{"id":263,"date":"2026-05-26T18:23:43","date_gmt":"2026-05-26T18:23:43","guid":{"rendered":"https:\/\/xronos.info\/?page_id=263"},"modified":"2026-05-26T18:23:43","modified_gmt":"2026-05-26T18:23:43","slug":"az%c9%99rbaycan-e-%c9%99-vii-e-%c9%99-iv-yuzillikl%c9%99rd%c9%99","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/xronos.info\/?page_id=263","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycan e.\u0259. VII \u2013 e.\u0259. IV y\u00fczillikl\u0259rd\u0259"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"promo-banner premium-banner\">\n    <div class=\"promo-content\">\n        <span class=\"promo-badge\">M\u00d6HT\u018f\u015e\u018fM YEN\u0130L\u0130K<\/span>\n        <span>Premium 30 s\u0131naq paketi il\u0259 imtahanda maksimum n\u0259tic\u0259 g\u00f6st\u0259rin!<\/span>\n    <\/div>\n    <a href=\"https:\/\/api.whatsapp.com\/send?phone=994559339283&#038;text=Salam,%20m%C9%99n%20Premium%2030%20s%C4%B1naq%20paketini%20%C9%99ld%C9%99%20etm%C9%99k%20ist%C9%99yir%C9%99m.\" target=\"_blank\" class=\"promo-btn btn-whatsapp-direct\">\n        <svg width=\"18\" height=\"18\" viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"currentColor\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" style=\"vertical-align: middle; margin-right: 5px;\">\n            <path d=\"M17.472 14.382c-.297-.149-1.758-.867-2.03-.967-.273-.099-.471-.148-.67.15-.197.297-.767.966-.94 1.164-.173.199-.347.223-.644.075-.297-.15-1.255-.463-2.39-1.475-.883-.788-1.48-1.761-1.653-2.059-.173-.297-.018-.458.13-.606.134-.133.298-.347.446-.52.149-.174.198-.298.298-.497.099-.198.05-.371-.025-.52-.075-.149-.669-1.612-.916-2.207-.242-.579-.487-.5-.669-.51a12.8 12.8 0 0 0-.57-.01c-.198 0-.52.074-.792.372-.272.297-1.04 1.016-1.04 2.479 0 1.462 1.065 2.875 1.213 3.074.149.198 2.096 3.2 5.077 4.487.709.306 1.262.489 1.694.625.712.227 1.36.195 1.871.118.571-.085 1.758-.719 2.006-1.413.248-.694.248-1.289.173-1.413-.074-.124-.272-.198-.57-.347m-5.421 7.403h-.004a9.87 9.87 0 0 1-5.031-1.378l-.361-.214-3.741.982.998-3.648-.235-.374a9.86 9.86 0 0 1-1.51-5.26c.001-5.45 4.436-9.884 9.888-9.884 2.64 0 5.122 1.03 6.988 2.898a9.825 9.825 0 0 1 2.893 6.994c-.003 5.45-4.437 9.885-9.885 9.885m8.413-18.297A11.815 11.815 0 0 0 12.05 0C5.495 0 .16 5.335.157 11.892c0 2.096.547 4.142 1.588 5.945L.057 24l6.305-1.654a11.882 11.882 0 0 0 5.683 1.448h.005c6.554 0 11.89-5.335 11.893-11.893a11.821 11.821 0 0 0-3.48-8.413Z\"\/>\n        <\/svg>\n        \u018fld\u0259 Et\n    <\/a>\n<\/div>\n\n<div class=\"promo-banner\">\n    <div class=\"promo-content\">\n        <span class=\"promo-badge\">YEN\u0130<\/span>\n        <span>Tarix f\u0259nni \u00fczr\u0259 elektron resurslar toplusu istifad\u0259nizd\u0259dir.<\/span>\n    <\/div>\n    <a href=\"https:\/\/xronos.info\/?page_id=80\" class=\"promo-btn\">\u018ftrafl\u0131 tan\u0131\u015f ol<\/a>\n<\/div>\n\n<div id=\"premium-quiz-container\">\n    <div class=\"quiz-top-bar\">\n        <h2>\u00dcmumi s\u0131naq imtahan\u0131<\/h2>\n        <div id=\"quiz-scale\" class=\"quiz-scale\"><\/div>\n    <\/div>\n\n    <div id=\"quiz-content\" class=\"quiz-content\">\n        <h3 id=\"question-text\" class=\"question-text\"><\/h3>\n        <div id=\"options-container\" class=\"options-container\"><\/div>\n        <div id=\"explanation-container\" class=\"explanation-container\" style=\"display: none;\"><\/div>\n    <\/div>\n\n    <div id=\"quiz-results\" class=\"quiz-results\" style=\"display: none;\">\n        <h3>\u0130mtahan N\u0259tic\u0259si<\/h3>\n        <div class=\"score-circle\">\n            <span id=\"score-text\">0\/0<\/span>\n        <\/div>\n        <p>Yuxar\u0131dak\u0131 \u015fkaladan suallar\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 klikl\u0259y\u0259r\u0259k d\u00fczg\u00fcn cavablara v\u0259 izahlara baxa bil\u0259rsiniz.<\/p>\n    <\/div>\n\n    <div class=\"quiz-navigation\">\n        <button id=\"btn-prev\" class=\"nav-btn\" onclick=\"prevQuestion()\">&#8592; Geri<\/button>\n        <button id=\"btn-next\" class=\"nav-btn btn-primary\" onclick=\"nextQuestion()\">\u0130r\u0259li &#8594;<\/button>\n        <button id=\"btn-finish\" class=\"nav-btn btn-finish\" style=\"display:none;\" onclick=\"finishQuiz()\">N\u0259tic\u0259ni G\u00f6st\u0259r<\/button>\n    <\/div>\n    \n    <div class=\"quiz-footer\">\n        M\u00fc\u0259llif: R\u0259sul Mirz\u0259yev\n    <\/div>\n<\/div>\n\n<style>\n    :root {\n        --primary: #2563eb;\n        --primary-hover: #1d4ed8;\n        --answered: #22c55e;\n        --skipped: #ef4444;  \n        --unseen: #e5e7eb;\n        --bg: #ffffff;\n        --text: #1f2937;\n        --border: #e5e7eb;\n        --premium-dark: #111827;\n        --premium-color: #f59e0b;\n    }\n\n    .promo-banner {\n        max-width: 800px;\n        margin: 2rem auto 1rem auto;\n        background: linear-gradient(270deg, #1e3a8a, #4f46e5, #9333ea, #3b82f6);\n        background-size: 300% 300%;\n        animation: gradientBG 8s ease infinite;\n        color: #ffffff;\n        border-radius: 16px;\n        padding: 16px 24px;\n        display: flex;\n        justify-content: space-between;\n        align-items: center;\n        box-shadow: 0 10px 25px rgba(79, 70, 229, 0.25);\n        font-family: 'Segoe UI', system-ui, sans-serif;\n        box-sizing: border-box;\n    }\n\n    .premium-banner {\n        background: linear-gradient(270deg, var(--premium-dark), #1f2937, #374151, var(--premium-dark));\n        border: 1px solid var(--premium-color);\n        box-shadow: 0 10px 25px rgba(245, 158, 11, 0.2);\n    }\n\n    .premium-banner .promo-badge {\n        background: var(--premium-color);\n        color: #ffffff;\n    }\n\n    .premium-banner .btn-whatsapp-direct {\n        background: #25D366;\n        border: none;\n        color: #ffffff;\n        display: inline-flex;\n        align-items: center;\n    }\n\n    .premium-banner .btn-whatsapp-direct:hover {\n        background: #1da851;\n        transform: translateY(-2px);\n    }\n\n    @keyframes gradientBG {\n        0% { background-position: 0% 50%; }\n        50% { background-position: 100% 50%; }\n        100% { background-position: 0% 50%; }\n    }\n\n    .promo-content {\n        display: flex;\n        align-items: center;\n        gap: 15px;\n        font-size: 15px;\n        font-weight: 600;\n        line-height: 1.5;\n    }\n\n    .promo-badge {\n        background: #fef08a;\n        color: #b45309;\n        padding: 4px 10px;\n        border-radius: 8px;\n        font-size: 12px;\n        font-weight: 800;\n        text-transform: uppercase;\n        letter-spacing: 0.5px;\n        animation: pulseBadge 2s infinite;\n        white-space: nowrap;\n    }\n\n    @keyframes pulseBadge {\n        0% { transform: scale(1); }\n        50% { transform: scale(1.08); }\n        100% { transform: scale(1); }\n    }\n\n    .promo-btn {\n        background: rgba(255, 255, 255, 0.15);\n        border: 1px solid rgba(255, 255, 255, 0.3);\n        color: #ffffff;\n        padding: 10px 20px;\n        border-radius: 10px;\n        font-weight: 600;\n        font-size: 14px;\n        text-decoration: none;\n        transition: all 0.3s ease;\n        white-space: nowrap;\n    }\n\n    .promo-btn:hover {\n        background: #ffffff;\n        color: #1e3a8a;\n    }\n\n    @media (max-width: 768px) {\n        .promo-banner {\n            flex-direction: column;\n            text-align: center;\n            gap: 15px;\n        }\n        .promo-content {\n            flex-direction: column;\n            gap: 10px;\n        }\n    }\n\n    #premium-quiz-container {\n        font-family: 'Segoe UI', system-ui, sans-serif;\n        max-width: 800px;\n        margin: 0 auto 2rem auto; \n        background: var(--bg);\n        border-radius: 16px;\n        box-shadow: 0 10px 25px rgba(0,0,0,0.05);\n        border: 1px solid var(--border);\n        overflow: hidden;\n        color: var(--text);\n    }\n\n    .quiz-top-bar {\n        background: #f8fafc;\n        padding: 1.5rem;\n        border-bottom: 1px solid var(--border);\n    }\n\n    .quiz-top-bar h2 {\n        margin: 0 0 1rem 0;\n        font-size: 1.25rem;\n        color: var(--text);\n        text-align: center;\n    }\n\n    .quiz-scale {\n        display: flex;\n        flex-wrap: wrap;\n        gap: 6px;\n        justify-content: center;\n    }\n\n    .scale-btn {\n        width: 32px;\n        height: 32px;\n        border-radius: 6px;\n        border: none;\n        background: var(--unseen);\n        color: #4b5563;\n        font-weight: 600;\n        font-size: 0.85rem;\n        cursor: pointer;\n        transition: all 0.2s;\n    }\n\n    .scale-btn:hover {\n        transform: translateY(-2px);\n    }\n\n    .scale-btn.active {\n        box-shadow: 0 0 0 2px #fff, 0 0 0 4px var(--primary);\n    }\n\n    .scale-btn.viewed { background: var(--skipped); color: white; }\n    .scale-btn.answered { background: var(--answered); color: white; }\n\n    .quiz-content { padding: 2rem; min-height: 300px; }\n     \n    .question-text {\n        font-size: 1.15rem;\n        line-height: 1.6;\n        margin-bottom: 1.5rem;\n        white-space: pre-line;\n    }\n\n    .options-container { display: flex; flex-direction: column; gap: 10px; }\n\n    .option-label {\n        display: flex;\n        align-items: center;\n        padding: 1rem;\n        border: 2px solid var(--border);\n        border-radius: 8px;\n        cursor: pointer;\n        transition: all 0.2s;\n    }\n\n    .option-label:hover { border-color: var(--primary); background: #eff6ff; }\n     \n    .option-label input { margin-right: 15px; transform: scale(1.2); cursor: pointer; }\n     \n    .option-label.selected {\n        border-color: var(--primary);\n        background: #eff6ff;\n    }\n\n    .option-label.correct {\n        border-color: var(--answered);\n        background: #f0fdf4;\n    }\n\n    .option-label.wrong {\n        border-color: var(--skipped);\n        background: #fef2f2;\n    }\n\n    .explanation-container {\n        margin-top: 1.5rem;\n        padding: 1rem;\n        background: #fef3c7;\n        border-left: 4px solid #f59e0b;\n        border-radius: 4px;\n        font-size: 0.95rem;\n        line-height: 1.5;\n    }\n\n    .quiz-navigation {\n        display: flex;\n        justify-content: space-between;\n        padding: 1.5rem 2rem;\n        border-top: 1px solid var(--border);\n        background: #f8fafc;\n    }\n\n    .nav-btn {\n        padding: 0.75rem 1.5rem;\n        border: none;\n        border-radius: 8px;\n        font-weight: 600;\n        cursor: pointer;\n        transition: 0.2s;\n        background: #e2e8f0;\n        color: #475569;\n    }\n\n    .nav-btn:hover { background: #cbd5e1; }\n     \n    .nav-btn.btn-primary { background: var(--primary); color: white; }\n    .nav-btn.btn-primary:hover { background: var(--primary-hover); }\n     \n    .nav-btn.btn-finish { background: var(--answered); color: white; margin-left: auto; }\n    .nav-btn.btn-finish:hover { background: #16a34a; }\n\n    .quiz-results { text-align: center; padding: 3rem 2rem; }\n    .score-circle {\n        width: 120px; height: 120px;\n        border-radius: 50%; background: #eff6ff;\n        border: 4px solid var(--primary);\n        display: flex; align-items: center; justify-content: center;\n        margin: 1rem auto; font-size: 2rem; font-weight: bold; color: var(--primary);\n    }\n\n    .quiz-footer {\n        text-align: right;\n        padding: 1rem 2rem;\n        font-size: 0.85rem;\n        color: #64748b;\n        font-weight: 600;\n        background: #fff;\n        border-top: 1px solid var(--border);\n    }\n<\/style>\n\n<script>\nconst quizData = [\n    {\n        \"q\": \"1. E.\u0259. VII y\u00fczilliyin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 C\u0259nubi Qafqaza daxil olmu\u015f kimmer-iskit-sak tayfalar\u0131n\u0131n ax\u0131n mar\u015frutu nec\u0259 olmu\u015fdur?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Orta Asiyadan birba\u015fa X\u0259z\u0259rin c\u0259nubu il\u0259.\",\n            \"B) Qara d\u0259nizin \u015fimal\u0131ndan D\u0259rb\u0259nd ke\u00e7idini adlayaraq.\",\n            \"C) Ki\u00e7ik Asiyadan Aral\u0131q d\u0259nizi sahill\u0259ri il\u0259.\",\n            \"D) Hindistandan \u0130ran yaylas\u0131na ke\u00e7\u0259r\u0259k.\",\n            \"E) Mezopotamiyadan \u015fimala do\u011fru ir\u0259lil\u0259y\u0259r\u0259k.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: M\u0259nb\u0259y\u0259 \u0259sas\u0259n, iskitl\u0259r Altaydan q\u0259rb\u0259 do\u011fru h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259r\u0259k Qara d\u0259nizin \u015fimal sahill\u0259rin\u0259 g\u0259lmi\u015f, oradan X\u0259z\u0259r sahili boyunca c\u0259nuba h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259r\u0259k D\u0259rb\u0259nd ke\u00e7idind\u0259n C\u0259nubi Qafqaza v\u0259 Az\u0259rbaycana daxil olmu\u015flar.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"2. E.\u0259. VII y\u00fczilliyin I yar\u0131s\u0131nda Az\u0259rbaycanda yaranm\u0131\u015f \u0130skit (\u0130\u015fquz) pad\u015fahl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259hat\u0259 etdiyi co\u011frafi \u0259razi hans\u0131 idi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Yaln\u0131z Qara d\u0259niz sahill\u0259ri v\u0259 Ki\u00e7ik Asiya.\",\n            \"B) \u015eimalda D\u0259rb\u0259ndd\u0259n c\u0259nubda Z\u0259ncana q\u0259d\u0259r.\",\n            \"C) K\u00fcr v\u0259 Araz \u00e7aylar\u0131 aras\u0131ndak\u0131 \u0259razil\u0259rd\u0259n Urmiya g\u00f6l\u00fcn\u00fcn \u015fimal-q\u0259rb hiss\u0259sin\u0259d\u0259k.\",\n            \"D) X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin \u015f\u0259rq sahill\u0259rind\u0259n Hindistana q\u0259d\u0259r.\",\n            \"E) Urmiya g\u00f6l\u00fcn\u00fcn c\u0259nubundan Babilistan \u0259razil\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r.\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah: M\u0259nb\u0259d\u0259 iskitl\u0259rin K\u00fcr v\u0259 Araz \u00e7aylar\u0131 aras\u0131ndak\u0131 \u0259razil\u0259rd\u0259n Urmiya g\u00f6l\u00fcn\u00fcn \u015fimal-q\u0259rb hiss\u0259sin\u0259d\u0259k uzanan \u0259razid\u0259 \u00f6z pad\u015fahl\u0131qlar\u0131n\u0131 yaratd\u0131qlar\u0131 ayd\u0131n qeyd edilmi\u015fdir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"3. \u0130skit h\u00f6kmdar\u0131 \u0130\u015fpakay\u0131n Manna h\u00f6kmdar\u0131 Ah\u015feri il\u0259 qurdu\u011fu ittifaq\u0131n \u00d6n Asiyadak\u0131 h\u0259rbi-siyasi v\u0259ziyy\u0259t\u0259 t\u0259siri n\u0259d\u0259n ibar\u0259t oldu?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Midiya d\u00f6vl\u0259ti tamamil\u0259 s\u00fcqut etdi v\u0259 \u0130skit d\u00f6vl\u0259tin\u0259 birl\u0259\u015fdi.\",\n            \"B) Assuriya ordusu ilk d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 m\u0259\u011flub oldu v\u0259 \u0259sar\u0259t alt\u0131ndak\u0131 xalqlarda inam yarand\u0131.\",\n            \"C) \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259r d\u00f6vl\u0259ti z\u0259ifl\u0259y\u0259r\u0259k s\u00fcquta u\u011frad\u0131.\",\n            \"D) Urartu d\u00f6vl\u0259ti Mannan\u0131 i\u015f\u011fal etdi.\",\n            \"E) Babilistan Assuriyaya qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xmaqdan \u00e7\u0259kindi.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: \u0130\u015fpakay Ah\u015feri il\u0259 ittifaq quraraq Assuriyaya h\u00fccum etmi\u015f, Assuriya ordusu geri \u00e7\u0259kilm\u0259y\u0259 m\u0259cbur olmu\u015fdu. Bu q\u0259l\u0259b\u0259 Assuriya z\u00fclm\u00fc alt\u0131nda olan xalqlarda, o c\u00fcml\u0259d\u0259n midiyal\u0131larda azadl\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fcmid v\u0259 inam yaratm\u0131\u015fd\u0131.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"4. Midiya d\u00f6vl\u0259tinin yaranmas\u0131na s\u0259b\u0259b olan v\u0259 e.\u0259. 673-c\u00fc ild\u0259 ba\u015flanm\u0131\u015f xalq h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259ri kim idi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Astiaq\",\n            \"B) Kiaksar\",\n            \"C) Ka\u015ftariti\",\n            \"D) Qaumata\",\n            \"E) II Kir\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah: E.\u0259. 673-c\u00fc ild\u0259 Assuriya \u0259sar\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcst\u0259qillik u\u011frunda ba\u015flanan xalq h\u0259r\u0259kat\u0131na Ka\u015ftariti r\u0259hb\u0259rlik edirdi v\u0259 o, e.\u0259. 672-ci ild\u0259 Midiyan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyin\u0259 nail olmu\u015fdu.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"5. \u0130skitl\u0259rin Midiya \u00fcz\u0259rind\u0259 a\u011fal\u0131\u011f\u0131 hans\u0131 hadis\u0259d\u0259n sonra ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r?\",\n        \"options\": [\n            \"A) E.\u0259. 590-c\u0131 ild\u0259 Manna v\u0259 Urartunun s\u00fcqutundan sonra.\",\n            \"B) E.\u0259. 672-ci ild\u0259 Midiyan\u0131n Assuriyadan azad olmas\u0131ndan sonra.\",\n            \"C) E.\u0259. 550-ci ild\u0259 Midiyan\u0131n \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal\u0131ndan sonra.\",\n            \"D) E.\u0259. 653-c\u00fc ild\u0259 Ka\u015ftaritinin iskitl\u0259rl\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 h\u0259lak olmas\u0131ndan sonra.\",\n            \"E) E.\u0259. 625-ci ild\u0259 Kiaksar\u0131n h\u0259rbi islahat ke\u00e7irm\u0259sind\u0259n sonra.\"\n        ],\n        \"correct\": 3,\n        \"exp\": \"\u0130zah: E.\u0259. 653-c\u00fc ild\u0259 Ka\u015ftariti iskit ordusu il\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 h\u0259lak olmu\u015f v\u0259 \u0130skit d\u00f6vl\u0259tinin Midiyan\u0131 tabe etm\u0259si il\u0259 iskit a\u011fal\u0131\u011f\u0131 (e.\u0259. 653 - e.\u0259. 625) d\u00f6vr\u00fc ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"6. Ka\u015ftaritinin Midiyada d\u00f6vl\u0259t idar\u0259\u00e7iliyind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irdiyi \u0259n m\u00fch\u00fcm d\u0259yi\u015fiklik n\u0259 idi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) \u00d6lk\u0259ni 20 satrapl\u0131\u011fa b\u00f6ld\u00fc.\",\n            \"B) N\u0259sli \u0259yanlar\u0131n m\u00fcst\u0259qil hakimiyy\u0259tini l\u0259\u011fv ed\u0259r\u0259k onlar\u0131 saray \u0259yanlar\u0131na \u00e7evirdi.\",\n            \"C) Yaln\u0131z iskit taktikas\u0131na \u0259saslanan yeni ordu n\u00f6v\u00fc yaratd\u0131.\",\n            \"D) Vergil\u0259ri l\u0259\u011fv etdi v\u0259 m\u0259b\u0259dl\u0259ri da\u011f\u0131td\u0131.\",\n            \"E) B\u00fct\u00fcn tayfalar\u0131 vahid Z\u0259rd\u00fc\u015ftl\u00fck dini \u0259traf\u0131nda birl\u0259\u015fdirdi.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: M\u0259nb\u0259y\u0259 \u0259sas\u0259n, Ka\u015ftaritinin d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 tayfa ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 v\u0259 vilay\u0259t hakiml\u0259ri olan n\u0259sli \u0259yanlar m\u00fcst\u0259qil hakimiyy\u0259tl\u0259rini itirib saray \u0259yanlar\u0131na \u00e7evrildil\u0259r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"7. Midiyada iskit a\u011fal\u0131\u011f\u0131na son qoyan v\u0259 d\u00f6vl\u0259ti yenid\u0259n q\u00fcdr\u0259tl\u0259ndir\u0259n h\u00f6kmdar kim olmu\u015fdur?