{"id":257,"date":"2026-05-26T18:01:27","date_gmt":"2026-05-26T18:01:27","guid":{"rendered":"https:\/\/xronos.info\/?page_id=257"},"modified":"2026-05-26T18:01:27","modified_gmt":"2026-05-26T18:01:27","slug":"ibtidai-icma-qurulusu","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/xronos.info\/?page_id=257","title":{"rendered":"\u0130btidai icma qurulu\u015fu"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"promo-banner premium-banner\">\n    <div class=\"promo-content\">\n        <span class=\"promo-badge\">M\u00d6HT\u018f\u015e\u018fM YEN\u0130L\u0130K<\/span>\n        <span>Premium 30 s\u0131naq paketi il\u0259 imtahanda maksimum n\u0259tic\u0259 g\u00f6st\u0259rin!<\/span>\n    <\/div>\n    <a href=\"https:\/\/api.whatsapp.com\/send?phone=994559339283&#038;text=Salam,%20m%C9%99n%20Premium%2030%20s%C4%B1naq%20paketini%20%C9%99ld%C9%99%20etm%C9%99k%20ist%C9%99yir%C9%99m.\" target=\"_blank\" class=\"promo-btn btn-whatsapp-direct\">\n        <svg width=\"18\" height=\"18\" viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"currentColor\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" style=\"vertical-align: middle; margin-right: 5px;\">\n            <path d=\"M17.472 14.382c-.297-.149-1.758-.867-2.03-.967-.273-.099-.471-.148-.67.15-.197.297-.767.966-.94 1.164-.173.199-.347.223-.644.075-.297-.15-1.255-.463-2.39-1.475-.883-.788-1.48-1.761-1.653-2.059-.173-.297-.018-.458.13-.606.134-.133.298-.347.446-.52.149-.174.198-.298.298-.497.099-.198.05-.371-.025-.52-.075-.149-.669-1.612-.916-2.207-.242-.579-.487-.5-.669-.51a12.8 12.8 0 0 0-.57-.01c-.198 0-.52.074-.792.372-.272.297-1.04 1.016-1.04 2.479 0 1.462 1.065 2.875 1.213 3.074.149.198 2.096 3.2 5.077 4.487.709.306 1.262.489 1.694.625.712.227 1.36.195 1.871.118.571-.085 1.758-.719 2.006-1.413.248-.694.248-1.289.173-1.413-.074-.124-.272-.198-.57-.347m-5.421 7.403h-.004a9.87 9.87 0 0 1-5.031-1.378l-.361-.214-3.741.982.998-3.648-.235-.374a9.86 9.86 0 0 1-1.51-5.26c.001-5.45 4.436-9.884 9.888-9.884 2.64 0 5.122 1.03 6.988 2.898a9.825 9.825 0 0 1 2.893 6.994c-.003 5.45-4.437 9.885-9.885 9.885m8.413-18.297A11.815 11.815 0 0 0 12.05 0C5.495 0 .16 5.335.157 11.892c0 2.096.547 4.142 1.588 5.945L.057 24l6.305-1.654a11.882 11.882 0 0 0 5.683 1.448h.005c6.554 0 11.89-5.335 11.893-11.893a11.821 11.821 0 0 0-3.48-8.413Z\"\/>\n        <\/svg>\n        \u018fld\u0259 Et\n    <\/a>\n<\/div>\n\n<div class=\"promo-banner\">\n    <div class=\"promo-content\">\n        <span class=\"promo-badge\">YEN\u0130<\/span>\n        <span>Tarix f\u0259nni \u00fczr\u0259 elektron resurslar toplusu istifad\u0259nizd\u0259dir.<\/span>\n    <\/div>\n    <a href=\"https:\/\/xronos.info\/?page_id=80\" class=\"promo-btn\">\u018ftrafl\u0131 tan\u0131\u015f ol<\/a>\n<\/div>\n\n<div id=\"premium-quiz-container\">\n    <div class=\"quiz-top-bar\">\n        <h2>\u00dcmumi s\u0131naq imtahan\u0131<\/h2>\n        <div id=\"quiz-scale\" class=\"quiz-scale\"><\/div>\n    <\/div>\n\n    <div id=\"quiz-content\" class=\"quiz-content\">\n        <h3 id=\"question-text\" class=\"question-text\"><\/h3>\n        <div id=\"options-container\" class=\"options-container\"><\/div>\n        <div id=\"explanation-container\" class=\"explanation-container\" style=\"display: none;\"><\/div>\n    <\/div>\n\n    <div id=\"quiz-results\" class=\"quiz-results\" style=\"display: none;\">\n        <h3>\u0130mtahan N\u0259tic\u0259si<\/h3>\n        <div class=\"score-circle\">\n            <span id=\"score-text\">0\/0<\/span>\n        <\/div>\n        <p>Yuxar\u0131dak\u0131 \u015fkaladan suallar\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 klikl\u0259y\u0259r\u0259k d\u00fczg\u00fcn cavablara v\u0259 izahlara baxa bil\u0259rsiniz.<\/p>\n    <\/div>\n\n    <div class=\"quiz-navigation\">\n        <button id=\"btn-prev\" class=\"nav-btn\" onclick=\"prevQuestion()\">&#8592; Geri<\/button>\n        <button id=\"btn-next\" class=\"nav-btn btn-primary\" onclick=\"nextQuestion()\">\u0130r\u0259li &#8594;<\/button>\n        <button id=\"btn-finish\" class=\"nav-btn btn-finish\" style=\"display:none;\" onclick=\"finishQuiz()\">N\u0259tic\u0259ni G\u00f6st\u0259r<\/button>\n    <\/div>\n    \n    <div class=\"quiz-footer\">\n        M\u00fc\u0259llif: R\u0259sul Mirz\u0259yev\n    <\/div>\n<\/div>\n\n<style>\n    :root {\n        --primary: #2563eb;\n        --primary-hover: #1d4ed8;\n        --answered: #22c55e;\n        --skipped: #ef4444;  \n        --unseen: #e5e7eb;\n        --bg: #ffffff;\n        --text: #1f2937;\n        --border: #e5e7eb;\n        --premium-dark: #111827;\n        --premium-color: #f59e0b;\n    }\n\n    .promo-banner {\n        max-width: 800px;\n        margin: 2rem auto 1rem auto;\n        background: linear-gradient(270deg, #1e3a8a, #4f46e5, #9333ea, #3b82f6);\n        background-size: 300% 300%;\n        animation: gradientBG 8s ease infinite;\n        color: #ffffff;\n        border-radius: 16px;\n        padding: 16px 24px;\n        display: flex;\n        justify-content: space-between;\n        align-items: center;\n        box-shadow: 0 10px 25px rgba(79, 70, 229, 0.25);\n        font-family: 'Segoe UI', system-ui, sans-serif;\n        box-sizing: border-box;\n    }\n\n    .premium-banner {\n        background: linear-gradient(270deg, var(--premium-dark), #1f2937, #374151, var(--premium-dark));\n        border: 1px solid var(--premium-color);\n        box-shadow: 0 10px 25px rgba(245, 158, 11, 0.2);\n    }\n\n    .premium-banner .promo-badge {\n        background: var(--premium-color);\n        color: #ffffff;\n    }\n\n    .premium-banner .btn-whatsapp-direct {\n        background: #25D366;\n        border: none;\n        color: #ffffff;\n        display: inline-flex;\n        align-items: center;\n    }\n\n    .premium-banner .btn-whatsapp-direct:hover {\n        background: #1da851;\n        transform: translateY(-2px);\n    }\n\n    @keyframes gradientBG {\n        0% { background-position: 0% 50%; }\n        50% { background-position: 100% 50%; }\n        100% { background-position: 0% 50%; }\n    }\n\n    .promo-content {\n        display: flex;\n        align-items: center;\n        gap: 15px;\n        font-size: 15px;\n        font-weight: 600;\n        line-height: 1.5;\n    }\n\n    .promo-badge {\n        background: #fef08a;\n        color: #b45309;\n        padding: 4px 10px;\n        border-radius: 8px;\n        font-size: 12px;\n        font-weight: 800;\n        text-transform: uppercase;\n        letter-spacing: 0.5px;\n        animation: pulseBadge 2s infinite;\n        white-space: nowrap;\n    }\n\n    @keyframes pulseBadge {\n        0% { transform: scale(1); }\n        50% { transform: scale(1.08); }\n        100% { transform: scale(1); }\n    }\n\n    .promo-btn {\n        background: rgba(255, 255, 255, 0.15);\n        border: 1px solid rgba(255, 255, 255, 0.3);\n        color: #ffffff;\n        padding: 10px 20px;\n        border-radius: 10px;\n        font-weight: 600;\n        font-size: 14px;\n        text-decoration: none;\n        transition: all 0.3s ease;\n        white-space: nowrap;\n    }\n\n    .promo-btn:hover {\n        background: #ffffff;\n        color: #1e3a8a;\n    }\n\n    @media (max-width: 768px) {\n        .promo-banner {\n            flex-direction: column;\n            text-align: center;\n            gap: 15px;\n        }\n        .promo-content {\n            flex-direction: column;\n            gap: 10px;\n        }\n    }\n\n    #premium-quiz-container {\n        font-family: 'Segoe UI', system-ui, sans-serif;\n        max-width: 800px;\n        margin: 0 auto 2rem auto; \n        background: var(--bg);\n        border-radius: 16px;\n        box-shadow: 0 10px 25px rgba(0,0,0,0.05);\n        border: 1px solid var(--border);\n        overflow: hidden;\n        color: var(--text);\n    }\n\n    .quiz-top-bar {\n        background: #f8fafc;\n        padding: 1.5rem;\n        border-bottom: 1px solid var(--border);\n    }\n\n    .quiz-top-bar h2 {\n        margin: 0 0 1rem 0;\n        font-size: 1.25rem;\n        color: var(--text);\n        text-align: center;\n    }\n\n    .quiz-scale {\n        display: flex;\n        flex-wrap: wrap;\n        gap: 6px;\n        justify-content: center;\n    }\n\n    .scale-btn {\n        width: 32px;\n        height: 32px;\n        border-radius: 6px;\n        border: none;\n        background: var(--unseen);\n        color: #4b5563;\n        font-weight: 600;\n        font-size: 0.85rem;\n        cursor: pointer;\n        transition: all 0.2s;\n    }\n\n    .scale-btn:hover {\n        transform: translateY(-2px);\n    }\n\n    .scale-btn.active {\n        box-shadow: 0 0 0 2px #fff, 0 0 0 4px var(--primary);\n    }\n\n    .scale-btn.viewed { background: var(--skipped); color: white; }\n    .scale-btn.answered { background: var(--answered); color: white; }\n\n    .quiz-content { padding: 2rem; min-height: 300px; }\n     \n    .question-text {\n        font-size: 1.15rem;\n        line-height: 1.6;\n        margin-bottom: 1.5rem;\n        white-space: pre-line;\n    }\n\n    .options-container { display: flex; flex-direction: column; gap: 10px; }\n\n    .option-label {\n        display: flex;\n        align-items: center;\n        padding: 1rem;\n        border: 2px solid var(--border);\n        border-radius: 8px;\n        cursor: pointer;\n        transition: all 0.2s;\n    }\n\n    .option-label:hover { border-color: var(--primary); background: #eff6ff; }\n     \n    .option-label input { margin-right: 15px; transform: scale(1.2); cursor: pointer; }\n     \n    .option-label.selected {\n        border-color: var(--primary);\n        background: #eff6ff;\n    }\n\n    .option-label.correct {\n        border-color: