri \u0130r\u0259li &#8594; N\u0259tic\u0259ni G\u00f6st\u0259r M\u00fc\u0259llif: R\u0259sul Mirz\u0259yev M\u00fczakir\u0259l\u0259r v\u0259 faydal\u0131 materiallar \u00fc\u00e7\u00fcn [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-377","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/377","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=377"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/377\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":378,"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/377\/revisions\/378"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=377"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}