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Kiaksar\",\n            \"B) Ka\u015ftariti\",\n            \"C) Astiaq\",\n            \"D) Atropat\",\n            \"E) I Dara\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah: E.\u0259. 625-ci ild\u0259 hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259l\u0259n Kiaksar iskitl\u0259rin a\u011fal\u0131\u011f\u0131na son qoydu v\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irdiyi islahatlarla Midiyan\u0131 g\u00fccl\u0259ndirdi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"8. Kiaksar\u0131n ordu quruculu\u011funda h\u0259yata ke\u00e7irdiyi islahat\u0131n mahiyy\u0259ti n\u0259d\u0259n ibar\u0259t idi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Yaln\u0131z muzdlu yunan \u0259sg\u0259rl\u0259rind\u0259n ibar\u0259t ordu qurmaq.\",\n            \"B) Ordunu nizaml\u0131 hiss\u0259l\u0259r\u0259 b\u00f6lm\u0259k v\u0259 iskitl\u0259rin h\u0259rbi taktikas\u0131n\u0131 m\u0259nims\u0259m\u0259k.\",\n            \"C) B\u00fct\u00fcn qo\u015funu yaln\u0131z piyadalardan t\u0259\u015fkil etm\u0259k.\",\n            \"D) H\u0259rbi idar\u0259etm\u0259ni tamamil\u0259 fars \u0259yanlar\u0131na tap\u015f\u0131rmaq.\",\n            \"E) Fild\u0259n v\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f arabalar\u0131ndan ibar\u0259t z\u0259rb\u0259 q\u00fcvv\u0259si yaratmaq.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Kiaksar ordunu nizaml\u0131 hiss\u0259l\u0259r\u0259 b\u00f6lm\u00fc\u015f, onlar\u0131 m\u00fcasir silahlarla t\u0259min etmi\u015f v\u0259 \u0259n \u0259sas\u0131 iskitl\u0259rin h\u0259rbi taktikas\u0131n\u0131 m\u0259nims\u0259y\u0259r\u0259k g\u00fccl\u00fc ordu yaratm\u0131\u015fd\u0131.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"9. E.\u0259. 590-c\u0131 ild\u0259 Midiya h\u00f6kmdar\u0131 Kiaksar\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irdiyi h\u0259rbi t\u0259dbirl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 tarix s\u0259hn\u0259sind\u0259n silin\u0259n d\u00f6vl\u0259tl\u0259r hans\u0131lard\u0131r?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Babil, Assuriya, \u018fh\u0259m\u0259ni\",\n            \"B) Lidiya, Misir, Urartu\",\n            \"C) Manna, Urartu, \u0130skit pad\u015fahl\u0131\u011f\u0131\",\n            \"D) \u0130skit pad\u015fahl\u0131\u011f\u0131, Assuriya, Lidiya\",\n            \"E) Manna, Babil, Elam\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah: E.\u0259. 590-c\u0131 ild\u0259 Kiaksar Manna, Urartu v\u0259 \u0130skit-\u0130\u015fquz d\u00f6vl\u0259tl\u0259rini tamamil\u0259 l\u0259\u011fv edib \u0259razil\u0259rini Midiyaya birl\u0259\u015fdirdi v\u0259 Midiya imperiyaya \u00e7evrildi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"10. Manna \u0259razisinin Midiya imperiyas\u0131na qat\u0131lmas\u0131ndan sonra \\\"Ki\u00e7ik Midiya\\\" adlanmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bi n\u0259 idi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) \u018frazisinin Midiyadan \u00e7ox ki\u00e7ik olmas\u0131.\",\n            \"B) \u0130mperiyan\u0131n siyasi q\u0259rarlar\u0131n\u0131n m\u0259hz burada q\u0259bul edilm\u0259si.\",\n            \"C) S\u0259n\u0259tkarl\u0131q, \u0259kin\u00e7ilik v\u0259 \u015f\u0259h\u0259r h\u0259yat\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131 say\u0259sind\u0259 imperiyan\u0131n iqtisadi v\u0259 m\u0259d\u0259ni m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7evrilm\u0259si.\",\n            \"D) Assuriya ordular\u0131n\u0131n \u0259sas h\u00fccum h\u0259d\u0259fi kimi z\u0259ifl\u0259m\u0259si.\",\n            \"E) Midiyan\u0131n qul bazar\u0131n\u0131n \u0259sas\u0259n bu \u0259razid\u0259 yerl\u0259\u015fm\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Manna inki\u015faf etmi\u015f k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131na, s\u0259n\u0259tkarl\u0131\u011fa v\u0259 \u015f\u0259h\u0259r h\u0259yat\u0131na malik oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn imperiyan\u0131n iqtisadi v\u0259 m\u0259d\u0259ni m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7evrildi, buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 \\\"Ki\u00e7ik Midiya\\\" adlanma\u011fa ba\u015flad\u0131.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"11. Midiya d\u00f6vl\u0259tinin idar\u0259etm\u0259 sistemind\u0259 vilay\u0259tl\u0259ri idar\u0259 ed\u0259n v\u0259zif\u0259li \u015f\u0259xs nec\u0259 adlan\u0131rd\u0131?\",\n        \"options\": [\n            \"A) \u015eah\u0259n\u015fah\",\n            \"B) Xostakdar\",\n            \"C) Satrap\",\n            \"D) M\u0259rzban\",\n            \"E) B\u0259y\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Midiya d\u00f6vl\u0259tinin idar\u0259etm\u0259 sistemind\u0259 vilay\u0259tl\u0259ri \\\"satrap\\\" (cani\u015fin) idar\u0259 edirdi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"12. M\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 \u015eimali Az\u0259rbaycan tayfalar\u0131n\u0131n Midiya il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri bar\u0259d\u0259 deyil\u0259nl\u0259rd\u0259n hans\u0131 do\u011frudur?\",\n        \"options\": [\n            \"A) \u015eimal tayfalar\u0131 Midiyaya h\u0259rbi vergi \u00f6d\u0259yirdil\u0259r.\",\n            \"B) Midiya \u015eimali Az\u0259rbaycan\u0131 tamamil\u0259 i\u015f\u011fal ed\u0259r\u0259k satrapl\u0131\u011fa \u00e7evirmi\u015fdi.\",\n            \"C) \u015eimal tayfalar\u0131 siyasi m\u00fcst\u0259qilliyini saxlasa da, Midiya il\u0259 iqtisadi v\u0259 m\u0259d\u0259ni \u0259laq\u0259l\u0259r qurmu\u015fdular.\",\n            \"D) \u015eimali Az\u0259rbaycan tayfalar\u0131 Midiyaya qar\u015f\u0131 daim iskitl\u0259rl\u0259 ittifaqda olmu\u015flar.\",\n            \"E) \u015eimal tayfalar\u0131 Midiyan\u0131n da\u011f\u0131lmas\u0131nda h\u0259lledici rol oynam\u0131\u015fd\u0131lar.\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah: M\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u015fimal torpaqlar\u0131n\u0131n Midiyaya tabe edilm\u0259si haqq\u0131nda m\u0259lumat yoxdur, bu da onlar\u0131n siyasi m\u00fcst\u0259qilliyini saxlad\u0131\u011f\u0131n\u0131, lakin Midiya il\u0259 iqtisadi v\u0259 m\u0259d\u0259ni \u0259laq\u0259l\u0259r qurduqlar\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"13. Astiaq\u0131n hakimiyy\u0259ti ill\u0259rind\u0259 (e.\u0259. 585 - e.\u0259. 550) Midiyada daxili naraz\u0131l\u0131qlar\u0131n artmas\u0131n\u0131n \u0259sas s\u0259b\u0259bi n\u0259 idi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Fars tayfalar\u0131n\u0131n g\u00fccl\u00fc h\u0259rbi islahatlar t\u0259l\u0259b etm\u0259si.\",\n            \"B) \u0130\u015f\u011fal\u00e7\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259rin dayand\u0131r\u0131lmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 h\u0259rbi \u0259yanlar\u0131n q\u0259nim\u0259td\u0259n m\u0259hrum olmas\u0131.\",\n            \"C) \u0130skitl\u0259rin yenid\u0259n \u00f6lk\u0259 \u0259razisin\u0259 soxulmas\u0131.\",\n            \"D) \u018fhalid\u0259n al\u0131nan cizy\u0259 vergisinin qald\u0131r\u0131lmas\u0131.\",\n            \"E) Yunan muzdlular\u0131n\u0131n orduda \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil etm\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Astiaq d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259r dayand\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. H\u0259rbi q\u0259nim\u0259tl\u0259r hesab\u0131na ya\u015fayan h\u0259rbi \u0259yanlar v\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259r q\u0259nim\u0259td\u0259n m\u0259hrum olduqlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bu siyas\u0259t naraz\u0131l\u0131\u011fa s\u0259b\u0259b olmu\u015fdu.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"14. E.\u0259. 550-ci ild\u0259 Midiya d\u00f6vl\u0259tinin s\u00fcqut etm\u0259sini \u015f\u0259rtl\u0259ndir\u0259n h\u0259lledici amil hans\u0131 oldu?\",\n        \"options\": [\n            \"A) \u0130skitl\u0259rin Midiyan\u0131 yenid\u0259n z\u0259bt etm\u0259si.\",\n            \"B) Qavqamela d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259ki a\u011f\u0131r m\u0259\u011flubiyy\u0259t.\",\n            \"C) Astiaq\u0131n \u00f6z ordusundak\u0131 Midiya \u0259yanlar\u0131n\u0131n x\u0259yan\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 fars h\u00f6kmdar\u0131 II Kir\u0259 m\u0259\u011flub olmas\u0131.\",\n            \"D) Babil v\u0259 Assuriyan\u0131n birl\u0259\u015fmi\u015f q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin Ekbatan\u0131 tutmas\u0131.\",\n            \"E) Qaumatan\u0131n \u00fcsyan qald\u0131raraq \u015fah\u0131 devirm\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah: E.\u0259. 550-ci ild\u0259 II Kir Midiyaya qar\u015f\u0131 qiyam qald\u0131rd\u0131qda, Astiaqdan naraz\u0131 olan Midiya \u0259yanlar\u0131 x\u0259yan\u0259t ed\u0259r\u0259k onu Kir\u0259 t\u0259slim etdil\u0259r, bununla da Midiya s\u00fcqut etdi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"15. Midiya d\u00f6vl\u0259ti il\u0259 \u018fh\u0259m\u0259ni d\u00f6vl\u0259tinin ox\u015far c\u0259h\u0259ti kimi n\u0259yi g\u00f6st\u0259rm\u0259k olar?\",\n        \"options\": [\n            \"A) H\u0259r ikisinin \u0259sas\u0131n\u0131 Ka\u015ftaritinin qoymas\u0131.