var(--answered);\n        background: #f0fdf4;\n    }\n\n    .option-label.wrong {\n        border-color: var(--skipped);\n        background: #fef2f2;\n    }\n\n    .explanation-container {\n        margin-top: 1.5rem;\n        padding: 1rem;\n        background: #fef3c7;\n        border-left: 4px solid #f59e0b;\n        border-radius: 4px;\n        font-size: 0.95rem;\n        line-height: 1.5;\n    }\n\n    .quiz-navigation {\n        display: flex;\n        justify-content: space-between;\n        padding: 1.5rem 2rem;\n        border-top: 1px solid var(--border);\n        background: #f8fafc;\n    }\n\n    .nav-btn {\n        padding: 0.75rem 1.5rem;\n        border: none;\n        border-radius: 8px;\n        font-weight: 600;\n        cursor: pointer;\n        transition: 0.2s;\n        background: #e2e8f0;\n        color: #475569;\n    }\n\n    .nav-btn:hover { background: #cbd5e1; }\n     \n    .nav-btn.btn-primary { background: var(--primary); color: white; }\n    .nav-btn.btn-primary:hover { background: var(--primary-hover); }\n     \n    .nav-btn.btn-finish { background: var(--answered); color: white; margin-left: auto; }\n    .nav-btn.btn-finish:hover { background: #16a34a; }\n\n    .quiz-results { text-align: center; padding: 3rem 2rem; }\n    .score-circle {\n        width: 120px; height: 120px;\n        border-radius: 50%; background: #eff6ff;\n        border: 4px solid var(--primary);\n        display: flex; align-items: center; justify-content: center;\n        margin: 1rem auto; font-size: 2rem; font-weight: bold; color: var(--primary);\n    }\n\n    .quiz-footer {\n        text-align: right;\n        padding: 1rem 2rem;\n        font-size: 0.85rem;\n        color: #64748b;\n        font-weight: 600;\n        background: #fff;\n        border-top: 1px solid var(--border);\n    }\n<\/style>\n\n<script>\nconst quizData = [\n    {\n        \"q\": \"1. \u0130btidai icma qurulu\u015funun m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 uy\u011funlu\u011fu m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n1. Bacar\u0131ql\u0131 insan\u0131n formala\u015fmas\u0131\\n2. T\u0259bi\u0259t q\u00fcvv\u0259l\u0259rin\u0259 inam\u0131n yaranmas\u0131\\n3. Q\u0259bil\u0259 icmas\u0131n\u0131n yaranmas\u0131\\na. \u00dcst Paleolit\\nb. Orta Paleolit\\nc. Alt Paleolit\",\n        \"options\": [\n            \"A) 1-b, 2-c, 3-a\",\n            \"B) 1-c, 2-b, 3-a\",\n            \"C) 1-a, 2-c, 3-b\",\n            \"D) 1-c, 2-a, 3-b\",\n            \"E) 1-b, 2-a, 3-c\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: \u0130lk insan tipi olan Bacar\u0131ql\u0131 insan Alt Paleolitd\u0259 yaranm\u0131\u015fd\u0131r. T\u0259bi\u0259t q\u00fcvv\u0259l\u0259rin\u0259 v\u0259 axir\u0259t d\u00fcnyas\u0131na inam Neandertal insanla birlikd\u0259 Orta Paleolitd\u0259 yaranm\u0131\u015fd\u0131r. A\u011f\u0131ll\u0131 insan\u0131n meydana g\u0259lm\u0259si il\u0259 ulu icman\u0131 \u0259v\u0259z ed\u0259n q\u0259bil\u0259 icmas\u0131 is\u0259 \u00dcst Paleolit d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 formala\u015fm\u0131\u015fd\u0131r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"2. Q\u0259dim da\u015f d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid hadis\u0259l\u0259rin xronoloji ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n1. S\u0259sli nitqin yaranmas\u0131\\n2. \u0130lk insan kollektivinin formala\u015fmas\u0131\\n3. S\u00fcni odun \u0259ld\u0259 edilm\u0259si\",\n        \"options\": [\n            \"A) 2, 3, 1\",\n            \"B) 1, 2, 3\",\n            \"C) 3, 1, 2\",\n            \"D) 2, 1, 3\",\n            \"E) 3, 2, 1\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: \u0130lk insan kollektivi olan ulu icma Alt Paleolitd\u0259 formala\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. \u0130nsanlar\u0131n \u00e7axmaqda\u015f\u0131n\u0131 bir-birin\u0259 vuraraq s\u00fcni od \u0259ld\u0259 etm\u0259si Orta Paleolit\u0259 aiddir. S\u0259sli nitqin meydana g\u0259lm\u0259si is\u0259 \u00dcst Paleolit d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 a\u011f\u0131ll\u0131 insan\u0131n yaranmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"3. Az\u0131xantrop \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259ciyy\u0259vi olmayan x\u00fcsusiyy\u0259ti se\u00e7in:\",\n        \"options\": [\n            \"A) \u0130btidai dini t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259r\u0259 malik olmas\u0131\",\n            \"B) Adi \u00e7ay da\u015flar\u0131ndan \u0259m\u0259k al\u0259tl\u0259ri haz\u0131rlamas\u0131\",\n            \"C) \u00c7axmaqda\u015f\u0131n\u0131 s\u00fcrtm\u0259kl\u0259 s\u00fcni od \u0259ld\u0259 etm\u0259si\",\n            \"D) \u018fsas\u0259n ov\u00e7uluqla m\u0259\u015f\u011ful olmas\u0131\",\n            \"E) T\u0259bii oddan istifad\u0259 etm\u0259si\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Az\u0131xantrop Alt Paleolit d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r v\u0259 ibtidai dini t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259r\u0259, t\u0259bii oddan istifad\u0259 bacar\u0131\u011f\u0131na malik idi. Lakin s\u00fcni od Orta Paleolit d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 neandertal insan t\u0259r\u0259find\u0259n k\u0259\u015ff edilmi\u015fdir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"4. Mezolit d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid deyil:\",\n        \"options\": [\n            \"A) Ox v\u0259 kaman\u0131n k\u0259\u015ff edilm\u0259si\",\n            \"B) \u0130stehlak t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131ndan istehsal t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131na ke\u00e7idin \u0259sas\u0131n\u0131n qoyulmas\u0131\",\n            \"C) \u0130lk \u0259kin\u00e7ilik v\u0259rdi\u015fl\u0259rinin yaranmas\u0131\",\n            \"D) \u0130nsanlar\u0131n da\u015f al\u0259tl\u0259ri de\u015fm\u0259yi v\u0259 cilalama\u011f\u0131 \u00f6yr\u0259nm\u0259si\",\n            \"E) Mikrolit \u0259m\u0259k al\u0259tl\u0259rinin meydana g\u0259lm\u0259si\"\n        ],\n        \"correct\": 3,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Mezolit d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ox v\u0259 kaman k\u0259\u015ff edilmi\u015f, ibtidai \u0259kin\u00e7ilik v\u0259 maldarl\u0131\u011f\u0131n (istehsal t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131na ke\u00e7idin) \u0259sas\u0131 qoyulmu\u015f, mikrolit al\u0259tl\u0259r yaranm\u0131\u015fd\u0131r. Da\u015f al\u0259tl\u0259rin de\u015film\u0259si v\u0259 cilalanmas\u0131 is\u0259 Neolit inqilab\u0131na aiddir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"5. Neolit inqilab\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131na daxil olan d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rd\u0259n hans\u0131 s\u0259hv verilmi\u015fdir?\",\n        \"options\": [\n            \"A) \u0130nsanlar da\u015f al\u0259tl\u0259ri de\u015fm\u0259yi v\u0259 cilalama\u011f\u0131 \u00f6yr\u0259ndil\u0259r\",\n            \"B) Toxuculuq inki\u015faf etdi\",\n            \"C) Saxs\u0131 qablar istehsal\u0131 (dulus\u00e7uluq) yarand\u0131\",\n            \"D) \u0130stehsal t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 meydana g\u0259ldi\",\n            \"E) Misd\u0259n ilk \u0259m\u0259k al\u0259tl\u0259ri haz\u0131rland\u0131\"\n        ],\n        \"correct\": 4,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Neolit inqilab\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 toxuculuq, dulus\u00e7uluq, da\u015flar\u0131n cilalanmas\u0131 kimi m\u00fch\u00fcm yenilikl\u0259r olmu\u015f v\u0259 istehsal t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 tam formala\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. Lakin misd\u0259n ilk d\u0259f\u0259 istifad\u0259 edilm\u0259si Eneolit (Mis-da\u015f) d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aiddir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"6. Eneolit d\u00f6vr\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259ciyy\u0259vidir:\",\n        \"options\": [\n            \"A) Dair\u0259vi ya\u015fay\u0131\u015f evl\u0259rinin \u0259sas\u0259n \u00e7iy k\u0259rpic v\u0259 m\u00f6hr\u0259d\u0259n tikilm\u0259si\",\n            \"B) Ana xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ata xaqanl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 \u0259v\u0259z olunmas\u0131\",\n            \"C) Toxa \u0259kin\u00e7iliyinin x\u0131\u015f \u0259kin\u00e7iliyi il\u0259 \u0259v\u0259z edilm\u0259si\",\n            \"D) K\u00fcr-Araz m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin formala\u015fmas\u0131\",\n            \"E) Birinci b\u00f6y\u00fck ictimai \u0259m\u0259k b\u00f6lg\u00fcs\u00fcn\u00fcn ba\u015f verm\u0259si\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Eneolit d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Az\u0259rbaycanda \u0259sas\u0259n \u00e7iy k\u0259rpic v\u0259 m\u00f6hr\u0259d\u0259n dair\u0259vi evl\u0259r tikilirdi. Dig\u0259r variantlarda verilmi\u015f ata xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yaranmas\u0131, x\u0131\u015f \u0259kin\u00e7iliyi, K\u00fcr-Araz m\u0259d\u0259niyy\u0259ti v\u0259 I ictimai \u0259m\u0259k b\u00f6lg\u00fcs\u00fc Erk\u0259n Tunc d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aiddir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"7. Erk\u0259n Tunc d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid ibad\u0259t evl\u0259ri a\u015fkar edilmi\u015f ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259nl\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\",\n        \"options\": [\n            \"A) Babad\u0259rvi\u015f, Maxta, I K\u00fclt\u0259p\u0259\",\n            \"B) Qobustan, Damc\u0131l\u0131, Qaraca\",\n            \"C) \u00dcz\u0259rlikt\u0259p\u0259, O\u011flanqala, G\u00f6yt\u0259p\u0259\",\n            \"D) Az\u0131x, Ta\u011flar, Zar\",\n            \"E) \u018flik\u00f6m\u0259kt\u0259p\u0259, Kamilt\u0259p\u0259, Da\u015fsalahl\u0131\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Erk\u0259n Tunc d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n etibar\u0259n insanlar dini ayinl\u0259ri ibad\u0259tgahlarda icra edirdil\u0259r. Bu c\u00fcr ibad\u0259t evl\u0259ri Babad\u0259rvi\u015f (Qazax), I K\u00fclt\u0259p\u0259, Maxta (Nax\u00e7\u0131van) v\u0259 S\u0259rk\u0259rt\u0259p\u0259 (Xa\u00e7maz) ya\u015fay\u0131\u015f yerl\u0259rind\u0259 tap\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"8. Orta Tunc d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ba\u015f vermi\u015f \u0259n m\u00fch\u00fcm iqtisadi hadis\u0259 n\u0259 idi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) \u018fkin\u00e7ilik v\u0259 maldarl\u0131\u011f\u0131n bir-birind\u0259n ayr\u0131lmas\u0131\",\n            \"B) S\u0259n\u0259tkarl\u0131\u011f\u0131n \u0259kin\u00e7ilik v\u0259 maldarl\u0131qdan ayr\u0131laraq m\u00fcst\u0259qil pe\u015f\u0259y\u0259 \u00e7evrilm\u0259si\",\n            \"C) S\u0259n\u0259tkarlar\u0131n i\u00e7\u0259risind\u0259n tacirl\u0259r qrupunun ayr\u0131lmas\u0131\",\n            \"D) Metal emal\u0131n\u0131n k\u0259\u015ff edilm\u0259si\",\n            \"E) X\u0131\u015f \u0259kin\u00e7iliyinin toxa \u0259kin\u00e7iliyini \u0259v\u0259z etm\u0259si\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Orta Tunc d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ikinci b\u00f6y\u00fck ictimai \u0259m\u0259k b\u00f6lg\u00fcs\u00fc ba\u015f vermi\u015f v\u0259 s\u0259n\u0259tkarl\u0131q m\u00fcst\u0259qil sah\u0259y\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir. Birinci \u0259m\u0259k b\u00f6lg\u00fcs\u00fc (\u0259kin\u00e7ilik-maldarl\u0131q) Erk\u0259n Tunc, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u0259m\u0259k b\u00f6lg\u00fcs\u00fc (tacirl\u0259r) is\u0259 Son Tunc d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 olmu\u015fdur.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"9. Son Tunc - Erk\u0259n D\u0259mir d\u00f6vr\u00fc (e.\u0259. XIV-VII \u0259srl\u0259r) \u00fc\u00e7\u00fcn xarakterik deyil:\",\n        \"options\": [\n            \"A) \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc ictimai \u0259m\u0259k b\u00f6lg\u00fcs\u00fcn\u00fcn ba\u015f verm\u0259si\",\n            \"B) Ayaqla h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 g\u0259tiril\u0259n dulus \u00e7arx\u0131n\u0131n ixtiras\u0131\",\n            \"C) \u0130kinci K\u00fclt\u0259p\u0259, G\u00f6yt\u0259p\u0259 v\u0259 \u00dcz\u0259rlikt\u0259p\u0259d\u0259 ilkin \u015f\u0259h\u0259r m\u0259rk\u0259zl\u0259rinin yaranmas\u0131\",\n            \"D) D\u0259mird\u0259n geni\u015f istifad\u0259 olunma\u011fa ba\u015flanmas\u0131\",\n            \"E) Az\u0259rbaycan tayfalar\u0131n\u0131n Assur d\u00f6vl\u0259ti il\u0259 ticar\u0259t \u0259laq\u0259l\u0259ri saxlamas\u0131\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: \u0130lkin \u015f\u0259h\u0259r m\u0259rk\u0259zl\u0259rinin yaranmas\u0131 v\u0259 qeyd edil\u0259n abid\u0259l\u0259r (II K\u00fclt\u0259p\u0259, G\u00f6yt\u0259p\u0259, \u00dcz\u0259rlikt\u0259p\u0259, O\u011flanqala) Orta Tunc d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aiddir. Dig\u0259r variantlar Son Tunc - Erk\u0259n D\u0259mir d\u00f6vr\u00fcn\u0259 uy\u011fundur.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"10. \u0130btidai icma qurulu\u015funda t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259\u015fm\u0259ni \u0259ks etdir\u0259n \u0259sas arxeoloji tap\u0131nt\u0131lar hans\u0131lard\u0131r?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Mikrolit da\u015f al\u0259tl\u0259r\",\n            \"B) Qobustan qaya\u00fcst\u00fc r\u0259sml\u0259ri\",\n            \"C) Z\u0259ngin \u0259\u015fyalarla dolu b\u00f6y\u00fck kurqanlar\",\n            \"D) Alt \u00e7\u0259n\u0259 s\u00fcm\u00fckl\u0259ri\",\n            \"E) \u00c7iy k\u0259rpicd\u0259n tikilmi\u015f dair\u0259vi evl\u0259r\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Son Tunc v\u0259 Erk\u0259n D\u0259mir d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ibtidai icma qurulu\u015funun da\u011f\u0131lmas\u0131 v\u0259 \u0259mlak b\u0259rab\u0259rsizliyinin yaranmas\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fc kurqanlarda g\u00f6st\u0259rir. Qaraba\u011fda (Xank\u0259ndi, Borsunlu, Xocal\u0131) v\u0259 O\u011fuzda K\u0259rimli kurqanlar\u0131ndak\u0131 z\u0259ngin \u0259\u015fyalar m\u00fclki t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259\u015fm\u0259ni s\u00fcbut edir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"11. M\u0259nims\u0259m\u0259 t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131ndan istehsal t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131na ke\u00e7idin m\u00fch\u00fcm n\u0259tic\u0259l\u0259rind\u0259n hesab olunur:\",\n        \"options\": [\n            \"A) Ox v\u0259 kaman\u0131n k\u0259\u015ff edilm\u0259si\",\n            \"B) \u0130nsanlar\u0131n t\u0259bi\u0259tin haz\u0131r m\u0259hsullar\u0131ndan as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n azalmas\u0131\",\n            \"C) \u0130btidai inc\u0259s\u0259n\u0259tin yaranmas\u0131\",\n            \"D) \u0130lk d\u0259f\u0259 odun k\u0259\u015ff edilm\u0259si\",\n            \"E) S\u0259sli nitqin yaranmas\u0131\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Mezolit d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u0259sas\u0131 qoyulan istehsal t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 insanlar art\u0131q maddi nem\u0259tl\u0259ri \u00f6zl\u0259ri istehsal etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. Bu is\u0259 t\u0259bi\u0259td\u0259n as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131n azalmas\u0131na s\u0259b\u0259b oldu.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"12. Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 Paleolit d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid abid\u0259l\u0259r v\u0259 yerl\u0259\u015fdiyi rayonlar\u0131n do\u011fru verildiyi b\u0259ndi g\u00f6st\u0259rin:\",\n        \"options\": [\n            \"A) Zar - Qazax, Buzeyir - Nax\u00e7\u0131van\",\n            \"B) Da\u015fsalahl\u0131 - K\u0259lb\u0259c\u0259r, Qazma - Qaraba\u011f\",\n            \"C) Ta\u011flar - Qaraba\u011f, Damc\u0131l\u0131 - Qazax\",\n            \"D) Qaraca - Lerik, Az\u0131x - Nax\u00e7\u0131van\",\n            \"E) Buzeyir - Ming\u0259\u00e7evir, Zar - Qazax\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Paleolit d\u00f6vr\u00fc abid\u0259l\u0259rin\u0259 Qaraba\u011fda Az\u0131x v\u0259 Ta\u011flar, K\u0259lb\u0259c\u0259rd\u0259 Zar, Qazaxda Da\u015fsalahl\u0131 v\u0259 Damc\u0131l\u0131, Nax\u00e7\u0131vanda Qazma, Lerikd\u0259 Buzeyir aiddir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"13. Eneolit d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 c\u0259s\u0259dl\u0259rin \u00fcz\u0259rin\u0259 qan v\u0259 h\u0259yat r\u0259mzi say\u0131lan q\u0131rm\u0131z\u0131 oxra s\u0259pilm\u0259si n\u0259yi ifad\u0259 edirdi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) \u00d6l\u00fcl\u0259rin yenid\u0259n diril\u0259c\u0259yin\u0259 inam\u0131 v\u0259 ibtidai dini m\u0259rasiml\u0259ri\",\n            \"B) Ata xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n m\u00fcq\u0259dd\u0259sliyini\",\n            \"C) Y\u0131\u011f\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u0259sas m\u0259\u015f\u011fuliyy\u0259t oldu\u011funu\",\n            \"D) \u00d6l\u00fcyand\u0131rma ad\u0259tinin ba\u015fland\u0131\u011f\u0131n\u0131\",\n            \"E) \u0130nsanlar\u0131n axir\u0259t\u0259 inanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Eneolit d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u00f6l\u00fcl\u0259r ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259nl\u0259rind\u0259 basd\u0131r\u0131l\u0131r v\u0259 \u00fcst\u00fcn\u0259 qan (h\u0259yat ver\u0259n) r\u0259mzi say\u0131lan q\u0131rm\u0131z\u0131 boya - oxra s\u0259pilirdi. \u0130nsanlar bununla ba\u011fl\u0131 dini ayinl\u0259r ke\u00e7irirdil\u0259r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"14. Hans\u0131 d\u00f6vrd\u0259 insanlar \u00e7ay\u0131n bir sahilind\u0259n dig\u0259rin\u0259 ke\u00e7m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn sallar d\u00fcz\u0259ltm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131lar?