\",\n            \"B) H\u0259r ikisi e.\u0259. VI \u0259srd\u0259 m\u00f6vcud olmu\u015f, inzibati c\u0259h\u0259td\u0259n satrapl\u0131qlara b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f v\u0259 m\u00f6hk\u0259m \u0259saslara malik olmam\u0131\u015flar.\",\n            \"C) H\u0259r ikisinin e.\u0259. IV \u0259srd\u0259 Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n s\u00fcquta u\u011frad\u0131lmas\u0131.\",\n            \"D) Paytaxtlar\u0131n\u0131n Qazaka \u015f\u0259h\u0259ri olmas\u0131.\",\n            \"E) Yaln\u0131z iskitl\u0259rin d\u0259st\u0259yi il\u0259 ayaqda qalmalar\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: H\u0259r iki imperiya e.\u0259. VI \u0259srd\u0259 m\u00f6vcud olmu\u015f (Midiya e.\u0259. 550-y\u0259 q\u0259d\u0259r, \u018fh\u0259m\u0259ni e.\u0259. 550-d\u0259n sonra), inzibati b\u00f6lg\u00fc kimi satrapl\u0131qlardan istifad\u0259 etmi\u015f v\u0259 m\u0259rk\u0259zi idar\u0259etm\u0259d\u0259 m\u00f6hk\u0259m \u0259saslara (tabelikd\u0259ki xalqlar\u0131n daim naraz\u0131l\u0131\u011f\u0131) malik olmam\u0131\u015fd\u0131r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"16. II Kirin \u018fh\u0259m\u0259ni imperiyas\u0131n\u0131 yaratd\u0131qdan sonra yeritdiyi daxili siyas\u0259tin hans\u0131 x\u00fcsusiyy\u0259ti yerli \u0259hali v\u0259 \u0259yanlarda k\u0259skin naraz\u0131l\u0131q do\u011fururdu?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Yaln\u0131z xristianlar\u0131 d\u00f6vl\u0259t v\u0259zif\u0259l\u0259rin\u0259 t\u0259yin etm\u0259si.\",\n            \"B) M\u0259rk\u0259zi hakimiyy\u0259ti l\u0259\u011fv ed\u0259r\u0259k konfederasiya yaratmas\u0131.\",\n            \"C) \u018fn m\u00fch\u00fcm m\u00fclki v\u0259 h\u0259rbi v\u0259zif\u0259l\u0259rin, el\u0259c\u0259 d\u0259 imtiyazlar\u0131n yaln\u0131z farslara verilm\u0259si.\",\n            \"D) \u00d6lk\u0259ni vahid iqtisadi zona kimi l\u0259\u011fv edib satrapl\u0131qlar\u0131 m\u00fcst\u0259qil elan etm\u0259si.\",\n            \"E) Vergil\u0259ri tamamil\u0259 l\u0259\u011fv ed\u0259r\u0259k d\u00f6vl\u0259t x\u0259zin\u0259sini bo\u015faltmas\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah: II Kir imperiyan\u0131 idar\u0259 ed\u0259rk\u0259n farslara b\u00f6y\u00fck imtiyazlar vermi\u015f, \u0259n m\u00fch\u00fcm m\u00fclki v\u0259 h\u0259rbi v\u0259zif\u0259l\u0259ri onlara tap\u015f\u0131rm\u0131\u015fd\u0131 ki, bu da tabe edilmi\u015f xalqlarda, el\u0259c\u0259 d\u0259 ke\u00e7mi\u015f yerli \u0259yanlarda naraz\u0131l\u0131q yarad\u0131rd\u0131.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"17. E.\u0259. 522-ci ild\u0259 ba\u015f vermi\u015f Qaumata \u00fcsyan\u0131n\u0131n \u0259sas h\u0259r\u0259k\u0259tverici q\u00fcvv\u0259si kiml\u0259r idi v\u0259 onlar n\u0259 t\u0259l\u0259b edirdil\u0259r?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Assuriyal\u0131lar; Assuriya imperiyas\u0131n\u0131n b\u0259rpas\u0131n\u0131.\",\n            \"B) Fars tayfalar\u0131; II Kirin s\u00fclal\u0259sinin tam h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n qaytar\u0131lmas\u0131n\u0131.\",\n            \"C) Yunan muzdlular\u0131; m\u00fcst\u0259qil yunan \u015f\u0259h\u0259r-d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin qurulmas\u0131n\u0131.\",\n            \"D) \u018fh\u0259m\u0259ni z\u00fclm\u00fcnd\u0259n naraz\u0131 qalan \u0259hali, x\u00fcsus\u0259n midiyal\u0131lar; imperiyan\u0131n idar\u0259sinin midiyal\u0131lara qaytar\u0131lmas\u0131n\u0131.\",\n            \"E) Babilistan tacirl\u0259ri; ticar\u0259t yollar\u0131ndak\u0131 g\u00f6mr\u00fck r\u00fcsumlar\u0131n\u0131n l\u0259\u011fvini.\"\n        ],\n        \"correct\": 3,\n        \"exp\": \"\u0130zah: \u00dcsyan\u0131n s\u0259b\u0259bi \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259rin i\u015f\u011fal\u00e7\u0131l\u0131q siyas\u0259tind\u0259n v\u0259 a\u011f\u0131r vergil\u0259rd\u0259n yaranan naraz\u0131l\u0131q idi. Maqlar tayfas\u0131na m\u0259nsub olan midiyal\u0131 Qaumata r\u0259hb\u0259rliyind\u0259 xalq fars z\u00fclm\u00fcn\u0259 qar\u015f\u0131 qalxaraq imperiyan\u0131 midiyal\u0131lar\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 idar\u0259 etm\u0259k ist\u0259yirdi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"18. Qaumata \u00fcsyan\u0131n\u0131n gedi\u015find\u0259 q\u0259bul edilmi\u015f q\u0259rarlara \u0259sas\u0259n, onun \u0259sas sosial daya\u011f\u0131 hans\u0131 t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259r ola bil\u0259rdi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Fars h\u0259rbi \u0259yanlar\u0131.\",\n            \"B) Satraplar v\u0259 m\u0259rk\u0259zi vergi y\u0131\u011fanlar.\",\n            \"C) Sad\u0259 xalq, s\u0259n\u0259tkarlar v\u0259 k\u0259ndlil\u0259r.\",\n            \"D) Yaln\u0131z b\u00fctp\u0259r\u0259st kahinl\u0259r.\",\n            \"E) Assuriya ordusunun qal\u0131qlar\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Qaumata hakimiyy\u0259ti \u0259l\u0259 ald\u0131qdan sonra b\u00fct\u00fcn \u0259yal\u0259tl\u0259r\u0259 f\u0259rman g\u00f6nd\u0259r\u0259r\u0259k xalq\u0131 3 illiy\u0259 vergil\u0259rd\u0259n v\u0259 h\u0259rbi m\u00fck\u0259ll\u0259fiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n azad etdi. Bu islahatlar m\u0259hz sad\u0259 xalq\u0131n m\u0259nafeyin\u0259 xidm\u0259t edirdi v\u0259 onun \u0259sas daya\u011f\u0131 yoxsul t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259r idi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"19. Qaumata \u00fcsyan\u0131n\u0131n yat\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 d\u00fczg\u00fcn ifad\u0259 hans\u0131d\u0131r?\",\n        \"options\": [\n            \"A) \u00dcsyan\u0131 Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259r yat\u0131rd\u0131.\",\n            \"B) Qaumata Midiya taxt\u0131n\u0131 uzun m\u00fcdd\u0259t \u0259lind\u0259 saxlad\u0131 v\u0259 s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259si ba\u011flad\u0131.\",\n            \"C) Hakimiyy\u0259ti \u0259l\u0259 alm\u0131\u015f \u018fh\u0259m\u0259ni h\u00f6kmdar\u0131 I Dara t\u0259r\u0259find\u0259n e.\u0259. 522-ci ild\u0259 \u00fcsyan yat\u0131r\u0131ld\u0131 v\u0259 Qaumata \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc.\",\n            \"D) \u00dcsyan yaln\u0131z \\\"Ki\u00e7ik Midiya\\\" \u0259razisind\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259 \u00e7ald\u0131 v\u0259 Atropatena d\u00f6vl\u0259ti yarand\u0131.\",\n            \"E) II Kir ordusu il\u0259 geri qay\u0131daraq Qaumatan\u0131 devirdi.\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah: E.\u0259. 522-ci ild\u0259 hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259lmi\u015f I Dara Qaumata \u00fcsyan\u0131n\u0131 yat\u0131rd\u0131 v\u0259 Qaumata \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"20. I Daran\u0131n \u018fh\u0259m\u0259ni imperiyas\u0131nda h\u0259yata ke\u00e7irdiyi inzibati islahat\u0131n m\u0259\u011fzi n\u0259 idi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) D\u00f6vl\u0259ti 20 satrapl\u0131\u011fa (cani\u015finliy\u0259) b\u00f6l\u0259r\u0259k m\u0259rk\u0259zi hakimiyy\u0259ti m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirm\u0259k.\",\n            \"B) Satraplar\u0131 l\u0259\u011fv ed\u0259r\u0259k idar\u0259etm\u0259ni xalq m\u0259clisl\u0259rin\u0259 verm\u0259k.\",\n            \"C) H\u0259rbi \u0259yanlara qeyri-m\u0259hdud s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259r ver\u0259r\u0259k \u0259yal\u0259tl\u0259ri m\u00fcst\u0259qil etm\u0259k.\",\n            \"D) Yaln\u0131z Midiya v\u0259 Babilistan\u0131 birl\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k ikili idar\u0259etm\u0259 yaratmaq.\",\n            \"E) M\u0259rk\u0259zi Asiya tayfalar\u0131n\u0131 imperiya s\u0259rh\u0259dl\u0259rin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259k.\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah: I Dara d\u00f6vl\u0259ti m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn imperiyan\u0131 20 satrapl\u0131\u011fa b\u00f6lm\u00fc\u015fd\u00fc. Satraplar vergi y\u0131\u011f\u0131r v\u0259 m\u00fcharib\u0259 vaxt\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc toplay\u0131rd\u0131lar.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"21. \u018fh\u0259m\u0259ni a\u011fal\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131n\u0131n inzibati statusu nec\u0259 idi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) B\u00fct\u00fcn Az\u0259rbaycan tam m\u00fcst\u0259qil pad\u015fahl\u0131q idi.\",\n            \"B) \u015eimali v\u0259 C\u0259nubi Az\u0259rbaycan ayr\u0131-ayr\u0131 m\u00fcst\u0259qil satrapl\u0131qlar idi.\",\n            \"C) Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131 Midiya satrapl\u0131\u011f\u0131na daxil edilmi\u015fdi.\",\n            \"D) Az\u0259rbaycan Babil satrapl\u0131\u011f\u0131na tabe edilmi\u015fdi.\",\n            \"E) Az\u0259rbaycan \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259rin x\u00fcsusi h\u0259rbi \u0259yal\u0259ti elan olunmu\u015fdu.\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah: I Daran\u0131n islahatlar\u0131na \u0259sas\u0259n, Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131 Midiya satrapl\u0131\u011f\u0131na daxil edilmi\u015fdi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"22. \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259r d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u015eimali Az\u0259rbaycan (sonrak\u0131 Albaniya \u0259razisi) \u00fcz\u0259rind\u0259 fars hakimiyy\u0259tinin xarakteri nec\u0259 t\u0259svir edilir?\",\n        \"options\": [\n            \"A) M\u00fctl\u0259q v\u0259 s\u0259rt m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirilmi\u015f hakimiyy\u0259t.\",\n            \"B) Dini qurumlar vasit\u0259sil\u0259 tam idar\u0259etm\u0259.\",\n            \"C) Nominal (\u015f\u0259rti) xarakter da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131.\",\n            \"D) Fars \u0259halisinin k\u00fctl\u0259vi k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si il\u0259 idar\u0259 olunurdu.\",\n            \"E) \u015eimal tayfalar\u0131 tamamil\u0259 k\u00f6l\u0259 hal\u0131na sal\u0131nm\u0131\u015fd\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah: M\u0259nb\u0259d\u0259 x\u00fcsusil\u0259 qeyd olunur ki, \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259rin Az\u0259rbaycan\u0131n \u015fimal torpaqlar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 hakimiyy\u0259ti nominal (\u015f\u0259rti) xarakter da\u015f\u0131m\u0131\u015fd\u0131r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"23. E.\u0259. VI-IV y\u00fczillikl\u0259rd\u0259 \u015eimali Az\u0259rbaycanda inki\u015faf etmi\u015f t\u0259s\u0259rr\u00fcfat formas\u0131 v\u0259 onun xarakterik c\u0259h\u0259ti n\u0259 idi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Yaln\u0131z k\u00f6\u00e7\u0259ri maldarl\u0131q yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.\",\n            \"B) Bol m\u0259hsul g\u00f6t\u00fcrm\u0259y\u0259 imkan ver\u0259n suvarma \u0259kin\u00e7iliyi.\",\n            \"C) D\u0259niz ticar\u0259ti v\u0259 yaln\u0131z g\u0259mi\u00e7ilik.\",\n            \"D) \u0130p\u0259k\u00e7ilik v\u0259 m\u00fcr\u0259kk\u0259b manufaktura s\u0259nayesi.\",\n            \"E) Yaln\u0131z da\u011fl\u0131q \u0259razil\u0259rd\u0259 terrorla m\u00fc\u015fayi\u0259t olunan quldurluq iqtisadiyyat\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 \u015eimali Az\u0259rbaycan vilay\u0259tl\u0259ri xeyli inki\u015faf etmi\u015f \u0259kin\u00e7ilik-maldarl\u0131q t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131na malik idi. Suvarma \u0259kin\u00e7iliyi bol m\u0259hsul g\u00f6t\u00fcrm\u0259y\u0259 imkan verirdi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"24. E.\u0259. IV y\u00fczilliyin II yar\u0131s\u0131nda \u018fh\u0259m\u0259ni d\u00f6vl\u0259tinin daxili v\u0259ziyy\u0259ti nec\u0259 s\u0259ciyy\u0259l\u0259ndirilir?\",\n        \"options\": [\n            \"A) M\u0259rk\u0259zi hakimiyy\u0259t g\u00fccl\u0259nmi\u015f, satraplar\u0131n h\u00fcquqlar\u0131 m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.\",\n            \"B) \u00d6lk\u0259 tamamil\u0259 demokratik bir idar\u0259etm\u0259y\u0259 ke\u00e7mi\u015fdi.\",\n            \"C) M\u0259rk\u0259zi hakimiyy\u0259t z\u0259ifl\u0259mi\u015f, satraplar \u00f6zl\u0259rini m\u00fcst\u0259qil hakim kimi aparma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131lar.\",\n            \"D) Roma imperiyas\u0131n\u0131n tam as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131na d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc.\",\n            \"E) Midiya \u0259yanlar\u0131 yenid\u0259n d\u00f6vl\u0259t toplusunu \u00f6z \u0259ll\u0259rin\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131lar.\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah: E.\u0259. IV y\u00fczilliyin II yar\u0131s\u0131nda \u018fh\u0259m\u0259ni d\u00f6vl\u0259tind\u0259 m\u0259rk\u0259zi hakimiyy\u0259t z\u0259ifl\u0259mi\u015f, satraplar \u018fh\u0259m\u0259ni \u015fah\u0131ndan \u00e7\u0259kinmir, \u00f6zl\u0259rini m\u00fcst\u0259qil hakim kimi apar\u0131rd\u0131lar (m\u0259s\u0259l\u0259n, Atropat).\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"25. Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rin \u018fh\u0259m\u0259ni imperiyas\u0131na son sars\u0131d\u0131c\u0131 z\u0259rb\u0259sini vurdu\u011fu e.\u0259. 331-ci ild\u0259 ba\u015f vermi\u015f tarixi d\u00f6y\u00fc\u015f nec\u0259 adlan\u0131r?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Maqneziya\",\n            \"B) Karra\",\n            \"C) Dzirav\",\n            \"D) Qavqamela\",\n            \"E) Fraaspa\"\n        ],\n        \"correct\": 3,\n        \"exp\": \"\u0130zah: E.\u0259. 331-ci ild\u0259 \u015eimali Mesopotamiyada Qavqamel (Qavqamela) d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 \u0130sg\u0259nd\u0259r \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259r\u0259 qalib g\u0259l\u0259r\u0259k imperiyan\u0131n taleyini h\u0259ll etdi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"26. Qavqamela d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 \u018fh\u0259m\u0259ni ordusunun t\u0259rkibind\u0259 vuru\u015fan Az\u0259rbaycan tayfalar\u0131 kiml\u0259r idi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Yaln\u0131z midiyal\u0131lar v\u0259 farslar.\",\n            \"B) Alanlar, x\u0259z\u0259rl\u0259r, sabirl\u0259r.\",\n            \"C) Albanlar, saklar, kaspil\u0259r v\u0259 b.\",\n            \"D) Kimmerl\u0259r v\u0259 urartulular.\",\n            \"E) Nax\u00e7lar v\u0259 lullubil\u0259r.\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah: D\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 \u018fh\u0259m\u0259ni ordusunun t\u0259rkibind\u0259 q\u0259dim Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259halisi: albanlar, saklar, kaspil\u0259r v\u0259 b. tayfalardan t\u0259\u015fkil olunmu\u015f h\u0259rbi d\u0259st\u0259l\u0259r vuru\u015furdu.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"27. Qavqamela d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 Atropat\u0131n rolu n\u0259d\u0259n ibar\u0259t idi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) O, \u0130sg\u0259nd\u0259rin ordusuna komandanl\u0131q edirdi.\",\n            \"B) \u0130ran ordusunun sa\u011f cinah\u0131na ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q ed\u0259r\u0259k d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcn \u0259vv\u0259lind\u0259 makedoniyal\u0131lar\u0131 s\u0131x\u0131\u015fd\u0131rma\u011fa nail olmu\u015fdu.\",\n            \"C) Ordunu tamamil\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131ndan \u00e7\u0131xararaq x\u0259yan\u0259t etmi\u015fdi.\",\n            \"D) III Daraya sui-q\u0259sd ed\u0259r\u0259k hakimiyy\u0259ti \u0259l\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131.\",\n            \"E) Yaln\u0131z arxa c\u0259bh\u0259nin t\u0259chizat\u0131na bax\u0131rd\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: D\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 \u0130ran ordusunun sa\u011f cinah\u0131na Midiya satrap\u0131 Atropat ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q edirdi v\u0259 o, d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcn \u0259vv\u0259lind\u0259 makedoniyal\u0131lar\u0131 s\u0131x\u0131\u015fd\u0131rma\u011fa nail olmu\u015fdu.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"28. Qavqamela d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 h\u0259lledici d\u00f6n\u00fc\u015f yaradan, y\u0259ni \u0130sg\u0259nd\u0259r\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259 qazand\u0131ran hadis\u0259 n\u0259 oldu?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Atropat\u0131n \u0130sg\u0259nd\u0259r t\u0259r\u0259fin\u0259 ke\u00e7m\u0259si.\",\n            \"B) \u0130sg\u0259nd\u0259rin ordusunun m\u0259rk\u0259z\u0259 q\u0259fil h\u0259ml\u0259si v\u0259 III Daran\u0131n qorxaraq qa\u00e7mas\u0131.\",\n            \"C) Yunan muzdlular\u0131n\u0131n \u00fcsyan\u0131.\",\n            \"D) Fars tayfalar\u0131n\u0131n q\u0259fl\u0259t\u0259n d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259n imtina etm\u0259si.\",\n            \"E) \u0130sg\u0259nd\u0259rin fill\u0259rd\u0259n istifad\u0259 etm\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: D\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcn q\u0131z\u011f\u0131n vaxt\u0131nda \u0130sg\u0259nd\u0259r manevr ed\u0259r\u0259k m\u0259rk\u0259z\u0259 h\u0259ml\u0259 etdi. III Daran\u0131n bu g\u00f6zl\u0259nilm\u0259z h\u00fccumdan qorxaraq qa\u00e7mas\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcn taleyini h\u0259ll etdi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"29. Qavqamela d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259n sonra \u018fh\u0259m\u0259ni d\u00f6vl\u0259tinin v\u0259 III Daran\u0131n aqib\u0259ti nec\u0259 oldu?\",\n        \"options\": [\n            \"A) III Dara Midiya taxt\u0131nda oturdu v\u0259 d\u00f6vl\u0259t 100 il d\u0259 ya\u015fad\u0131.\",\n            \"B) III Dara Ekbatana qa\u00e7\u0131b ordu toplasa da, yolda \u00f6z adamlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc v\u0259 \u018fh\u0259m\u0259ni imperiyas\u0131 e.\u0259. 330-cu ild\u0259 tamamil\u0259 da\u011f\u0131ld\u0131.\",\n            \"C) III Dara Makedoniyaya tabe olaraq Yunan\u0131stana s\u00fcrg\u00fcn edildi.\",\n            \"D) \u018fh\u0259m\u0259ni ordusu toparlanaraq \u0130sg\u0259nd\u0259ri Asiyadan \u00e7\u0131xard\u0131.\",\n            \"E) III Dara Atropata s\u0131\u011f\u0131nd\u0131 v\u0259 \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonunad\u0259k Qazakada ya\u015fad\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Ekbatana qa\u00e7\u0131b g\u0259l\u0259n III Dara \u00f6lk\u0259nin \u015f\u0259rqin\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259rk\u0259n yolda \u00f6z adamlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Bel\u0259likl\u0259, \u018fh\u0259m\u0259ni imperiyas\u0131 e.\u0259. 330-cu ild\u0259 tamamil\u0259 da\u011f\u0131ld\u0131.