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Alt Paleolit\",\n            \"B) Orta Paleolit\",\n            \"C) \u00dcst Paleolit\",\n            \"D) Mezolit\",\n            \"E) Neolit\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: \u00dcst Paleolit d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 insanlar \u00e7ay\u0131n bir sahilind\u0259n dig\u0259r sahilin\u0259 ke\u00e7m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn sallar d\u00fcz\u0259ldirdil\u0259r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"15. K\u00fcr-Araz m\u0259d\u0259niyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid deyil:\",\n        \"options\": [\n            \"A) \u018fhalinin da\u011fl\u0131q v\u0259 da\u011f\u0259t\u0259yi \u0259razil\u0259rd\u0259 m\u0259skunla\u015fmas\u0131\",\n            \"B) \u00d6l\u00fcyand\u0131rma v\u0259 kollektiv d\u0259fnetm\u0259 ad\u0259tl\u0259rinin yaranmas\u0131\",\n            \"C) Toxa \u0259kin\u00e7iliyinin x\u0131\u015f \u0259kin\u00e7iliyi il\u0259 \u0259v\u0259z edilm\u0259si\",\n            \"D) Siklopik tikilil\u0259rin in\u015fa edilm\u0259si\",\n            \"E) Qohum q\u0259bil\u0259l\u0259ri birl\u0259\u015fdir\u0259n tayfalar\u0131n yaranmas\u0131\"\n        ],\n        \"correct\": 3,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: K\u00fcr-Araz m\u0259d\u0259niyy\u0259ti Erk\u0259n Tunc d\u00f6vr\u00fcn\u00fc \u0259hat\u0259 edir. Bu d\u00f6vrd\u0259 \u0259hali da\u011fl\u0131q yerl\u0259rd\u0259 m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015f, x\u0131\u015f k\u0259\u015ff edilmi\u015f, tayfalar v\u0259 yeni d\u0259fn ad\u0259tl\u0259ri yaranm\u0131\u015fd\u0131. Siklopik tikilil\u0259r is\u0259 Son Tunc d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aiddir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"16. Boyal\u0131 qablar m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin formala\u015fd\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vr\u0259 aiddir:\",\n        \"options\": [\n            \"A) Ox v\u0259 kaman\u0131n k\u0259\u015ffi\",\n            \"B) Ba\u011f\u00e7\u0131l\u0131q, bostan\u00e7\u0131l\u0131q v\u0259 \u00fcz\u00fcm\u00e7\u00fcl\u00fcy\u00fcn inki\u015faf\u0131\",\n            \"C) \u0130lk metal\u0131n \u0259ld\u0259 edilm\u0259si\",\n            \"D) Dulus \u00e7arx\u0131n\u0131n ixtiras\u0131\",\n            \"E) Tacirl\u0259r qrupunun ayr\u0131lmas\u0131\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Boyal\u0131 qablar m\u0259d\u0259niyy\u0259ti Orta Tunc d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 formala\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. Bu d\u00f6vrd\u0259 ba\u011f\u00e7\u0131l\u0131q, bostan\u00e7\u0131l\u0131q, \u00fcz\u00fcm\u00e7\u00fcl\u00fck v\u0259 \u015f\u0259rab\u00e7\u0131l\u0131q kimi yeni t\u0259s\u0259rr\u00fcfat sah\u0259l\u0259ri inki\u015faf etmi\u015fdi. Tacirl\u0259rin ayr\u0131lmas\u0131 v\u0259 dulus \u00e7arx\u0131n\u0131n (ayaqla h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 g\u0259tiril\u0259n) geni\u015f yay\u0131lmas\u0131 is\u0259 Son Tunc d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aiddir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"17. Az\u0259rbaycan tayfalar\u0131n\u0131n Q\u0259dim \u015e\u0259rq \u00f6lk\u0259l\u0259ri v\u0259 Assuriya il\u0259 ticar\u0259t \u0259laq\u0259l\u0259rini t\u0259sdiq ed\u0259n m\u00fch\u00fcm m\u0259nb\u0259 tap\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r:\",\n        \"options\": [\n            \"A) Qobustan qayalar\u0131ndan\",\n            \"B) Az\u0131x ma\u011faras\u0131ndan\",\n            \"C) Xocal\u0131 kurqan\u0131ndan\",\n            \"D) Babad\u0259rvi\u015f ya\u015fay\u0131\u015f yerind\u0259n\",\n            \"E) O\u011flanqala \u015f\u0259h\u0259r m\u0259rk\u0259zind\u0259n\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Son Tunc d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Qaraba\u011fda - Xocal\u0131dan tap\u0131lm\u0131\u015f muncu\u011fun \u00fcz\u0259rind\u0259 mixi yaz\u0131 il\u0259 Assur pad\u015fah\u0131n\u0131n ad\u0131 yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bu tap\u0131nt\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n Assur d\u00f6vl\u0259ti il\u0259 ticar\u0259t \u0259laq\u0259l\u0259rini t\u0259sdiq edir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"18. Qobustan qayalar\u0131ndak\u0131 g\u0259mi t\u0259svirl\u0259ri hans\u0131 xarici alimin diqq\u0259tini c\u0259lb etmi\u015f v\u0259 o, Az\u0259rbaycan\u0131 g\u0259mi\u00e7iliyin \u0259n q\u0259dim diyar\u0131 adland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Robert Dayson\",\n            \"B) Tur Heyerdal\",\n            \"C) M\u0259mm\u0259d\u0259li H\u00fcseynov\",\n            \"D) \u0130shaq C\u0259f\u0259rzad\u0259\",\n            \"E) \u0130deal N\u0259rimanov\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Norve\u00e7 alimi Tur Heyerdal Qobustandak\u0131 Mezolit d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid g\u0259mi t\u0259svirl\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n g\u0259mi\u00e7iliyin meydana g\u0259ldiyi \u0259n q\u0259dim diyardan biri oldu\u011fu q\u0259na\u0259tin\u0259 g\u0259lmi\u015fdir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"19. Q\u0259bil\u0259 icmas\u0131na aid olanlar\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n edin:\\n1. Ana x\u0259tti il\u0259 qan qohumlu\u011funun olmas\u0131\\n2. Daimi v\u0259 m\u00f6hk\u0259m kollektiv olmamas\u0131\\n3. Tunc d\u00f6vr\u00fcn\u0259d\u0259k davam etm\u0259si\\n4. Yaln\u0131z m\u0259nims\u0259m\u0259 t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n m\u00f6vcud olmas\u0131\",\n        \"options\": [\n            \"A) 1, 2\",\n            \"B) 2, 4\",\n            \"C) 1, 3\",\n            \"D) 3, 4\",\n            \"E) 1, 4\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Q\u0259bil\u0259 icmas\u0131 ana x\u0259tti il\u0259 yaranan qan qohumlu\u011funa \u0259saslan\u0131rd\u0131 v\u0259 Tunc d\u00f6vr\u00fcn\u0259 (ataxaqanl\u0131\u011f\u0131na) q\u0259d\u0259r davam etmi\u015fdir. Ulu icma is\u0259 daimi v\u0259 m\u00f6hk\u0259m deyildi. Q\u0259bil\u0259 icmas\u0131n\u0131n m\u00f6vcud oldu\u011fu Mezolit v\u0259 Neolit d\u00f6vrl\u0259rind\u0259 istehsal t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 da var idi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"20. Mezolit v\u0259 Neolit d\u00f6vrl\u0259rinin f\u0259rqli c\u0259h\u0259tl\u0259ri bar\u0259d\u0259 deyil\u0259nl\u0259rd\u0259n hans\u0131 do\u011frudur?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Mezolitd\u0259 saxs\u0131 qablar var idi, Neolitd\u0259 yox\",\n            \"B) Mezolitd\u0259 istehlak t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 formala\u015fd\u0131, Neolitd\u0259 istehsal\",\n            \"C) Mezolitd\u0259 heyvanlar \u0259hill\u0259\u015fdirilm\u0259y\u0259 ba\u015fland\u0131, Neolitd\u0259 oturaq h\u0259yata ke\u00e7ildi\",\n            \"D) Mezolitd\u0259 x\u0131\u015f \u0259kin\u00e7iliyi yaran\u0131b, Neolitd\u0259 toxa \u0259kin\u00e7iliyi\",\n            \"E) Mezolitd\u0259 ibtidai inc\u0259s\u0259n\u0259t yox idi, Neolitd\u0259 yarand\u0131\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Mezolit d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ilk heyvan (it) \u0259hill\u0259\u015fdirilmi\u015f v\u0259 istehsal t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131 qoyulmu\u015fdur. Neolit d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 is\u0259 t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n inki\u015faf\u0131 il\u0259 \u0259hali oturaq h\u0259yata ke\u00e7mi\u015f, dulus\u00e7uluq yaranm\u0131\u015f v\u0259 istehsal t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 tam formala\u015fm\u0131\u015fd\u0131r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"21. Ulu icma v\u0259 q\u0259bil\u0259 icmas\u0131n\u0131n ox\u015far c\u0259h\u0259ti:\",\n        \"options\": [\n            \"A) H\u0259r ikisinin Paleolit d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 yaranmas\u0131\",\n            \"B) H\u0259r ikisind\u0259 qan qohumlu\u011funun \u0259sas olmas\u0131\",\n            \"C) Ata x\u0259tti il\u0259 idar\u0259 olunmas\u0131\",\n            \"D) S\u0259sli nitqin h\u0259r ikisi d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 m\u00f6vcud olmas\u0131\",\n            \"E) H\u0259r ikisind\u0259 yaln\u0131z istehsal t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n olmas\u0131\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Ulu icma Alt Paleolitd\u0259, q\u0259bil\u0259 icmas\u0131 is\u0259 \u00dcst Paleolitd\u0259 (a\u011f\u0131ll\u0131 insan\u0131n yaranmas\u0131 il\u0259) formala\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259r ikisi q\u0259dim da\u015f (Paleolit) d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aiddir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"22. Nax\u00e7\u0131vanda, G\u0259nc\u0259-Qazax b\u00f6lg\u0259sind\u0259, T\u0259briz \u0259traf\u0131nda v\u0259 Tovuzdak\u0131 G\u00f6yt\u0259p\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259nl\u0259rind\u0259n tap\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r:\",\n        \"options\": [\n            \"A) Tunc oraqlar\",\n            \"B) D\u0259mir q\u0131l\u0131nclar\",\n            \"C) Siklopik tikilil\u0259r\",\n            \"D) \u0130ribuynuzlu heyvan\u0131n \u00e7\u0259n\u0259 s\u00fcm\u00fcy\u00fcnd\u0259n d\u00fcz\u0259ldilmi\u015f oraq\",\n            \"E) H\u0259s\u0259nli cam\u0131\"\n        ],\n        \"correct\": 3,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Neolit d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Tovuz rayonunun G\u00f6yt\u0259p\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f yerind\u0259n iribuynuzlu heyvan\u0131n \u00e7\u0259n\u0259 s\u00fcm\u00fcy\u00fcnd\u0259n d\u00fcz\u0259ldilmi\u015f oraq tap\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"23. Alt Paleolit d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn sonunda \u0259m\u0259k al\u0259tl\u0259ri daha \u00e7ox n\u0259d\u0259n haz\u0131rlan\u0131rd\u0131?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Yaln\u0131z \u00e7ay da\u015f\u0131ndan\",\n            \"B) Mis v\u0259 tunc q\u0259lp\u0259l\u0259rd\u0259n\",\n            \"C) \u00c7axmaqda\u015f\u0131 v\u0259 d\u0259v\u0259g\u00f6z\u00fcnd\u0259n\",\n            \"D) S\u00fcm\u00fck v\u0259 a\u011facdan\",\n            \"E) Yaln\u0131z heyvan buynuzlar\u0131ndan\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Alt Paleolitin sonunda asan par\u00e7alanan \u00e7axmaqda\u015f\u0131 v\u0259 d\u0259v\u0259g\u00f6z\u00fcnd\u0259n (vulkanik \u015f\u00fc\u015f\u0259) k\u0259sici-iti uclu al\u0259tl\u0259r d\u00fcz\u0259ldilm\u0259y\u0259 ba\u015fland\u0131.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"24. Anaxaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yaranmas\u0131 v\u0259 s\u00fcqutu hans\u0131 d\u00f6vrl\u0259r\u0259 t\u0259sad\u00fcf edir?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Alt Paleolit - Orta Paleolit\",\n            \"B) \u00dcst Paleolit - Erk\u0259n Tunc\",\n            \"C) Mezolit - Son Tunc\",\n            \"D) Orta Paleolit - Neolit\",\n            \"E) Neolit - D\u0259mir d\u00f6vr\u00fc\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Qad\u0131nlar\u0131n apar\u0131c\u0131 rol oynad\u0131\u011f\u0131 q\u0259bil\u0259 icmas\u0131 (Anaxaqanl\u0131\u011f\u0131) \u00dcst Paleolitd\u0259 \\\"A\u011f\u0131ll\u0131 insan\\\"la yaranm\u0131\u015fd\u0131r. Erk\u0259n Tunc d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 x\u0131\u015f \u0259kin\u00e7iliyi v\u0259 a\u011f\u0131r fiziki \u0259m\u0259k n\u0259tic\u0259sind\u0259 ki\u015fil\u0259rin rolu artm\u0131\u015f v\u0259 Anaxaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 Ataxaqanl\u0131\u011f\u0131 \u0259v\u0259z etmi\u015fdir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"25. \u0130nsanlar\u0131n t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcnd\u0259ki d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, \u0259m\u0259k f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 ir\u0259lil\u0259yi\u015fi v\u0259 \\\"A\u011f\u0131ll\u0131 insan\\\"\u0131n f\u0259aliyy\u0259tini g\u00f6st\u0259r\u0259n amil:\",\n        \"options\": [\n            \"A) \u00c7axmaqda\u015f\u0131ndan istifad\u0259 etm\u0259si\",\n            \"B) M\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259si\",\n            \"C) Yaln\u0131z t\u0259bi\u0259t q\u00fcvv\u0259l\u0259rin\u0259 inanmas\u0131\",\n            \"D) \u0130lk d\u0259f\u0259 t\u0259bii oddan qorunmaq \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 etm\u0259si\",\n            \"E) S\u00fcr\u00fcl\u0259r hal\u0131nda, qohumluq \u0259laq\u0259si olmadan ya\u015famas\u0131\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: \u00dcst Paleolit d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 yaranm\u0131\u015f \\\"A\u011f\u0131ll\u0131 insan\\\"\u0131n (Homo sapiens) \u0259sas x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n biri m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259si v\u0259 q\u0259bil\u0259 hal\u0131nda ya\u015famas\u0131 idi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"26. \u0130btidai maldarl\u0131q nec\u0259 yaranm\u0131\u015fd\u0131r?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Heyvanlar\u0131n s\u00fcm\u00fckl\u0259rind\u0259n al\u0259t d\u00fcz\u0259ltm\u0259kl\u0259\",\n            \"B) \u0130nsanlar\u0131n da\u011fl\u0131q b\u00f6lg\u0259l\u0259r\u0259 k\u00f6\u00e7m\u0259si il\u0259\",\n            \"C) Mezolit d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 heyvanlar\u0131n \u0259hill\u0259\u015fdirilm\u0259si il\u0259\",\n            \"D) \u0130lk at\u0131n minik vasit\u0259si kimi istifad\u0259si il\u0259\",\n            \"E) Dulus \u00e7arx\u0131n\u0131n k\u0259\u015ffi il\u0259\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Mezolit d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 heyvanlar\u0131n \u0259hill\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 ba\u015flan\u0131ld\u0131 v\u0259 ilk \u0259hill\u0259\u015f\u0259n heyvan it oldu. Bununla da ibtidai maldarl\u0131\u011f\u0131n \u0259sas\u0131 qoyuldu.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"27. D\u00fczg\u00fcn ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131 se\u00e7in:\\n1. Tayfalar\u0131n yaranmas\u0131\\n2. \u0130lkin \u015f\u0259h\u0259r m\u0259rk\u0259zl\u0259rinin formala\u015fmas\u0131\\n3. Q\u0259bil\u0259 icmas\u0131n\u0131n yaranmas\u0131\\n4. Boyal\u0131 qablar m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin yay\u0131lmas\u0131\",\n        \"options\": [\n            \"A) 3, 1, 2, 4\",\n            \"B) 1, 3, 4, 2\",\n            \"C) 3, 1, 4, 2\",\n            \"D) 2, 1, 3, 4\",\n            \"E) 1, 2, 4, 3\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Q\u0259bil\u0259 icmas\u0131 \u00dcst Paleolitd\u0259 yarand\u0131 (3). Tayfalar Erk\u0259n Tunc d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 yarand\u0131 (1). \u0130lkin \u015f\u0259h\u0259r m\u0259rk\u0259zl\u0259ri Orta Tunc d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 formala\u015fd\u0131 (2). Boyal\u0131 qablar m\u0259d\u0259niyy\u0259ti d\u0259 Orta Tunc d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 yay\u0131ld\u0131 (4). Lakin 2 v\u0259 4 birlikd\u0259 Orta Tunca aiddir, ard\u0131c\u0131ll\u0131qda tayfalardan (Erk\u0259n Tunc) sonrad\u0131r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"28. Eneolit d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 mis emal\u0131n\u0131n k\u0259\u015ffin\u0259 baxmayaraq, da\u015f al\u0259tl\u0259rin t\u0259s\u0259rr\u00fcfatda \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil etm\u0259sinin \u0259sas s\u0259b\u0259bi n\u0259 idi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Da\u015f al\u0259tl\u0259rin d\u00fcz\u0259ldilm\u0259sinin daha asan olmas\u0131\",\n            \"B) Mis al\u0259tl\u0259rin tez xarab olmas\u0131 v\u0259 yum\u015faq olmas\u0131\",\n            \"C) \u0130nsanlar\u0131n misd\u0259n iyn\u0259 v\u0259 bal\u0131q qarma\u011f\u0131 d\u00fcz\u0259ld\u0259 bilm\u0259m\u0259si\",\n            \"D) Da\u015flar\u0131n \u0259ridil\u0259r\u0259k daha keyfiyy\u0259tli al\u0259t\u0259 \u00e7evrilm\u0259si\",\n            \"E) Misin yaln\u0131z zad\u0259ganlar t\u0259r\u0259find\u0259n istifad\u0259 olunmas\u0131\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Eneolit d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 misd\u0259n \u0259\u015fyalar haz\u0131rlansa da, bu al\u0259tl\u0259r tez xarab oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259s\u0259rr\u00fcfatda yen\u0259 d\u0259 da\u015f \u0259m\u0259k al\u0259tl\u0259ri \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil edirdi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"29. Q\u0259dim Da\u015f (Paleolit) d\u00f6vr\u00fc insan\u0131n\u0131n m\u0259\u015f\u011fuliyy\u0259tin\u0259 daxil olmayan f\u0259aliyy\u0259t hans\u0131d\u0131r?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Meyv\u0259, gil\u0259meyv\u0259 toplamaq (Y\u0131\u011f\u0131c\u0131l\u0131q)\",\n            \"B) T\u0259bii v\u0259 s\u00fcni oddan qida haz\u0131rlamaqda istifad\u0259\",\n            \"C) Harpun vasit\u0259sil\u0259 bal\u0131q ovlamaq\",\n            \"D) Maral, ay\u0131 v\u0259 dig\u0259r v\u0259h\u015fi heyvanlar\u0131 ovlamaq\",\n            \"E) \u00c7ay da\u015flar\u0131ndan kobud \u0259m\u0259k al\u0259tl\u0259ri haz\u0131rlamaq\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Paleolit d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 insanlar y\u0131\u011f\u0131c\u0131l\u0131q, ov\u00e7uluq v\u0259 od vasit\u0259sil\u0259 yem\u0259k haz\u0131rlamaqla m\u0259\u015f\u011ful idil\u0259r. Bal\u0131q ovlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn s\u00fcm\u00fckd\u0259n harpunlar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 is\u0259 Mezolit d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aiddir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"30. K\u00f6\u00e7m\u0259 yaylaq maldarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yaranmas\u0131 n\u0259y\u0259 s\u0259b\u0259b oldu?\",\n        \"options\": [\n            \"A) \u0130stehlak t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131na ke\u00e7idin ba\u015flanmas\u0131na\",\n            \"B) \u018fkin\u00e7i v\u0259 maldar tayfalar aras\u0131nda m\u00fcbadil\u0259nin meydana g\u0259lm\u0259sin\u0259\",\n            \"C) Toxuculuq v\u0259 dulus\u00e7uluq sah\u0259l\u0259rinin s\u0131radan \u00e7\u0131xmas\u0131na\",\n            \"D) \u015e\u0259h\u0259r m\u0259rk\u0259zl\u0259rinin s\u00fcqutuna\",\n            \"E) Anaxaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259sin\u0259\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Erk\u0259n Tunc d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u0259kin\u00e7iliyin maldarl\u0131qdan ayr\u0131lmas\u0131 v\u0259 k\u00f6\u00e7m\u0259 yaylaq maldarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yaranmas\u0131 \u0259kin\u00e7i v\u0259 maldar tayfalar aras\u0131nda m\u00fcbadil\u0259nin meydana g\u0259lm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b oldu.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"31. Orta Tunc d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 tayfa ittifaqlar\u0131n\u0131n formala\u015fmas\u0131n\u0131 \u015f\u0259rtl\u0259ndir\u0259n amil:\",\n        \"options\": [\n            \"A) \u018fm\u0259k al\u0259tl\u0259rinin misd\u0259n haz\u0131rlanmas\u0131\",\n            \"B) Z\u0259if tayfalar\u0131n torpaqlar\u0131n\u0131n v\u0259 var-d\u00f6vl\u0259tinin g\u00fccl\u00fc tayfalar t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259nims\u0259nilm\u0259si\",\n            \"C) \u00d6l\u00fcl\u0259rin ya\u015fay\u0131\u015f yerl\u0259rind\u0259 d\u0259fn olunma\u011fa ba\u015flanmas\u0131\",\n            \"D) \u0130btidai heyvandarl\u0131\u011f\u0131n yaranmas\u0131\",\n            \"E) Toxa \u0259kin\u00e7iliyinin geni\u015f yay\u0131lmas\u0131\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Orta Tunc d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 h\u0259rb i\u015fin\u0259 yax\u015f\u0131 yiy\u0259l\u0259nmi\u015f daha g\u00fccl\u00fc tayfalar z\u0259if tayfalar\u0131n var-d\u00f6vl\u0259tini m\u0259nims\u0259yir, torpaqlar\u0131n\u0131 \u00f6z torpaqlar\u0131na qat\u0131rd\u0131. Bel\u0259likl\u0259 b\u00f6y\u00fck tayfa ittifaqlar\u0131 yarand\u0131.