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"30. Qavqamela d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259n d\u0259rhal sonra Atropat\u0131n atd\u0131\u011f\u0131 siyasi add\u0131m n\u0259 oldu?\",\n        \"options\": [\n            \"A) O, Ekbatana qay\u0131daraq III Daraya ordu toplamaqda birba\u015fa k\u00f6m\u0259k etdi.\",\n            \"B) \u00d6z h\u0259rbi d\u0259st\u0259l\u0259ri il\u0259 Z\u0259rd\u00fc\u015ftilik dininin m\u0259rk\u0259zi Qazaka \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 getdi v\u0259 III Daran\u0131n \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f\u0131na cavab verm\u0259di.\",\n            \"C) D\u0259rhal \u0130sg\u0259nd\u0259rin h\u00fczuruna gedib t\u0259slim oldu.\",\n            \"D) Babild\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc yeni \u015fah\u0259n\u015fah elan etdi.\",\n            \"E) Ordusu il\u0259 b\u0259rab\u0259r Hindistana y\u00fcr\u00fc\u015f\u0259 ba\u015flad\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: D\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259n sonra Atropat Ekbatana qay\u0131tmay\u0131b, Qazaka \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 getmi\u015f v\u0259 III Daran\u0131n qo\u015fun toplamaq \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f\u0131na cavab verm\u0259mi\u015fdi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"31. Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rin e.\u0259. 330-cu ild\u0259 \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259rin s\u00fcqutundan sonra cani\u015finl\u0259rl\u0259 (satraplarla) ba\u011fl\u0131 q\u0259bul etdiyi f\u0259rman n\u0259 idi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Onlar\u0131n ham\u0131s\u0131n\u0131n s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259rini art\u0131rd\u0131.\",\n            \"B) B\u00fct\u00fcn cani\u015finl\u0259ri v\u0259zif\u0259sind\u0259n azad etdi.\",\n            \"C) B\u00fct\u00fcn cani\u015finl\u0259ri Makedoniyaya k\u00f6\u00e7\u00fcrd\u00fc.\",\n            \"D) Yaln\u0131z fars m\u0259n\u015f\u0259li cani\u015finl\u0259ri v\u0259zif\u0259d\u0259 saxlad\u0131.\",\n            \"E) Cani\u015finl\u0259rin yerin\u0259 yunan filosoflar\u0131n\u0131 t\u0259yin etdi.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: \u0130mperiya \u00fcz\u0259rind\u0259 hakimiyy\u0259ti \u0259l\u0259 alan \u0130sg\u0259nd\u0259r e.\u0259. 330-cu ild\u0259 f\u0259rman verib \u00f6lk\u0259ni idar\u0259 ed\u0259n b\u00fct\u00fcn cani\u015finl\u0259ri (satrap) v\u0259zif\u0259sind\u0259n azad etdi (Atropat sonradan m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri qaydaya qoyaraq v\u0259zif\u0259sin\u0259 b\u0259rpa olunmu\u015fdu).\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"32. \u015eimali Az\u0259rbaycanda (Albaniya \u0259razisind\u0259) \u018fh\u0259m\u0259ni hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 sinifli c\u0259miyy\u0259tin v\u0259 d\u00f6vl\u0259tin yaranmas\u0131n\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259ndir\u0259n amill\u0259r\u0259 aiddir:\",\n        \"options\": [\n            \"A) Yaln\u0131z xarici i\u015f\u011fallar\u0131n dayand\u0131r\u0131lmas\u0131.\",\n            \"B) \u00d6lk\u0259 \u0259halisinin siyasi prosesl\u0259r\u0259 qat\u0131lmas\u0131, maliyy\u0259-vergi sisteminin t\u0259tbiqi, ticar\u0259tin geni\u015fl\u0259nm\u0259si, iri ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259nl\u0259rinin artmas\u0131.\",\n            \"C) Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rin q\u0259ti qada\u011falar\u0131 v\u0259 islahatlar\u0131.\",\n            \"D) \u0130skitl\u0259rin k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 \u0259razid\u0259n k\u00f6\u00e7\u00fcb getm\u0259si.\",\n            \"E) Z\u0259rd\u00fc\u015ftilik dininin r\u0259smi d\u00f6vl\u0259t dini kimi q\u0259bul edilm\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: \u018fh\u0259m\u0259ni d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 sosial t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259\u015fm\u0259 g\u00fccl\u0259nmi\u015fdi. \u00d6lk\u0259 \u0259halisinin siyasi prosesl\u0259r\u0259 qat\u0131lmas\u0131, maliyy\u0259-vergi sisteminin t\u0259tbiqi, ticar\u0259t \u0259laq\u0259l\u0259rinin geni\u015fl\u0259nm\u0259si v\u0259 iri ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259nl\u0259rinin artmas\u0131 d\u00f6vl\u0259tin yaranmas\u0131n\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirmi\u015fdi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"33. \u015eimali Az\u0259rbaycanda ya\u015fayan tayfalar\u0131n vahid \\\"alban tayfalar\u0131\\\" ad\u0131 alt\u0131nda birl\u0259\u015fm\u0259si v\u0259 Albaniya d\u00f6vl\u0259tinin m\u00fcst\u0259qil siyasi qurum kimi yaranmas\u0131na \u0259n b\u00f6y\u00fck xarici t\u0259kan hans\u0131 hadis\u0259 oldu?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Roman\u0131n Ki\u00e7ik Asiyan\u0131 z\u0259bt etm\u0259si.\",\n            \"B) Parfiya d\u00f6vl\u0259tinin yaranmas\u0131.\",\n            \"C) Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rin imperiyas\u0131n\u0131n par\u00e7alanmas\u0131 (da\u011f\u0131lmas\u0131).\",\n            \"D) \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259rin Misir\u0259 y\u00fcr\u00fc\u015f.\",\n            \"E) Sasanil\u0259rin hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259lm\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah: E.\u0259. IV \u0259srin sonlar\u0131nda tayfalar\u0131n birl\u0259\u015fm\u0259si fonunda Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rin imperiyas\u0131n\u0131n da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vr \u015eimali Az\u0259rbaycanda m\u00fcst\u0259qil Albaniya d\u00f6vl\u0259tinin yaranmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xard\u0131.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"34. Veril\u0259n tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n hans\u0131lar \u0259yanlarla (yaxud m\u0259rk\u0259zd\u0259nqa\u00e7ma q\u00fcvv\u0259l\u0259ri il\u0259) m\u00fcbariz\u0259 aparmalar\u0131 il\u0259 ox\u015fard\u0131rlar?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Qaumata v\u0259 II Kir\",\n            \"B) Ka\u015ftariti v\u0259 Astiaq\",\n            \"C) Kiaksar v\u0259 \u0130\u015fpakay\",\n            \"D) Atropat v\u0259 III Dara\",\n            \"E) Tuqdamme v\u0259 Ah\u015feri\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: M\u0259nb\u0259d\u0259 \\\"M\u00fch\u00fcm Hadis\u0259l\u0259rin Ox\u015farl\u0131\u011f\u0131\\\" b\u00f6lm\u0259sind\u0259 x\u00fcsusil\u0259 qeyd olunur ki, Ka\u015ftariti v\u0259 Astiaq \u0259yanlarla m\u00fcbariz\u0259 aparmalar\u0131 il\u0259 ox\u015fard\u0131rlar.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"35. Manna, Urartu v\u0259 \u0130skit pad\u015fahl\u0131qlar\u0131n\u0131n m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t kimi m\u00f6vcudlu\u011funa son qoyan d\u00f6vl\u0259t hans\u0131d\u0131r?\",\n        \"options\": [\n            \"A) \u018fh\u0259m\u0259ni d\u00f6vl\u0259ti\",\n            \"B) Assuriya\",\n            \"C) Midiya imperiyas\u0131\",\n            \"D) Parfiya\",\n            \"E) Makedoniya imperiyas\u0131\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah: E.\u0259. 590-c\u0131 ild\u0259 Midiya h\u00f6kmdar\u0131 Kiaksar Manna, Urartu v\u0259 \u0130skit pad\u015fahl\u0131qlar\u0131n\u0131 tamamil\u0259 l\u0259\u011fv edib \u0259razil\u0259rini Midiyaya birl\u0259\u015fdirdi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"36. Xronoloji ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n1. Ka\u015ftaritinin ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 midiyal\u0131lar\u0131n Assuriyaya qar\u015f\u0131 \u00fcsyan\u0131.\\n2. Qaumata \u00fcsyan\u0131.\\n3. Midiyan\u0131n imperiyaya \u00e7evrilm\u0259si.\\n4. \u018fh\u0259m\u0259ni d\u00f6vl\u0259tinin yaranmas\u0131.\",\n        \"options\": [\n            \"A) 1, 3, 4, 2\",\n            \"B) 1, 4, 3, 2\",\n            \"C) 3, 1, 4, 2\",\n            \"D) 1, 3, 2, 4\",\n            \"E) 4, 3, 2, 1\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Ka\u015ftariti \u00fcsyan\u0131 (e.\u0259. 673), Midiyan\u0131n imperiyaya \u00e7evrilm\u0259si (e.\u0259. 590), \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259rin yaranmas\u0131 (e.\u0259. 550), Qaumata \u00fcsyan\u0131 (e.\u0259. 522).\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"37. \u0130skit tayfalar\u0131n\u0131n h\u0259rbi-siyasi c\u0259h\u0259td\u0259n \u00d6n Asiyada \u0259n b\u00f6y\u00fck q\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rind\u0259n biri hesab olunan, Midiya d\u00f6vl\u0259tinin tabe edildiyi e.\u0259. 653-c\u00fc il hadis\u0259sind\u0259 Midiya ordusuna kim r\u0259hb\u0259rlik edirdi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Kiaksar\",\n            \"B) Astiaq\",\n            \"C) Atropat\",\n            \"D) Ka\u015ftariti\",\n            \"E) \u0130\u015fpakay\"\n        ],\n        \"correct\": 3,\n        \"exp\": \"\u0130zah: E.\u0259. 