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"32. Tunc d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 x\u0131\u015f\u0131n k\u0259\u015ff edilm\u0259sinin \u0259n m\u00fch\u00fcm n\u0259tic\u0259si:\",\n        \"options\": [\n            \"A) Torpaqlar\u0131n \u015fumlanmas\u0131nda qo\u015fqu heyvanlar\u0131ndan istifad\u0259 n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0259kin sah\u0259l\u0259rinin geni\u015fl\u0259nm\u0259si\",\n            \"B) Neolit inqilab\u0131n\u0131n ba\u015fa \u00e7atmas\u0131\",\n            \"C) Toxa \u0259kin\u00e7iliyinin yenid\u0259n b\u0259rpa olunmas\u0131\",\n            \"D) Q\u0259bil\u0259l\u0259rin da\u011f\u0131laraq ulu icma formas\u0131na ke\u00e7m\u0259si\",\n            \"E) S\u0259n\u0259tkarl\u0131\u011f\u0131n \u0259kin\u00e7ilikd\u0259n tamamil\u0259 ayr\u0131lmas\u0131\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Erk\u0259n Tunc d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 toxa \u0259kin\u00e7iliyini x\u0131\u015f \u0259kin\u00e7iliyi \u0259v\u0259z etdi, qo\u015fqu heyvanlar\u0131ndan istifad\u0259 olundu v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 \u0259kin sah\u0259l\u0259ri geni\u015fl\u0259ndi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"33. Qobustan abid\u0259l\u0259ri hans\u0131 d\u00f6vrl\u0259ri \u00f6yr\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n say\u0131l\u0131r?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Yaln\u0131z Paleolit v\u0259 Neolit\",\n            \"B) Mezolit, Neolit, Eneolit v\u0259 Tunc d\u00f6vrl\u0259rini\",\n            \"C) Yaln\u0131z Alt v\u0259 Orta Paleolit\",\n            \"D) K\u00fcr-Araz m\u0259d\u0259niyy\u0259tini\",\n            \"E) D\u0259mir d\u00f6vr\u00fc v\u0259 antik d\u00f6vr\u00fc\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Qobustan abid\u0259l\u0259rind\u0259 Mezolit d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid yall\u0131, g\u0259mi v\u0259 ov t\u0259svirl\u0259ri, Neolit d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid m\u0259sk\u0259nl\u0259r, Eneolit d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn dini v\u0259 ovsun r\u0259sml\u0259ri v\u0259 Tunc d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn ideoqrafik r\u0259sml\u0259ri a\u015fkar olunmu\u015fdur.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"34. Da\u015f d\u00f6vr\u00fc v\u0259 Tunc d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn f\u0259rqli v\u0259 ox\u015far c\u0259h\u0259tl\u0259ri bar\u0259d\u0259 uy\u011funsuzlu\u011fu tap\u0131n:\",\n        \"options\": [\n            \"A) Ox\u015far: Axir\u0259t d\u00fcnyas\u0131na inan\u0131lmas\u0131\",\n            \"B) Ox\u015far: \u0130stehsal t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olunmas\u0131\",\n            \"C) Ox\u015far: Saxs\u0131 qablar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131\",\n            \"D) F\u0259rqli: Da\u015f d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ataxaqanl\u0131\u011f\u0131, Tunc d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 anaxaqanl\u0131\u011f\u0131 m\u00f6vcud idi\",\n            \"E) F\u0259rqli: Tunc d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 s\u0259n\u0259tkar-tacirl\u0259r meydana g\u0259ldi\"\n        ],\n        \"correct\": 3,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Da\u015f d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn b\u00f6y\u00fck hiss\u0259sind\u0259 (\u00dcst Paleolit, Mezolit, Neolit, Eneolit) Anaxaqanl\u0131\u011f\u0131, Tunc d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 is\u0259 Ataxaqanl\u0131\u011f\u0131 m\u00f6vcud olmu\u015fdur. Variant D-d\u0259 bu fakt t\u0259rsin\u0259 verilmi\u015fdir. Dig\u0259r ox\u015far c\u0259h\u0259tl\u0259r is\u0259 d\u0259rsliyin \\\"M\u00fch\u00fcm hadis\u0259l\u0259rin ox\u015farl\u0131\u011f\u0131\\\" b\u00f6lm\u0259sind\u0259 \u00f6z \u0259ksini tap\u0131b.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"35. \u0130btidai dinin yaranmas\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259r\u0259n \u0259n q\u0259dim tap\u0131nt\u0131 hans\u0131 abid\u0259d\u0259n a\u015fkar edilmi\u015fdir?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Qobustan q\u0259birl\u0259rind\u0259ki oxra izl\u0259ri\",\n            \"B) Az\u0131x ma\u011faras\u0131nda gizli tax\u00e7alarda saxlan\u0131lan ay\u0131 k\u0259ll\u0259l\u0259ri\",\n            \"C) Babad\u0259rvi\u015f ibad\u0259tgah\",\n            \"D) II K\u00fclt\u0259p\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259ni\",\n            \"E) Xocal\u0131 kurqanlar\u0131\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Az\u0131x ma\u011faras\u0131ndan (Alt Paleolit) \u00fcz\u0259rind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif i\u015far\u0259l\u0259r c\u0131z\u0131lm\u0131\u015f ay\u0131 k\u0259ll\u0259l\u0259ri tap\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Aliml\u0259r k\u0259ll\u0259l\u0259rin gizli tax\u00e7alarda saxlanmas\u0131n\u0131 ilk dini t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259rin yaranmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirirl\u0259r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"36. Eneolit d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \\\"Toxa \u0259kin\u00e7iliyi\\\" d\u00f6vr\u00fc adlanmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bi:\",\n        \"options\": [\n            \"A) X\u0131\u015f\u0131n h\u0259l\u0259 icad edilm\u0259m\u0259si v\u0259 torpa\u011f\u0131n toxa il\u0259 bec\u0259rilm\u0259si\",\n            \"B) Tuncdan haz\u0131rlanm\u0131\u015f toxalar\u0131n k\u0259\u015ffi\",\n            \"C) Toxuculu\u011fun s\u0259n\u0259td\u0259n ayr\u0131laraq toxa istehsal\u0131na ba\u015flamas\u0131\",\n            \"D) Suvarma \u0259kin\u00e7iliyind\u0259 yaln\u0131z toxadan istifad\u0259 edilm\u0259si\",\n            \"E) S\u00fcm\u00fckd\u0259n oraqlar\u0131n yaranmas\u0131\"\n        ],\n        \"correct\": 0,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Eneolit d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u0259kin\u00e7ilikd\u0259 toxadan geni\u015f istifad\u0259 edildiyi \u00fc\u00e7\u00fcn bu d\u00f6vr \\\"Toxa \u0259kin\u00e7iliyi\\\" d\u00f6vr\u00fc adlan\u0131r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"37. Orta Tunc d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 tayfalar aras\u0131nda birl\u0259\u015fm\u0259 prosesin\u0259 v\u0259 g\u00fccl\u00fc tayfa ittifaqlar\u0131n\u0131n yaranmas\u0131na t\u0259kan ver\u0259n s\u0259b\u0259b:\",\n        \"options\": [\n            \"A) Neolit inqilab\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 istehsal t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131na ke\u00e7id\",\n            \"B) Ticar\u0259tin yaranmas\u0131 v\u0259 xarici ticar\u0259t \u0259laq\u0259l\u0259rinin qurulmas\u0131\",\n            \"C) \u018fmlak v\u0259 sosial b\u0259rab\u0259rsizliyin artmas\u0131, z\u0259if tayfalar\u0131n s\u0259rv\u0259tinin g\u00fccl\u00fcl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259nims\u0259nilm\u0259si\",\n            \"D) Qad\u0131nlar\u0131n c\u0259miyy\u0259td\u0259 rolunun yenid\u0259n artmas\u0131\",\n            \"E) Misin k\u0259\u015ff edil\u0259r\u0259k k\u00fctl\u0259vi silah istehsal\u0131na ba\u015flanmas\u0131\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Orta Tunc d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u0259mlak v\u0259 sosial b\u0259rab\u0259rsizlik artd\u0131. H\u0259rb i\u015fin\u0259 yax\u015f\u0131 yiy\u0259l\u0259nmi\u015f daha g\u00fccl\u00fc tayfalar z\u0259if tayfalar\u0131n var-d\u00f6vl\u0259tini m\u0259nims\u0259yir, onlar\u0131n torpaqlar\u0131n\u0131 tutaraq b\u00f6y\u00fck tayfa ittifaqlar\u0131 yarad\u0131rd\u0131lar.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"38. Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 ya\u015fayan \u0259halinin Erk\u0259n Tunc d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 da\u011fl\u0131q v\u0259 da\u011f\u0259t\u0259yi \u0259razil\u0259rd\u0259 m\u0259skunla\u015fmas\u0131n\u0131n \u0259sas s\u0259b\u0259bi:\",\n        \"options\": [\n            \"A) Oval\u0131qlarda quraql\u0131\u011f\u0131n h\u00f6km s\u00fcrm\u0259si\",\n            \"B) \u018fhalinin say\u0131n\u0131n artmas\u0131 v\u0259 k\u00f6\u00e7m\u0259 yaylaq maldarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n formala\u015fmas\u0131\",\n            \"C) \u0130ri su h\u00f6vz\u0259l\u0259rinin qurumas\u0131\",\n            \"D) D\u0259niz s\u0259viyy\u0259sinin qalxmas\u0131\",\n            \"E) Yadelli i\u015f\u011fallar\u0131\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Erk\u0259n Tunc d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 k\u00f6\u00e7m\u0259 yaylaq maldarl\u0131\u011f\u0131 yaranm\u0131\u015f, \u0259halinin say\u0131 artm\u0131\u015f v\u0259 onlar da\u011fl\u0131q, da\u011f\u0259t\u0259yi \u0259razil\u0259rd\u0259 d\u0259 geni\u015f m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015flar.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"39. Ulu icman\u0131n s\u0259ciyy\u0259vi x\u00fcsusiyy\u0259ti deyil:\",\n        \"options\": [\n            \"A) \u0130lk insan kollektivi olmas\u0131\",\n            \"B) Daimi v\u0259 m\u00f6hk\u0259m olmamas\u0131\",\n            \"C) Qan qohumlu\u011funa \u0259saslanmas\u0131\",\n            \"D) Tez-tez da\u011f\u0131l\u0131b yenil\u0259rinin yaranmas\u0131\",\n            \"E) \u0130nsanlar\u0131n kort\u0259bii \u015f\u0259kild\u0259 birl\u0259\u015fm\u0259si\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Ulu icma t\u0259bi\u0259t hadis\u0259l\u0259ri qar\u015f\u0131s\u0131nda insanlar\u0131n kort\u0259bii, m\u00fcv\u0259qq\u0259ti birliyi idi. Qan qohumlu\u011funa \u0259saslanan v\u0259 daha m\u00fct\u0259\u015f\u0259kkil kollektiv is\u0259 \u00dcst Paleolitd\u0259 yaranan Q\u0259bil\u0259 icmas\u0131 idi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"40. Hans\u0131 d\u00f6vrd\u0259 \\\"S\u0259n\u0259tkar-tacirl\u0259r qrupu\\\" s\u0259n\u0259tkarlar\u0131n i\u00e7\u0259risind\u0259n ayr\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Orta Paleolit\",\n            \"B) Eneolit\",\n            \"C) Erk\u0259n Tunc\",\n            \"D) Orta Tunc\",\n            \"E) Son Tunc\"\n        ],\n        \"correct\": 4,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Son Tunc - Erk\u0259n D\u0259mir d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ictimai \u0259m\u0259k b\u00f6lg\u00fcs\u00fc ba\u015f vermi\u015f v\u0259 s\u0259n\u0259tkarlar\u0131n i\u00e7\u0259risind\u0259n s\u0259n\u0259tkar-tacirl\u0259r qrupu ayr\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"41. \u0130btidai insanlar\u0131n inamlar\u0131na g\u00f6r\u0259 \\\"qrifon\\\" v\u0259 \\\"sfinks\\\" n\u0259 idi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Mezolit d\u00f6vr\u00fc silahlar\u0131\",\n            \"B) Manna d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid saxs\u0131 qablar\",\n            \"C) Son Tunc v\u0259 Manna d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn ibtidai m\u0259b\u0259d tanr\u0131lar\u0131, \u0259fsan\u0259vi varl\u0131qlar\u0131\",\n            \"D) Eneolit d\u00f6vr\u00fc ya\u015fay\u0131\u015f evl\u0259ri\",\n            \"E) Erk\u0259n Tunc d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 d\u0259fn ad\u0259ti\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Qrifon (qanadl\u0131 qo\u00e7) v\u0259 sfinks (aslan b\u0259d\u0259nli, insan ba\u015fl\u0131) q\u0259dim d\u00f6vrl\u0259rin, x\u00fcsus\u0259n Manna \u0259satirl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 dini \u0259fsan\u0259vi varl\u0131qlard\u0131r. (\u0130btidai icma v\u0259 ondan sonrak\u0131 q\u0259dim inanclarla ba\u011fl\u0131d\u0131r).\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"42. Az\u0259rbaycanda anaxaqanl\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vr\u00fcn\u00fc \u0259hat\u0259 ed\u0259n xronoloji d\u00f6vr hans\u0131d\u0131r?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Alt Paleolit - Orta Paleolit\",\n            \"B) \u00dcst Paleolit - Mezolit - Neolit - Eneolit\",\n            \"C) Neolit - Erk\u0259n Tunc\",\n            \"D) Orta Tunc - Son Tunc\",\n            \"E) Alt Paleolit - Eneolit\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Anaxaqanl\u0131\u011f\u0131 \u00dcst Paleolitd\u0259 a\u011f\u0131ll\u0131 insan\u0131n formala\u015fmas\u0131 il\u0259 yaranm\u0131\u015f v\u0259 Tunc d\u00f6vr\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r (Mezolit, Neolit, Eneolit daxil olmaqla) davam etmi\u015fdir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"43. Neolit d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn ixtiralar\u0131ndan hesab olunan dulus\u00e7uluq ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 hans\u0131 t\u0259l\u0259batdan yaranm\u0131\u015fd\u0131?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Axir\u0259t d\u00fcnyas\u0131na inamla ba\u011fl\u0131 b\u00fctl\u0259r haz\u0131rlamaq\",\n            \"B) \u018fkin\u00e7ilik m\u0259hsullar\u0131n\u0131 saxlamaq, qida haz\u0131rlamaq v\u0259 su da\u015f\u0131maq\",\n            \"C) Metallar\u0131n \u0259ridilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0259lib formas\u0131 yaratmaq\",\n            \"D) Ticar\u0259t m\u00fcbadil\u0259sind\u0259 pul \u0259v\u0259zin\u0259 istifad\u0259 etm\u0259k\",\n            \"E) Dair\u0259vi evl\u0259rin dam\u0131n\u0131 \u00f6rtm\u0259k\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Neolit d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u0259kin\u00e7ilik v\u0259 istehsal t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 inki\u015faf etmi\u015fdi. Saxs\u0131 qablar\u0131n (dulus\u00e7uluq) haz\u0131rlanmas\u0131 m\u0259hsullar\u0131n saxlanmas\u0131 v\u0259 qidan\u0131n emal\u0131 t\u0259l\u0259bat\u0131ndan yaranm\u0131\u015f inqilabi d\u0259yi\u015fiklik idi.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"44. A\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 tap\u0131nt\u0131lardan hans\u0131 Eneolit d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid deyil?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Da\u015f \u00e7\u0259kic, balta v\u0259 d\u0259n da\u015f\u0131\",\n            \"B) Dair\u0259vi ya\u015fay\u0131\u015f evl\u0259ri\",\n            \"C) Tunc v\u0259 q\u0131z\u0131l b\u0259z\u0259k \u0259\u015fyalar\u0131\",\n            \"D) Misd\u0259n iyn\u0259 v\u0259 biz\",\n            \"E) \u00dcz\u0259rin\u0259 oxra s\u0259pilmi\u015f c\u0259s\u0259dl\u0259r\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Eneolit d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 mis (iyn\u0259, biz) istifad\u0259 edils\u0259 d\u0259, tunc v\u0259 x\u00fcsusi q\u0131z\u0131l\/g\u00fcm\u00fc\u015f b\u0259z\u0259k \u0259\u015fyalar\u0131, silahlar \u0259sas\u0259n Tunc d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aiddir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"45. Hans\u0131 m\u00fch\u00fcm d\u0259yi\u015fiklik insanlar\u0131n m\u0259nims\u0259m\u0259 t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131ndan tam imtina edib istehsal t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131nda ya\u015famas\u0131na s\u0259b\u0259b oldu?\",\n        \"options\": [\n            \"A) \u0130lk d\u0259f\u0259 t\u0259bii oddan istifad\u0259\",\n            \"B) Da\u015f\u0131n s\u00fcm\u00fck \u0259v\u0259zin\u0259 t\u0259tbiqi\",\n            \"C) \\\"Neolit inqilab\u0131\\\" v\u0259 oturaq h\u0259yat\u0131n b\u0259rq\u0259rar olmas\u0131\",\n            \"D) Ata xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n z\u0259ifl\u0259m\u0259si\",\n            \"E) Ulu icman\u0131n yarad\u0131lmas\u0131\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Mezolitd\u0259 \u0259sas\u0131 qoyulan istehsal t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131, \\\"Neolit inqilab\u0131\\\" zaman\u0131 \u0259kin\u00e7ilik, maldarl\u0131q, dulus\u00e7uluq v\u0259 toxuculu\u011fun inki\u015faf\u0131 il\u0259 \u0259halinin oturaq h\u0259yata ke\u00e7m\u0259sin\u0259 v\u0259 istehsal\u0131n tam t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl\u00fcn\u0259 s\u0259b\u0259b oldu.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"46. Az\u0131x v\u0259 Ta\u011flar ma\u011faralar\u0131n\u0131n sakinl\u0259rinin (Orta Paleolit) h\u0259yat t\u0259rzi \u00fc\u00e7\u00fcn xarakterik idi:\",\n        \"options\": [\n            \"A) Ox v\u0259 kamanla asan ov etm\u0259k\",\n            \"B) Vulkanik \u015f\u00fc\u015f\u0259d\u0259n (obsidiandan) itiuclu silahlar d\u00fcz\u0259ldib iri heyvanlar\u0131 ovlamaq\",\n            \"C) Heyvanlar\u0131 \u0259hill\u0259\u015fdirib ibtidai s\u00fcr\u00fcl\u0259r yaratmaq\",\n            \"D) \u00c7iy k\u0259rpicd\u0259n daxmalar qurub orada ya\u015famaq\",\n            \"E) D\u0259mir silahlarla r\u0259qib q\u0259bil\u0259l\u0259ri s\u0131x\u0131\u015fd\u0131rmaq\"\n        ],\n        \"correct\": 1,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Orta Paleolit d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Az\u0131x v\u0259 Ta\u011flar ma\u011faras\u0131n\u0131n sakinl\u0259ri \u00e7axmaqda\u015f\u0131ndan v\u0259 vulkanik \u015f\u00fc\u015f\u0259d\u0259n (obsidian) haz\u0131rlad\u0131qlar\u0131 itiuclu silahlar\u0131n k\u00f6m\u0259yi il\u0259 25 n\u00f6vd\u0259n \u00e7ox heyvan ovlaya bilirdil\u0259r.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"47. \u018fkin\u00e7ilik t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n inki\u015faf xronologiyas\u0131 hans\u0131 variantda do\u011fru verilmi\u015fdir?\",\n        \"options\": [\n            \"A) X\u0131\u015f \u0259kin\u00e7iliyi -> Toxa \u0259kin\u00e7iliyi -> \u0130btidai y\u0131\u011f\u0131c\u0131l\u0131q\",\n            \"B) Toxa \u0259kin\u00e7iliyi -> S\u00fcni suvarma -> M\u0259nims\u0259m\u0259\",\n            \"C) Y\u0131\u011f\u0131c\u0131l\u0131q -> Toxa \u0259kin\u00e7iliyi -> X\u0131\u015f \u0259kin\u00e7iliyi\",\n            \"D) \u0130btidai \u0259kin\u00e7ilik -> Y\u0131\u011f\u0131c\u0131l\u0131q -> X\u0131\u015f \u0259kin\u00e7iliyi\",\n            \"E) D\u0259my\u0259 \u0259kin\u00e7iliyi -> Toxa \u0259kin\u00e7iliyi -> Ov\u00e7uluq\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: \u0130nsanlar \u0259vv\u0259lc\u0259 t\u0259bi\u0259tin haz\u0131r m\u0259hsullar\u0131n\u0131 y\u0131\u011f\u0131rd\u0131 (y\u0131\u011f\u0131c\u0131l\u0131q). Mezolit v\u0259 Neolitd\u0259 toxa \u0259kin\u00e7iliyi, Erk\u0259n Tunc d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 is\u0259 x\u0131\u015f \u0259kin\u00e7iliyi yarand\u0131.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"48. \u0130nsan \u015f\u00fcurunun inki\u015faf\u0131 v\u0259 s\u0259sli nitqin yaranmas\u0131 c\u0259miyy\u0259tin hans\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259sin\u0259 t\u0259sad\u00fcf edir?