653-c\u00fc ild\u0259 Ka\u015ftariti iskit ordusu il\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 h\u0259lak oldu v\u0259 \u0130skit d\u00f6vl\u0259tinin y\u00fcks\u0259li\u015fi zirv\u0259y\u0259 \u00e7atd\u0131, Midiya tabe edildi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"38. II Kirin i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u018fh\u0259m\u0259ni imperiyas\u0131n\u0131n \u0259hat\u0259 etdiyi \u0259razil\u0259r s\u0131ras\u0131na aid deyildi:\",\n        \"options\": [\n            \"A) Lidiya\",\n            \"B) Babilistan\",\n            \"C) Misir\u0259 q\u0259d\u0259r olan torpaqlar\",\n            \"D) Midiya\",\n            \"E) Balkan yar\u0131madas\u0131 tamamil\u0259\"\n        ],\n        \"correct\": 4,\n        \"exp\": \"\u0130zah: M\u0259nb\u0259d\u0259 qeyd olunur ki, II Kir Lidiyan\u0131, Babilistan\u0131, Misir\u0259 q\u0259d\u0259r olan torpaqlar\u0131 tutub imperiyaya birl\u0259\u015fdirdi. Balkan yar\u0131madas\u0131 bar\u0259d\u0259 bel\u0259 bir i\u015f\u011fal qeyd olunmur.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"39. Qaumata \u00f6z islahatlar\u0131nda kiml\u0259rin iqtisadi v\u0259ziyy\u0259tini y\u00fcng\u00fcll\u0259\u015fdirm\u0259yi h\u0259d\u0259fl\u0259yirdi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Fars h\u0259rbi \u0259yanlar\u0131n\u0131n.\",\n            \"B) B\u00fct\u00fcn \u0259yal\u0259tl\u0259rin sad\u0259 xalq\u0131n\u0131n (vergi v\u0259 h\u0259rbi m\u00fck\u0259ll\u0259fiyy\u0259td\u0259n azad etm\u0259kl\u0259).\",\n            \"C) Yaln\u0131z maq tayfas\u0131n\u0131n qullar\u0131n\u0131n.\",\n            \"D) \u018fh\u0259m\u0259ni satraplar\u0131n\u0131n.\",\n            \"E) Makedoniyal\u0131 tacirl\u0259rin.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: O, b\u00fct\u00fcn \u0259yal\u0259tl\u0259r\u0259 f\u0259rman g\u00f6nd\u0259r\u0259r\u0259k xalq\u0131 3 illiy\u0259 vergil\u0259rd\u0259n v\u0259 h\u0259rbi m\u00fck\u0259ll\u0259fiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n azad etmi\u015fdi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"40. Qavqamela d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan tayfalar\u0131n\u0131n c\u0259lb olundu\u011fu \u018fh\u0259m\u0259ni ordusunun ali komandan\u0131 kim idi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) III Dara\",\n            \"B) Atropat\",\n            \"C) II Kir\",\n            \"D) \u0130sg\u0259nd\u0259r\",\n            \"E) Kanidi\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Qavqamela d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 \u018fh\u0259m\u0259ni imperiyas\u0131n\u0131n h\u00f6kmdar\u0131 v\u0259 ordu komandan\u0131 III Dara idi (baxmayaraq ki, sa\u011f cinaha Atropat ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q edirdi).\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"41. Midiya d\u00f6vl\u0259tinin h\u0259rbi g\u00fcc\u00fcn\u00fcn z\u0259ifl\u0259m\u0259si v\u0259 daxili m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259rin artmas\u0131 m\u0259hz hans\u0131 h\u00f6kmdar\u0131n d\u00f6vr\u00fcn\u0259 t\u0259sad\u00fcf edir?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Astiaq\",\n            \"B) Kiaksar\",\n            \"C) Ka\u015ftariti\",\n            \"D) Atropat\",\n            \"E) I Dara\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Astiaq d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 (e.\u0259. 585-550) i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259r dayand\u0131r\u0131ld\u0131, bu da q\u0259nim\u0259tsiz qalan h\u0259rbi \u0259yanlar\u0131n naraz\u0131l\u0131\u011f\u0131na, daxili qiyam v\u0259 x\u0259yan\u0259t\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xard\u0131.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"42. \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259rin i\u015f\u011fal etdiyi \u0259razil\u0259ri idar\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yaratd\u0131\u011f\u0131 sistem nec\u0259 adlan\u0131rd\u0131 v\u0259 bu sistemi kim t\u0259kmill\u0259\u015fdirmi\u015fdi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) \u018fmirlik sistemi - Qaumata t\u0259r\u0259find\u0259n.\",\n            \"B) Satrapl\u0131q sistemi - I Dara t\u0259r\u0259find\u0259n (20 satrapl\u0131q yaratd\u0131).\",\n            \"C) Kust sistemi - II Kir t\u0259r\u0259find\u0259n.\",\n            \"D) Feodal-iqta sistemi - III Dara t\u0259r\u0259find\u0259n.\",\n            \"E) Senat idar\u0259\u00e7iliyi - Atropat t\u0259r\u0259find\u0259n.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: I Dara d\u00f6vl\u0259ti m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn imperiyan\u0131 20 satrapl\u0131\u011fa (cani\u015finliy\u0259) b\u00f6lm\u00fc\u015fd\u00fc.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"43. Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rin imperiyas\u0131n\u0131n yaranmas\u0131ndan sonra \u015eimali Az\u0259rbaycandak\u0131 tayfalar\u0131n birl\u0259\u015fdiyi siyasi qurum nec\u0259 adlan\u0131rd\u0131?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Atropatena\",\n            \"B) Manna\",\n            \"C) \u0130skit pad\u015fahl\u0131\u011f\u0131\",\n            \"D) Albaniya d\u00f6vl\u0259ti\",\n            \"E) Midiya satrapl\u0131\u011f\u0131\"\n        ],\n        \"correct\": 3,\n        \"exp\": \"\u0130zah: E.\u0259. IV \u0259srin sonlar\u0131nda \u0130sg\u0259nd\u0259rin imperiyas\u0131n\u0131n da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vrd\u0259 \u015eimali Az\u0259rbaycanda m\u00fcst\u0259qil Albaniya d\u00f6vl\u0259ti yaranm\u0131\u015fd\u0131.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"44. Az\u0259rbaycana kimmer-iskit-sak ax\u0131nlar\u0131 hans\u0131 \u0259srd\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r v\u0259 hans\u0131 ke\u00e7idd\u0259n istifad\u0259 edilmi\u015fdir?\",\n        \"options\": [\n            \"A) E.\u0259. IX \u0259sr; D\u0259ryal ke\u00e7idi.\",\n            \"B) E.\u0259. VII \u0259sr; D\u0259rb\u0259nd ke\u00e7idi.\",\n            \"C) E.\u0259. IV \u0259sr; X\u0259z\u0259rin \u015f\u0259rqi.\",\n            \"D) E.\u0259. VI \u0259sr; Zaqros da\u011flar\u0131.\",\n            \"E) E.\u0259. VIII \u0259sr; Qafqaz da\u011flar\u0131.\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah: M\u0259nb\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 e.\u0259. VII y\u00fczilliyin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 iskitl\u0259r D\u0259rb\u0259nd ke\u00e7idind\u0259n C\u0259nubi Qafqaza daxil olmu\u015flar.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"45. E.\u0259. VII \u0259srin I yar\u0131s\u0131nda Urmiya g\u00f6l\u00fcn\u00fcn c\u0259nub-q\u0259rbind\u0259 hans\u0131 d\u00f6vl\u0259t (v\u0259 ya pad\u015fahl\u0131q) t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl tapd\u0131?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Atropatena\",\n            \"B) Albaniya\",\n            \"C) \u0130skit pad\u015fahl\u0131\u011f\u0131\",\n            \"D) \u018fh\u0259m\u0259ni\",\n            \"E) Parfiya\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah: K\u00fcr-Araz aras\u0131 v\u0259 Urmiya g\u00f6l\u00fcn\u00fcn \u015fimal-q\u0259rb hiss\u0259sind\u0259 \u0130skit pad\u015fahl\u0131\u011f\u0131 yaranm\u0131\u015fd\u0131.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"46. Midiya quldar d\u00f6vl\u0259tind\u0259 \u0259halinin sosial t\u0259rkibin\u0259 daxil olmayan t\u0259b\u0259q\u0259 hans\u0131 idi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) \u018fyanlar\",\n            \"B) Azad icma \u00fczvl\u0259ri\",\n            \"C) Qullar\",\n            \"D) Satraplar (r\u0259smi v\u0259zif\u0259 olsa da, zad\u0259ganlar kimi m\u00f6vcud idil\u0259r)\",\n            \"E) R\u0259ncb\u0259rl\u0259r\"\n        ],\n        \"correct\": 4,\n        \"exp\": \"\u0130zah: M\u0259nb\u0259d\u0259 Midiya \u0259halisinin sosial t\u0259rkibi kimi \\\"\u018fyanlar, Azad icma \u00fczvl\u0259ri, Qullar\\\" g\u00f6st\u0259rilir. R\u0259ncb\u0259rl\u0259r daha sonrak\u0131 (feodalizm) d\u00f6vr\u0259 aiddir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"47. Kiaksar\u0131n hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Midiyan\u0131n qazand\u0131\u011f\u0131 u\u011furlara aid deyil:\",\n        \"options\": [\n            \"A) \u0130skit a\u011fal\u0131\u011f\u0131na son qoymas\u0131.\",\n            \"B) G\u00fccl\u00fc v\u0259 nizaml\u0131 ordu yaratmas\u0131.\",\n            \"C) Manna, Urartu v\u0259 \u0130skit d\u00f6vl\u0259tl\u0259rini l\u0259\u011fv etm\u0259si.\",\n            \"D) Midiyan\u0131 imperiyaya \u00e7evirm\u0259si.\",\n            \"E) Farslar\u0131n \u00fcsyan\u0131n\u0131 qan i\u00e7ind\u0259 bo\u011faraq \u018fh\u0259m\u0259ni s\u00fclal\u0259sini tamamil\u0259 m\u0259hv etm\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 4,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Fars tayfalar\u0131n\u0131n qiyam\u0131 v\u0259 \u018fh\u0259m\u0259ni d\u00f6vl\u0259tinin yaranmas\u0131 Kiaksar\u0131n deyil, ondan sonra hakimiyy\u0259td\u0259 olmu\u015f Astiaq\u0131n d\u00f6vr\u00fcn\u0259 (e.\u0259. 550) t\u0259sad\u00fcf edir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"48. I Daran\u0131n islahat\u0131na q\u0259d\u0259r \\\"Ki\u00e7ik Midiya\\\" adlanan b\u00f6lg\u0259 hans\u0131 rolu oynay\u0131rd\u0131?\",\n        \"options\": [\n            \"A) \u0130skitl\u0259rin daimi h\u0259rbi q\u0259rargah\u0131 idi.\",\n            \"B) B\u00fct\u00fcn \u018fh\u0259m\u0259ni vergil\u0259rind\u0259n azad edilmi\u015f zona idi.\",\n            \"C) \u0130mperiyan\u0131n (Midiyan\u0131n) iqtisadi v\u0259 m\u0259d\u0259ni m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7evrilmi\u015f, Manna \u0259razisi idi.\",\n            \"D) Yaln\u0131z Makedoniya qo\u015funlar\u0131n\u0131n m\u0259skunla\u015fd\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lg\u0259 idi.\",\n            \"E) Farslar\u0131n ilkin v\u0259t\u0259ni idi.\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Manna \u0259razisi Midiya imperiyas\u0131na qat\u0131ld\u0131qdan sonra iqtisadi v\u0259 m\u0259d\u0259ni inki\u015faf s\u0259viyy\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 \\\"Ki\u00e7ik Midiya\\\" adland\u0131r\u0131laraq m\u0259rk\u0259z\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"49. E.\u0259. 330-cu il \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259r d\u00f6vl\u0259tinin s\u00fcqutu hans\u0131 daha b\u00f6y\u00fck qlobal proses\u0259 \u015f\u0259rait yaratd\u0131?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Assuriyan\u0131n yenid\u0259n dir\u00e7\u0259lm\u0259sin\u0259.\",\n            \"B) \u0130skitl\u0259rin Qafqaza k\u00fctl\u0259vi ax\u0131n\u0131na.\",\n            \"C) Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rin imperiyas\u0131n\u0131n yaranmas\u0131na v\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259min yaranmas\u0131na.\",\n            \"D) Sasanil\u0259r s\u00fclal\u0259sinin \u015f\u0259rqd\u0259 hakimiyy\u0259ti \u0259l\u0259 almas\u0131na.\",\n            \"E) Parfiyan\u0131n g\u00fccl\u0259n\u0259r\u0259k Roman\u0131 m\u0259\u011flub etm\u0259sin\u0259.\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah: E.\u0259. 330-cu ild\u0259 \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259rin s\u00fcqutu \u0130sg\u0259nd\u0259r imperiyas\u0131n\u0131n qurulmas\u0131na, onun q\u0131sa m\u00fcdd\u0259t sonra da\u011f\u0131lmas\u0131 is\u0259 Albaniya v\u0259 Atropatena kimi m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin yaranmas\u0131na s\u0259b\u0259b oldu.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"50. Verilmi\u015f m\u00fclahiz\u0259l\u0259rd\u0259n hans\u0131 s\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259 \u0259laq\u0259si bax\u0131m\u0131ndan do\u011frudur?\",\n        \"options\": [\n            \"A) S\u0259b\u0259b: Qaumatan\u0131n vergil\u0259ri art\u0131rmas\u0131 -> N\u0259tic\u0259: I Daran\u0131n xalq t\u0259r\u0259find\u0259n taxta \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131.\",\n            \"B) S\u0259b\u0259b: Qavqamela d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 Atropat\u0131n x\u0259yan\u0259ti -> N\u0259tic\u0259: III Daran\u0131n q\u0259l\u0259b\u0259si.\",\n            \"C) S\u0259b\u0259b: Astiaq d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 h\u0259rbi s\u0259f\u0259rl\u0259rin dayanmas\u0131 -> N\u0259tic\u0259: H\u0259rbi \u0259yanlar\u0131n naraz\u0131l\u0131\u011f\u0131 v\u0259 fars qiyam\u0131na d\u0259st\u0259k.\",\n            \"D) S\u0259b\u0259b: \u0130\u015fpakay\u0131n \u0130skitl\u0259ri Qara d\u0259nizd\u0259n \u00e7\u0131xarmas\u0131 -> N\u0259tic\u0259: Manna d\u00f6vl\u0259tinin m\u00fcst\u0259qilliyini d\u0259rhal itirm\u0259si.\",\n            \"E) S\u0259b\u0259b: I Daran\u0131n \u015fimal tayfalar\u0131na a\u011f\u0131r vergil\u0259r t\u0259tbiq etm\u0259si -> N\u0259tic\u0259: \u015eimal tayfalar\u0131n\u0131n q\u0259fl\u0259t\u0259n Makedoniyaya k\u00f6\u00e7m\u0259si.\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah: Astiaq d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 i\u015f\u011fallar\u0131n dayanmas\u0131 ordunu v\u0259 \u0259yanlar\u0131 q\u0259nim\u0259td\u0259n m\u0259hrum etmi\u015f, onlar\u0131n naraz\u0131l\u0131\u011f\u0131 II Kirin qiyam\u0131 zaman\u0131 x\u0259yan\u0259tl\u0259ri il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259nmi\u015fdi.\"\n    }\n];\n\nlet currentIdx = 0;\nlet userAnswers = {};\nlet viewed = {0: true};\nlet isFinished = false;\n\nfunction initQuiz() {\n    const scale = document.getElementById('quiz-scale');\n    scale.innerHTML = ''; \n    quizData.forEach((_, index) => {\n        const btn = document.createElement('button');\n        btn.className = 'scale-btn';\n        btn.innerText = index + 1;\n        btn.onclick = () => jumpToQuestion(index);\n        btn.id = `scale-btn-${index}`;\n        scale.appendChild(btn);\n    });\n    renderQuestion();\n}\n\nfunction updateScaleColors() {\n    quizData.forEach((_, index) => {\n        const btn = document.getElementById(`scale-btn-${index}`);\n        if(!btn) return;\n        btn.classList.remove('active', 'viewed', 'answered');\n        \n        if (isFinished) {\n            if (userAnswers[index] === quizData[index].correct) {\n                btn.classList.add('answered'); \n            } else {\n                btn.classList.add('viewed'); \n            }\n        } else {\n            if (userAnswers[index] !== undefined) {\n                btn.classList.add('answered');\n            } else if (viewed[index]) {\n                btn.classList.add('viewed');\n            }\n        }\n\n        if (index === currentIdx) {\n            btn.classList.add('active');\n        }\n    });\n}\n\nfunction renderQuestion() {\n    const q = quizData[currentIdx];\n    document.getElementById('question-text').innerText = q.q;\n    const optionsContainer = document.getElementById('options-container');\n    optionsContainer.innerHTML = '';\n    \n    q.options.forEach((opt, idx) => {\n        const label = document.createElement('label');\n        label.className = 'option-label';\n        if (userAnswers[currentIdx] === idx) label.classList.add('selected');\n        \n        if (isFinished) {\n            if (idx === q.correct) label.classList.add('correct');\n            if (userAnswers[currentIdx] === idx && idx !== q.correct) label.classList.add('wrong');\n            label.style.pointerEvents = 'none';\n        }\n\n        const input = document.createElement('input');\n        input.type = 'radio';\n        input.name = 'q-option';\n        input.value = idx;\n        if (userAnswers[currentIdx] === idx) input.checked = true;\n        if (!isFinished) {\n            input.onchange = () => selectOption(idx);\n        } else {\n            input.disabled = true;\n        }\n        \n        label.appendChild(input);\n        label.appendChild(document.createTextNode(opt));\n        optionsContainer.appendChild(label);\n    });\n\n    const expContainer = document.getElementById('explanation-container');\n    if (isFinished) {\n        expContainer.style.display = 'block';\n        expContainer.innerHTML = `<strong>\u0130zah:<\/strong> ${q.exp}`;\n    } else {\n        expContainer.style.display = 'none';\n    }\n\n    document.getElementById('btn-prev').disabled = currentIdx === 0;\n    \n    if (currentIdx === quizData.length - 1 && !isFinished) {\n        document.getElementById('btn-next').style.display = 'none';\n        document.getElementById('btn-finish').style.display = 'inline-block';\n    } else {\n        document.getElementById('btn-next').style.display = 'inline-block';\n        document.getElementById('btn-finish').style.display = 'none';\n    }\n    \n    if (currentIdx === quizData.length - 1 && isFinished) {\n        document.getElementById('btn-next').disabled = true;\n    } else {\n        document.getElementById('btn-next').disabled = false;\n    }\n\n    updateScaleColors();\n}\n\nfunction selectOption(idx) {\n    if (isFinished) return;\n    userAnswers[currentIdx] = idx;\n    renderQuestion();\n}\n\nfunction nextQuestion() {\n    if (currentIdx < quizData.length - 1) {\n        currentIdx++;\n        viewed[currentIdx] = true;\n        renderQuestion();\n    }\n}\n\nfunction prevQuestion() {\n    if (currentIdx > 0) {\n        currentIdx--;\n        viewed[currentIdx] = true;\n        renderQuestion();\n    }\n}\n\nfunction jumpToQuestion(idx) {\n    currentIdx = idx;\n    viewed[currentIdx] = true;\n    renderQuestion();\n}\n\nfunction finishQuiz() {\n    isFinished = true;\n    let score = 0;\n    quizData.forEach((q, idx) => {\n        if (userAnswers[idx] === q.correct) score++;\n    });\n    \n    document.getElementById('quiz-content').style.display = 'none';\n    document.getElementById('quiz-results').style.display = 'block';\n    document.getElementById('score-text').innerText = `${score}\/${quizData.length}`;\n    \n    document.getElementById('btn-finish').style.display = 'none';\n    \n    updateScaleColors();\n    \n    setTimeout(() => {\n        document.getElementById('quiz-content').style.display = 'block';\n        currentIdx = 0;\n        renderQuestion();\n    }, 3000);\n}\n\ndocument.addEventListener('DOMContentLoaded', initQuiz);\n<\/script>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00d6HT\u018f\u015e\u018fM YEN\u0130L\u0130K Premium 30 s\u0131naq paketi il\u0259 imtahanda maksimum n\u0259tic\u0259 g\u00f6st\u0259rin! \u018fld\u0259 Et YEN\u0130 Tarix f\u0259nni \u00fczr\u0259 elektron resurslar toplusu istifad\u0259nizd\u0259dir. \u018ftrafl\u0131 tan\u0131\u015f ol \u00dcmumi s\u0131naq imtahan\u0131 \u0130mtahan N\u0259tic\u0259si 0\/0 Yuxar\u0131dak\u0131 \u015fkaladan suallar\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 klikl\u0259y\u0259r\u0259k d\u00fczg\u00fcn cavablara v\u0259 izahlara baxa bil\u0259rsiniz. &#8592; Geri \u0130r\u0259li &#8594; N\u0259tic\u0259ni G\u00f6st\u0259r M\u00fc\u0259llif: R\u0259sul Mirz\u0259yev<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-263","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/263","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=263"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/263\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":264,"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/263\/revisions\/264"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=263"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}