\",\n        \"options\": [\n            \"A) \\\"Bacar\u0131ql\u0131 insan\\\"\u0131n yaranmas\u0131na\",\n            \"B) \\\"Neandertal insan\\\"\u0131n yaranmas\u0131na\",\n            \"C) \\\"A\u011f\u0131ll\u0131 insan\\\"\u0131n yaranmas\u0131na\",\n            \"D) \u0130lk s\u0259n\u0259tkarlar\u0131n meydana \u00e7\u0131xmas\u0131na\",\n            \"E) Quldar d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin qurulmas\u0131na\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: \u018fm\u0259k f\u0259aliyy\u0259tinin geni\u015fl\u0259nm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 \\\"A\u011f\u0131ll\u0131 insan\\\"\u0131n (Homo sapiens) meydana g\u0259ldiyi \u00dcst Paleolit d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u015f\u00fcur inki\u015faf etdi v\u0259 s\u0259sli nitq formala\u015fd\u0131.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"49. Ataxaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n b\u0259rq\u0259rar oldu\u011fu d\u00f6vrl\u0259r\u0259 xas olan \u0259sas dini inanc d\u0259yi\u015fikliyi:\",\n        \"options\": [\n            \"A) Yaln\u0131z anaya v\u0259 n\u0259sli davam etdir\u0259n qad\u0131na sitayi\u015fin yaranmas\u0131\",\n            \"B) T\u0259bii oda inam\u0131n z\u0259ifl\u0259yib, yaln\u0131z axir\u0259t\u0259 inamla \u0259v\u0259z olunmas\u0131\",\n            \"C) \u0130bad\u0259t evl\u0259rinin tikilm\u0259si, ay, ulduz, g\u00fcn\u0259\u015f v\u0259 x\u00fcsusil\u0259 ata sitayi\u015f edilm\u0259si\",\n            \"D) \u0130lk d\u0259f\u0259 t\u0259bi\u0259t q\u00fcvv\u0259l\u0259rin\u0259 inam\u0131n yaranmas\u0131\",\n            \"E) \u00d6l\u00fc yand\u0131rma ad\u0259tinin tamamil\u0259 l\u0259\u011fv edilm\u0259si\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Ataxaqanl\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 (Tunc d\u00f6vr\u00fc) dini ayinl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi ibad\u0259tgahlar tikilmi\u015f, h\u0259m\u00e7inin s\u0259ma cisiml\u0259rin\u0259 (ay, g\u00fcn\u0259\u015f), da\u011flara v\u0259 ata x\u00fcsusi sitayi\u015f g\u00fccl\u0259nmi\u015fdir.\"\n    },\n    {\n        \"q\": \"50. \u0130btidai icma c\u0259miyy\u0259tinin da\u011f\u0131lmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xaran \u0259sas prosesl\u0259r hans\u0131lar idi?\",\n        \"options\": [\n            \"A) Y\u0131\u011f\u0131c\u0131l\u0131qdan ov\u00e7ulu\u011fa ke\u00e7id v\u0259 odun tap\u0131lmas\u0131\",\n            \"B) S\u0259n\u0259tkarl\u0131\u011f\u0131n \u0259kin\u00e7ilikd\u0259n ayr\u0131lmas\u0131 v\u0259 \u015f\u00fc\u015f\u0259 qablar\u0131n istehsal\u0131\",\n            \"C) Tayfa ittifaqlar\u0131n\u0131n yaranmas\u0131, h\u0259rbi toqqu\u015fmalar n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0259mlak b\u0259rab\u0259rsizliyinin d\u0259rinl\u0259\u015fm\u0259si v\u0259 D\u0259mir al\u0259tl\u0259rin t\u0259tbiqi\",\n            \"D) \u0130nsanlar\u0131n ma\u011faralardan \u00e7\u0131x\u0131b \u00e7ay k\u0259nar\u0131nda m\u0259skunla\u015fmas\u0131\",\n            \"E) Ulu icman\u0131n q\u0259bil\u0259 icmas\u0131 il\u0259 \u0259v\u0259z olunmas\u0131\"\n        ],\n        \"correct\": 2,\n        \"exp\": \"\u0130zah\u0131: Erk\u0259n D\u0259mir d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 h\u0259rbi i\u015fin \u0259sas m\u0259\u015f\u011fuliyy\u0259t\u0259 \u00e7evrilm\u0259si, h\u0259rbi ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n v\u0259 a\u011fsaqqallar\u0131n q\u0259nim\u0259tl\u0259 varlanmas\u0131 \u0259mlak b\u0259rab\u0259rsizliyini d\u0259rinl\u0259\u015fdirdi v\u0259 ibtidai icma c\u0259miyy\u0259tinin da\u011f\u0131lmas\u0131 ba\u015fa \u00e7atd\u0131. D\u0259mird\u0259n istifad\u0259 d\u0259 \u0259m\u0259k m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 k\u0259skin art\u0131raraq bu prosesi s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirdi.\"\n    }\n];\n\nlet currentIdx = 0;\nlet userAnswers = {};\nlet viewed = {0: true};\nlet isFinished = false;\n\nfunction initQuiz() {\n    const scale = document.getElementById('quiz-scale');\n    scale.innerHTML = ''; \n    quizData.forEach((_, index) => {\n        const btn = document.createElement('button');\n        btn.className = 'scale-btn';\n        btn.innerText = index + 1;\n        btn.onclick = () => jumpToQuestion(index);\n        btn.id = `scale-btn-${index}`;\n        scale.appendChild(btn);\n    });\n    renderQuestion();\n}\n\nfunction updateScaleColors() {\n    quizData.forEach((_, index) => {\n        const btn = document.getElementById(`scale-btn-${index}`);\n        if(!btn) return;\n        btn.classList.remove('active', 'viewed', 'answered');\n        \n        if (isFinished) {\n            if (userAnswers[index] === quizData[index].correct) {\n                btn.classList.add('answered'); \n            } else {\n                btn.classList.add('viewed'); \n            }\n        } else {\n            if (userAnswers[index] !== undefined) {\n                btn.classList.add('answered');\n            } else if (viewed[index]) {\n                btn.classList.add('viewed');\n            }\n        }\n\n        if (index === currentIdx) {\n            btn.classList.add('active');\n        }\n    });\n}\n\nfunction renderQuestion() {\n    const q = quizData[currentIdx];\n    document.getElementById('question-text').innerText = q.q;\n    const optionsContainer = document.getElementById('options-container');\n    optionsContainer.innerHTML = '';\n    \n    q.options.forEach((opt, idx) => {\n        const label = document.createElement('label');\n        label.className = 'option-label';\n        if (userAnswers[currentIdx] === idx) label.classList.add('selected');\n        \n        if (isFinished) {\n            if (idx === q.correct) label.classList.add('correct');\n            if (userAnswers[currentIdx] === idx && idx !== q.correct) label.classList.add('wrong');\n            label.style.pointerEvents = 'none';\n        }\n\n        const input = document.createElement('input');\n        input.type = 'radio';\n        input.name = 'q-option';\n        input.value = idx;\n        if (userAnswers[currentIdx] === idx) input.checked = true;\n        if (!isFinished) {\n            input.onchange = () => selectOption(idx);\n        } else {\n            input.disabled = true;\n        }\n        \n        label.appendChild(input);\n        label.appendChild(document.createTextNode(opt));\n        optionsContainer.appendChild(label);\n    });\n\n    const expContainer = document.getElementById('explanation-container');\n    if (isFinished) {\n        expContainer.style.display = 'block';\n        expContainer.innerHTML = `<strong>\u0130zah:<\/strong> ${q.exp}`;\n    } else {\n        expContainer.style.display = 'none';\n    }\n\n    document.getElementById('btn-prev').disabled = currentIdx === 0;\n    \n    if (currentIdx === quizData.length - 1 && !isFinished) {\n        document.getElementById('btn-next').style.display = 'none';\n        document.getElementById('btn-finish').style.display = 'inline-block';\n    } else {\n        document.getElementById('btn-next').style.display = 'inline-block';\n        document.getElementById('btn-finish').style.display = 'none';\n    }\n    \n    if (currentIdx === quizData.length - 1 && isFinished) {\n        document.getElementById('btn-next').disabled = true;\n    } else {\n        document.getElementById('btn-next').disabled = false;\n    }\n\n    updateScaleColors();\n}\n\nfunction selectOption(idx) {\n    if (isFinished) return;\n    userAnswers[currentIdx] = idx;\n    renderQuestion();\n}\n\nfunction nextQuestion() {\n    if (currentIdx < quizData.length - 1) {\n        currentIdx++;\n        viewed[currentIdx] = true;\n        renderQuestion();\n    }\n}\n\nfunction prevQuestion() {\n    if (currentIdx > 0) {\n        currentIdx--;\n        viewed[currentIdx] = true;\n        renderQuestion();\n    }\n}\n\nfunction jumpToQuestion(idx) {\n    currentIdx = idx;\n    viewed[currentIdx] = true;\n    renderQuestion();\n}\n\nfunction finishQuiz() {\n    isFinished = true;\n    let score = 0;\n    quizData.forEach((q, idx) => {\n        if (userAnswers[idx] === q.correct) score++;\n    });\n    \n    document.getElementById('quiz-content').style.display = 'none';\n    document.getElementById('quiz-results').style.display = 'block';\n    document.getElementById('score-text').innerText = `${score}\/${quizData.length}`;\n    \n    document.getElementById('btn-finish').style.display = 'none';\n    \n    updateScaleColors();\n    \n    setTimeout(() => {\n        document.getElementById('quiz-content').style.display = 'block';\n        currentIdx = 0;\n        renderQuestion();\n    }, 3000);\n}\n\ndocument.addEventListener('DOMContentLoaded', initQuiz);\n<\/script>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00d6HT\u018f\u015e\u018fM YEN\u0130L\u0130K Premium 30 s\u0131naq paketi il\u0259 imtahanda maksimum n\u0259tic\u0259 g\u00f6st\u0259rin! \u018fld\u0259 Et YEN\u0130 Tarix f\u0259nni \u00fczr\u0259 elektron resurslar toplusu istifad\u0259nizd\u0259dir. \u018ftrafl\u0131 tan\u0131\u015f ol \u00dcmumi s\u0131naq imtahan\u0131 \u0130mtahan N\u0259tic\u0259si 0\/0 Yuxar\u0131dak\u0131 \u015fkaladan suallar\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 klikl\u0259y\u0259r\u0259k d\u00fczg\u00fcn cavablara v\u0259 izahlara baxa bil\u0259rsiniz. &#8592; Geri \u0130r\u0259li &#8594; N\u0259tic\u0259ni G\u00f6st\u0259r M\u00fc\u0259llif: R\u0259sul Mirz\u0259yev<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-257","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/257","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=257"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/257\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":258,"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/257\/revisions\/258"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xronos.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=257"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}